Πατερικές αναφορές στο ΕΞΟΔΟΣ 4:11

Και δεν ντρέπονται· αν και γνωρίζουν ότι τέτοια έργα είναι του Θεού, έλεγαν ότι αυτά γίνονται από το πνεύμα του Βεελζεβούλ. Πώς λοιπόν, εφόσον τολμούν να λένε αυτά, μπορούν ακόμη να κατηγορούν τους Έλληνες, οι οποίοι κατασκευάζουν είδωλα και τα ονομάζουν θεούς; Διότι και οι δικές τους πράξεις είναι όμοιες με τη μανία εκείνων· ή μάλλον τα δικά τους τολμήματα τυγχάνει να είναι ακόμη μεγαλύτερα, διότι, αν και έλαβαν νόμο γι' αυτό, με την παράβαση του νόμου ατίμασαν τον Θεό. Τι θα κάνουν, λοιπόν, ξεστομίζοντας τέτοιες βλασφημίες, όταν διαβάζουν τον προφήτη Ησαΐα και ακούν ότι τα σημεία της παρουσίας του Χριστού είναι η ανάβλεψη των τυφλών, το περπάτημα των χωλών, η ομιλία των αλάλων, η ανάσταση των νεκρών, η θεραπεία των λεπρών και η διάνοιξη της ακοής των κωφών; Άραγε, ποιον θα θελήσουν να θεωρήσουν δημιουργό αυτών; Διότι, εάν μεν πουν τον Θεό, θα ελέγξουν οι ίδιοι τον εαυτό τους ότι ασέβησαν απέναντι στον Κύριο· διότι αυτά που προείδε και είπε ο προφήτης, τα έπραξε ο ίδιος ο Κύριος αυτοπροσώπως. Εάν όμως, κυριευμένοι από προπέτεια, τολμήσουν να πουν ότι και εκείνα γίνονται με τη δύναμη του Βεελζεβούλ, φοβάμαι μήπως, προχωρώντας λίγο-λίγο στην ασέβεια, και διαβάζοντας το χωρίο: «Ποιος έδωσε στόμα στον άνθρωπο; Και ποιος έκανε τον βαρύκοο και τον κωφό, αυτόν που βλέπει και τον τυφλό;» και τα παρόμοια με αυτά, μέσα στη μανία τους πουν πάλι ότι και αυτά τα λόγια είναι του Βεελζεβούλ.

Ποιος, λοιπόν, έκανε τον βλέποντα και τον τυφλό; Βλέποντα, προφανώς, τον Προφήτη, επειδή δύναται με την οξυδέρκεια της διανοίας του να ενατενίζει εκ των προτέρων το μέλλον· τυφλό δε (εκείνον που τυφλώθηκε εξαιτίας της κακίας του), προκειμένου να μη δουν βέβηλοι οφθαλμοί τα θεάματα των μακαρίων. Γι' αυτό και ο Κύριος λέει: «Για κρίση εγώ ήλθα στον κόσμο αυτόν, ώστε εκείνοι που δεν βλέπουν να δουν, και εκείνοι που βλέπουν να γίνουν τυφλοί».

Α. Το να πολιτεύεται κανείς και να ζει κατά Θεόν, και να έχει καύχημά του τον Θεό, δεν θα έλεγες, φίλε μου, ότι ταιριάζει απόλυτα στους αγίους; Β. Βεβαιότατα. Α. Εμπρός λοιπόν, πες μου τούτο. Β. Ποιο; Α. Δεν είναι αλήθεια ότι «κάθε καλή δόση και κάθε τέλειο δώρημα έρχεται από άνωθεν, καταβαίνοντας από τον Πατέρα των φώτων», και πως ο λόγος της σοφίας είναι το πιο πολύτιμο από όλα; Β. Συμφωνώ· διότι έτσι λέει η Ιερή Γραφή. Α. Δες λοιπόν ότι ο Υιός είναι ο διανομέας και χορηγός –και μάλιστα εξουσιαστικά– των αγαθών που έρχονται σε εμάς άνωθεν και από τον Πατέρα· διότι ο Παύλος είπε: «Στον καθένα από εμάς δόθηκε η χάρη σύμφωνα με το μέτρο της δωρεάς του Χριστού». Και εξάλλου κάπου αλλού, όταν ο Θεός μιλούσε στον ιερότατο Μωυσή είπε: «Ποιος έδωσε στόμα στον άνθρωπο, και ποιος έκανε τον βαρύκοο και τον κωφό, αυτόν που βλέπει και τον τυφλό; Δεν τα έκανα εγώ, ο Κύριος και Θεός; Και τώρα πήγαινε, και εγώ θα ανοίξω το στόμα σου»· ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός μιλούσε πάλι κάπου στους αγίους αποστόλους λέγοντας: «Βάλτε λοιπόν στις καρδιές σας να μην προμελετάτε τι θα απολογηθείτε· διότι εγώ θα σας δώσω στόμα και σοφία, στην οποία δεν θα μπορέσουν να αντισταθούν ούτε να αντιμιλήσουν όλοι οι αντίπαλοί σας». Και ενώ ο μακάριος Δαβίδ ψάλλει ότι ο Θεός είναι κριτής, έχοντας σταθερή την πεποίθηση ότι σε Αυτόν ανήκει η εξουσία να διανέμει στον καθένα τις αμοιβές για όσα πράττει και να δικαιώνει όσους Εκείνος επιλέγει («Διότι ο Θεός είναι αυτός που δικαιώνει, ποιος είναι αυτός που θα κατακρίνει;»)

Ή πώς να μην αποδειχθούν σαθροί και ολιγόνοες εκείνοι που κατατάσσουν στην κτίση Εκείνο μέσω του οποίου και στο οποίο υπάρχει μέσα μας η φύση της θεότητας; Διότι δεν είναι μεθεκτό μέσα σε κτίσμα αυτό που είναι υπεράνω της κτίσης; Ή δεν είναι αληθινός αυτός ο λόγος; Β. Και βέβαια. Α. Και τι άλλο; Δεν είναι σοφός, ή μάλλον η ίδια η σοφία, ο Θεός; Β. Και πώς μπορεί να είναι αυτό αμφίβολο; Α. Και με τι γίνονται σοφά εκείνα που σοφίζονται, πες μου πάλι. Β. Με τη σοφία προφανώς. Α. Επομένως, εάν το Πνεύμα καθιστά σοφά τα δεκτικά σοφίας, τότε οπωσδήποτε είναι και θα νοηθεί ως σοφία. Και αυτό είπαμε ότι είναι ο Θεός. Β. Τι συμβαίνει, λοιπόν, εάν και άνθρωποι και άγγελοι, λένε, είναι σοφοί και ικανοί να κάνουν και άλλους σοφούς; Α. Αλλά δεν εμφυτεύουν τη σοφία ως Θεός σε αυτούς που λέγεται ότι γίνονται σοφοί από εκείνους, καλέ μου, αλλά τους καθιστούν κοινωνούς της δικής τους ευμάθειας. Διότι θα έλεγα ότι είναι άγιο παράγγελμα το «Δωρεάν λάβατε, δωρεάν δώστε». Όμως το Άγιο Πνεύμα ενεργεί ισότιμα με τον Θεό. Ώστε, εάν μέσω της μέθεξης και της ενοίκησης χαρίζει τον εαυτό Του, οπωσδήποτε καθιστά κάποιον σοφό μέσω του εαυτού Του, και εκπληρώνει την ενέργεια της ανώτατης φύσης και σε αυτό πάλι το έργο. Γι' αυτό, άλλωστε, είπε στον ιεροφάντη Μωυσή ο παντοδύναμος Θεός: «Ποιος έδωσε στόμα στον άνθρωπο; Και ποιος έκανε τον βαρύκοο και τον κωφό, τον βλέποντα και τον τυφλό;»

Εξάλλου, λέει, ο Θεός της εγκράτειας δεν θα ήθελε να γίνει κάτι τέτοιο, ώστε ένας τόσο σπουδαίος άνδρας να μολύνεται από τόσο αισχρές και βδελυρές συνευρέσεις, εννοώ με μια γυναίκα, και μάλιστα έκλυτη και πόρνη. Μετατρέποντας, κατά κάποιο τρόπο, το νόημα της ιστορίας σε πνευματικές έννοιες, υποστήριζε ότι η Γόμερ αποτελεί τύπο της ψυχής που έχει επιλέξει να ζει με αισχρότητα και ανηθικότητα. Τον δε προφήτη τον θεωρούσε ως εικόνα του Θεού Λόγου, που προέρχεται άνωθεν και εξ ουρανού, δηλαδή εκ του Πατρός, ο οποίος ενώνεται νοερά με τις δικές μας ψυχές και σπέρνει σε αυτές τα σπέρματα της φιλάρετης ζωής. Αυτά λοιπόν είναι τα ευρήματα της δικής του ευλογοφάνειας. Εγώ όμως έχω απορήσει όχι σε μικρό βαθμό: πρώτον μεν, διότι, αδιαφορώντας για τις αληθινές έννοιες, τόλμησε να πει ότι το γράμμα αποκτείνει· έπειτα, επιπλέον αυτών, ότι παρέθεσε το παράδειγμα του Μωυσή και όσων αναφέραμε προηγουμένως, οι οποίοι αντιμίλησαν στα άνωθεν προστάγματα, αλλά αποσιώπησε εσφαλμένα το γεγονός ότι όσοι τόλμησαν να αντιταχθούν στα θεία θεσπίσματα δεν έμειναν ατιμώρητοι. Διότι, όταν ο ιεροφάντης Μωυσής αρνούνταν, δίσταζε για την αποστολή και προφασιζόταν τη βραδυγλωσσία του, ο Θεός τον ήλεγξε ως ασθενή στην πίστη, λέγοντας τα εξής: «Ποιος έδωσε στόμα στον άνθρωπο; Και ποιος έκανε τον δύσκωφο και τον κωφό, τον βλέποντα και τον τυφλό; Δεν είμαι εγώ ο Κύριος ο Θεός;»

Διότι δεν είναι μικρές οι συνέπειες της αμέλειας σε αυτά. Επειδή λέει η Γραφή: «Επικατάρατος είναι εκείνος που εκτελεί τα έργα του Θεού με αμέλεια». Και αυτό μπορεί να το κατανοήσει κανείς με σαφήνεια, εάν αναλογιστεί τον μακάριο Ιωνά και τη θάλασσα που μαίνονταν εναντίον του, καθώς και εκείνο το φοβερό και φρικτό κήτος που κινούνταν εναντίον του. Βρίσκω επίσης ότι και καθένας από τους αγίους φοβόταν το μέγεθος του θείου λειτουργήματος. Διότι ο μεν ιεροφάντης Μωυσής, όταν ο Θεός τον πρόσταξε να εξαποστείλει τον λαό, έχοντας αναμετρήσει τη δύναμη της ανθρώπινης φύσης και βλέποντας ότι η διακονία του κηρύγματος ήταν μεγαλύτερη από αυτήν, έλεγε: «Είμαι ισχνόφωνος και βραδύγλωσσος». Σε συμφωνία δε με αυτά, και ο μακάριος Ιερεμίας, όταν αποστελλόταν για να προφητεύσει, αναφωνεί: «Ω, Δέσποτα Κύριε, ιδού, δεν γνωρίζω να μιλώ, διότι είμαι πολύ νέος». Διότι, παρόλο που οι άγιοι αποτελούν για εμάς το ωραιότερο υπόδειγμα ευλάβειας όταν προφέρουν τέτοια λόγια, εντούτοις, ο τρόπος αυτής της δειλίας γεννά στους αδυνάμους έναν όχι μικρό ούτε ακίνδυνο δισταγμό. Γι' αυτό ο Θεός μας νουθετεί και μας προτρέπει να αποβάλλουμε τον φόβο, λέγοντας προς τον Μωυσή: «Ποιος έδωσε στόμα στον άνθρωπο, και ποιος έκανε τον δύσκωφο και τον κωφό, αυτόν που βλέπει και τον τυφλό; Δεν είμαι εγώ ο Κύριος ο Θεός; Και τώρα πήγαινε, και εγώ θα ανοίξω το στόμα σου».

Νομίζω λοιπόν ότι πρέπει να απευθύνω σε εσάς λόγους παρακλήσεως, φροντίζοντας ελάχιστα για το αν δεν θα μπορέσω να μιλήσω επάξια για τα προκείμενα ζητήματα, ή επειδή ακολουθώ την ευγλωττία κάποιων άλλων, αλλά έχοντας μάλλον κατανοήσει με σοφία εκείνο: ότι είναι πολύ καλύτερο να φιλοξενεί κανείς και να υποδέχεται τους γνωστούς και τους φίλους με όσα έχει και μπορεί, παρά να επιλέγει τον σκληρό και άδοξο βίο, από ντροπή μήπως φανεί ότι υπολείπεται της γενναιοδωρίας των άλλων. Νομίζω, εξάλλου, ότι μπορεί κανείς να αναλάβει με θάρρος τον αγώνα, έχοντας σκεφτεί και κάτι άλλο. Διότι θα θυμηθώ τον Θεό που κρατεί τα σύμπαντα, ο οποίος λέει στον πανάριστο Μωυσή: «Ποιος έδωσε στόμα στον άνθρωπο; Και ποιος έκανε τον βαρύκοο και τον κωφό, τον βλέποντα και τον τυφλό; Δεν είμαι εγώ ο Κύριος ο Θεός; Και τώρα πήγαινε, και εγώ θα ανοίξω το στόμα σου». Σκιά, λοιπόν, και τύποι ήταν εκείνος ο αρχαίος χρησμός, έστω κι αν παραδόθηκε μέσω αγγέλων με τη μεσολάβηση του Μωυσή.

«Είμαι ισχνόφωνος και βραδύγλωσσος. Είπε δε ο Κύριος προς τον Μωυσή: Ποιος έδωσε στόμα στον άνθρωπο, και ποιος έκανε τον δύσκωφο και τον κωφό, τον βλέποντα και τον τυφλό; Δεν είμαι εγώ ο Κύριος ο Θεός; Και τώρα πήγαινε, και εγώ θα ανοίξω το στόμα σου, και θα σε καθοδηγήσω σε όσα πρόκειται να πεις. Και είπε ο Μωυσής: Σε παρακαλώ, Κύριε, όρισε άλλον ικανό, τον οποίο θα αποστείλεις.» Διότι ο νόμος δεν είναι ισχυρός, ούτε επαρκής ώστε να δύναται να διασώσει ολόκληρη τη γη και να απελευθερώσει τον άνθρωπο από την τυραννία του διαβόλου. Δεν αγνόησε δε ο Μωυσής ότι ήταν βραδύγλωσσος και ισχνόφωνος, μάλιστα όταν ο Θεός άρχισε να συνομιλεί μαζί του και τον πρόσταξε να ομιλεί περί Αυτού: «Έτσι λοιπόν», λέει, «θα πεις στους υιούς Ισραήλ: Εγώ είμαι ο Ων. Αυτό είναι το όνομά μου.» Διότι ο νόμος είναι βραδύγλωσσος, ως προς το να διαρθρώσει πολύ καλά τον λόγο περί του Όντος· ούτε βέβαια είναι ικανός να μυσταγωγήσει προς τη σεπτή και άρρητη φύση που προσκυνείται στην Αγία Τριάδα. Και είναι ισχνόφωνος ως προς αυτό, καθώς δύναται να απευθύνεται μόνο και με δυσκολία στους Ισραηλίτες, και ακούγεται μόνο στην Ιουδαία, ενώ κανένα από όλα τα υπόλοιπα έθνη, θα λέγαμε, δεν συνέλαβε με τα αυτιά του το κήρυγμα.

«Διότι με τέτοιες θυσίες ευαρεστείται ο Θεός», και εκείνοι που τον προσκυνούν πρέπει να τον προσκυνούν «εν πνεύματι και αληθεία», σύμφωνα με τη φωνή του Σωτήρα. ΠΑΛΛΑΔΙΟΣ: Ορθά μίλησες. Και θα έλεγα κι εγώ ότι πρέπει να ευδοκιμούμε με θυσίες που είναι ανώτερες από τον νόμο· διότι θα συμφωνήσω. Όμως, πες μου τούτο: άραγε η παλαιά σκηνή που στηνόταν στην έρημο δεν αποτελούσε για εμάς τύπο της Εκκλησίας των εθνών, φανερώνοντας ακόμα κάπως αμυδρά το κάλλος της αληθινότερης; ΚΥΡΙΛΛΟΣ: Βεβαιότατα. Και προ ολίγου είπα ότι και το να επιλέγονται με τον καλύτερο τρόπο για τις ιερές λειτουργίες οι προερχόμενοι από το αίμα του Λευί, θα αποτελούσε πάλι τύπο εκείνων που έχουν κληθεί με πίστη σε ιερή και άμωμη ζωή, εννοώ βέβαια την εν Χριστώ. ΠΑΛΛΑΔΙΟΣ: Θέλεις λοιπόν να πούμε μερικά πράγματα για την αγία σκηνή και για την κατά νόμον ιεροσύνη, εξετάζοντας ενδελεχώς τα όσα έχουν θεσπιστεί οσίως και για τα δύο; ΚΥΡΙΛΛΟΣ: Δεν είναι καθόλου εύκολο το πράγμα· διότι, νομίζω, θα χρειαστεί πολύς κόπος και ιδρώτας σε εμάς, ω Παλλάδιε, τόσο για να μπορέσουμε να κατανοήσουμε αυτά, όσο και για να τα εκφράσουμε. Αλλά, αν σου φαίνεται καλό, ας προχωρήσουμε έχοντας εμπιστοσύνη στον Θεό· διότι τον άκουσες να λέει ξεκάθαρα: «Ποιος έδωσε στόμα στον άνθρωπο; Και ποιος έκανε τον βαρύκοο και τον κωφό, τον βλέποντα και τον τυφλό; Όχι εγώ, ο Κύριος ο Θεός; Τώρα λοιπόν πήγαινε και εγώ θα ανοίξω το στόμα σου». ΠΑΛΛΑΔΙΟΣ: Εμπρός λοιπόν, έχοντας βοηθό και σε αυτό τον χορηγό της σοφίας. ΚΥΡΙΛΛΟΣ:

Γι' αυτό ακριβώς και ο σοφότατος Παύλος μάς λέει ότι, εξαιτίας της υπεροχής της γνώσεως του Χριστού, θεωρεί τα πράγματα του κόσμου σκύβαλα, και προτιμά τα πνευματικά. Και αυτό, με πνευματική έννοια, σημαίνει το να φέρνει κανείς κοντά του τον ίδιο τον Ααρών. ΠΑΛΛ. Κατανοώ αυτό που λες· διότι ο λόγος είναι σαφής. ΚΥΡ. «Φέρε, λοιπόν, κοντά σου», λέει, «τον Ααρών τον αδελφό σου», γνωρίζοντας το πράγμα, νομίζω, και με έναν άλλον τρόπο, ότι δεν είναι ανώφελο για την πνευματική ωφέλεια· κατάλαβε όμως τι εννοώ. Διότι αποστελλόταν μεν ο Μωυσής για να απελευθερώσει τον Ισραήλ από την ταλαιπωρία της Αιγύπτου. Έπειτα, βλέποντας ότι το εγχείρημα ξεπερνούσε κατά πολύ την ανθρώπινη δύναμη και βρισκόταν πέρα από τα μέτρα της δικής του ισχύος και ευγλωττίας, ικέτευε λέγοντας: «Ιδού, δεν έχω ευχέρεια λόγου ούτε από χθες ούτε από προχθές, ούτε αφότου άρχισες να μιλάς στον δούλο σου· εγώ έχω αδύναμη φωνή και είμαι βραδύγλωσσος». Και όταν ο Θεός τού απάντησε σε αυτά λέγοντας: «Ποιος έδωσε στόμα στον άνθρωπο; Ποιος έκανε τον βαρύκοο και τον κωφό, τον βλέποντα και τον τυφλό; Όχι εγώ, ο Κύριος ο Θεός; Τώρα, λοιπόν, πήγαινε, και εγώ θα ανοίξω το στόμα σου». Νικημένος από το μέγεθος των όσων έπρεπε να κατορθωθούν, φοβήθηκε πάλι, και μάλιστα έλεγε: «Σε παρακαλώ, Κύριε, εξέλεξε κάποιον άλλον, ικανό, τον οποίο θα αποστείλεις».

Όταν, λοιπόν, οι άγιοι στέλνονταν από τον Θεό προς βοήθεια άλλων, από ταπείνωση δεν το αποδέχονταν. Αλλά ο μεν Μωυσής έλεγε: Σε παρακαλώ να ορίσεις κάποιον άλλον ικανό, διότι εγώ έχω αδύναμη φωνή και είμαι βραδύγλωσσος. Ο δε Ιερεμίας έλεγε: Εγώ είμαι πολύ νέος. Και γενικά ο καθένας από τους αγίους απέκτησε αυτήν την ταπείνωση από την εφαρμογή, όπως αναφέραμε, των εντολών. Αυτήν την ταπείνωση κανένας δεν μπορεί να εξηγήσει με τον λόγο πώς είναι ή πώς δημιουργείται στην ψυχή, εάν δεν την μάθει ο άνθρωπος από προσωπική εμπειρία. μόνο με λόγια, όμως, κανένας δεν μπορεί να τη μάθει.

Και επειδή είπαμε ότι ο Θεός μάς τύφλωσε ως προς τα μέλλοντα, δες μήπως μπορούμε να διασαφηνίσουμε με αυτόν τον τρόπο κάποιο εξεταζόμενο ρητό από την Έξοδο: «Ποιος έκανε τον δύσκωφο και τον κωφό, τον βλέποντα και τον τυφλό; Όχι εγώ, Κύριος ο Θεός;» ώστε να έχει κάνει τον ίδιο άνθρωπο τυφλό και βλέποντα· βλέποντα μεν ως προς τα παρόντα, τυφλό δε ως προς τα μέλλοντα. Διότι το ζήτημα σχετικά με τον δύσκωφο και τον κωφό δεν είναι της παρούσης στιγμής να το αναλύσουμε. Το ότι βέβαια για πολλά από τα όσα εξαρτώνται από εμάς οι αιτίες είναι κατά κύριο λόγο πράγματα που δεν εξαρτώνται από εμάς, θα το ομολογήσουμε και εμείς· εάν αυτά δεν είχαν συμβεί, εννοώ όσα δεν εξαρτώνται από εμάς, δεν θα πράττονταν και ορισμένα από αυτά που εξαρτώνται από εμάς. Πράττονται, δε, ορισμένα από τα όσα εξαρτώνται από εμάς ως συνέπεια αυτών που προηγήθηκαν και τα οποία δεν εξαρτώνται από εμάς, ενώ είναι ενδεχόμενο, με βάση τα ίδια τα προηγηθέντα, να πράξουμε και διαφορετικά πράγματα από αυτά που πράττουμε. Εάν, πάλι, κάποιος επιζητεί να είναι απολύτως αποδεσμευμένο από το καθετί αυτό που εξαρτάται από εμάς, ώστε να μην επιλέγουμε κάποια πράγματα εξαιτίας κάποιων άλλων που μας έχουν συμβεί, έχει λησμονήσει ότι αποτελεί μέρος του κόσμου και ότι εμπεριέχεται στην κοινωνία των ανθρώπων και στο περιβάλλον που τον συνέχει. Θεωρώ, λοιπόν, ότι έχει αποδειχθεί επαρκώς, έστω και συνοπτικά, πως η πρόγνωση του Θεού δεν είναι εξάπαντος καταναγκαστική για όσα έχουν προγνωστεί.

Εγώ έδειξα στον Ιερεμία την καρυδένια ράβδο. Εγώ απεικόνισα στον Ζαχαρία τη χρυσή λυχνία. Εγώ υπέδειξα στον Δανιήλ τον αλατόμητο λίθο. Εγώ πλάτυνα την κοιλιά του κήτους για τον Ιωνά. Εμένα είδε ο μέγας Ιεζεκιήλ ως ηνίοχο των Χερουβίμ. Εγώ είμαι το πολυθρύλητο πρόβατο του Ησαΐα. «Σαούλ, Σαούλ, γιατί με καταδιώκεις;» Πρόσεξε πού τεντώνεις τα τόξα σου. «Διότι για εμένα ο ουρανός είναι θρόνος και η γη υποπόδιο.» Πού στέλνεις τα βέλη; «Διότι εγώ είμαι μέσα στον Πατέρα και ο Πατέρας μέσα σε εμένα.» Προς ποιον ρίχνεις τους λίθους; Εγώ «μέτρησα με το χέρι το νερό και τον ουρανό με τη σπιθαμή και όλη τη γη με τη χούφτα μου.» Εναντίον ποιου οπλίζεις τη γλώσσα σου; Εγώ κάνω καθαρές τις γλώσσες των βραδυγλώσσων, εγώ έπλασα τον βαρύκοο και τον κωφό, εγώ ως κεραμέας διαμόρφωσα αυτόν που βλέπει και τον τυφλό. Δες ποιον αποκαλείς πλάνο. «Εγώ πλήθυνα τις οράσεις και μέσω των προφητών παρομοιάστηκα.» «Σαούλ, Σαούλ, γιατί με καταδιώκεις;» Διότι εμένα ψάλλει ο Δαβίδ, εσύ όμως με χλευάζεις. Εκείνος με υμνεί, εσύ όμως με βλασφημείς. Εκείνος παίζει την κιθάρα, εσύ όμως κλωτσάς. Εκείνος κρούει τις χορδές, εσύ όμως χρησιμοποιείς τα όπλα. «Σαούλ, Σαούλ, γιατί με καταδιώκεις;» Γιατί με πολεμάς με τα δικά μου, υπερασπίζεσαι τον νόμο και εκστρατεύεις εναντίον μου, για εμένα αγωνίζεσαι και τους δικούς μου τιμωρείς; Υπερασπίζεσαι τη δική μου δόξα, αλλά αγνοείς το πώς πρέπει να αρχίσεις τη μάχη, από πού αρμόζει να συγκροτήσεις πόλεμο.»

Διότι εκείνα βέβαια είχαν γίνει και πριν από αυτό, κι αν όχι με τον ίδιο ακριβώς τρόπο, πάντως είχαν γίνει, και παρουσίαζαν κάποια ομοιότητα, έστω κι αν διέφεραν στον τρόπο. Επειδή και νεκρός αναστήθηκε επί Ελισσαίου, και λεπρός καθαρίστηκε και δαίμονας εκδιώχθηκε επί Δαβίδ, όταν ο Σαούλ δαιμονιζόταν· όμως χορεία από θηλάζοντα βρέφη τότε για πρώτη φορά ύψωσε φωνή. Για να μην προβάλει λοιπόν την αναίδειά του ο Ιουδαίος, λέγοντας ότι αυτά έχουν ειπωθεί για τα γεγονότα της Παλαιάς Διαθήκης, επέλεξε ένα σημείο το οποίο γινόταν τότε για πρώτη και μοναδική φορά. Εξάλλου, τα όσα συνέβαιναν αποτελούσαν και τύπο των αποστόλων· διότι και αυτοί, αν και ήταν εντελώς νήπια και πιο άφωνοι και από τα ίδια τα ψάρια, σαγήνευσαν ολόκληρη την οικουμένη. Ότι δε αυτό αποτελεί κατεξοχήν δύναμη του Θεού, δες ότι και στην Παλαιά Διαθήκη ο προφήτης το αναφέρει αυτό για τον Πατέρα Του. Διότι, συνομιλώντας με τον Μωυσή, λέει: «Ποιος έπλασε τον βαρύκοο και τον κωφό, αυτόν που βλέπει και τον τυφλό;». Και πάλι: «Είναι Αυτός που δίνει καθαρές γλώσσες στους μογιλάλους». Και πάλι: «Ο Κύριος μου δίνει γλώσσα διδασκαλίας, για να γνωρίζω πότε πρέπει να εκφέρω λόγο». Και στην αρχή της Γραφής επίσης λέει: «Ελάτε, ας κατεβούμε και ας συγχύσουμε τις γλώσσες τους».

Όχι μόνο εγώ, αλλά και οι άγιοι αυτό φοβήθηκαν. Πρώτος δε ο Μωυσής, όταν στελλόταν από τον Θεό για τον λαό, αρνιόταν από ταπεινοφροσύνη, μέχρι που οργίστηκε μαζί του ο Θεός για τον λόγο αυτό, και τότε ανέλαβε τη διακονία. Και εμείς λοιπόν, αδελφοί, ακούγοντας το γεγραμμένο ότι «Καθένας που υψώνει τον εαυτό του θα ταπεινωθεί», ας προφυλάξουμε τους εαυτούς μας. Δεν είναι έργο όλων το να κυβερνούν ψυχές, παρά μόνο του τέλειου ανθρώπου. Διότι υπάρχει για το θέμα αυτό η εξής παραβολή: Ο άψητος πλίνθος, όταν τοποθετηθεί σε θεμέλιο κοντά σε ποτάμι, δεν αντέχει ούτε μία ημέρα, ενώ ο ψημένος παραμένει σταθερός όπως ο λίθος. Έτσι και ο άνθρωπος που έχει σαρκικό φρόνημα και δεν έχει πυρωθεί σύμφωνα με το παράδειγμα του Ιωσήφ με τον λόγο του Θεού, διαλύεται όταν αναλάβει εξουσία· διότι είναι πολλοί οι πειρασμοί για τέτοιους ανθρώπους όταν βρίσκονται εν μέσω των ανθρώπων. Είναι λοιπόν καλό για κάποιον, εφόσον γνωρίσει τα δικά του μέτρα, να αποθέσει το βάρος της εξουσίας μετά την εγκατάστασή του σε αυτήν, για να μην κινδυνεύσει περισσότερο· ενώ όσοι είναι εδραίοι στην πίστη παραμένουν αμετακίνητοι. Ακόμη και για αυτόν τον αγιότατο Ιωσήφ μπορεί να πει κανείς ότι ήταν νέος και όχι ακόμη τέλειος στα πάντα· αλλά πόσο δοκιμάστηκε, και μάλιστα σε μια χώρα όπου δεν μπορούσε κανείς να δει τότε ούτε ίχνος θεοσέβειας. Γι' αυτό και ο Θεός των πατέρων του, Αβραάμ και Ισαάκ και Ιακώβ, ο οποίος ήταν μαζί του, τον λύτρωσε από κάθε θλίψη και τον προετοίμασε ώστε να αναδειχθεί δόκιμος στην εξουσία· και τώρα βρίσκεται μαζί με τους πατέρες στη βασιλεία των ουρανών.