Πατερικές αναφορές στο ΕΞΟΔΟΣ 33:2

Και ο Μωυσής, λοιπόν, γνωρίζοντας ότι οι μεν άγγελοι είναι κτίσματα, το δε Άγιο Πνεύμα είναι ενωμένο με τον Υιό και τον Πατέρα, όταν ο Θεός τού είπε: «Πήγαινε, ανέβα από εδώ εσύ και ο λαός σου, τους οποίους έβγαλες από τη γη της Αιγύπτου, στη γη για την οποία ορκίστηκα στον Αβραάμ, στον Ισαάκ και στον Ιακώβ, λέγοντας: Στους απογόνους σας θα τη δώσω· και θα στείλω μπροστά σου τον άγγελό μου, και θα εκδιώξει τον Χαναναίο», το αρνείται λέγοντας: «Αν δεν συμπορευτείς εσύ ο ίδιος μαζί μας, μη με ανεβάσεις από εδώ». Διότι δεν ήθελε να προηγείται του λαού ένα κτίσμα, ώστε να μη μάθουν να λατρεύουν την κτίση αντί για τον Θεό που δημιούργησε τα πάντα. Πράγματι, αφού αρνήθηκε τον άγγελο, παρακαλούσε τον ίδιο τον Θεό να τους καθοδηγεί.

Και ο Μωυσής, λοιπόν, γνωρίζοντας ότι οι μεν άγγελοι είναι κτίσματα, ενώ το Άγιο Πνεύμα είναι ενωμένο με τον Υιό και τον Πατέρα, όταν ο Θεός τού είπε: «Πήγαινε, ανέβα από εδώ εσύ και ο λαός σου, τους οποίους έβγαλες από τη γη της Αιγύπτου, προς τη γη που ορκίστηκα στον Αβραάμ, στον Ισαάκ και στον Ιακώβ, λέγοντας: Στους απογόνους σας θα τη δώσω· και θα αποστείλω μπροστά σου τον άγγελό μου, και αυτός θα εκδιώξει τον Χαναναίο», εκείνος αρνείται, λέγοντας: «Εάν δεν συμπορευθείς Εσύ ο ίδιος μαζί μας, μη με ανεβάσεις από εδώ». Διότι δεν ήθελε να προηγείται του λαού ένα κτίσμα, για να μη μάθουν να λατρεύουν την κτίση αντί για τον Θεό που δημιούργησε τα πάντα. Πράγματι, αφού αρνήθηκε τον άγγελο, παρακαλούσε τον ίδιο τον Θεό να τους καθοδηγεί.

Όσο για το ότι είπε μεν ότι δεν θα ανέβει, αλλά μετά από αυτό δεν αρνήθηκε να ανέλθει, θα βρεις να εκπληρώνεται αυτός ο τύπος και παλαιότερα στο βιβλίο που ονομάζεται Έξοδος. Διότι ο θεοπέσιος και ιερότατος Μωυσής διέμενε στο όρος μαζί με τον Θεό, περιμένοντας τον νόμο που επρόκειτο να του δοθεί από Αυτόν. Ο Ισραήλ όμως, αδιαφορώντας για την ευσέβεια προς τον Θεό, κατασκεύασε τον μόσχο στην έρημο. Αλλά ο νομοθέτης (ο Θεός) οργίζεται δικαίως γι' αυτά, και, καταδικάζοντας εντόνως την ελαφρότητα αυτών που τόσο εύκολα παρέκκλιναν σε ανάρμοστα έργα, και αφού απείλησε να τους εξολοθρεύσει ολοσχερώς, στο τέλος λέει προς τον άγιο Μωυσή: «Πήγαινε και ανέβα από εδώ, εσύ και ο λαός σου, τους οποίους έβγαλες από την Αίγυπτο, στη γη για την οποία ορκίστηκα στον Αβραάμ και στον Ισαάκ και στον Ιακώβ λέγοντας: Στους απογόνους σας θα τη δώσω, και θα στείλω τον άγγελό μου πριν από το πρόσωπό σου». Έπειτα ο Μωυσής Του λέει: «Αν δεν συμπορευθείς Εσύ ο ίδιος μαζί μου, μη με ανεβάσεις από εδώ. Και πώς θα γίνει αληθινά γνωστό ότι βρήκα χάρη ενώπιόν Σου, εγώ και ο λαός Σου, παρά μόνο αν συμπορεύεσαι Εσύ μαζί μας;». Και ο Κύριος είπε στον Μωυσή: «Και αυτόν τον λόγο που είπες θα τον εκπληρώσω, διότι βρήκες χάρη ενώπιόν μου».

Βλέπεις πώς, λυπούμενος για την αποστασία του Ισραήλ, διαβεβαίωνε μεν ότι δεν επρόκειτο να αναβεί μαζί τους στη γη της επαγγελίας, αλλά έλεγε ότι θα αποστείλει μαζί τους κάποιον άγγελο· από σεβασμό όμως προς τον Μωυσή και χάριν της μνήμης των πατέρων, παρέχοντας τη συγχώρεση, υποσχέθηκε ότι θα συμπορευθεί πάλι μαζί τους.

Επομένως, από αυτά καθίσταται σαφές ότι άλλος ήταν ο άγγελος που προπορευόταν των υιών του Ισραήλ, και η νεφέλη ήταν κάτι διαφορετικό από τον ίδιο τον άγγελο, αλλά αποτελούσε τρόπον τινά ένα σωματικό όργανο του ίδιου του Κυρίου. Μέσω αυτού του οργάνου, μολονότι ο Ίδιος είναι κατά τη φύση Του ασώματος και επέκεινα κάθε αισθητής και υλικής ουσίας, αξίωνε τον θεράποντά Του να συνομιλεί μαζί Του με αισθητή φωνή. Και εξηγώντας ο ίδιος ο Κύριος τον λόγο για αυτή την οικονομία στον Μωυσή, λέει: «για να ακούσει ο λαός όταν εγώ θα μιλώ μαζί σου, και να πιστέψουν σε σένα». Αλλά, ενώ στην περίπτωση του λαού, επειδή ήταν περισσότερο προσηλωμένος στα σωματικά, μιλούσε μέσω αισθητής φωνής, στην περίπτωση των πατριαρχών, οι οποίοι δεν είχαν ανάγκη ούτε από νεφέλη ούτε από στύλο πυρός, ήταν διαφορετικός ο τρόπος τόσο της οπτασίας όσο και της συνομιλίας μαζί τους. Και το ότι βέβαια δεν ήταν κάποια αγγελική δύναμη εκείνη που ομιλούσε και έδινε αποκαλύψεις μέσα από τη νεφέλη, αλλά ο ίδιος ο Θεός, εκτός από όσα έχουν ήδη αποδειχθεί προηγουμένως, φανερώνεται και από το εξής χωρίο της Γραφής: «Είπε δε ο Κύριος προς τον Μωυσή: Πήγαινε και οδήγησε τον λαό στον τόπο που σου είπα· ιδού, ο άγγελός μου θα προπορευθεί ενώπιόν σου». Και πάλι: «Και είπε ο Κύριος προς τον Μωυσή: Πήγαινε και ανέβα από εδώ, εσύ και ο λαός, (και τα εξής)· και θα αποστείλω μαζί πριν από το πρόσωπό σου τον άγγελό μου». Διότι αυτά δεν αρμόζει καθόλου να τα λέει ένας άγγελος, παρά μόνο ο Θεός, και συγκεκριμένα ο Κύριος που φανερώνεται σε ολόκληρη την ιστορία μέσω του Τετραγράμματου.

«διότι δεν πρόκειται να υποχωρήσει απέναντί σου· διότι το όνομά μου βρίσκεται επάνω του», και σε άλλο σημείο: «Είπε δε ο Κύριος προς τον Μωυσή: Βάδισε και οδήγησε τον λαό στον τόπο για τον οποίο σου μίλησα· ιδού, ο άγγελός μου προπορεύεται μπροστά σου», και πάλι: «Και είπε ο Κύριος προς τον Μωυσή: Πήγαινε και ανέβα από εδώ, εσύ και ο λαός», και στη συνέχεια: «και θα αποστείλω μαζί μπροστά σου τον άγγελό μου».

Επομένως, από την ίδια τη Γραφή ελέγχεται ο παραλογισμός του συγγραφέα, στα σημεία όπου ο Μωυσής ικετεύει τον Κύριο να μην καταστήσει κάποιον άγγελο στην ηγεσία του λαού, αλλά ο Ίδιος να ηγηθεί της πορείας τους. Το χωρίο, μιλώντας από το πρόσωπο του Θεού, έχει ως εξής: «Βάδιζε, κατέβα και οδήγησε τον λαό αυτόν στον τόπο που σου είπα· και ιδού, ο άγγελός μου θα προπορεύεται από εσένα, όποια ημέρα και αν τους επισκεφθώ». Και πάλι μετά από λίγο λέει: «Και θα αποστείλω πριν από εσένα τον άγγελό μου». Έπειτα, λίγο πιο κάτω στη συνέχεια της αφήγησης, γίνεται από τον θεράποντα προς τον Θεό ικεσία με αυτόν τον τρόπο: «Αν βρήκα χάρη ενώπιόν σου, ας συμπορευθεί ο Κύριός μου μαζί μας»· και πάλι: «Εάν εσύ ο ίδιος δεν συμπορευθείς μαζί μας, μη με αναβιβάσεις από εδώ»· έπειτα ακολουθεί η απάντηση του Θεού προς τον Μωυσή: «Και αυτόν τον λόγο που είπες θα τον πράξω· διότι βρήκες χάρη ενώπιόν μου και σε γνωρίζω περισσότερο από όλους». Επομένως, αν ο Μωυσής αποκρούει τον άγγελο, και Εκείνος που του αποκαλύπτεται γίνεται συνοδοιπόρος του και καθοδηγητής της στρατιάς του λαού, αποδεικνύεται φανερά μέσα από αυτά ότι Εκείνος που φανέρωσε τον Εαυτό Του με την προσωνυμία του «Όντος» είναι ο Μονογενής Θεός. Εάν όμως κάποιος φέρει αντίρρηση σε αυτό, θα καταστεί συνήγορος της ιουδαϊκής αντίληψης, εφόσον δεν συμπεριλαμβάνει τον Υιό στη σωτηρία του λαού.