Πατερικές αναφορές στο ΕΞΟΔΟΣ 34:29

Πάλι, όταν ο Μωυσής κατέβαινε από το όρος, το πρόσωπό του φαινόταν γεμάτο δόξα. Είναι γραμμένο, λοιπόν: «Καθώς κατέβαινε ο ίδιος ο Μωυσής από το όρος, δεν γνώριζε ότι η όψη του δέρματος του προσώπου του είχε δοξαστεί, επειδή Εκείνος του μιλούσε. Και ο Ααρών και όλοι οι πρεσβύτεροι των υιών του Ισραήλ είδαν τον Μωυσή, και η όψη του δέρματος του προσώπου του ήταν δεδοξασμένη». Ομοίως δε, αλλά με τρόπο πολύ ανώτερο, ο δικός μας Σωτήρας, αφού ανέβασε τους μαθητές Του «σε όρος πολύ υψηλό, μεταμορφώθηκε μπροστά τους, και έλαμψε το πρόσωπό Του σαν τον ήλιο, ενώ τα ενδύματά Του έγιναν λευκά σαν το φως».

Γνωρίζω και άλλο φως, με το οποίο αποδιώχθηκε ή διασπάστηκε το αρχέγονο σκοτάδι, το οποίο υπήρξε το πρώτο δημιούργημα της ορατής κτίσης, δηλαδή την κυκλική κίνηση των αστέρων και τον άνωθεν φωτισμό, που καταυγάζει ολόκληρο τον κόσμο. Ϛ΄. Φως ήταν βέβαια και η πρωταρχική εντολή που δόθηκε στον πρωτόπλαστο (επειδή, «Λύχνος είναι η εντολή του νόμου και φως»· και διότι, «Φως είναι τα προστάγματά σου πάνω στη γη»), αν και το φθονερό σκοτάδι, που παρεισέφρησε, δημιούργησε την κακία· φως όμως τυπικό και προσαρμοσμένο στα μέτρα εκείνων που το δέχονταν, ήταν ο γραπτός νόμος, ο οποίος σκιαγραφούσε την αλήθεια και το μυστήριο του μεγάλου φωτός· εφόσον και το πρόσωπο του Μωυσή με αυτό δοξάζεται.

Όπως, λοιπόν, η λαμπρότητα της ημέρας εκ φύσεως δεν μπορεί να χωριστεί από τον ήλιο, αλλά, μολονότι είναι ορατή, δεν παρέχει μαζί με τον εαυτό της ούτε την αίσθηση ούτε τη γνώση της ουσίας του ηλίου (διότι ποιος από όσους βλέπουν γνωρίζει αν εκείνος είναι εκ φύσεως πυρ ή όχι; αφού και πάνω στη γη μπορεί να δει κανείς πολλά πράγματα που, ενώ δεν είναι πυρ, εκπέμπουν φως), με τον ίδιο τρόπο, σαν σε αμυδρή εικόνα, τη λαμπρότητα της θείας φύσεως, με την οποία έλαμψε ο Χριστός στο όρος, και τη βλέπουν με τρόπο άρρητο και μετέχουν σε αυτήν οι καταξιωμένοι, σύμφωνα με εκείνον που είπε: «σε αυτό με οδηγεί το μέτριο εδώ φέγγος της αλήθειας, στο να δω και να βιώσω τη λαμπρότητα του Θεού», και τον ψαλμωδό προφήτη που λέει: «η λαμπρότητα του Θεού ημών ας είναι πάνω μας», και τον Μέγα Βασίλειο που εκφράζεται σε συμφωνία με αυτόν, ο οποίος, ερμηνεύοντας εκείνο το δαβιτικό λόγιο προς τον Θεό: «Κύριε, με το θέλημά σου παρέσχες δύναμη στο κάλλος μου», λέει: «το αληθινό και πλέον αξιαγάπητο κάλλος, το οποίο μπορεί να θεαθεί μόνο από αυτόν που έχει καθαρμένο νου, είναι αυτό που υπάρχει γύρω από τη θεία και μακάρια φύση, και όποιος ενατενίσει τις μαρμαρυγές και τις χάριτές του, μεταλαμβάνει κάτι από αυτό, χρωματίζοντας τη δική του όψη με μια ανθηρή αίγλη, σαν από κάποια βαφή. Γι' αυτό και το πρόσωπο του Μωυσή δοξάστηκε, επειδή μετέλαβε από εκείνο το κάλλος κατά τη συνομιλία του με τον Θεό».

«Βρίσκεται δε κυρίως σε θεωρία Θεού εκείνος που υπερέβη την ανθρώπινη φύση με τη δύναμη του Πνεύματος και είδε αλλά και βίωσε τη λαμπρότητα του Θεού», σύμφωνα με τον Γρηγόριο τον Θεολόγο και τον Μέγα Βασίλειο, ο οποίος αναφέρει: «Το αληθινό και πλέον ερασμιότατο κάλλος, το οποίο είναι ορατό μόνο σε εκείνον που έχει καθαρμένο τον νου, αφορά τη θεία και μακάρια φύση. Όποιος ατενίσει τις λάμψεις και τις χάριτες αυτού του κάλλους, μεταλαμβάνει κάτι από αυτό, σαν να χρωματίζεται η δική του όψη με μια ανθηρή αίγλη από κάποια βαφή. Γι' αυτό και του Μωυσή, επειδή μετείχε σε εκείνο το κάλλος όταν συνομιλούσε με τον Θεό, δοξάστηκε το πρόσωπο». Και πάλι: «Τώρα, έστω κι αν κάποιος είναι ο Παύλος ή ο Πέτρος, βλέπει μεν αληθινά και δεν πλανάται ούτε φαντάζεται· ωστόσο βλέπει μέσα από κάτοπτρο, και, αποδεχόμενος τώρα με ευχαριστία το μερικό, προσδοκά με περιχάρεια το τέλειο στο μέλλον».

Αλλά και αλλού λέγοντας, «κάλλος του όντως δυνατού την νοητή αυτού και θεωρητή θεότητα, το οποίο και ο Πέτρος και οι υιοί της βροντής στο όρος είδαν»· και πάλι, «κάλλος αληθινό και ερασμιότατο, ορατό μόνο σε αυτόν που έχει καθαρμένο τον νου, αυτό που αφορά τη θεία και μακάρια φύση, του οποίου όποιος ατενίσει τις μαρμαρυγές και τις χάρες μεταλαμβάνει κάτι από αυτό, σαν από κάποια βαφή απορροφώντας κάποια ανθηρή αίγλη στη δική του όψη, εξού και ο Μωυσής, επειδή μετέλαβε από εκείνο το κάλλος κατά τη συνομιλία του με τον Θεό, δοξάστηκε στο πρόσωπο»· και λέγοντας λοιπόν αυτά ο μέγας Βασίλειος, δεν θεωρεί ότι εκείνο το φως είναι κοινό σε όλους τους κεκαθαρμένους; Ο δε αδελφός του, που έχει αδελφά φρονήματα με αυτόν, λέγοντας για τον μέγα Παύλο, ότι «αμέσως έγινε εραστής του θείου κάλλους που άστραψε στα μάτια του», δεν λέει ότι και ο ίδιος ο θείος Παύλος είδε εκείνο το φως, ονομάζοντάς το κάλλος;

Ποια άλλη δόξα και φως του Χριστού υπάρχει από αυτήν που είδε ο Πέτρος αφού ξύπνησε πλήρως, «όντας μαζί του στο άγιο όρος»; Πώς λοιπόν θα μπορούσε αυτό να γίνει στολή της ψυχής, εάν είναι αισθητό; Αλλού δε ο ίδιος θεολόγος λέει ότι «είναι επουράνιο αυτό το φως». Τι λοιπόν από τα αισθητά είναι επουράνιο; Αλλού πάλι λέει, «το φύραμα της ανθρώπινης φύσης, το οποίο ανέλαβε ο Κύριος, κάθισε στα δεξιά της μεγαλωσύνης στους ουρανούς, γεμάτο δόξα, όχι πλέον μόνο στο πρόσωπο, όπως ο Μωυσής, αλλά σε όλο το σώμα». Άραγε λοιπόν εκεί λάμπει μάταια, χωρίς κανείς να αντιλαμβάνεται εκείνο το φως;

Ότι δε και τώρα κάθεται «στα δεξιά της μεγαλωσύνης στα ύψη» λάμποντας με αυτόν τον τρόπο, πρέπει όλοι να ακολουθούν και να πείθονται σε αυτόν που λέει: «Ελάτε, αφού ανεβούμε στο άγιο επουράνιο όρος, θα δούμε την άυλη θεότητα του Πατρός και του Πνεύματος να αστράφτει μέσα στον μονογενή Υιό». Αν όμως κάποιος νομίζει ότι δεν πρέπει να υποχωρεί σε έναν, ας υπακούσει στους δύο, ή μάλλον σε όλους τους αγίους. Διότι αυτός που χρησιμοποίησε την Κρήτη ως λυχνία, σαν λογικός και ιερός λύχνος, ο μακάριος Ανδρέας, υμνώντας το φως που έλαμψε στο Θαβώρ, λέει: «Αυτό η νοητή διακόσμηση των αγγέλων, που εστιάται με άυλο τρόπο, το θεωρεί ως τεκμήριο της φιλανθρωπίας του Λόγου προς εμάς». Το ίδιο σχεδόν λέει και ο μέγας Διονύσιος, όταν υμνεί τις ανώτατες τάξεις των υπερκόσμιων νοών· διότι λέει ότι δεν γίνονται μέτοχοι και θεωροί μόνο της τριαδικής δόξας, αλλά και της φωτοφάνειας του Ιησού· διότι μυούνται, έχοντας αξιωθεί αυτής της θεωρίας, αφού και ο ίδιος είναι θεουργό φως, «πλησιάζοντάς τον αληθινά και μετέχοντας σε πρώτο βαθμό στη γνώση των θεουργικών του φώτων». Και ο μέγας Μακάριος, χρησιμοποιώντας σαν γλώσσα του τον σοφό Συμεών, ή μάλλον χρησιμοποιώντας τον από κοινού, ώστε με δύο γλώσσες να διακηρύξει πιο καθαρά την αλήθεια, λέει: «Το φύραμα της ανθρώπινης φύσης, το οποίο ανέλαβε ο Κύριος, κάθισε στα δεξιά της μεγαλωσύνης στους ουρανούς, γεμάτο δόξα, όχι πλέον μόνο στο πρόσωπο, όπως ο Μωυσής, αλλά σε ολόκληρο το σώμα».

Διότι το ότι δεν ήταν ασαφής κάθε προφητεία, αλλά μόνο αυτό το μέρος ήταν καλυμμένο, άκουσε τον Παύλο που μας υποδεικνύει σαφώς και τα δύο αυτά, δηλαδή και ότι ο νόμος ήταν επισκιασμένος και ότι αυτό ίσχυε μόνο σε αυτό το μέρος. Στέλνοντας επιστολή στους Κορινθίους, λέει περίπου τα εξής: «Έχοντας λοιπόν τέτοια ελπίδα, μιλούμε με μεγάλο θάρρος, και δεν κάνουμε όπως ο Μωυσής, ο οποίος έβαζε κάλυμμα στο πρόσωπό του, ώστε οι υιοί του Ισραήλ να μην μπορέσουν να ατενίσουν το τέλος εκείνου που επρόκειτο να καταργηθεί· αλλά πωρώθηκαν οι διάνοιές τους. Διότι μέχρι σήμερα το κάλυμμα παραμένει κατά την ανάγνωση της Παλαιάς Διαθήκης, χωρίς να αφαιρείται, επειδή καταργείται μόνο εν Χριστώ». Ίσως αυτό που ειπώθηκε να είναι ασαφές· είναι επομένως αναγκαίο να το κάνω σαφέστερο, υπενθυμίζοντάς σας την ίδια την ιστορική διήγηση. Διότι, όταν ο Μωυσής παρέλαβε τις πλάκες στο όρος και επρόκειτο να κατεβεί, μια ανέκφραστη και θαυμαστή δόξα έλαμψε από εκείνο το άγιο πρόσωπο, τέτοια ώστε κανείς από το πλήθος δεν μπορούσε να τον πλησιάσει και να του μιλήσει. Για να μην είναι λοιπόν διαρκώς απρόσιτος στον λαό, τοποθετώντας κάλυμμα στο πρόσωπό του, παρείχε στους Ιουδαίους τη δυνατότητα να συναναστρέφονται μαζί του άφοβα. Και όταν μιλούσε στον λαό φορούσε το κάλυμμα, ενώ όταν στρεφόταν προς τον Θεό το αφαιρούσε πάλι.

Και δεν γνώριζε ο Μωυσής ότι είχε δοξαστεί η όψη του δέρματος του προσώπου του· και φοβήθηκαν να τον πλησιάσουν. Και τους κάλεσε ο Μωυσής και τους μίλησε. Και όταν σταμάτησε ο Μωυσής να τους μιλά, τοποθέτησε στο πρόσωπό του κάλυμμα. Όταν όμως εισερχόταν ενώπιον του Κυρίου για να μιλήσει μαζί Του, αφαιρούσε το κάλυμμα μέχρι να εξέλθει. Αφού λοιπόν υπενθύμισε αυτή την ιστορία, λέει: Και δεν κάνουμε όπως ο Μωυσής, που έβαζε κάλυμμα στο πρόσωπό του, ώστε να μην ατενίσουν οι υιοί του Ισραήλ το τέλος εκείνου που καταργείτο. Αυτό δε που λέγει, είναι το εξής: Δεν υπάρχει ανάγκη να καλυπτόμαστε εμείς, όπως ο Μωυσής· διότι εσείς είστε ικανοί να αντικρίσετε αυτήν τη δόξα με την οποία είμαστε περιβεβλημένοι, μολονότι είναι πολύ μεγαλύτερη και πιο λαμπρή από εκείνη.

Διότι ήταν προσηλωμένοι σε αυτόν, αγαπώντας και θαυμάζοντάς τον, και επιθυμώντας να τον βλέπουν. Ποιος, άλλωστε, θα απομακρυνόταν από εκείνον που επιτελούσε τέτοια θαύματα; Ποιος δεν θα επιθυμούσε έστω και απλώς να δει το πρόσωπό του και το στόμα που άρθρωνε τέτοια λόγια; Διότι δεν ήταν θαυμαστός μόνο όταν θαυματουργούσε, αλλά και με την απλή εμφάνισή του ήταν γεμάτος από πολλή χάρη. Και αυτό ακριβώς φανέρωνε ο Προφήτης όταν έλεγε: «Είσαι ωραίος στο κάλλος περισσότερο από τους υιούς των ανθρώπων». Εάν πάλι ο Ησαΐας λέει: «Δεν είχε ούτε μορφή ούτε κάλλος», το αναφέρει αυτό είτε σε σύγκριση με την απόρρητη και ανέκφραστη δόξα της θεότητάς του, είτε περιγράφοντας τα όσα συνέβησαν κατά το πάθος και την ατίμωση που υπέμεινε την ώρα του σταυρού, καθώς και την ταπεινότητα που επέδειξε σε ολόκληρο τον βίο του μέσα από όλες τις πράξεις του. Δεν τους διέταξε να αναχωρήσουν για την απέναντι όχθη, προτού τους θεραπεύσει. Διότι διαφορετικά δεν θα το ανέχονταν. Όπως ακριβώς, λοιπόν, στο όρος παρέμεναν κοντά του όχι μόνο όταν δίδασκε, αλλά τον ακολουθούσαν ακόμη και όταν σιωπούσε, έτσι και εδώ δεν τον πλαισίωναν μόνο όταν θαυματουργούσε, αλλά και όταν πάλι σταματούσε, αποκομίζοντας μεγάλη ωφέλεια από το πρόσωπό του. Διότι, εάν ο Μωυσής είχε δοξασμένο πρόσωπο και ο Στέφανος πρόσωπο σαν αγγέλου, αναλογίσου πώς ήταν φυσικό να φαίνεται τότε ο κοινός Δεσπότης. Ίσως πολλοί τώρα να κυριεύθηκαν από την επιθυμία να αντικρίσουν εκείνη την εικόνα· αλλά, εάν το θελήσουμε, θα δούμε μία πολύ ανώτερη από εκείνη.

Ότι ο Ιησούς του Ναυή ανέγειρε ως στήλες λίθους από τον Ιορδάνη. Αλλά και ο γιος του Ναυή προστάζεται κατά τη διάβαση του Ιορδάνη να δώσει εντολή στους εκλεκτούς των φυλών να σηκώσουν λίθους ισάριθμους με τις φυλές, όχι ως κάτι το απορριπτέο ή άσημο, αλλά μάλλον ως κάτι πολύ επίσημο· διότι, όπως λέει, θα στηθούν ως σημείο για τις μεταγενέστερες γενεές, καθιστάμενοι έτσι σαν κάποιοι άγγελοι και κήρυκες των θείων θαυμασίων και μεγαλείων. Παραλείπω να πω τώρα ότι και ο ίδιος ο Μωυσής διατάσσεται να λαξεύσει λίθινες πλάκες που θα δέχονταν τον νόμο του Θεού (και το πόσο πολύτιμες ήταν, και με πόση δόξα περιβάλλονταν, τι χρειάζεται να λέμε; Εκεί λέγεται ότι κατέβηκε και ο Κύριος, όποια και αν είναι η έννοια της καταβάσεως του Θεού. Εξαιτίας τους δοξάζεται και το πρόσωπο του Μωυσή, ώστε να μην είναι πλέον καν προσιτό σε όσους το έβλεπαν)· πάνω στις οποίες έπρεπε να αποτυπωθούν όσα είχαν γραφτεί στις προηγούμενες πλάκες, όπως ακριβώς ήταν εκείνες που είχαν ετοιμαστεί κοντά στο όρος και είχαν γραφτεί με τον θείο δάκτυλο. Τις οποίες ο νομοθέτης, κρίνοντας ότι δεν ήταν άξιος να τις δεχτεί ένας παράνομος και αχαλίνωτος λαός, τις έριξε από τα χέρια του και τις συνέτριψε. Αλλά επιπλέον επιτράπηκε να κατασκευαστεί θυσιαστήριο για τον Θεό από χώμα και από αλαξεύτους λίθους, πάνω στο οποίο ήταν καθιερωμένο να προσφέρονται τα ολοκαυτώματα.

Η λύπη μεταβλήθηκε ξαφνικά σε ευφροσύνη και τα πάντα έγιναν για εμένα ιλαρά και γεμάτα χαρά. Δεν διστάζω δε να πω: «Όπως ο Μωυσής δοξάστηκα». Διότι είδα, είδα, όχι σε όρος, αλλά στο μνήμα, όχι υπό τη σκέπη νεφέλης, αλλά με σώμα, τον Δεσπότη των ασωμάτων και των νεφελών, αυτόν που υπάρχει πριν και τώρα και πάντοτε, να λέει: «Μαριάμ, σπεύσε και πες σε αυτούς που με αγαπούν ότι αναστήθηκα. Λαμβάνοντάς με στη γλώσσα σου σαν κλαδί ελιάς, μετάφερε το χαρμόσυνο άγγελμα στους απογόνους του Νώε, διαμηνύοντας ότι ο θάνατος έχει καταργηθεί και έχει αναστηθεί εκείνος που προσφέρει στους πεσόντες την ανάσταση». Ακούγοντας αυτά, ο χορός των ευσεβών νεανίδων αποκρίθηκε ομόφωνα στη Μαρία τη Μαγδαληνή: «Αληθινό είναι αυτό που είπες και όλες συμφωνούμε μαζί σου. Δεν δυσπιστούμε, αλλά μόνο τούτο θαυμάζουμε, το ότι μέχρι τώρα βρισκόταν στον τάφο και ότι η ίδια η ζωή ανέχθηκε επί τρεις ημέρες να συγκαταλέγεται στους νεκρούς. Διότι ελπίζαμε ότι επρόκειτο να επανέλθει από τα έγκατα της γης. Γι' αυτό λέγαμε: Τον δούλο του έβγαλε τότε από το κήτος, και πώς κρατείται τώρα από τον θάνατο;»