Πατερικές αναφορές στο ΕΞΟΔΟΣ 32:34

Διότι θα ήταν το ίδιο σαν να τολμούσαν να πουν, βλέποντας την τάξη του κόσμου και την πρόνοια για αυτόν, ότι και η κτίση δημιουργήθηκε από τον Βεελζεβούλ· και ότι ο ήλιος ανατέλλει υπακούοντας στον διάβολο, και εξαιτίας του περιστρέφονται τα άστρα στον ουρανό. Διότι, όπως ακριβώς αυτά είναι έργα του Θεού, έτσι και εκείνα ήταν έργα του Πατρός· και αν εκείνα είναι του Βεελζεβούλ, κατ' ανάγκην και αυτά είναι του Βεελζεβούλ. Και πού πήγε λοιπόν γι' αυτούς το: «Εν αρχή εποίησεν ο Θεός τον ουρανόν και την γην;» Αλλά δεν υπάρχει τίποτε το παράδοξο σε αυτήν τους τη μανία· επειδή και οι πρόγονοί τους που είχαν τα ίδια φρονήματα, έχοντας βγει πριν από λίγο καιρό από την Αίγυπτο στην έρημο, αφού έπλασαν ένα μοσχάρι και του απέδωσαν τις ευεργεσίες που τους είχαν γίνει από τον Θεό, έλεγαν: «Αυτοί είναι οι θεοί σου, Ισραήλ, που σε έβγαλαν από τη γη της Αιγύπτου». Εξαιτίας αυτής ακριβώς της βλασφημίας, λοιπόν, και τότε, από εκείνους που τόλμησαν τέτοια πράγματα, αρχικά θανατώθηκαν όχι λίγοι, αλλά πολλοί· ο δε Θεός δήλωσε λέγοντας: «Την ημέρα που θα τους επισκεφθώ, θα επιφέρω επάνω τους την αμαρτία τους».

Διότι δεν είπε απλώς, «Δεν θα γίνω αρχηγός», αλλά με την προσθήκη: «Δεν θα γίνω αρχηγός αυτού του λαού»· και πρόσθεσε την αιτία, ότι «Οι γλώσσες τους με ανομία απειθούν προς τον Κύριο». Έπειτα, ο μεν Μωυσής, ενώ καλείται σε περιφάνεια βίου και στην προστασία ενός τόσο μεγάλου λαού, το αρνείται: «Ποιος είμαι εγώ, για να πορευθώ προς τον Φαραώ τον βασιλιά της Αιγύπτου και να εξαγάγω τον λαό από την Αίγυπτο;». Και πάλι: «Σε παρακαλώ, Κύριε, δεν είμαι ικανός ούτε από χθες, ούτε από προχθές, ούτε αφότου άρχισες να μιλάς στον δούλο Σου». Και πάλι: «Σε παρακαλώ, Κύριε, ανάδειξε άλλον ικανό, τον οποίο θα αποστείλεις». Ο δε Κύριος του είπε: «Πορεύσου και οδήγησε αυτόν τον λαό, και τον άγγελό Μου θα τον αποστείλω μπροστά σου». Τι λέει λοιπόν ο Μωυσής; «Σε παρακαλώ, Κύριε, εάν δεν προπορεύεσαι Εσύ ο ίδιος μπροστά μας, μην μας εξαγάγεις από εδώ». Ο Ησαΐας όμως, χωρίς να ακούσει τίποτε τέτοιο, παρά διδασκόμενος μόνο την ανάγκη της αποστολής, οικειοθελώς προσέφερε τον εαυτό του και εισήλθε στο μέσον των δεινών. Ποια είναι λοιπόν η διάνοια αυτών των ανδρών;

Επομένως, από αυτά καθίσταται σαφές ότι άλλος ήταν ο άγγελος που προπορευόταν των υιών του Ισραήλ, και η νεφέλη ήταν κάτι διαφορετικό από τον ίδιο τον άγγελο, αλλά αποτελούσε τρόπον τινά ένα σωματικό όργανο του ίδιου του Κυρίου. Μέσω αυτού του οργάνου, μολονότι ο Ίδιος είναι κατά τη φύση Του ασώματος και επέκεινα κάθε αισθητής και υλικής ουσίας, αξίωνε τον θεράποντά Του να συνομιλεί μαζί Του με αισθητή φωνή. Και εξηγώντας ο ίδιος ο Κύριος τον λόγο για αυτή την οικονομία στον Μωυσή, λέει: «για να ακούσει ο λαός όταν εγώ θα μιλώ μαζί σου, και να πιστέψουν σε σένα». Αλλά, ενώ στην περίπτωση του λαού, επειδή ήταν περισσότερο προσηλωμένος στα σωματικά, μιλούσε μέσω αισθητής φωνής, στην περίπτωση των πατριαρχών, οι οποίοι δεν είχαν ανάγκη ούτε από νεφέλη ούτε από στύλο πυρός, ήταν διαφορετικός ο τρόπος τόσο της οπτασίας όσο και της συνομιλίας μαζί τους. Και το ότι βέβαια δεν ήταν κάποια αγγελική δύναμη εκείνη που ομιλούσε και έδινε αποκαλύψεις μέσα από τη νεφέλη, αλλά ο ίδιος ο Θεός, εκτός από όσα έχουν ήδη αποδειχθεί προηγουμένως, φανερώνεται και από το εξής χωρίο της Γραφής: «Είπε δε ο Κύριος προς τον Μωυσή: Πήγαινε και οδήγησε τον λαό στον τόπο που σου είπα· ιδού, ο άγγελός μου θα προπορευθεί ενώπιόν σου». Και πάλι: «Και είπε ο Κύριος προς τον Μωυσή: Πήγαινε και ανέβα από εδώ, εσύ και ο λαός, (και τα εξής)· και θα αποστείλω μαζί πριν από το πρόσωπό σου τον άγγελό μου». Διότι αυτά δεν αρμόζει καθόλου να τα λέει ένας άγγελος, παρά μόνο ο Θεός, και συγκεκριμένα ο Κύριος που φανερώνεται σε ολόκληρη την ιστορία μέσω του Τετραγράμματου.

Αυτό λοιπόν μου φαίνεται ότι σημαίνει η φράση που αναφέρει: «Εμφάνισε τον εαυτό σου σε μένα, για να σε δω καθαρά»· και για τον λόγο αυτό, έχοντας ακούσει προηγουμένως τον Κύριο να του λέει: «Ιδού, ο άγγελός μου θα προπορευθεί μπροστά από το πρόσωπό σου», το αποποιείται διακριτικά, επιθυμώντας το ανώτερο, και λέει: «Αν δεν συμπορευθείς εσύ ο ίδιος, μην με αναβιβάσεις από εδώ». Όταν δε ο Κύριος συγκατένευσε στο αίτημά του και είπε: «Και αυτόν τον λόγο που είπες, θα τον κάνω», εκείνος, αφού αντιλήφθηκε την ετοιμότητα της θείας μεγαλοδωρίας, καθώς η ευεργεσία προφταίνει όσους επιθυμούν τα μεγάλα, στη συνέχεια, ταπεινώνοντας τον εαυτό του και θεωρώντας πως δεν είναι ακόμη άξιος για τα μεγαλύτερα, προβάλλει ένα άλλο αίτημα, υποδεέστερο σε σύγκριση με το προηγούμενο, λέγοντας: «Δείξε μου τη δόξα σου». Και ο Κύριος, εκπληρώνοντας τον λόγο του απαντά: «Εγώ θα περάσω μπροστά σου με τη δόξα μου· και θα καλέσω στο όνομα του Κυρίου ενώπιόν σου», και τα εξής· διδάσκοντας ότι βεβαίως η γνώση του Πατέρα και Θεού των όλων είναι ανώτερη από κάθε οπτασία που είχε δει προηγουμένως, την οποία και υπόσχεται να του μεταδώσει, λέγοντας για τον εαυτό του: «Θα περάσω μπροστά σου με τη δόξα μου»· ενώ για τη μυσταγωγία σχετικά με τον Πατέρα προσθέτει: «και θα καλέσω στο όνομα του Κυρίου». Διότι ποιου Κυρίου το όνομα θα καλέσει, εφόσον ο ίδιος είναι ο Κύριος που δηλώνεται μέσω του Τετραγράμματου, αν βέβαια δεν υπόσχεται να καλέσει αυτό του Πατέρα;

«διότι δεν πρόκειται να υποχωρήσει απέναντί σου· διότι το όνομά μου βρίσκεται επάνω του», και σε άλλο σημείο: «Είπε δε ο Κύριος προς τον Μωυσή: Βάδισε και οδήγησε τον λαό στον τόπο για τον οποίο σου μίλησα· ιδού, ο άγγελός μου προπορεύεται μπροστά σου», και πάλι: «Και είπε ο Κύριος προς τον Μωυσή: Πήγαινε και ανέβα από εδώ, εσύ και ο λαός», και στη συνέχεια: «και θα αποστείλω μαζί μπροστά σου τον άγγελό μου».

Επομένως, από την ίδια τη Γραφή ελέγχεται ο παραλογισμός του συγγραφέα, στα σημεία όπου ο Μωυσής ικετεύει τον Κύριο να μην καταστήσει κάποιον άγγελο στην ηγεσία του λαού, αλλά ο Ίδιος να ηγηθεί της πορείας τους. Το χωρίο, μιλώντας από το πρόσωπο του Θεού, έχει ως εξής: «Βάδιζε, κατέβα και οδήγησε τον λαό αυτόν στον τόπο που σου είπα· και ιδού, ο άγγελός μου θα προπορεύεται από εσένα, όποια ημέρα και αν τους επισκεφθώ». Και πάλι μετά από λίγο λέει: «Και θα αποστείλω πριν από εσένα τον άγγελό μου». Έπειτα, λίγο πιο κάτω στη συνέχεια της αφήγησης, γίνεται από τον θεράποντα προς τον Θεό ικεσία με αυτόν τον τρόπο: «Αν βρήκα χάρη ενώπιόν σου, ας συμπορευθεί ο Κύριός μου μαζί μας»· και πάλι: «Εάν εσύ ο ίδιος δεν συμπορευθείς μαζί μας, μη με αναβιβάσεις από εδώ»· έπειτα ακολουθεί η απάντηση του Θεού προς τον Μωυσή: «Και αυτόν τον λόγο που είπες θα τον πράξω· διότι βρήκες χάρη ενώπιόν μου και σε γνωρίζω περισσότερο από όλους». Επομένως, αν ο Μωυσής αποκρούει τον άγγελο, και Εκείνος που του αποκαλύπτεται γίνεται συνοδοιπόρος του και καθοδηγητής της στρατιάς του λαού, αποδεικνύεται φανερά μέσα από αυτά ότι Εκείνος που φανέρωσε τον Εαυτό Του με την προσωνυμία του «Όντος» είναι ο Μονογενής Θεός. Εάν όμως κάποιος φέρει αντίρρηση σε αυτό, θα καταστεί συνήγορος της ιουδαϊκής αντίληψης, εφόσον δεν συμπεριλαμβάνει τον Υιό στη σωτηρία του λαού.

Γιατί συνέτριψε τις πλάκες; Επειδή έκρινε τον λαό ανάξιο της θείας νομοθεσίας. Διότι, επειδή οι πλάκες είχαν τον χαρακτήρα προικώου συμβολαίου και η νύφη πριν από τον νυφώνα εξέκλινε στη μοιχεία, πολύ εύλογα διέρρηξε το προικώο συμβόλαιο. Πρέπει δε να παρατηρήσουμε ότι, αν και ο Θεός δέχθηκε τότε την ικεσία και ανέβαλε την τιμωρία, πρόσθεσε τα εξής: «Την ημέρα που θα τους επισκεφθώ, θα επιφέρω επάνω τους όλη την αμαρτία τους». Αυτό δε μοιάζει με όσα έχουν ειπωθεί από τον Απόστολο: «Αγνοώντας ότι η αγαθότητα του Θεού σε οδηγεί σε μετάνοια, αλλά κατά τη σκληρότητά σου» και τα εξής.