Πατερικές αναφορές στο ΕΞΟΔΟΣ 34:5

Έπειτα, προσθέτοντας στις υποσχέσεις σαν ένα είδος επιστεγάσματος για ό,τι έλειπε, τον προστάζει να λαξεύσει άλλες δύο πλάκες, επειδή προφανώς εκείνες της αρχής είχαν συντριβεί, προκειμένου να του καταγράψει εκ νέου τον νόμο, παρέχοντας και σε αυτό το σημείο όχι μικρή απόδειξη της επιείκειάς του προς αυτούς. Και όταν ο Μωυσής ετοιμάστηκε και για αυτό, «Κατέβηκε ο Κύριος» μέσα σε νεφέλη, όπως έχει γραφτεί, και στάθηκε εκεί κοντά του, και «κάλεσε στο όνομα του Κυρίου. Και πέρασε ο Κύριος μπροστά από το πρόσωπό του και έκραξε: Κύριος ο Θεός, οικτίρμων και ελεήμων, μακρόθυμος και πολυέλεος και αληθινός, που διατηρεί τη δικαιοσύνη, και δείχνει έλεος σε χιλιάδες, που συγχωρεί ανομίες και αδικίες και αμαρτίες, αλλά δεν θα αφήσει ατιμώρητο τον ένοχο, επιφέροντας τις αμαρτίες των πατέρων στα τέκνα και στα τέκνα των τέκνων μέχρι τρίτη και τέταρτη γενεά». Αλλά ιδού λοιπόν ξεκάθαρα - διότι θα το πω ξανά, επαναφέροντας το αρχικό μας ζήτημα - ο Θεός διαβεβαιώνει ότι κατέχει θεοπρεπή επιείκεια και μια ασύγκριτη φιλανθρωπία. Διότι υποστηρίζουμε ότι τα λόγια αυτά ανήκουν στον Ίδιο και όχι σε κάποιον άλλον, και δεν ανήκουν στον πάνσοφο Μωυσή, όπως νομίζουν μερικοί, ωσάν να ανέπεμπε ευχαριστήριες προσευχές υπέρ του λαού.

Ιδού, σε τοποθετώ στην οπή της πέτρας· διότι, ως μικρός, θα παραμείνεις σε μικρό περιορισμό. Εδώ, λοιπόν, διασφάλισέ μου, εξαιτίας των Ιουδαίων, αυτό που πρόκειται να λεχθεί. Διότι ο σκοπός μας είναι να αποδείξουμε ότι ο Κύριος Ιησούς Χριστός ήταν μαζί με τον Πατέρα. Λέει, λοιπόν, ο Κύριος προς τον Μωυσή: Εγώ θα περάσω πριν από εσένα με τη δόξα μου, και θα καλέσω στο όνομα του Κυρίου ενώπιόν σου. Ενώ είναι Κύριος, ποιον Κύριο καλεί; Βλέπεις πώς με συγκεκαλυμμένο τρόπο δίδασκε το ευσεβές δόγμα περί του Πατρός και του Υιού. Και πάλι στα επόμενα είναι γραμμένο κατά λέξη: Και κατέβηκε ο Κύριος μέσα σε νεφέλη, και στάθηκε εκεί κοντά του· και κάλεσε στο όνομα του Κυρίου. Και πέρασε ο Κύριος από μπροστά του και κάλεσε: Κύριος, Κύριος οικτίρμων και ελεήμων, μακρόθυμος και πολυέλεος και αληθινός, που διατηρεί τη δικαιοσύνη, και κάνει έλεος σε χιλιάδες, που αφαιρεί ανομίες και αδικίες και αμαρτίες. Έπειτα, στη συνέχεια, ο Μωυσής, αφού έσκυψε και προσκύνησε ενώπιον του Κυρίου που καλούσε τον Πατέρα, λέει: Συμπορεύσου, λοιπόν, Κύριε, μαζί μας.

Και είπε: «Εγώ θα περάσω πρώτος με τη δόξα μου, και θα καλέσω το όνομα του Κυρίου ενώπιόν σου· και θα ελεήσω όποιον ελεώ, και θα σπλαχνιστώ όποιον σπλαχνίζομαι». Και είπε: «Δεν θα μπορέσεις να δεις το πρόσωπό μου· διότι δεν υπάρχει άνθρωπος που να δει το πρόσωπό μου και να ζήσει». Και είπε ο Κύριος: «Ιδού, υπάρχει τόπος κοντά μου, και θα σταθείς πάνω στον βράχο· και θα σε σκεπάσω με το χέρι μου, μέχρι να περάσω. Και θα αποσύρω το χέρι μου, και τότε θα δεις τα νώτα μου· το δε πρόσωπό μου δεν θα φανερωθεί σε σένα», και τα εξής τα οποία προσθέτει: «Και κατέβηκε ο Κύριος μέσα σε νεφέλη, και στάθηκε δίπλα του εκεί· και επικαλέστηκε το όνομα του Κυρίου· και πέρασε ο Κύριος από μπροστά του, και φώναξε: Κύριος, Κύριος ο Θεός, οικτίρμων και ελεήμων, μακρόθυμος και πολυέλεος και αληθινός, που διατηρεί τη δικαιοσύνη, δείχνοντας έλεος σε χιλιάδες, αφαιρώντας ανομίες και αδικίες και αμαρτίες, και τον ένοχο δεν πρόκειται να αθωώσει, επιφέροντας τις ανομίες των πατέρων στα τέκνα, και στα τέκνα των τέκνων, μέχρι την τρίτη και την τέταρτη γενεά». Και ο Μωυσής έσπευσε και σκύβοντας στη γη προσκύνησε, και είπε: «Αν βρήκα χάρη ενώπιόν σου, Κύριε, συμπορεύσου μαζί μας ενώπιος ενωπίω».

Τώρα, λοιπόν, μέσω του λόγου υπόσχεται ότι θα πράξει αυτό· στη συνέχεια δε προσθέτει και την ίδια την πράξη, εκεί όπου αναφέρεται: Και κατέβηκε ο Κύριος μέσα σε νεφέλη, και στάθηκε δίπλα του εκεί· και επικαλέστηκε το όνομα του Κυρίου. Και πέρασε ο Κύριος μπροστά από το πρόσωπό του και φώναξε: Κύριος, Κύριος ο Θεός οικτίρμων και ελεήμων, μακρόθυμος και πολυέλεος και αληθινός, και αυτός που διατηρεί δικαιοσύνη, που δείχνει έλεος σε χιλιάδες, που αφαιρεί ανομίες και αδικίες και αμαρτίες, και τον ένοχο δεν θα τον θεωρήσει αθώο· που επιβάλλει τις ανομίες των πατέρων στα τέκνα, και στα τέκνα των τέκνων, μέχρι τρίτης και τέταρτης γενεάς. Διότι αυτά τα λέει ο ίδιος, αφού κατέβηκε μέσα σε νεφέλη και στάθηκε δίπλα στον Μωυσή, ο Κύριος που δηλώνεται μέσω του Τετραγράμματου· ο οποίος, σύμφωνα με την υπόσχεση που είχε δώσει, περνώντας μπροστά από το πρόσωπό του, επικαλείται τον δικό του Κύριο και Πατέρα, αυτόν που είναι αληθινά Κύριος Κύριος, ο οποίος αναφέρεται δύο φορές μέσω του Τετραγράμματου, λέγοντας: Κύριος, Κύριος ο Θεός οικτίρμων και ελεήμων, και τα εξής.

Και εδώ ο ίδιος ο Κύριος διδάσκει τα προκείμενα περί άλλου Κυρίου· λέγοντας λοιπόν «εγώ είμαι Κύριος ο Θεός σου», προσθέτει: «δεν θα λάβεις το όνομα του Κυρίου του Θεού σου», μυσταγωγώντας δηλαδή τον θεράποντα ο δεύτερος Κύριος για τον Πατέρα και Θεό των όλων. Θα μπορούσες δε να βρεις και αναρίθμητα άλλα σε όλη την Αγία Γραφή διατυπωμένα παρόμοια με αυτά, μέσω των οποίων ο Θεός, σαν να επρόκειτο για άλλον Θεό, και ο ίδιος ο Κύριος, σαν να επρόκειτο για άλλον Κύριο, εξέφερε τους χρησμούς. <Της ιδίας>. «Και είπε ο Κύριος προς τον Μωυσή: Και αυτόν τον λόγο που είπες, θα τον κάνω. Διότι βρήκες χάρη ενώπιόν μου, και σε γνωρίζω περισσότερο από όλους. Και είπε ο Μωυσής: Δείξε μου τη δόξα σου. Και είπε: Εγώ θα προπορευθώ μπροστά σου με τη δόξα μου, και θα καλέσω στο όνομά μου τον Κύριο ενώπιόν σου, και θα ελεήσω όποιον ελεώ, και θα σπλαχνιστώ όποιον σπλαχνίζομαι.» Και μετά από άλλα, προσθέτει λέγοντας: «Και κατέβηκε ο Κύριος μέσα σε νεφέλη και στάθηκε δίπλα του εκεί, και κάλεσε στο όνομα του Κυρίου. Και πέρασε ο Κύριος στο όνομά του, και κάλεσε: Κύριε, Κύριε, ο Θεός ο οικτίρμων και ελεήμων, ο μακρόθυμος και πολυέλεος, και αληθινός και αυτός που διατηρεί τη δικαιοσύνη, που δείχνει έλεος σε χιλιάδες, που συγχωρεί ανομίες και αδικίες και αμαρτίες, και δεν θα αθωώσει τελείως τον ένοχο, επιφέροντας τις αμαρτίες των πατέρων στα τέκνα και στα τέκνα των τέκνων, έως την τρίτη και τέταρτη γενεά. Και ο Μωυσής έσπευσε, έσκυψε στη γη και προσκύνησε.»

Δες, λοιπόν, με ποιον τρόπο και τώρα ο ίδιος ο Κύριος, ο οποίος κατέβηκε, «εκάλεσε», αφού στάθηκε δίπλα στον Μωυσή μέσα σε νεφέλη, «στο όνομα του Κυρίου», επικαλούμενος κάποιον άλλον εκτός από τον εαυτό Του, σύμφωνα με τη συνήθεια της διπλής επανάληψης του ονόματος Κύριος, αναγνωρίζοντας θεολογικά ως δεσπότη τόσο του εαυτού Του όσο και όλων των υπολοίπων, τον δικό Του Πατέρα. Και είναι βέβαιο ότι σε αυτά τα χωρία δεν είναι ο Μωυσής –όπως θα μπορούσε να υποθέσει κανείς– αλλά ο ίδιος ο Κύριος που αποκαλεί «Κύριο» έναν άλλον, τον Πατέρα. Προλαμβάνοντας (αυτή την παρερμηνεία), ο Ίδιος που συνομιλεί με τον Μωυσή λέει: «Εγώ θα περάσω με τη δόξα μου πριν από εσένα, και θα καλέσω στο όνομα του Κυρίου». Αφού λοιπόν ειπώθηκε αυτό, στη συνέχεια η Γραφή προσθέτει αφηγηματικά: «Και κατέβηκε ο Κύριος μέσα σε νεφέλη και στάθηκε δίπλα του εκεί, και εκάλεσε στο όνομα του Κυρίου». Επομένως, ο ίδιος ο Κύριος κατέρχεται για να εκπληρώσει την υπόσχεσή Του, και όπως λέει ο λόγος, προπορεύεται «προ προσώπου» του Μωυσή· και ο ίδιος ο Κύριος καλεί λέγοντας: «Κύριε, ο Θεός οικτίρμων και ελεήμων» και τα εξής, μυσταγωγώντας σαφώς τον θεράποντα στο ποιος είναι ο Ίδιος αλλά και στη γνώση του ανώτερου Κυρίου.

Πώς πρέπει όμως να κατανοηθεί εκείνο στο βιβλίο της Εξόδου: «Και αφού σηκώθηκε νωρίς το πρωί ο Μωυσής, ανέβηκε στο όρος Σινά, όπως ακριβώς του παρήγγειλε ο Κύριος. Και πήρε ο Μωυσής τις πέτρινες πλάκες. Και κατέβηκε ο Κύριος μέσα σε νεφέλη, και στάθηκε εκεί, και μίλησε στο όνομα του Κυρίου. Και πέρασε ο Κύριος από το πρόσωπο του Κυρίου.» Ποιος Κύριος, άραγε, μίλησε στο όνομα του Κυρίου; Και ποιος Κύριος πέρασε από το πρόσωπο του Κυρίου; Και τι σημαίνει αυτό που ειπώθηκε στον Ιακώβ: «Εγώ είμαι αυτός που σου εμφανίστηκε στον τόπο του Θεού;» Πώς εξηγείται και το: «Ας τον προσκυνήσουν όλοι οι άγγελοι του Θεού;» Ποιον, και ποιου Θεού; Λέει ο Μωυσής: «Και έθεσε ο Κύριος προθεσμία, λέγοντας: Την αυριανή ημέρα θα κάνει ο Κύριος αυτό το πράγμα πάνω στη γη.» Και πάλι: «Έχε θάρρος, Ζοροβάβελ, διότι εγώ είμαι μαζί σας, και ο Λόγος μου ο αγαθός, και το Πνεύμα μου βρίσκονται ανάμεσά σας.» Ποια ανάγκη υπήρχε λοιπόν να αναφερθούν τρία, εάν το καθένα δεν υπάρχει σε δική του υπόσταση; Και πάλι: «Και είπε ο Κύριος προς τον Μωυσή: Κατέβα και δώσε αυστηρή παραγγελία στον λαό, και αγνισέ τους σήμερα και αύριο, και ας πλύνουν τα ενδύματά τους, και ας είναι έτοιμοι για την τρίτη ημέρα. Διότι την τρίτη ημέρα θα κατέβει ο Κύριος στο όρος Σινά, μπροστά σε όλο τον λαό.» Και δεν είπε: «Θα κατέβω». «Και θα συμβεί τις έσχατες ημέρες, λέει ο Κύριος, να εκχύσω από το Πνεύμα μου πάνω σε κάθε σάρκα, και θα προφητεύσουν οι γιοι σας, και οι θυγατέρες σας θα δουν ενύπνια.»