Πατερικές αναφορές στο ΕΞΟΔΟΣ 32:6

Δεν υπήρχε στον παράδεισο οίνος, ούτε ακόμη ζωοθυσίες, ούτε κρεοφαγίες. Μετά τον κατακλυσμό εμφανίστηκε ο οίνος· μετά τον κατακλυσμό δόθηκε η εντολή: «Να τρώτε τα πάντα όπως τα χλωρά χόρτα». Όταν πλέον θεωρήθηκε ανέφικτη η τελειότητα, τότε παραχωρήθηκε η απόλαυση. Δείγμα δε της απειρίας γύρω από τον οίνο αποτελεί ο Νώε, ο οποίος αγνοούσε τη χρήση του. Διότι δεν είχε εισέλθει ακόμη στη ζωή των ανθρώπων, ούτε είχε επικρατήσει στις συνήθειές τους. Επειδή, λοιπόν, ούτε άλλον είχε δει, ούτε ο ίδιος είχε δοκιμάσει, περιέπεσε απροστάτευτος στη βλάβη που προέρχεται από αυτόν· διότι «φύτεψε ο Νώε αμπέλι και ήπιε από τον καρπό και μέθυσε», όχι επειδή ήταν φιλοπότης, αλλά επειδή ήταν άπειρος ως προς το μέτρο της πόσης. Τόσο μεταγενέστερη του παραδείσου είναι η εφεύρεση της οινοποσίας, και τόσο αρχαία η σεμνότητα της νηστείας. Αλλά και για τον Μωυσή γνωρίζουμε ότι πλησίασε το όρος προετοιμασμένος με νηστεία. Διότι δεν θα είχε τολμήσει να προσεγγίσει την καπνισμένη κορυφή, ούτε θα είχε το θάρρος να εισέλθει στον θεῖο γνόφο, αν δεν είχε πρώτα εξοπλιστεί με τη νηστεία. Μέσω της νηστείας υποδέχθηκε την εντολή που γράφτηκε με το δάκτυλο του Θεού πάνω στις πλάκες. Και επάνω στο όρος η νηστεία γινόταν πρόξενος της νομοθεσίας, ενώ κάτω η γαστριμαργία εξώθησε στην παράνοια της ειδωλολατρίας· διότι «κάθισε ο λαός να φάει και να πιει, και σηκώθηκαν να διασκεδάσουν». Την αφοσίωση σαράντα ημερών του θεράποντος, που νήστευε και προσευχόταν, την κατέστησε άχρηστη μία μόνο μέθη.

Διότι λύτρο για τον άνθρωπο είναι ο ίδιος του ο πλούτος. Κάνε πολλούς από τους θλιβομένους συνεργάτες σου στην κοινωνία της προσευχής, μήπως τυχόν σου συγχωρηθεί η επινόηση της κακίας. Όταν ο λαός κάθισε να φάει και να πιει, και σηκώθηκαν να παίξουν (η δε διασκέδασή τους αυτή ήταν ειδωλολατρία), τότε οι Λευίτες, αφού εξοπλίστηκαν εναντίον των ίδιων των αδελφών τους, καθιέρωσαν τα χέρια τους στην ιεροσύνη. Και σε σας λοιπόν, που φοβάστε τον Κύριο, όσοι τώρα λυπηθήκατε βαθιά για την ανάρμοστη συμπεριφορά όσων καταδικάστηκαν, παραγγέλλουμε το εξής: Εάν μεν τους δείτε να μετανοούν για την ατοπία των πράξεών τους, συμπονέστε τους σαν να είναι δικά σας μέλη που έχουν ασθενήσει· εάν όμως τους δείτε να αυθαδιάζουν και να περιφρονούν τη δική σας λύπη για αυτούς, εξέλθετε από ανάμεσά τους, αποχωριστείτε τους και μην αγγίζετε τίποτα ακάθαρτο· ώστε με αυτόν τον τρόπο εκείνοι μεν, νιώθοντας ντροπή, να έλθουν σε επίγνωση της δικής τους κακίας, εσείς δε να λάβετε τον μισθό του ζήλου του Φινεές, δια της δικαιοκρισίας του Θεού και Σωτήρος ημών Ιησού Χριστού, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Κάποτε ο λαός των Εβραίων στρατοπέδευε στην έρημο· και ο Μωυσής είχε κληθεί επάνω στο όρος Σινά, για να λάβει εκεί τον νόμο από τον Θεό. Αυτοί όμως, κάνοντας την απουσία του καθοδηγητή τους αφορμή για ασύνετη συμπεριφορά και αδιαφορώντας για την προηγούμενη ευταξία, στράφηκαν σε αλλόκοτες επιθυμίες. «Διότι κάθισε», λέει, «ο λαός να φάει και να πιει, και σηκώθηκαν να διασκεδάσουν». Και η διασκέδαση εδώ σημαίνει την πορνεία, η οποία συγκαλύπτεται με ευφημισμό από τη θεία Γραφή με το όνομα του παιχνιδιού. Και ποιο κακό βρήκε εξαιτίας αυτού εκείνους που πόρνευσαν, άκουσε τον Παύλο που λέει: «Ας μην πορνεύουμε, όπως πόρνευσαν κάποιοι από αυτούς, και εξολοθρεύτηκαν από τα φίδια». Και τι άλλο θλιβερό τούς συνέβη να πάθουν, όταν, θεωρώντας ως τίποτα την ουράνια τροφή του μάννα, θυμήθηκαν την τροφή της Αιγύπτου, λέγοντας: «Μακάρι να πεθαίναμε χτυπημένοι από τον Κύριο στη γη της Αιγύπτου, όταν καθόμασταν δίπλα στα καζάνια με τα κρέατα και τρώγαμε μέχρι χορτασμού». Επομένως, νομίζω ότι και μέσα από αυτά σας έχει αποδειχθεί σαφώς το όφελος της νηστείας.

«Και αφού είδε ο Ααρών, οικοδόμησε θυσιαστήριο απέναντί του, και διακήρυξε ο Ααρών, λέγοντας: Αύριο είναι εορτή του Κυρίου. Και αφού σηκώθηκε νωρίς το πρωί της επόμενης ημέρας προσέφερε ολοκαυτώματα, και προσέφερε θυσία σωτηρίου, και κάθισε ο λαός να φάει και να πιει, και σηκώθηκαν να διασκεδάσουν.» Ο μεν θεσπέσιος Μωυσής, μυσταγωγούμενος άριστα τους θείους νόμους, διέμενε στο όρος Σινά. Εκείνοι όμως, χάνοντας ασύνετα την υπομονή τους εξαιτίας της καθυστέρησής του, κατρακύλησαν με φρενοβλάβεια σε τέτοιο σημείο, ώστε ίσως πλέον να αγνοούσαν εντελώς ακόμη και το ότι βρίσκονταν υπό την εξουσία του παντοδύναμου Θεού· καίτοι τον είχαν δει με μορφή φωτιάς στο όρος Σινά, και είχαν γίνει αυτήκοοι της φωνής του, και είχαν ικετεύσει τον Μωυσή να μεσιτεύσει γι' αυτούς. Αλλά, ω εσείς που είστε γεμάτοι από την έσχατη ασυνεσία, θα μπορούσε να τους πει κάποιος, έστω και αν καθυστέρησε ο Μωυσής. Έπειτα, τι σχέση έχει αυτό με τον Θεό, ο οποίος βρίσκεται πάντοτε μαζί με τους ανθρώπους στη γη, ακόμη και αν τυχόν δεν φαίνεται;

Δες, λοιπόν, πώς περιγελά τα εγχειρήματα ο Ααρών. Διότι, αφού τους έδειξε το άγαλμα που είχε κατασκευαστεί σε μορφή μοσχαριού, τους φώναξε έπειτα: «Αυτοί είναι οι θεοί σου, Ισραήλ, οι οποίοι σε ανέβασαν από τη γη της Αιγύπτου». Αλλά δεν λυτρώθηκε με μοσχάρι (πώς άλλωστε ή από πού;), αλλά «με ισχυρό χέρι, και με υψωμένο βραχίονα», και με σημεία και τέρατα. Επομένως, σαν να υπενθυμίζει τα όσα έγιναν από τον Θεό, ειρωνεύεται λέγοντας: «Αυτοί είναι οι θεοί σου, Ισραήλ». Προσέφερε δε και θυσίες· και έφαγαν και ήπιαν όπως σε γιορτή, «Και σηκώθηκαν να διασκεδάσουν». Διότι την αποστασία από τον Θεό ακολουθεί η πρόσδεση στα σαρκικά, το να θεωρείται απόλαυση η ακαθαρσία, και να νομίζεται καλή και γλυκιά τέρψη, πράγματα για τα οποία θα έπρεπε να θρηνούν. Γι' αυτό και ο μακάριος Παύλος συναρίθμησε στα σαρκικά εγκλήματα την ακάθαρτη ειδωλολατρία: «Είναι φανερά τα έργα της σάρκας, τα οποία είναι: πορνεία, ακαθαρσία, ασέλγεια, ειδωλολατρία». Διότι η πλάνη προξενεί και ακόμη χειρότερα· και το να απομακρύνεται κανείς από τον Θεό, τον αναγκάζει να νοσήσει από τα πιο αισχρά από όλα τα κακά. Αυτοί λοιπόν χόρευαν, τραγουδώντας, νομίζω, τα τραγούδια των συμποσίων, κάνοντας και λέγοντας όσα αποτελούν εγκλήματα των μεθυσμένων. Και στον θεσπέσιο Μωυσή, που αγνοούσε τα όσα είχαν τολμήσει, ο Θεός τα καθιστά φανερά, λέγοντας τα εξής: «Βάδιζε, κατέβα γρήγορα από εδώ· διότι παρανόμησε ο λαός, τον οποίο έβγαλες από τη γη της Αιγύπτου».

Γι' αυτόν τον λόγο ο Απόστολος αποκάλεσε ειδωλολάτρες αυτούς που παίζουν, λέγοντας: μη γίνεστε ειδωλολάτρες, όπως κάποιοι από αυτούς, καθώς είναι γραμμένο: κάθισε ο λαός να φάει και να πιει, και σηκώθηκαν να παίξουν. Ακούστε εσείς που παίζετε, ή μάλλον εσείς που εμπαίζεστε, ότι ο Παύλος σας κατέταξε μαζί με τους ειδωλολάτρες. Ντραπείτε, λοιπόν, και σταματήστε αυτήν την εθνική και άθεη μανία. Ο Παύλος δεν τα δίδαξε αυτά, ούτε η μητέρα μας η Εκκλησία. Όσοι επιθυμείτε να είστε μιμητές των αγίων Αποστόλων, απομακρυνθείτε από αυτήν την ειδωλολατρία.

Αν λοιπόν δύο στρουθία πωλούνται προς ένα ασσάριο και ούτε ένα από αυτά δεν θα πέσει σε παγίδα χωρίς το θέλημα του Πατέρα σας του εν τοις ουρανοίς, αφενός μεν προνοεί για τα πάντα, αφετέρου δε επιμελείται τα σπουδαιότερα σύμφωνα με το ανώτερο είδος της πνευματικής ακολουθίας. Επομένως, με κάθε τρόπο ομολογείται ότι ο ίδιος είναι ποιητής και δημιουργός και νομοθέτης της Παλαιάς και της Καινής Διαθήκης, Θεός αγαθός και δίκαιος και Κύριος των πάντων. 〈η〉 〈και〉 〈ις〉 〈σχόλιο〉. «Μήπως για τα βόδια ενδιαφέρεται ο Θεός;» 〈η〉 〈και〉 〈ις〉 〈έλεγχος〉. Ήδη έχει εξεταστεί και έχει ερμηνευτεί εκτενώς στο προηγούμενο από αυτό ρητό. Γι' αυτό, θεωρώντας περιττό να μιλήσω πάλι περί τούτου, αρκέστηκα στα προλεχθέντα. 〈θ〉 〈και〉 〈ιζ〉 〈σχόλιο〉. «Διότι δεν θέλω να αγνοείτε, αδελφοί, ότι οι πατέρες μας ήσαν όλοι υπό τη νεφέλη και όλοι πέρασαν μέσα από τη θάλασσα και όλοι έφαγαν την ίδια πνευματική τροφή και όλοι ήπιαν το ίδιο πνευματικό ποτό. Διότι έπιναν από την πνευματική πέτρα που τους ακολουθούσε· και η πέτρα αυτή ήταν ο Χριστός. Όμως, στους περισσοτέρους από αυτούς δεν ευαρεστήθηκε ο Θεός. Αυτά δε τα γεγονότα έγιναν προτυπώσεις για εμάς, ώστε να μην είμαστε επιθυμητές κακών, όπως επιθύμησαν εκείνοι. Ούτε να γίνεστε ειδωλολάτρες, όπως κάποιοι από αυτούς, καθώς είναι γραμμένο: κάθισε ο λαός να φάει και να πιει, και σηκώθηκαν να διασκεδάσουν.»

«Ούτε να γίνεστε ειδωλολάτρες, καθώς έγιναν μερικοί από αυτούς»· χωρίς να βγάζει καταδικαστική απόφαση εναντίον όλων. Και από πού τα γνωρίζεις αυτά, ω Απόστολε; Προσθέτει λέγοντας: «όπως είναι γραμμένο: κάθισε ο λαός να φάει και να πιει και σηκώθηκαν να διασκεδάσουν». Επομένως, είναι αληθινή η Γραφή, από την οποία ο Απόστολος αντλεί τον έλεγχο κατά των ανόμων. Έπειτα πάλι λέει: «ούτε να εκπειράζουμε τον Κύριο». Ο δε Μαρκίων αντί για «Κύριο» έβαλε «Χριστό». Αλλά Κύριος και Χριστός είναι το ίδιο, έστω και αν δεν φαίνεται έτσι στον Μαρκίωνα, αφού έχει ήδη προταχθεί η ονομασία του Χριστού με το να πει: «η δε πέτρα ήταν ο Χριστός· και στους περισσότερους από αυτούς δεν ευαρεστήθηκε». Και αναπτύσσοντας πάλι ο άγιος Απόστολος όλη την υπόθεση του κεφαλαίου λέει: «αυτά δε συνέβαιναν σε εκείνους τυπικώς, και γράφτηκαν για τη δική μας νουθεσία». Εάν, λοιπόν, τα όσα συνέβησαν τυπικώς σε εκείνους γράφτηκαν για τη δική μας νουθεσία, εκείνος που έγραψε τα τότε γεγονότα για τη δική μας νουθεσία φρόντιζε για εκείνους τους οποίους και νουθετούσε, ώστε να μη γίνουμε εμείς επιθυμητές των κακών. Εκείνος όμως που δεν θέλει να είμαστε επιθυμητές των κακών, άρα είναι αγαθός και όχι κακός. Διότι αυτά στα οποία ο ίδιος υπάρχει, σε αυτά προτρέπει να βρισκόμαστε και εμείς, όντας ο ίδιος αγαθός και δίκαιος Θεός, ο Θεός εκείνων για τους οποίους γράφτηκαν αυτά προηγουμένως και εκείνων που νουθετούνται μετέπειτα, όντας κτίστης και δημιουργός των πάντων, νομοθέτης και δωρητής των Ευαγγελίων και καθοδηγητής των αποστόλων. 〈ι〉 〈καί〉 〈ιη〉 〈σχόλιον〉. «Τι λέγω λοιπόν;

Τι καταδίκασε σε θάνατο τους γιους του αρχιερέα Ηλεί και έκανε και τον ίδιο να χάσει βίαια τη ζωή του με την είδηση του θανάτου των παιδιών του, επειδή δεν τα διαπαιδαγώγησε με την πρέπουσα επιμέλεια; Δεν ήταν η αφαίρεση των κρεάτων από τους λέβητες σε ακατάλληλο χρόνο και η χρήση τους; Αλλά και ολόκληρο το γένος των Εβραίων, όταν ο Μωυσής νήστευε στο όρος για χάρη τους, εφόσον ζούσαν συνεχώς με τρυφή σε βάρος τους, αφού έφαγαν και ήπιαν, σηκώθηκαν να διασκεδάσουν, σύμφωνα με το γεγραμμένο, και το παιχνίδι τους αυτό ήταν προσκύνηση ειδώλου· διότι τότε πραγματοποιήθηκε από αυτούς η κατασκευή του μόσχου.

ΤΠΓ΄. Προς τον Φιλάγριο. Περί γαστριμαργίας. Η υπερβολική μετάληψη τροφής δεν είναι βρώση, αλλά και είναι και ονομάζεται κορεσμός. Ο δε κορεσμός είναι πατέρας της ύβρεως, και η ύβρις των παθών, όπως ιστορείται ότι συνέβη παλαιά στην έρημο. Διότι χόρτασαν, λέγει, και σηκώθηκαν να παίξουν.

Ο Νώε μέθυσε και γυμνώθηκε, και δες πόσα κακά προήλθαν από αυτό· ο Ησαύ από τη λαιμαργία του πρόδωσε τα πρωτοτόκια και όρμησε σε αδελφοκτονία. Ο λαός του Ισραήλ κάθισε να φάει και να πιει, και σηκώθηκαν να διασκεδάσουν. Γι' αυτό λέει: «Όταν φας και πιεις, να θυμηθείς τον Κύριο τον Θεό σου». Διότι στον γκρεμό κατακρημνίστηκαν όσοι παραδόθηκαν στην τρυφή. Η χήρα, λέει, που ζει μέσα στη σπατάλη και τις απολαύσεις, ενώ ζει είναι νεκρή· και πάλι: «Ελαίπανε, πάχυνε και κλώτσησε ο αγαπημένος»· και πάλι ο Απόστολος: «Μην φροντίζετε για τη σάρκα προς ικανοποίηση των επιθυμιών της». Δεν επιβάλλω ως νόμο τη νηστεία (διότι δεν υπάρχει κανείς πρόθυμος να ακούσει), αλλά καταργώ τη σπατάλη, αποκόπτω την τρυφή, για το δικό σας συμφέρον· διότι, όπως ακριβώς ένας χείμαρρος, έτσι και η τρυφή ανατρέπει τα πάντα· τίποτα δεν μπορεί να την εμποδίσει· σε εκδιώκει από τη βασιλεία. Τι περισσότερο ζητάς; Θέλεις να απολαμβάνεις τρυφή; Δώσε στους φτωχούς, κάλεσε τον Χριστό, ώστε, ακόμη και αφού σηκωθεί το τραπέζι, να συνεχίσεις να απολαμβάνεις. Διότι τώρα δεν έχεις πραγματική απόλαυση· και δικαιολογημένα, διότι τα εγκόσμια δεν είναι μόνιμα· τότε όμως θα έχεις.

Και φανερώνοντας ακριβώς αυτό, κάποιος σοφός έλεγε: «Με τον φθόνο του διαβόλου εισήλθε ο θάνατος στον κόσμο». Είδες, αγαπητέ, πώς εξ αρχής ο θάνατος βρήκε την είσοδό του εξαιτίας της αδηφαγίας; Πρόσεξε δε πάλι και στη συνέχεια τη θεία Γραφή να κατακρίνει συνεχώς την τρυφή και να λέει από τη μία πλευρά: «Κάθισε ο λαός να φάει και να πιει, και σηκώθηκαν να διασκεδάσουν»· και από την άλλη: «Έφαγε, και ήπιε, και πάχυνε, και βάρυνε, και αποσκίρτησε ο αγαπημένος». Αλλά και οι κάτοικοι των Σοδόμων, μαζί με τα υπόλοιπα κακά, εξαιτίας αυτού επισύρανε επάνω τους εκείνη την αμείλικτη οργή. Διότι, άκουσε τον προφήτη που λέει: «Αυτό ήταν το ανόμημα των Σοδόμων: ότι διαβιούσαν με σπατάλη μέσα σε πλησμονή άρτων». Διότι αυτή [η τρυφή] αποτελεί, τρόπον τινά, πηγή και ρίζα όλων των κακών.

Διότι, αφού είπε να μην είμαστε επιθυμητές των κακών, πράγμα το οποίο αποτελούσε τον γενικό κανόνα, προχωράει και στο ειδικό, δείχνοντας ότι το καθένα από τα αμαρτήματα έχει προέλθει από πονηρή επιθυμία· και πρώτα είπε αυτό: «Μήτε να γίνεστε ειδωλολάτρες, όπως κάποιοι από αυτούς, καθώς είναι γραμμένο: Κάθισε ο λαός να φάει και να πιει, και σηκώθηκαν να διασκεδάσουν». Άκουσες, λοιπόν, πώς τους αποκαλεί και ειδωλολάτρες; Αλλά εδώ μεν απλώς το δηλώνει, ενώ αργότερα και το αποδεικνύει. Έθεσε μάλιστα και την αιτία για την οποία έτρεχαν σε εκείνα τα τραπέζια· και αυτή ήταν η γαστριμαργία.

Διότι, στα κοσμικά δικαστήρια, όσα δάκρυα κι αν χύσεις, δεν θα αποφύγεις την τιμωρία μετά την απόφαση· εδώ όμως, και μόνο να δείξεις συντριβή, ακύρωσες την καταδίκη και απόλαυσες τη συγχώρεση. Γι' αυτόν τον λόγο ο Χριστός μάς μιλάει πολύ για το πένθος, και μακαρίζει αυτούς που πενθούν, ενώ ταλανίζει αυτούς που γελούν. Διότι αυτός εδώ ο χώρος δεν είναι θέατρο γέλιου, ούτε συγκεντρωθήκαμε γι' αυτόν τον σκοπό, για να ξεκαρδιζόμαστε στα γέλια, αλλά για να στενάζουμε, και μέσα από αυτόν τον στεναγμό να κληρονομήσουμε τη βασιλεία του Θεού. Εσύ, λοιπόν, όταν στέκεσαι μπροστά σε έναν επίγειο βασιλιά, δεν τολμάς ούτε καν να χαμογελάσεις· τώρα όμως που έχεις ένοικο τον Δεσπότη των αγγέλων, δεν στέκεσαι με τον πρέποντα τρόμο και τη σωφροσύνη, αλλά γελάς, ενώ Εκείνος πολλές φορές οργίζεται; Και δεν καταλαβαίνεις ότι με αυτόν τον τρόπο Τον παροξύνεις περισσότερο και από τα ίδια σου τα αμαρτήματα; Διότι ο Θεός δεν συνηθίζει να αποστρέφεται τόσο αυτούς που αμαρτάνουν, όσο αυτούς που δεν συντρίβονται μετά την αμαρτία. Αλλά, παρ' όλα αυτά, υπάρχουν μερικοί που διακατέχονται από τόση αναισθησία, ώστε ακόμη και μετά από αυτά τα λόγια να λένε: «Είθε να μη μου συμβεί ποτέ να δακρύσω, αλλά να μου δίνει ο Θεός να γελώ και να διασκεδάζω σε όλη μου τη ζωή». Και τι θα μπορούσε να είναι πιο παιδιάστικο και ανώριμο από αυτή τη σκέψη; Διότι δεν είναι ο Θεός που παρακινεί στη διασκέδαση, αλλά ο διάβολος. Άκουσε, λοιπόν, τι έπαθαν όσοι διασκέδαζαν: «Κάθισε», λέει η Γραφή, «ο λαός να φάει και να πιει, και σηκώθηκαν να διασκεδάσουν». Τέτοιοι ήταν οι κάτοικοι των Σοδόμων, τέτοιοι ήταν και οι άνθρωποι στην εποχή του κατακλυσμού.

Αλλά στους περισσότερους από αυτούς δεν ευαρεστήθηκε ο Θεός· διότι έπεσαν νεκροί στην έρημο. Αυτά δε έγιναν παραδείγματα για εμάς, ώστε να μην επιθυμούμε τα κακά, όπως ακριβώς επιθύμησαν και εκείνοι· ούτε να γινόμαστε ειδωλολάτρες, όπως κάποιοι από αυτούς, καθώς είναι γραμμένο: «Κάθισε ο λαός να φάει, και σηκώθηκαν να διασκεδάσουν». Μήτε να πορνεύουμε, όπως πόρνευσαν κάποιοι από αυτούς, και έπεσαν νεκροί σε μία ημέρα είκοσι τρεις χιλιάδες. Μήτε να εκπειράζουμε τον Χριστό, όπως τον πείραξαν κάποιοι από αυτούς, και θανατώθηκαν από τα φίδια. Μήτε να γογγύζουμε, όπως γόγγυσαν κάποιοι από αυτούς, και εξολοθρεύτηκαν από τον ολοθρευτή. Και φαίνεται μεν ότι τα λεγόμενα είναι σαφή, προκαλούν όμως μια όχι τυχαία απορία σε όσους τα προσέχουν. Διότι αξίζει πρώτα να ερευνήσουμε, για ποιο λόγο ο ίδιος μνημόνευσε τις παλαιές ιστορίες, και με ποια λογική αλληλουχία, ενώ συζητούσε περί ειδωλοθύτων, εισήλθε σε αυτή τη διήγηση, φέρνοντας στο μέσον τα όσα συνέβησαν στην έρημο. Διότι ο μακάριος εκείνος δεν ομιλεί απλώς, ούτε στην τύχη, αλλά με μεγάλη αλληλουχία και διατηρώντας παντού την ακριβή συμφωνία των όσων λέγει. Για ποιο λόγο, λοιπόν, και από πού προχώρησε σε αυτήν την ιστορία;

Διότι για αυτόν τον λόγο τα υπενθύμισε αυτά, αφού απαρίθμησε τον τύπο του βαπτίσματος, αυτόν διαμέσου της θάλασσας και της νεφέλης, και προτύπωσε στην Παλαιά Διαθήκη τον τύπο των μυστηρίων, αυτόν διαμέσου του μάννα και της πέτρας. Και αφού είπε ότι «όλοι έφαγαν την ίδια πνευματική τροφή, και ήπιαν το ίδιο πνευματικό ποτό», πρόσθεσε λέγοντας: «Αλλά στους περισσότερους από αυτούς δεν ευαρεστήθηκε ο Θεός». Ύστερα από τόσα και τέτοια θαύματα, λέει, δεν τους αγάπησε ο Θεός. Αλλά τι συνέβη; Έπεσαν νεκροί στην έρημο. Για ποιον λόγο, λοιπόν, μας τα λες αυτά, Παύλε; «Αυτά δε έγιναν τύπος για εμάς, ώστε να μη γίνουμε επιθυμητούς κακών, όπως ακριβώς επιθύμησαν κι εκείνοι, ούτε να γίνουμε ειδωλολάτρες, καθώς έγιναν μερικοί από αυτούς, όπως ακριβώς είναι γραμμένο: Κάθισε ο λαός να φάει και να πιει, και σηκώθηκαν να διασκεδάσουν». Δες τη σύνεση του Παύλου. Είπε την αμαρτία, είπε την αιτία της αμαρτίας, είπε την τιμωρία για την αμαρτία, παιδαγωγώντας μας μέσα από όλα αυτά να αποφεύγουμε να τους μιμηθούμε.

Τότε λοιπόν κυρίως να θυμάσαι, όταν ακριβώς ο διάβολος σπεύδει να εκβάλει τον θησαυρό από τη διάνοιά σου. Έτσι λοιπόν και αυτός γνώριζε ότι η τρυφή και η χαλάρωση απεργάζονται κάτι τέτοιο —έτσι και οι γιοι του Ισραήλ έφαγαν και σηκώθηκαν να παίξουν—, για τον λόγο αυτό, όταν ολοκληρωνόταν το συμπόσιο, προσέφερε τις θυσίες. Μερικοί λένε ότι κατά την αρχαιότητα υπήρχαν και ιερείς αυτοχειροτόνητοι, όπως ο Μελχισεδέκ· αυτό λοιπόν σημαίνει το «απέστελλε». Αν όμως προσφέρει θυσίες, δεν το κάνει σύμφωνα με τον Νόμο, αφού θυσία προσέφερε και ο Αβραάμ, καθώς και ο Νώε και ο Άβελ. Αλλά τι; Έπρεπε να τους επιπλήξει; Μα δεν γνώριζε το αμάρτημα. Να το παραβλέψει; Όμως πολλές φορές συνέβαινε να έχουν αμαρτήσει. Δες πώς και κατά τη θυσία τους δίδασκε την ομόνοια, προσφέροντας έναν μόσχο υπέρ όλων, σαν να επρόκειτο για μία ψυχή. Δες πόσο φιλόστοργος ήταν, πόσο ευσεβής, πόσο θεοσεβής, πόσο δίκαιος, πόσο αληθινός, πώς απείχε από κάθε πονηρό πράγμα. Άμεμπτος· διότι δεν μπορείς να τον κατηγορήσεις ότι αμελούσε τα παιδιά του. Δίκαιος· διότι τους παρείχε όση πρόνοια έπρεπε. Θεοσεβής· διότι το έπραττε αυτό για τον Θεό. Άρα τι θα μπορούσαμε να πούμε; Ότι αγαπούσε τα παιδιά του; Ότι αγαπούσε τον Θεό; Από ποια αγάπη άραγε το έπραττε αυτό περισσότερο; Εμένα μου φαίνεται από την αγάπη προς τον Θεό, και έπειτα από την αγάπη προς τα παιδιά. «Έτσι έπραττε», λέει, «ο Ιώβ όλες τις ημέρες». Βλέπεις την ευσέβεια; Όχι για έναν ορισμένο αριθμό ημερών, αλλά καθ' όλο τον χρόνο.

Έτσι ο εβραϊκός λαός, αφού κάθισαν να φάνε και να πιουν, σηκώθηκαν για να διασκεδάσουν, και συνδέοντας τη μία αμαρτία με την άλλη, κατασκεύασαν τον μόσχο και ειδωλολάτρησαν μέσα στην έρημο. Έτσι λοιπόν και ο Ιούδας, όντας φιλάργυρος, έγινε προδότης του Διδασκάλου και στο τέλος απαγχονίστηκε. Ο Πέτρος, όμως, αν και τον αρνήθηκε, επειδή έκλαψε πικρά για την άρνησή του, δικαιώθηκε, χωρίς να προσθέσει άλλη αμαρτία. Έτσι λοιπόν και εμείς, αδελφοί, εάν αμαρτάνουμε, ας επιστρέψουμε με μετάνοια και ας μην γίνουμε καταφρονητές, για να μην ακολουθήσει σε εμάς αμαρτία πάνω στην αμαρτία, σαν ένα μακρύ σχοινί. Τα μεσάνυχτα σηκωνόμουν για να σε δοξολογήσω για τα δίκαια κρίματά σου. Διότι, όχι μόνο την ημέρα, αλλά και τη νύχτα, ακριβώς στο μέσο της νύχτας, τότε που ο ύπνος έρχεται στους ανθρώπους με μεγαλύτερη γλυκύτητα, εγώ ακατάπαυστα σε υμνούσα και δοξολογούσα τις δίκαιες αποφάσεις σου.

Η τρυφή παρακίνησε κάποτε τον Ισραήλ σε ειδωλολατρικό χορό· διότι η μέθη αιχμαλώτισε τον νου του. Διότι, όπως λέει η Γραφή, «κάθισε ο λαός να φάει και να πιει, και σηκώθηκαν να διασκεδάσουν». Ας τηρούμε, λοιπόν, την αυτάρκεια αναφορικά με τις ανάγκες μας· το σώμα ας συντηρείται με τροφή. Αναζητώντας την παρηγοριά της ανάπαυσης, ας μην λυγίσουμε από το βάρος της υπερφαγίας· ας επιβάλλουμε μέτρο στην τροφή μας. Ας αποφύγουμε την απρέπεια της μέθης, και δεν θα διατρέξουμε κανέναν κίνδυνο. Ας υπακούσουμε στον Παύλο που προτρέπει: «Να μη μεθάτε με κρασί, στο οποίο υπάρχει ασωτία, αλλά να πληρούστε με Πνεύμα Άγιο»· στον Οποίο ανήκει η δόξα στους αιώνες.

Ακούγοντας αυτά, φοβήσου και αναστέναξε· μην μιμηθείς εκείνους που έφαγαν και ήπιαν, και σηκώθηκαν για να διασκεδάσουν· και, για να πω το πιο πικρό, οι θυσίες, οι τροφές και τα παιχνίδια τούς έκαναν να λησμονήσουν τον φόβο του Θεού, και τους παρέσυραν στην ειδωλολατρία. Φοβήσου μήπως, ενώ εσύ γελάς, ο Δεσπότης οργιστεί, αυτός που μακάρισε εκείνους που κλαίνε και ταλάνισε εκείνους που γελούν. Πρόσεξε μήπως τη διάθεσή σου για παιχνίδι και το άμετρο γέλιο σου τα βρει ο διάβολος ως έλλειψη του φόβου του Θεού και λήθη των πνευματικώς συμφερόντων, και έτσι εισβάλει στην ψυχή σου και σπείρει τα δικά του ζιζάνια. Υπήρξε εποχή που οι καιροί παρείχαν μεγαλύτερη άνεση· αλλά όμως και τότε, στους αγίους επικρατούσε πολύ περισσότερο η σκυθρωπότητα αντί της υπερβολικής χαράς· και όπως λέει ο ψαλμωδός: «Όλη την ημέρα πορευόμουν σκυθρωπός», και, «Κάθε νύχτα θα λούζω το κρεβάτι μου, και με τα δάκρυά μου θα βρέχω το στρώμα μου». Όντας κατηφής για τις αμαρτίες και θρηνώντας για τις συμφορές, και συγκεκριμένα για τις συμφορές της Ιερουσαλήμ, κάθεται και κλαίει ο προφήτης Ιερεμίας. Και εσύ, λοιπόν, μην παραδίδεις τον εαυτό σου στην κραιπάλη και τη μέθη, ούτε στα γελοία και την ευτραπελία· διότι για τον λόγο αυτόν έχει αφαιρεθεί από εσένα η κιθάρα, και ούτε τύμπανο κρατάς στα χέρια σου· και ο Παύλος δίδασκε να ψάλλουμε με την καρδιά περισσότερο παρά με το στόμα, εκείνος που από παντού περιόριζε τον άνθρωπο, προφυλάσσοντάς τον από κάθε πνευματική χαλάρωση και διασπορά.

Γ'. Πώς λοιπόν θα γνωρίσουμε ότι και τα δεύτερα έγιναν για το δικό του συμφέρον; Αν αναλογιστούμε τι θα πάθαινε, εάν αυτά δεν συνέβαιναν. Τι λοιπόν θα πάθαινε; Εάν, ενώ ο διάβολος μετά την παράβαση είχε υποσχεθεί να τους κάνει ισόθεους, εκείνος παρέμενε στην ίδια τιμή, θα περιέπιπτε σε τρία έσχατα κακά. Πρώτον μεν, θα θεωρούσε τον Θεό φθονερό, απατεώνα και ψεύτη· δεύτερον δε, τον αληθινό απατεώνα και πατέρα του ψεύδους και του φθόνου, θα τον θεωρούσε ευεργέτη και φίλο· και επιπλέον, στο εξής θα εξακολουθούσε να αμαρτάνει όντας αθάνατος. Από όλα αυτά όμως τον απάλλαξε, διώχνοντάς τον τότε από τον παράδεισο. Έτσι ακριβώς και ο ιατρός, εάν αφήσει την πληγή, προκαλεί μεγαλύτερη σήψη, ενώ εάν την αποκόψει, εμποδίζει την επιδείνωση του τραύματος να προχωρήσει περαιτέρω. «Τι λοιπόν;» λέει. «Δεν σταμάτησε μέχρι εδώ, αλλά πρόσθεσε και ιδρώτα και κόπους, επειδή τίποτε δεν είναι τόσο ακατάλληλο για την άνεση όσο η ανθρώπινη φύση». Διότι, εάν ενώ μας έχουν επιβληθεί αυτά δεν παύουμε να αμαρτάνουμε, τι δεν θα τολμούσαμε να κάνουμε, εάν ο Θεός μας άφηνε στην τρυφή και την αργία; Διότι, λέει η Γραφή, «κάθε κακία τη δίδαξε η αργία». Και αυτόν τον λόγο τον επιβεβαιώνουν όσα γίνονται καθημερινά, αλλά και όσα συνέβησαν στους προγόνους μας. Διότι λέει: «Κάθισε ο λαός να φάει και να πιει, και σηκώθηκαν να παίξουν»· και πάλι: «Πάχυνε, βάρυνε, πλάτυνε και κλώτσησε ο αγαπημένος».

ΤΙΤΛΟΣ Γ΄. — Περί γαστριμαργίας και κόρου· ότι η γαστριμαργία προξενεί θάνατο. «Πούλησε ο Ησαύ τα πρωτοτόκια στον Ιακώβ, και ο Ιακώβ έδωσε στον Ησαύ άρτο και μαγειρεμένη φακή· και έφαγε, και ήπιε, και σηκώθηκε και έφυγε, και περιφρόνησε ο Ησαύ τα πρωτοτόκια.» «Κάθισε ο λαός να φάει και να πιει, και σηκώθηκε για να διασκεδάσει. Και μίλησε ο Κύριος στον Μωυσή λέγοντας: Πήγαινε και κατέβα γρήγορα από εδώ. Διότι αμάρτησε ο λαός σου, αυτούς που έβγαλα από την Αίγυπτο, και έφτιαξαν χωνευτό μοσχάρι.» «Η δύναμη του Σατανά βρίσκεται στον ομφαλό της κοιλιάς.» «Μην είσαι άπληστος στο τραπέζι, μήπως και σκοντάψεις.» «Η χορτασμένη ψυχή περιπαίζει την κηρήθρα· στην πεινασμένη όμως ψυχή, ακόμη και τα μικρά φαίνονται γλυκά.» «Όποιος σπαταλά από παιδί, θα καταλήξει δούλος.» «Μέσα στην κοιλιά, ο Ιακώβ υποσκέλισε τον αδελφό του.» «Αλίμονο σε εκείνους που σηκώνονται το πρωί και αναζητούν τα μεθυστικά ποτά, σε εκείνους που παραμένουν μέχρι αργά! Διότι το κρασί θα τους κατακάψει.» «Όλοι όσοι πίνουν το κρασί, θα ντροπιαστούν.» «Πλανήθηκαν από τα μεθυστικά ποτά, ιερέας και προφήτης· βγήκαν εκτός εαυτού από το κρασί.» «Στενάζουν όλοι εκείνοι που εύφραιναν την ψυχή τους.» «Κάλεσε ο Κύριος εκείνη την ημέρα σε κλάμα και κοπετό, σε ξύρισμα του κεφαλιού και σε ένδυση με σάκους· αυτοί όμως έστησαν γιορτή, σφάζοντας μοσχάρια και θυσιάζοντας πρόβατα, λέγοντας: Ας φάμε και ας πιούμε, γιατί αύριο πεθαίνουμε.» «

Μέσα ο ιερέας προσφέρει την ικεσία στον Θεό υπέρ της σωτηρίας του κόσμου, και έξω διεξάγονται παίγνια. Διότι έτσι διασκέδαζαν και οι Ισραηλίτες, και επήλθε σε αυτούς όλεθρος. Επειδή ο Μωυσής στο όρος προσέφερε την ικεσία στον Θεό υπέρ αυτών, και ο λαός, αφού έφαγε και ήπιε, σηκώθηκε για να διασκεδάσει· και επήλθε σε αυτούς οργή, και έπεσαν σε μία ημέρα είκοσι τέσσερις χιλιάδες.

Διότι σας διέταξε να απέχετε από ορισμένες τροφές, ώστε και όταν τρώτε και πίνετε να έχετε προ οφθαλμών τον Θεό, επειδή είστε επιρρεπείς και εύκολοι στο να απομακρύνεστε από τη γνώση Του, όπως λέει και ο Μωυσής: Έφαγε και ήπιε ο λαός και σηκώθηκε για να διασκεδάσει. Και πάλι: Έφαγε ο Ιακώβ και χόρτασε, και πάχυνε, και κλώτσησε ο αγαπημένος· πάχυνε, βάρυνε, πλάτυνε, και εγκατέλειψε τον Θεό που τον δημιούργησε. Το ότι στον Νώε είχε επιτραπεί από τον Θεό, επειδή ήταν δίκαιος, να τρώει κάθε ζωντανό ον εκτός από κρέας με το αίμα του, το οποίο είναι θνησιμαίο, σας έχει εξιστορηθεί μέσω του Μωυσή στο βιβλίο της Γενέσεως. Και ενώ εκείνος σκόπευε να πει «Όπως τα λαχανικά του αγρού», τον πρόλαβα εγώ λέγοντας: Τη φράση «όπως τα λαχανικά του αγρού» μήπως δεν την κατανοείτε όπως έχει ειπωθεί από τον Θεό, ότι δηλαδή όπως ο Θεός δημιούργησε τα λαχανικά για τροφή του ανθρώπου, έτσι έδωσε και τα ζώα για κρεατοφαγία; Αλλά επειδή δεν τρώμε ορισμένα από τα χόρτα, λέτε ότι κατ' αυτόν τον τρόπο δόθηκε τότε διάκριση στον Νώε. Δεν πρέπει όμως να πιστεύουμε σύμφωνα με τη δική σας εξήγηση. Πρώτον, διότι μολονότι μπορώ να πω και να υποστηρίξω ότι κάθε λαχανικό είναι χόρτο και μπορεί να καταναλωθεί, δεν θα ασχοληθώ με αυτό.

Η κοιλία [γαστριμαργία] έκανε δυστυχώς τους Ιουδαίους στην έρημο να ξεχάσουν τον σεβασμό προς τον Θεό· διότι, αφού κάθισαν να φάνε, σηκώθηκαν έπειτα διασκεδάζοντας με ασέβεια. Απόφευγε, ψυχή μου, να μοιάσεις σε αυτό το κακό. Ένα παράλογο, αναιδές και πλαστό πάθος με κυριεύει, Ιησού· διότι, αν και είμαι χορτασμένος, ο άθλιος νομίζω ότι πεινώ, και ενώ κοντεύω να διαρραγώ σαν ασκί, δεν υποχωρώ· περιόρισε Εσύ ο Ίδιος την πρόοδο αυτού του δεινού.

Ασφαλώς, λοιπόν, στρέφοντας την ορμή σου προς τις περιοχές του Πόντου, οδήγησες τα στρατεύματά σου· διότι οι εκεί κάτοικοι, έχοντας προσκολληθεί σε κάποιον νεαρό, όμοιοι με όμοιο, δυστυχείς σε έναν άθλιο άνδρα, που είχε ανατραφεί μέσα στη νωθρότητα και του οποίου το σώμα έλαμπε από γυναικεία απαλότητα, ενώ έπρεπε να προσπέσουν και να απλώσουν ικετευτικά το χέρι σε εσένα τον Δαβίδ, τον μεγαλουργό και νικηφόρο, τον οποίον ο Κύριος επέλεξε και προτίμησε, καθώς μέσα από τα έργα σου αποδεικνύεσαι αληθινός Δαβίδ, αυτοί, αντίθετα, εξαπατημένοι από το όνομα του Δαβίδ, έπραξαν με εντελώς κακή κρίση το αντίθετο. Έκαναν, δηλαδή, κάτι παρόμοιο σαν να παρέβλεψαν το λιοντάρι, τον πραγματικό βασιλιά των θηρίων, και να προτίμησαν κάποιο άλλο ζώο που απλώς φορούσε δορά λιονταριού. Όντως, λαός μωρός και όχι σοφός είναι ο λαός αυτός, ο οποίος παραδόθηκε, όπως απέδειξε, σε αδόκιμο νου, ώστε ούτε να πράττει ούτε να κατανοεί διόλου τα πρέποντα, ενεργώντας με μεγάλη αφροσύνη, όπως εκείνοι που μετά τη μέθη σηκώθηκαν να διασκεδάσουν και από τα παιχνίδια κατέληξαν σε πράξεις πολύ πιο γελοίες από αυτά, έχοντας χυτεύσει ταυροκέφαλο είδωλο και προσπίπτοντας σε αυτό ως σε Θεό. Επομένως, εκστρατεύοντας απολύτως δίκαια εναντίον αυτών των αποστατών και μοσχολατρών, είχες σε όλα συνεργό τον Κύριο των εκδικήσεων.

Κατήχηση ΜΘ' Περί εγκρατείας και της προκείμενης σε εμάς ομολογίας. Αδελφοί και πατέρες, τις παρούσες ημέρες οι περισσότεροι άνθρωποι τις ονομάζουν εορτές, επειδή σε αυτές κραιπαλούν και μεθούν, χωρίς να κατανοούν ότι οι ημέρες αυτές απαιτούν αποχή από τα κρέατα, και όχι εκπλήρωση κραιπάλης και μέθης. Διότι αυτό είναι χαρακτηριστικό ειδωλολατρικής εορτής· των χριστιανών όμως χαρακτηριστικό είναι να εφαρμόζουν την αυτάρκεια, «και να μην φροντίζουν για τη σάρκα ώστε να ικανοποιούν τις επιθυμίες της», όπως διδάσκει ο Απόστολος. Αλλά όμως το κακό, έχοντας καταντήσει νόμος, οδηγεί τον κόσμο όπως θέλει. Εμείς όμως, αδελφοί, ας αποφύγουμε την ακράτεια ακόμη και σε όσα ήδη μας έχει επιτραπεί να μεταλαμβάνουμε, γνωρίζοντας ότι η ακράτεια είναι μητέρα της αμαρτίας. Διότι και ο προπάτοράς μας Αδάμ, όσο διάστημα εγκρατευόταν από την απαγορευμένη τροφή στον παράδεισο, χαιρόταν και ευφραινόταν, γεμάτος από θείες αποκαλύψεις και μυήσεις· όταν όμως φέρθηκε με ακράτεια και γεύθηκε από το δέντρο της παρακοής, αμέσως εξορίστηκε από την τρυφή του παραδείσου, και η ακράτεια έγινε για αυτόν γεννήτρια θανάτου. Έτσι λοιπόν και οι Σοδομίτες, ασελγώντας «μέσα σε αφθονία άρτων», επισύρανε πάνω τους την οργή του Θεού, και κατακλύστηκαν με πυρ και θειάφι· έτσι και ο μισητός Ησαύ, επειδή δελεάστηκε από λαίμαργα μάτια, για ένα μόνο γεύμα πούλησε τα πρωτοτόκιά του· αλλά «και ο λαός του Θεού κάθισε να φάει και να πιει, και σηκώθηκαν να διασκεδάσουν».

Και ο λόγος γίνεται για εσάς· διότι αυτός που παλαιά ανέβλυσε νερό από ακρότομη πέτρα για τον Ισραήλ, τι θαυμαστό είναι αν αναβλύσει και από τη δική μου λίθινη καρδιά έναν σύντομο λόγο, τον οποίο αντλώντας ας ευχαριστούμε τον Κύριο, ο οποίος μας τρέφει, μας ποτίζει και υπομένει με μακροθυμία τη ζωή μας, σαν μέσα σε έρημο, σε αυτόν εδώ τον βίο. Αλλά επειδή θυμηθήκαμε την παλαιά ιστορία, ας ανασκοπήσουμε, αν νομίζετε καλό, αυτά που συνέβησαν τότε στους απειθείς, για τους οποίους λέει ο Απόστολος: «Όμως, στους περισσότερους από αυτούς δεν ευαρεστήθηκε ο Θεός, διότι έπεσαν νεκροί στην έρημο. Και αυτά έγιναν παραδείγματα για εμάς, ώστε να μην επιθυμούμε τα κακά, όπως επιθύμησαν εκείνοι. Ούτε να γίνεστε ειδωλολάτρες, όπως κάποιοι από αυτούς, καθώς είναι γραμμένο: Κάθισε ο λαός να φάει και να πιει, και σηκώθηκαν να διασκεδάσουν. Ούτε να πορνεύουμε, όπως πόρνευσαν κάποιοι από αυτούς και έπεσαν νεκροί σε μία ημέρα είκοσι τρεις χιλιάδες. Ούτε να πειράζουμε τον Χριστό, όπως τον πείρασαν κάποιοι από αυτούς και εξολοθρεύτηκαν από τα φίδια. Ούτε να γογγύζετε, όπως γόγγυσαν κάποιοι από αυτούς και εξολοθρεύτηκαν από τον ολοθρευτή». Ανασκοπώντας λοιπόν αυτά, αδελφοί, ας αποφύγουμε τα αίτια της οργής του Θεού· ας αποφύγουμε την κακή επιθυμία, ας αποφύγουμε τον γογγυσμό, ας αποφύγουμε το να πειράζουμε τον Χριστό. Και πώς συμβαίνει να τον πειράζουμε; Με το να υποπίπτουμε σε λογισμούς απιστίας και να λέμε: Άραγε θα μας είναι αρκετά τα αναγκαία; Άραγε θα αντέξουμε τον πόλεμο του εχθρού;