Πατερικές αναφορές στο ΕΞΟΔΟΣ 4:13

Πώς; Ορθ. Επειδή κάθε κτιστή φύση, η οποία είναι λογική, μιλάει και από τον εαυτό της· όπως όταν λέει ο Αβραάμ: «Ας μη θυμώσει ο Κύριος, εάν μιλήσω ακόμη μία φορά»· και ο Μωυσής: «Είμαι ισχνόφωνος και βραδύγλωσσος»· και το, «Σε παρακαλώ, Κύριε, διόρισε άλλον»· και όπως ο Ιερεμίας: «Είμαι νέος και δεν μπορώ να προφητεύω»· ώστε να του λέει ο Θεός: «Μη λες ότι εγώ είμαι νέος». Και ο Ιωνάς, αποφασίζοντας από τον εαυτό του, ανέβηκε σε πλοίο, για να φύγει στη Θαρσείς μακριά από το πρόσωπο του Κυρίου. Το Πνεύμα όμως δεν είναι έτσι· διότι ούτε έχει τέτοια φύση ώστε να έχει διαφορετικό θέλημα, το οποίο να μην είναι του Θεού· αλλά όλα, όσα κι αν λέει, είναι λόγια του Θεού. Και γι' αυτό έχει ειπωθεί: «Δεν θα μιλήσει από τον εαυτό του». Διότι και για τον Υιό έχει ειπωθεί το ίδιο· επειδή δεν υπάρχει σε αυτόν κάποιο άλλο θέλημα, το οποίο να μην είναι του Πατρός. Μακεδ. Δεν έχει, λοιπόν, δικό του θέλημα το Πνεύμα; Ορθ. Ξένο προς τον Θεό, μη γένοιτο να το πούμε! Μακεδ. Αλλά πώς δεν έχει δικό του θέλημα; Ορθ. Το θέλημα του Θεού είναι και θέλημα του Πνεύματος. Διότι δεν αγνοεί το θέλημα του Θεού· αλλά ό,τι θέλει ο Πατέρας, αυτό θέλει και το Πνεύμα· διότι γνωρίζει όλα τα του Θεού, όπως το πνεύμα του ανθρώπου τα του ανθρώπου. Μακεδ. Και όμως, και ο Υιός λέει: «Δεν ήρθα για να κάνω το δικό μου θέλημα, αλλά το θέλημα εκείνου που με έστειλε». Ορθ. Και ποιο ήταν το θέλημα εκείνου που τον έστειλε, το οποίο ήρθε να κάνει; Μακεδ.

Διότι αυτό είναι ίδιον των κτισμάτων, προκειμένου όμως περί του Λόγου είναι απρεπές να το σκεπτόμαστε ή να το λέμε. Επειδή ο Λόγος του Θεού είναι δημιουργός και πλαστουργός, και αυτός ο ίδιος είναι η βουλή του Πατρός. Γι' αυτόν τον λόγο, λοιπόν, δεν είπε η θεία Γραφή ότι εκείνος που άκουγε, άκουσε και αποκρίθηκε για το πώς ή ποια θέλει να γίνουν τα δημιουργήματα, αλλά είπε μόνο ο Θεός: «Γενηθήτω», και πρόσθεσε: «Και έγινε έτσι». Διότι αυτό που κρίθηκε καλό και αποφασίστηκε, αμέσως πραγματοποιούνταν δια του Λόγου και ολοκληρωνόταν. Όταν βέβαια ο Θεός δίνει εντολές σε άλλους ή σε αγγέλους, ή ομιλεί στον Μωυσή, ή δίνει υποσχέσεις στον Αβραάμ, τότε εκείνος που ακούει αποκρίνεται. Και ο μεν λέει: «Πώς θα το γνωρίσω;», ο δε: «Διάλεξε κάποιον άλλον», και πάλι: «Εάν με ρωτήσουν: Ποιο είναι το όνομά του; Τι θα τους πω;».

Διότι αυτό είναι ίδιον των κτισμάτων, ενώ προκειμένου περί του Λόγου είναι απρεπές να το σκεφτόμαστε ή να το λέμε. Επειδή ο Λόγος του Θεού είναι δημιουργός και ποιητής, και ο ίδιος αποτελεί τη βουλή του Πατρός. Γι' αυτόν τον λόγο, άλλωστε, η Θεία Γραφή δεν είπε ότι ο ακούων άκουσε και αποκρίθηκε πώς ή ποια θέλει να γίνουν τα όσα δημιουργούνται, αλλά ανέφερε μόνο: «είπε ο Θεός· ας γίνει», και πρόσθεσε: «και έγινε έτσι». Διότι ό,τι αποφασιζόταν και αποτελούσε θέλημα, αμέσως πραγματοποιούνταν και ολοκληρωνόταν μέσω του Λόγου. Διότι, όταν ο Θεός δίνει εντολή σε άλλους ή σε αγγέλους, ή όταν συνομιλεί με τον Μωυσή ή δίνει υπόσχεση στον Αβραάμ, τότε ο ακούων αποκρίνεται. Και ο ένας λέει: «Από πού θα το γνωρίσω;», ενώ ο άλλος: «Επίλεξε άλλον», και πάλι: «Εάν με ρωτήσουν: "ποιο είναι το όνομά του;", τι θα τους πω;» Αλλά και ο άγγελος, από τη μια έλεγε στον Ζαχαρία: «Αυτά λέει ο Κύριος», και από την άλλη ρωτούσε τον Κύριο: «Κύριε Παντοκράτορ, μέχρι πότε δεν θα ελεήσεις την Ιερουσαλήμ;», και ανέμενε να ακούσει «λόγια καλά και παρηγορητικά». Διότι καθένας από αυτούς έχει ως μεσίτη τον Λόγο και τη Σοφία του Θεού, που φανερώνει το βούλημα του Πατρός.

Ανόμ.: Διότι οι προφήτες, δεν θέλουν ό,τι θέλει ο Θεός; Ορθ.: Όχι πάντοτε· διότι υπήρχαν περιπτώσεις που μιλούσαν και από τον εαυτό τους. Ο Μωυσής, για παράδειγμα, πρώτος έλεγε: «Είμαι ισχνόφωνος και βραδύγλωσσος, και δεν πρόκειται να με εισακούσει ο Φαραώ»· και το, «Σε παρακαλώ, επίλεξε άλλον», τι άλλο σημαίνει παρά ότι υπήρχε μέσα του ένα άλλο θέλημα, το οποίο και κατέστειλε, προκειμένου να πράξει το θέλημα του Θεού;

Αλλά ο Μωυσής δεν ήταν τέτοιος· αντίθετα, αυτός που ήταν πάντοτε υπάκουος και πρόθυμος, όταν αποστελλόταν προς τον λαό έλεγε: «Σε παρακαλώ, Κύριε, ανάδειξε άλλον, τον οποίο θα αποστείλεις». Εξαιτίας αυτού έκανε τον Θεό να επιμείνει σε αυτόν, τρόπον τινά, με μεγαλύτερη επιμονή, αποδεικνύοντας με την ίδια του την άρνηση και την ομολογία της αδυναμίας του, ότι είναι άξιος να προϊσταται. Γι' αυτό είναι ορθό το παράγγελμα: «Μη ζητάς να γίνεις κριτής, μήπως τυχόν δεν μπορέσεις να εξαλείψεις την αδικία». —Ωστόσο, ο προφητικός λόγος αναφέρει ότι η άρνηση εκείνων που πιέζονται από τους στασιαστές να αναλάβουν την εξουσία δεν υπήρξε απόλυτη· διότι δεν είπε απλώς: «Δεν θα γίνω αρχηγός», αλλά με την προσθήκη: «Δεν θα γίνω αρχηγός αυτού του λαού»· και στη συνέχεια πρόσθεσε την αιτία.

Γι' αυτόν τον λόγο, ο Μωυσής, αν και καλείται σε περιφανή θέση και στην προστασία ενός τόσο μεγάλου λαού, αρνείται: «Ποιος είμαι εγώ, για να πορευθώ προς τον Φαραώ, τον βασιλιά της Αιγύπτου, και να εξαγάγω τον λαό από τη γη της Αιγύπτου;». Και πάλι: «Σε παρακαλώ, Κύριε, δεν είμαι ικανός, ούτε από χθες ούτε από προχθές, ούτε αφότου άρχισες να μιλάς στον δούλο σου». Και πάλι: «Σε παρακαλώ, Κύριε, όρισε κάποιον άλλον ικανό, για να τον αποστείλεις». Ο Ησαΐας όμως, χωρίς να ακούσει τίποτα τέτοιο, αλλά έχοντας πληροφορηθεί μόνο την ανάγκη της αποστολής, προσέφερε οικειοθελώς τον εαυτό του και εισήλθε στο μέσο των δεινών εξαιτίας της υπερβολικής του αγάπης, χωρίς να αναλογιστεί καθόλου τα όσα επρόκειτο να του επιφέρει ο λαός.

Παρακαλώ, Κύριε, εάν δεν προπορεύεσαι Εσύ ο ίδιος μπροστά μας, μην μας αναγάγεις από εδώ. Ποια είναι, λοιπόν, η σκέψη του ανδρός; Ότι ο λαός είναι αμαρτωλός και έχει ανάγκη από Εκείνον που συγχωρεί τις αμαρτίες, πράγμα που για τους Αγγέλους είναι αδύνατο. Διότι οι Άγγελοι είναι μεν τιμωροί των αμαρτημάτων, όχι όμως και ικανοί να συγχωρούν τα σφάλματα. Για τον λόγο αυτόν επιζητεί να έλθει ο Ίδιος, δηλαδή αυτό που και τώρα λέει: Όρισε άλλον, τον οποίον θα αποστείλεις, δηλαδή, ας έλθει ο αληθινός Νομοθέτης, ο δυνατός Σωτήρας, ο μόνος που έχει την εξουσία να συγχωρεί αμαρτίες. — Επειδή όμως δεν είχε έλθει ακόμη το πλήρωμα των καιρών και έπρεπε η ανθρωπότητα να προεθιστεί μέσα από τους τύπους, για τον λόγο αυτό δεν εισακούστηκε η αίτηση του Προφήτη.

Απόβαλε από την ψυχή σου την ιδέα ότι δεν έχεις ανάγκη την κοινωνία με κανέναν άλλον. Διότι δεν είναι γνώρισμα εκείνου που ζει σύμφωνα με την αγάπη, ούτε εκείνου που εκπληρώνει την εντολή του Χριστού, το να αποκόπτει τον εαυτό του από τον δεσμό με τους αδελφούς. Μήπως τυχόν το κακό του πολέμου, κάνοντας κύκλους, έρθει και σε εμάς· και αν μαζί με τους άλλους υποστούμε και εμείς τη δοκιμασία, δεν θα βρούμε ούτε εκείνους που θα μας συμπονέσουν, επειδή τον καιρό της δικής μας ευημερίας δεν προσφέραμε εκ των προτέρων στους αδικημένους τον έρανο της συμπόνιας. Από εμένα επιδιώκεται περισσότερο το να παραμένω εντελώς άγνωστος, παρά από τους φιλόδοξους το να διακρίνονται. Έτσι λοιπόν και εσύ, δείξε τόση σπουδή στο να μη δοξάζεσαι από τους ανθρώπους, όση δείχνουν οι άλλοι στο να δοξάζονται. Αλλά αξιώθηκες προεδρίας, και σε περιποιούνται οι άνθρωποι και σε δοξάζουν; Γίνε ίσος με τους υφισταμένους σου· διότι εκείνον που θέλει να είναι πρώτος, ο Κύριος πρόσταξε να είναι δούλος όλων. Ο μέγας Μωυσής, που ήταν σε όλα ευπειθής και υπάκουος, όταν αποστελλόταν προς τον λαό, είπε: «Σε παρακαλώ, Κύριε, όρισε κάποιον άλλον, τον οποίο θα αποστείλεις». Γι’ αυτό τον λόγο, έκανε τον Θεό να τον κρατήσει κατά κάποιον τρόπο με μεγαλύτερη επιμονή, καθώς με την ίδια του την παραίτηση και την ομολογία της αδυναμίας του, έδειξε ότι είναι άξιος να προΐσταται. Γι’ αυτό είναι ορθό το παράγγελμα: Μην επιζητείς να γίνεις κριτής, μήπως τυχόν και δεν καταφέρεις να εξαλείψεις τις αδικίες. Ο προφητικός λόγος, ωστόσο, αναφέρει ότι η παραίτηση εκείνων που σύρονται να αναλάβουν την εξουσία, δεν συνέβη καθόλου υπό την πίεση εκείνων που στασιάζουν.

Διότι δεν είπε απλώς, «Δεν θα γίνω αρχηγός», αλλά με την προσθήκη: «Δεν θα γίνω αρχηγός αυτού του λαού»· και πρόσθεσε την αιτία, ότι «Οι γλώσσες τους με ανομία απειθούν προς τον Κύριο». Έπειτα, ο μεν Μωυσής, ενώ καλείται σε περιφάνεια βίου και στην προστασία ενός τόσο μεγάλου λαού, το αρνείται: «Ποιος είμαι εγώ, για να πορευθώ προς τον Φαραώ τον βασιλιά της Αιγύπτου και να εξαγάγω τον λαό από την Αίγυπτο;». Και πάλι: «Σε παρακαλώ, Κύριε, δεν είμαι ικανός ούτε από χθες, ούτε από προχθές, ούτε αφότου άρχισες να μιλάς στον δούλο Σου». Και πάλι: «Σε παρακαλώ, Κύριε, ανάδειξε άλλον ικανό, τον οποίο θα αποστείλεις». Ο δε Κύριος του είπε: «Πορεύσου και οδήγησε αυτόν τον λαό, και τον άγγελό Μου θα τον αποστείλω μπροστά σου». Τι λέει λοιπόν ο Μωυσής; «Σε παρακαλώ, Κύριε, εάν δεν προπορεύεσαι Εσύ ο ίδιος μπροστά μας, μην μας εξαγάγεις από εδώ». Ο Ησαΐας όμως, χωρίς να ακούσει τίποτε τέτοιο, παρά διδασκόμενος μόνο την ανάγκη της αποστολής, οικειοθελώς προσέφερε τον εαυτό του και εισήλθε στο μέσον των δεινών. Ποια είναι λοιπόν η διάνοια αυτών των ανδρών;

Διότι, αν και κατάγονταν από τους Ιουδαίους και πριν από την αγάπη τους προς τον Χριστό είχαν ίσως και αυτοί, όπως και οι άλλοι, ακάθαρτα χείλη, όταν όμως αποδέχθηκαν την πίστη και έκαναν την καλή ομολογία, και τους άγγιξε ο άνθρακας, τότε κλήθηκαν σε αποστολή και ακολούθησαν χωρίς καθυστέρηση, μολονότι ο πάνσοφος Μωυσής έλεγε: «Σε παρακαλώ, Κύριε, προχείρισε κάποιον άλλον ικανό, τον οποίο θα στείλεις»· και ο Ιερεμίας πάλι έλεγε: «Δέσποτα Κύριε, ιδού, δεν γνωρίζω να μιλώ, διότι είμαι πολύ νέος.» Είναι επομένως πιο θερμοί ως προς την αποστολή και τη διακονία οι εν Χριστώ πιστοί σε σχέση με τους παλαιότερους αγίους. Και σαφής προτύπωση αυτού του γεγονότος θα μπορούσε να είναι ο μακάριος προφήτης Ησαΐας, ο οποίος, μετά την επαφή του με τον άνθρακα, αναφώνησε και είπε: «Ιδού εγώ, απόστειλόν με.» <Και είπε: Πήγαινε και πες σε αυτόν τον λαό: Θα ακούσετε με την ακοή σας και δεν θα καταλάβετε· και βλέποντας θα δείτε και δεν θα αντιληφθείτε. Διότι πάχυνε η καρδιά αυτού του λαού, και με τα αυτιά τους άκουσαν βαριά, και έκλεισαν τα μάτια τους, μήπως τυχόν δουν με τα μάτια, και ακούσουν με τα αυτιά, και κατανοήσουν με την καρδιά, και επιστρέψουν, και εγώ τους θεραπεύσω.> Ότι δηλαδή επήλθε πώρωση εν μέρει στον Ισραήλ, το γράφει ο θεσπέσιος Παύλος· ερμηνεύοντας δε με ποιον τρόπο τους συνέβη να πάθουν την πώρωση, λέει: «Διότι μέχρι σήμερα, όταν αναγινώσκεται ο Μωυσής, υπάρχει κάλυμμα πάνω στην καρδιά τους.»

Διάβασα, λοιπόν, ένα σύντομο κείμενο ενός διακεκριμένου ανδρός, ο οποίος ήθελε να διασαφηνίσει τα σχετικά με αυτό το χωρίο. Αυτός κατέκρινε σφοδρότατα την ιστορική αφήγηση και όσους υποστηρίζουν ότι τα γεγονότα συνέβησαν κατ' αυτόν τον τρόπο, και έλεγε ότι ακριβώς σε αυτό το σημείο, χωρίς κανένα φόβο, οι εραστές της εγκράτειας πρέπει να αναφωνήσουν με σαφήνεια: «Το γράμμα αποκτένει». Διότι, καταφερόμενος εναντίον της κατά γράμμα ερμηνείας σαν να τη δίκαζε ερήμην, και με ορμή σαν να κατέβαινε μια κατηφόρα, διατύπωνε τα εξής επιχειρήματα: «Ο θεσπέσιος Μωυσής», έλεγε, «διατάχθηκε κάποτε να οδηγήσει τον Ισραήλ, λυτρωμένο πλέον από τη δουλεία των Αιγυπτίων, στην άγια γη που είχε υποσχεθεί παλαιότερα στους πατέρες, δηλαδή στη γη της επαγγελίας. Αλλά και ο προφήτης Ιερεμίας άκουσε τον Θεό να λέει ξεκάθαρα: 'Πριν σε πλάσω στην κοιλιά της μητέρας σου, σε γνώριζα, και πριν βγεις από τη μήτρα σε αγίασα, και σε έθεσα προφήτη στα έθνη'. Πώς, λοιπόν, δεν είναι αξιοθαύμαστοι», λέει, «αυτοί που παραιτούνται από μια τόσο σεπτή και πάγκαλη διακονία, και δεν αρνούνται τον δισταγμό; Διότι ο μεν έλεγε: 'Σε παρακαλώ, Κύριε, διάλεξε κάποιον άλλον ικανό για να αποστείλεις'· ενώ ο άλλος, προβάλλοντας ως δικαιολογία τη νεότητά του, προσπαθούσε να μεταπείσει τον Θεό».

Λήφθηκε λοιπόν ο θεσπέσιος Μωυσής ως τύπος του Χριστού, αλλά δεν θα αποδώσουμε στον Χριστό όλα τα χαρακτηριστικά του Μωυσή, για να μην συλληφθούμε να πράττουμε και να λέμε συγχρόνως άτοπα. Διότι ο Μωυσής ομολογούσε ότι ήταν ισχνόφωνος και βραδύγλωσσος και ότι ήταν ανίκανος για την αποστολή· διότι έλεγε ότι «Ισχνόφωνος και βραδύγλωσσος είμαι εγώ· και δεν ήμουν εύλαλος ούτε προχθές ούτε πριν από τρεις ημέρες ούτε αφότου άρχισες να μιλάς στον δούλο σου»· και παρακαλούσε λέγοντας: «Σε παρακαλώ, Κύριε, όρισε άλλον ικανό, τον οποίο θα αποστείλεις». Αλλά ο Χριστός δεν είναι βραδύγλωσσος, ούτε ισχνόφωνος σαν εκείνον, αλλά είναι ο ίδιος η μεγάλη σάλπιγγα. Διότι έτσι τον ονόμαζε ο μακάριος προφήτης Ησαΐας, λέγοντας: «Και κατά την ημέρα εκείνη θα σαλπίσουν με τη μεγάλη σάλπιγγα». Επειδή ο λόγος του Σωτήρος διακηρύσσεται παντού, και έχει γίνει ακουστός σε όλους όσους βρίσκονται κάτω από τον ουρανό. Και γνωρίζοντας αυτό, ο μακάριος Δαβίδ έλεγε: «Ο Θεός των θεών, ο Κύριος, μίλησε και κάλεσε τη γη από τις ανατολές του ηλίου μέχρι τις δυσμάς». Επομένως, ο Μωυσής μεσιτεύει μεν ως τύπος του Χριστού, αλλά όσον αφορά τη βραδυγλωσσία του δεν εμφανίζει πλέον τον τύπο στον εαυτό του. Ελήφθη πάλι ο μακάριος Ααρών ως προτύπωση του Εμμανουήλ, όντας στεφανωμένος με τα καυχήματα της αρχιερωσύνης, και εισερχόμενος στα Άγια των Αγίων, και ενδεδυμένος εκείνη την ένδοξη και αξιοθαύμαστη στολή.

Μόνος δε από όλους ο θεσπέσιος Ααρών, «μία φορά τον χρόνο», σύμφωνα με τα γεγραμμένα, «εισερχόταν στα Άγια των αγίων», και όχι χωρίς αίμα, κατά τον νόμο. Αυτό θα μπορούσε να είναι και τύπος του Χριστού, «ο οποίος πέθανε μία φορά για τις αμαρτίες μας», σύμφωνα με τις Γραφές, και εισήλθε στην άνω και ιερότατη σκηνή. Διότι αυτήν την οδό εγκαινίασε για εμάς, αγιάζοντας την Εκκλησία με το δικό Του αίμα. Και ο θεσπέσιος Μωυσής, έχοντας επιλεγεί για αποστολή, παρακαλούσε τον Θεό, λέγοντας: «Παρακαλώ, Κύριε, δεν είμαι εύγλωττος ούτε από χθες, ούτε από προχθές, ούτε αφότου άρχισες να μιλάς στον δούλο σου· έχω ισχνή φωνή και είμαι βραδύγλωσσος.» Και πρόσθετε σε αυτά: «Επίλεξε άλλον ικανό για να αποστείλεις.» Έπειτα ο Θεός των όλων του είπε: «Όχι· ιδού ο Ααρών ο αδελφός σου ο Λευίτης· γνωρίζω ότι αυτός θα μιλήσει για σένα, και ιδού, αυτός θα εξέλθει για να σε συναντήσει. Και όταν σε δει θα χαρεί μέσα του, και θα του μιλήσεις και θα βάλεις τα λόγια μου στο στόμα του, και εγώ θα σας καθοδηγήσω στο τι θα κάνετε, και αυτός θα μιλήσει αντί για σένα στον λαό, και αυτός θα είναι το στόμα σου.»

5. Αλλά, αν και είχαν επιτελεστεί τόσο σεπτά θαύματα, ο Μωυσής αμφιταλαντεύεται, νικιέται από τη δειλία και δεν έχει βρει ακόμη το θάρρος για την αποστολή. Ενώ δηλαδή ο Θεός τον προστάζει να πάει στον Φαραώ και να του αναγγείλει ξεκάθαρα να αφήσει ελεύθερο τον Ισραήλ για να του προσφέρει θυσία στην έρημο, εκείνος φρίττει υπερβολικά μπροστά σε αυτό το έργο και προβάλλει δικαιολογίες λέγοντας φανερά ότι είναι ομολογουμένως αδύναμος στον λόγο και έχει ελάττωμα στη γλώσσα του: «Διότι δεν είμαι εύγλωττος ούτε από χθες, ούτε από προχθές, ούτε αφότου άρχισες να μιλάς στον δούλο σου, αλλά έχω αδύναμη φωνή και είμαι βραδύγλωσσος.» Διαβεβαίωνε επίσης ξεκάθαρα ότι είναι ανίκανος να τους ελευθερώσει από τον ζυγό της δουλείας, λέγοντας: «Σε παρακαλώ, Κύριε, διάλεξε κάποιον άλλον ικανό, τον οποίο θα αποστείλεις.» Και παρόλο που ο Θεός του υποσχόταν ότι θα του χαρίσει ευφράδεια και θα ανοίξει το στόμα του, λέγοντάς του ότι Αυτός είναι ο χορηγός της σοφίας και του λόγου, εκείνος επέμενε περισσότερο στην άρνησή του, λέγοντας ότι πρέπει να αναδειχθεί κάποιος άλλος ικανός. Έτσι, λοιπόν, με αυτή τη στάση προσέκρουσε στον Θεό. «Διότι θύμωσε», λέει, «ο Κύριος με οργή εναντίον του Μωυσή και είπε: Δεν είναι εδώ ο Ααρών, ο αδελφός σου ο Λευίτης; Γνωρίζω ότι αυτός θα μιλήσει για σένα.» Και επιπλέον λέει ότι: «Αυτός θα είναι το στόμα σου, ενώ εσύ θα είσαι για αυτόν ό,τι σχετίζεται με τον Θεό.» Βλέπεις ότι η βραδυγλωσσία του λόγου είχε από παλιά σκιαγραφηθεί στο πρόσωπο του θεσπέσιου Μωυσή;

Επομένως, ο θεσπέσιος Μωυσής, προγνωρίζοντας εκείνον που είχε την ικανότητα να εμφυτεύσει διαρκώς στους ακροατές τον ακριβή και τέλεια διαμορφωμένο λόγο περί του Θεού, και να τον διακηρύξει εύκολα σε όλη τη γη, δηλαδή τον Χριστό, λέει: «Σε παρακαλώ, Κύριε, διόρισε κάποιον άλλον ικανό, τον οποίο θα αποστείλεις». Διότι ο Χριστός είναι αυτός που πραγματικά δύναται· και ότι κατά τους ορισμένους καιρούς, σύμφωνα με την ευδοκία του Θεού και Πατρός, θα οριζόταν για αυτό το έργο, είχε προαναγγελθεί και μέσω του νόμου. Η άρνηση όμως του Μωυσή, ακόμη και μετά τη θεία υπόσχεση και μετά την επίδειξη πολλών σημείων, θα μπορούσε να αποτελεί τύπο του Ισραήλ, ο οποίος ταυτόχρονα διστάζει και αρνείται τη θεία και ευαγγελική λειτουργία και υπακοή που προσφέρεται από τον Χριστό, οι οποίοι, παρά τους αναρίθμητους λόγους περί πίστεως και την επίδειξη θαυμάτων, διατήρησαν τη δυσπείθειά τους και παρέμειναν ανυπάκουοι. Και βέβαια η άρνηση του Μωυσή είναι διπλή. Διότι δύο είναι οι περίοδοι κατά τις οποίες ο Ισραήλ υπήρξε ατίθασος και δύστροπος: η περίοδος του Μωυσή, του Ιησού του Ναυή και των Κριτών, και αμέσως μετά από αυτήν η εποχή κατά την οποία εμφανίστηκαν οι προφήτες και ο Ιωάννης, ο οποίος στέκεται σαν στο μεταίχμιο μεταξύ αποστόλων και προφητών.

Γι' αυτό ακριβώς και ο σοφότατος Παύλος μάς λέει ότι, εξαιτίας της υπεροχής της γνώσεως του Χριστού, θεωρεί τα πράγματα του κόσμου σκύβαλα, και προτιμά τα πνευματικά. Και αυτό, με πνευματική έννοια, σημαίνει το να φέρνει κανείς κοντά του τον ίδιο τον Ααρών. ΠΑΛΛ. Κατανοώ αυτό που λες· διότι ο λόγος είναι σαφής. ΚΥΡ. «Φέρε, λοιπόν, κοντά σου», λέει, «τον Ααρών τον αδελφό σου», γνωρίζοντας το πράγμα, νομίζω, και με έναν άλλον τρόπο, ότι δεν είναι ανώφελο για την πνευματική ωφέλεια· κατάλαβε όμως τι εννοώ. Διότι αποστελλόταν μεν ο Μωυσής για να απελευθερώσει τον Ισραήλ από την ταλαιπωρία της Αιγύπτου. Έπειτα, βλέποντας ότι το εγχείρημα ξεπερνούσε κατά πολύ την ανθρώπινη δύναμη και βρισκόταν πέρα από τα μέτρα της δικής του ισχύος και ευγλωττίας, ικέτευε λέγοντας: «Ιδού, δεν έχω ευχέρεια λόγου ούτε από χθες ούτε από προχθές, ούτε αφότου άρχισες να μιλάς στον δούλο σου· εγώ έχω αδύναμη φωνή και είμαι βραδύγλωσσος». Και όταν ο Θεός τού απάντησε σε αυτά λέγοντας: «Ποιος έδωσε στόμα στον άνθρωπο; Ποιος έκανε τον βαρύκοο και τον κωφό, τον βλέποντα και τον τυφλό; Όχι εγώ, ο Κύριος ο Θεός; Τώρα, λοιπόν, πήγαινε, και εγώ θα ανοίξω το στόμα σου». Νικημένος από το μέγεθος των όσων έπρεπε να κατορθωθούν, φοβήθηκε πάλι, και μάλιστα έλεγε: «Σε παρακαλώ, Κύριε, εξέλεξε κάποιον άλλον, ικανό, τον οποίο θα αποστείλεις».

Όταν, λοιπόν, οι άγιοι στέλνονταν από τον Θεό προς βοήθεια άλλων, από ταπείνωση δεν το αποδέχονταν. Αλλά ο μεν Μωυσής έλεγε: Σε παρακαλώ να ορίσεις κάποιον άλλον ικανό, διότι εγώ έχω αδύναμη φωνή και είμαι βραδύγλωσσος. Ο δε Ιερεμίας έλεγε: Εγώ είμαι πολύ νέος. Και γενικά ο καθένας από τους αγίους απέκτησε αυτήν την ταπείνωση από την εφαρμογή, όπως αναφέραμε, των εντολών. Αυτήν την ταπείνωση κανένας δεν μπορεί να εξηγήσει με τον λόγο πώς είναι ή πώς δημιουργείται στην ψυχή, εάν δεν την μάθει ο άνθρωπος από προσωπική εμπειρία. μόνο με λόγια, όμως, κανένας δεν μπορεί να τη μάθει.

Θ΄. ΟΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΑΠΟΦΕΥΓΟΝΤΑΙ ΟΙ ΕΞΟΥΣΙΕΣ· ΑΠΟ ΤΟ ΠΡΩΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΕΙΑΣ Εφόσον η Γραφή των Εβραίων πρώτα παρουσιάζει τον Μωυσή να παραιτείται από την ηγεσία του λαού, με τα λόγια που απηύθυνε προς Εκείνον που του μιλούσε: «Σε παρακαλώ, Κύριε, όρισε κάποιον άλλον ικανό, τον οποίο θα αποστείλεις»· και έπειτα τον Σαούλ να κρύβεται προκειμένου να μην αναλάβει τη βασιλεία, καθώς και τον προφήτη Ιερεμία να διστάζει και να αρνείται· άκουσε πώς και ο Πλάτων αποδεικνύει το εύλογο αυτής της άρνησης, λέγοντας τα εξής: «Λοιπόν, ω Θρασύμαχε, αυτό είναι πλέον φανερό, ότι καμία τέχνη και καμία εξουσία δεν εξασφαλίζει αυτό που είναι ωφέλιμο για την ίδια, αλλά, όπως ελέχθη πρωτύτερα, εξασφαλίζει και επιτάσσει αυτό που ωφελεί τον εξουσιαζόμενο, αποσκοπώντας στο συμφέρον εκείνου που είναι ο ασθενέστερος, και όχι αυτού που είναι ο ισχυρότερος. Γι' αυτούς ακριβώς τους λόγους κι εγώ, φίλε Θρασύμαχε, μόλις προ ολίγου έλεγα ότι κανείς δεν επιθυμεί με τη θέλησή του να αναλάβει την εξουσία και να αναλαμβάνει τη διόρθωση των προβλημάτων των άλλων, αλλά απαιτεί αμοιβή, διότι αυτός που πρόκειται να ασκήσει ορθά την τέχνη του ποτέ δεν πράττει το καλύτερο για τον εαυτό του, ούτε προστάζει σύμφωνα με την τέχνη του αποβλέποντας στον εαυτό του, αλλά στον εξουσιαζόμενο. Εξαιτίας αυτών των λόγων, καθώς φαίνεται, πρέπει να παρέχεται κάποια αμοιβή σε όσους πρόκειται να θελήσουν να κυβερνήσουν, είτε χρήματα είτε τιμή, είτε τιμωρία, σε περίπτωση που δεν αναλάβουν την εξουσία».

Και άκουσα τη φωνή του Κυρίου να λέει: «Ποιον να αποστείλω και ποιος θα πορευθεί προς τον λαό αυτόν;» Βλέπεις πόσα επέτυχε το όραμα, πόσα κατόρθωσε ο φόβος; Καίτοι κάτι τέτοιο συνέβη και στην περίπτωση του Μωυσή· διότι, αν και δεν εμφανίστηκαν Σεραφείμ, ούτε ο Ίδιος καθόταν πάνω σε θρόνο, εντούτοις ένα άλλο παράδοξο θέαμα παρουσιάστηκε τότε στον προφήτη και μάλιστα τέτοιο, ώστε κανείς να μην μπορεί να στρέψει το βλέμμα του σε αυτό που φαινόταν. Διότι η βάτος καιγόταν, λέει, και δεν κατακαιγόταν. Αλλά όμως, ακόμη και μετά από εκείνα και παρά τη μεγάλη προτροπή του Θεού, ο μέγας Μωυσής διστάζει, προφασίζεται και επινοεί μύριες αφορμές παραίτησης, λέγοντας: «Είμαι ισχνόφωνος και βραδύγλωσσος», και: «Επίλεξε εσύ άλλον, τον οποίο θα αποστείλεις». Και ο Ιερεμίας πάλι προβάλλει ως δικαιολογία την ηλικία του. Και ο Ιεζεκιήλ, αφού έλαβε την εντολή, παρέμεινε επτά ημέρες κοντά στον ποταμό, διστάζοντας και αδρανώντας. Γι' αυτό και ο Θεός πρόσθεσε εκείνη την παραβολή λέγοντας: «Σκοπό σε έθεσα στον οίκο Ισραήλ»· και ότι: «Την ψυχή τους από τα χέρια σου θα αναζητήσω».

Γιατί θέλησε ο άγγελος να θανατώσει τον Μωυσή; Η γυναίκα του μεν υπέθεσε ότι αυτό συνέβη επειδή το ένα από τα παιδιά ήταν απερίτμητο, γι' αυτό και αμέσως το περιέτεμε. Κάποιοι δε λένε ότι αυτό έγινε διότι, ενώ είχε σταλεί για την απελευθέρωση των ομοφύλων του, πήρε μαζί του ως συνοδοιπόρο τη σύζυγό του. Αυτοί θα έπρεπε να κατανοήσουν ότι, θέλοντας να πείσει τον πεθερό του ότι δεν θα παραμελήσει τη γυναίκα του ούτε θα προτιμήσει άλλην αντί γι' αυτήν, αναγκάστηκε να την πάρει μαζί του, και όχι επειδή υπηρετούσε με περιφρόνηση το θείο πρόσταγμα. Αμέσως, λοιπόν, παίρνοντας αφορμή από τον άγγελο, πρόσταξε αυτήν να επιστρέψει στους δικούς της. Και ότι αυτό είναι αληθές, το διδάσκει η ιστορία. Διότι μετά την έξοδο από την Αίγυπτο, αφού διέσχισαν την Ερυθρά θάλασσα και έφτασαν στο όρος Σινά, ήρθε προς αυτόν ο πεθερός του μαζί με τη γυναίκα και τα δύο παιδιά του. Επομένως, για να επιτύχει κάτι άλλο ο άγγελος έδειξε γυμνή τη ρομφαία. Διότι, επειδή ο μέγας Μωυσής φοβόταν τον Φαραώ, όπως πολλές φορές φανέρωσε τον φόβο του, λέγοντας τη μια φορά: «ποιος είμαι εγώ, για να πάω στον Φαραώ, τον βασιλιά της Αιγύπτου;», και την άλλη: «επίλεξε άλλον ικανό, τον οποίο θα αποστείλεις», και πάλι: «είμαι βραδύγλωσσος και δυσκολεύομαι στην ομιλία», του απειλεί τιμωρία ο άγγελος, διώχνοντας τον φόβο με φόβο, δηλαδή με τον μεγαλύτερο τον μικρότερο, λέγοντας σχεδόν με τη γυμνωμένη ρομφαία: «αν φοβάσαι τον Φαραώ, μάλλον φοβήσου εμένα, που μπορώ και αόρατα να σου επιφέρω το πλήγμα».

Όπως, λοιπόν, είπε ο Μωυσής: «Επίλεξε άλλον για αυτό ακριβώς, Σωτήρα, που μου ζητάς· είναι ανώτερο από εμένα και φοβάμαι· σε παρακαλώ, πώς είναι δυνατόν να βαπτίσω το απρόσιτο φως;». Βλέποντας Εκείνος που προγνωρίζει τα πάντα τον φόβο του Προδρόμου, του αποκρίθηκε: «Ορθώς, ω Ιωάννη, ορθώς έδειξες ευλάβεια προς εμένα· ωστόσο επίτρεψέ το τώρα· διότι έτσι πρέπει να εκπληρώσω όσα έχω προορίσει· επίτρεψέ το τώρα και προς το παρόν αποτίναξε αυτήν τη δειλία· μου οφείλεις μια διακονία και πρέπει τώρα να την εκπληρώσεις».

Όχι μόνο εγώ, αλλά και οι άγιοι αυτό φοβήθηκαν. Πρώτος δε ο Μωυσής, όταν στελλόταν από τον Θεό για τον λαό, αρνιόταν από ταπεινοφροσύνη, μέχρι που οργίστηκε μαζί του ο Θεός για τον λόγο αυτό, και τότε ανέλαβε τη διακονία. Και εμείς λοιπόν, αδελφοί, ακούγοντας το γεγραμμένο ότι «Καθένας που υψώνει τον εαυτό του θα ταπεινωθεί», ας προφυλάξουμε τους εαυτούς μας. Δεν είναι έργο όλων το να κυβερνούν ψυχές, παρά μόνο του τέλειου ανθρώπου. Διότι υπάρχει για το θέμα αυτό η εξής παραβολή: Ο άψητος πλίνθος, όταν τοποθετηθεί σε θεμέλιο κοντά σε ποτάμι, δεν αντέχει ούτε μία ημέρα, ενώ ο ψημένος παραμένει σταθερός όπως ο λίθος. Έτσι και ο άνθρωπος που έχει σαρκικό φρόνημα και δεν έχει πυρωθεί σύμφωνα με το παράδειγμα του Ιωσήφ με τον λόγο του Θεού, διαλύεται όταν αναλάβει εξουσία· διότι είναι πολλοί οι πειρασμοί για τέτοιους ανθρώπους όταν βρίσκονται εν μέσω των ανθρώπων. Είναι λοιπόν καλό για κάποιον, εφόσον γνωρίσει τα δικά του μέτρα, να αποθέσει το βάρος της εξουσίας μετά την εγκατάστασή του σε αυτήν, για να μην κινδυνεύσει περισσότερο· ενώ όσοι είναι εδραίοι στην πίστη παραμένουν αμετακίνητοι. Ακόμη και για αυτόν τον αγιότατο Ιωσήφ μπορεί να πει κανείς ότι ήταν νέος και όχι ακόμη τέλειος στα πάντα· αλλά πόσο δοκιμάστηκε, και μάλιστα σε μια χώρα όπου δεν μπορούσε κανείς να δει τότε ούτε ίχνος θεοσέβειας. Γι' αυτό και ο Θεός των πατέρων του, Αβραάμ και Ισαάκ και Ιακώβ, ο οποίος ήταν μαζί του, τον λύτρωσε από κάθε θλίψη και τον προετοίμασε ώστε να αναδειχθεί δόκιμος στην εξουσία· και τώρα βρίσκεται μαζί με τους πατέρες στη βασιλεία των ουρανών.