Πατερικές αναφορές στο ΕΞΟΔΟΣ 4:2

Έπειτα, όταν ο Θεός τού έλεγε ότι πρέπει να μεταβεί ο ίδιος μαζί με τους πρεσβυτέρους των υιών του Ισραήλ προς τον παράφρονα Φαραώ, για να του εξηγήσουν ξεκάθαρα ότι ο Θεός έχει προσκαλέσει τους Ισραηλίτες προκειμένου να του προσφέρουν θυσία στην έρημο· και όταν πρόσθεσε ότι θα χρειαστεί να λαφυραγωγήσουν τους Αιγυπτίους, παίρνοντας κάθε γυναίκα από τη γειτόνισσά της και από τη συγκάτοικό της σκεύη ασημένια και χρυσά, καθώς και ενδύματα· «Αποκρίθηκε, λέγει, ο Μωυσής και είπε: Εάν όμως δεν με πιστέψουν, ούτε εισακούσουν τη φωνή μου (διότι θα πουν, ότι δεν σου έχει εμφανιστεί ο Θεός), τι να τους πω; Είπε τότε σε αυτόν ο Κύριος: Τι είναι αυτό στο χέρι σου; Και εκείνος απάντησε: Ράβδος.»

Στρέφονται δε πάλι στη φιλονικία της αμάθειας και ισχυρίζονται ότι αυτές οι φωνές στην Παλαιά Διαθήκη ανήκουν στον ίδιο τον Υιό. Αμέσως όμως ελέγχεται το τέχνασμά τους. Διότι εκείνος που είπε στον Μωυσή: «Τι είναι αυτό που έχεις στο χέρι σου;», ο ίδιος έλεγε: «Εγώ είμαι ο Ων». Και λέει ο Κύριος στους Σαδδουκαίους μιλώντας για την ανάσταση: «Ότι δε εγείρονται οι νεκροί, το είπε ο Θεός: εγώ είμαι ο Θεός του Αβραάμ και ο Θεός του Ισαάκ και ο Θεός του Ιακώβ. Είναι λοιπόν Θεός ζώντων και όχι νεκρών». Και πάλι, υπάρχουν πολλά σημεία για να καταδειχθεί ότι στην Παλαιά Διαθήκη τα λόγια έχουν ειπωθεί εκ προσώπου του Πατρός, αλλά πολλές φορές και εκ προσώπου του Υιού, καθώς και εκ προσώπου του Αγίου Πνεύματος. Και το «Πού είναι η Σάρρα, η γυναίκα σου;», το έλεγε στον Αβραάμ ο Υιός του Θεού, ο οποίος είχε έλθει άνωθεν μαζί με τους δύο αγγέλους. Διότι, εάν αγνοούσε πού βρίσκεται, δεν θα την αποκαλούσε «Σάρρα». * «Γέλασε, λοιπόν, η Σάρρα, ενώ βρισκόταν μέσα»· με αυτό θέλει να προβάλει τη σεμνότητά της ως πρότυπο για όσες επιθυμούν να ζουν με αληθινή ευσέβεια, ώστε, όταν υποδέχονται ξένους, να τους υπηρετούν μεν με τον δικό τους κόπο, αλλά, ένεκα της σεμνότητάς τους, να μην επιδεικνύουν το πρόσωπό τους στους άνδρες. Διότι εκείνη η μακαρία οπωσδήποτε ετοίμασε το γεύμα και, αφού το ετοίμασε, δεν εμφανίστηκε ενώπιον των αγγέλων, παραδίδοντας ένα πρότυπο σεμνότητας στις μετέπειτα γενεές.

Ας πείσει τους απίστους η δύναμη του Κυρίου, στο θέλημα του οποίου «κανείς δεν ανθίσταται». Ας ακούσει ο Μωυσής και ας το αποδείξει. «Τι είναι στο χέρι σου;» λέει ο Κύριος· και εκείνος είπε: «Ράβδος». Η ράβδος αυτή ήταν ξύλινη, και μάλιστα εντελώς ξερή. Και λέει: «Ρίξε την στη γη. Και έριξε» την ξερή ράβδο. Και το ξερό ο Θεός το έκανε υγρό, και όχι μόνο υγρό, αλλά και έμψυχο, αλλά και στη φύση αλλαγμένο και στην ουσία διαφορετικά σχηματισμένο. Δεν ήταν ψευδαίσθηση το έργο· διότι με το πρόσταγμα του Θεού ενεργεί η αλήθεια και όχι η φαντασία. Διότι σε όλα παρουσίασε μέσω του Μωυσή τη διάνοιά μας διορθωμένη προς την αλήθεια. Διότι ο προφήτης γνώριζε ότι αυτό που γινόταν δεν ήταν φαινομενικό, αλλά αληθινό, από το γεγονός ότι τράπηκε σε φυγή· διότι, αν γνώριζε ότι αυτό που γινόταν ήταν φαντασία, δεν θα έφευγε μακριά από το πρόσωπο του όφεως. Αλλά ας μη γίνει πάλι αυτό σκάνδαλο στους φιλόνεικους και πουν: ότι άλλη ήταν η ράβδος, «ο δε Θεός τής έδωσε» διαφορετικό «σώμα, όπως θέλησε». Και πρώτα απ' όλα, λοιπόν, ας μάθουν ότι δεν εμψύχωσε άλλη αντί για άλλη, αλλά εμψύχωσε εκείνη ακριβώς που ήταν ξερή· ότι αυτό το σώμα που δόθηκε στη ράβδο και το γένος ή το είδος που κινούνταν από αυτό, ο Θεός δεν τα καλούσε σε κρίση, ούτε ήθελε να δικάσει τον δράκοντα αντί για τη ράβδο, αλλά παρείχε πλήρη βεβαιότητα για την ανάσταση μέσω της ράβδου, ενώ παράλληλα ο Θεός απεδείκνυε τη δική Του δύναμη, ώστε κανείς να μην απιστήσει σε Αυτόν που είναι δυνατός στα πάντα.

Σχετικά με τη ράβδο και τα άλλα θαυμαστά σημεία έχει μιλήσει διαλογικά ως εξής: «(Θ.) Τι είναι αυτό που κρατάς στα χέρια σου; Πες γρήγορα. (Μ.) Ράβδο για την τιμωρία των τετράποδων και των ανθρώπων. (Θ.) Ρίξε την στο έδαφος και απομακρύνσου γρήγορα. Διότι θα γίνει φοβερός δράκοντας, ώστε να εκπλαγείς. (Μ.) Ιδού, την έριξα· Δέσποτα, γίνε ίλεως· πόσο φοβερός, πόσο πελώριος· σπλαχνίσου με· φρίττω βλέποντάς τον, και τα μέλη του σώματός μου τρέμουν. (Θ.) Μη φοβηθείς καθόλου, αλλά άπλωσε το χέρι και πιάσε την ουρά, και θα γίνει πάλι ράβδος όπως ήταν. Έπειτα βάλε το χέρι στον κόλπο σου και βγάλε το. (Μ.) Ιδού το προσταχθέν, έγινε (λευκό) σαν το χιόνι. (Θ.) Βάλτο πάλι στον κόλπο, και θα γίνει όπως ήταν». Σε αυτά προσθέτει, ύστερα από μερικά ενδιάμεσα λόγια του, λέγοντας: «Αυτά λοιπόν τα αναφέρει κατ' αυτόν τον τρόπο και ο Ιεζεκιήλ στην Ἐξαγωγή, εισάγοντας τον Θεό να λέει σχετικά με τα σημεία τα εξής: "Με αυτή τη ράβδο θα προκαλέσεις όλα τα δεινά: πρώτα θα ρεύσει αίμα σαν ποτάμι, καθώς και όλες οι πηγές και οι συγκεντρώσεις των υδάτων· και θα ρίξω στη γη πλήθος βατράχων και σκνίπες. Έπειτα θα ρίξω επάνω τους στάχτη από καμίνι, και θα αναβλύσουν στους ανθρώπους οδυνηρά έλκη. Και θα έρθει κυνόμυγα που θα ταλαιπωρήσει πολλούς από τους Αιγυπτίους. Μετά από αυτά θα έρθει πάλι λοιμός, και θα πεθάνουν εκείνοι που έχουν σκληρή καρδιά. Και θα κάνω πικρό τον ουρανό· χαλάζι τώρα θα πέσει μαζί με φωτιά και θα αφήσει νεκρούς τους ανθρώπους".

Και πρόσεξε τι λέγει εκείνος: «Από πού θα βρούμε εμείς τόσους άρτους, για να φάνε αυτοί;» Έτσι έλεγε και στην Παλαιά Διαθήκη προς τον Μωυσή. Διότι δεν επιτέλεσε νωρίτερα το σημείο, παρά μόνο αφού τον ρώτησε: «Τι είναι αυτό στο χέρι σου;» Επειδή τα παράδοξα γεγονότα και όσα συμβαίνουν απροσδόκητα συνηθίζουν να μας οδηγούν στη λήθη των προηγουμένων, πρώτα τον δέσμευσε με την ομολογία της παρούσας κατάστασης, ώστε, όταν θα επερχόταν η έκπληξη, να μην μπορέσει πλέον να διώξει από τη μνήμη του όσα είχε ομολογήσει· και έτσι, στη συνέχεια, μέσα από τη σύγκριση, να κατανοήσει και το μέγεθος του σημείου. Αυτό ακριβώς συμβαίνει και εδώ. Και αφού ρωτήθηκε, απαντά λέγοντας: «Άρτοι αξίας διακοσίων δηναρίων δεν αρκούν, για να πάρει ο καθένας κάτι λίγο». Αυτό δε το έλεγε δοκιμάζοντάς τον· διότι ο ίδιος γνώριζε τι επρόκειτο να πράξει. Τι σημαίνει «δοκιμάζοντάς τον»; Μήπως αγνοούσε εκείνο που επρόκειτο να λεχθεί από αυτόν; Δεν είναι δυνατόν να πει κανείς κάτι τέτοιο.

Γ΄. Επειδή, δηλαδή, ως επί το πλείστον οι άνθρωποι απιστούν μετά την τέλεση των θαυμάτων, τους προκαταλαμβάνει με τις δικές Του απαντήσεις· πράγμα που συνέβη και στην περίπτωση του Λαζάρου, και στην περίπτωση του Μωυσή. Διότι και στον Μωυσή λέει: «Τι είναι αυτό στο χέρι σου;»· ώστε, όταν το δει να έχει μεταβληθεί σε φίδι, να μην ξεχάσει ότι πριν από αυτό ήταν ραβδί, αλλά, ενθυμούμενος τη δική του φωνή, να εκπλαγεί με το γενόμενο.

Γιατί όμως δεν εξήλθαν νωρίτερα, παρά μόνο όταν τους κάλεσε; Και ορθώς ρωτά πρώτα τους άρχοντες, ώστε, έχοντας δεσμευθεί εκ των προτέρων από την απάντησή τους, να μην πουν τίποτε το αντίθετο, ούτε να παρασυρθούν από τη συγκυρία. Όπως ακριβώς έλεγε ο Θεός στον Μωυσή: «Τι είναι αυτό στο χέρι σου;», έτσι και αυτούς ο Ναβουχοδονόσορ τους προλαβαίνει με την ερώτησή του. «Ιδού», λέει, «βλέπω τέσσερις άνδρες λυμένους να περιπατούν στο μέσο του πυρός, και δεν υπάρχει καμία φθορά σε αυτούς· και η όψη του τέταρτου είναι όμοια με Υιό Θεού». Ίσως φανέρωνε πολύ κάλλος. Από πού γνωρίζεις, ω Ναβουχοδονόσορ, τον Υιό του Θεού; Δες αυτόν τον βάρβαρο να προφητεύει βασιζόμενος μόνο στην όψη. Και πλησίασε και τους κάλεσε: «Σεδράχ, Μισάχ, Αβδεναγώ, οι δούλοι του Θεού του Υψίστου, εξέλθετε και ελάτε». Δες.

Η πέτρα λοιπόν τους ακολουθούσε, μέσα από την οποία έβγαιναν τα ύδατα, και αυτή χώρισε τη θάλασσα, αυτή έγινε στύλος νεφέλης την ημέρα και στύλος πυρός τη νύχτα, αυτή έφερε από τον ουρανό το μάννα στους Ισραηλίτες, αυτή τους οδηγούσε και τους παρείχε όλες τις ευεργεσίες, η οποία ήταν ο Χριστός. Σε τούτο το μέρος η πέτρα ευεργετούσε, σε άλλο μέρος το ραβδί, όπως έχει προειπωθεί, εφόσον η δύναμη του Θεού κατοικούσε και στο ραβδί και στην πέτρα. Διότι, όταν ο Θεός εμφανίστηκε στον Μωυσή στην έρημο, «Πήγαινε, λέει, στον Φαραώ και πες, “Άφησε τον λαό να φύγει, για να με λατρεύσουν”». Εκείνος όμως αποκρίθηκε: «Είμαι βραδύγλωσσος, λέει, και δυσκολεύομαι στην ομιλία και δεν μπορώ να πάω. Διότι κανείς δεν θα με ακούσει». Τον πείθει ο Θεός: «Πήγαινε, εγώ θα ετοιμάσω τον δρόμο μπροστά σου, ώστε να σε ακούσουν». Έπειτα, για να τον πείσει πιο ολοκληρωμένα: «Τι κρατάς, του λέει, στο χέρι σου;». Εκείνος απάντησε: «Ραβδί». Του λέει ο Θεός: «Πέταξέ το», και το πέταξε, και ιδού έγινε φίδι που σερνόταν, και ο Μωυσής φοβήθηκε και έφυγε. Του λέει ο Θεός: «Μη φοβάσαι, πιάσε την ουρά του», και όταν την έπιασε έγινε πάλι ραβδί. Δες θαυμάσια πράγματα: το ραβδί το μεταβάλλει σε φίδι και το φίδι το κάνει ραβδί —Δόξα στη μεγαλωσύνη Του— πόσο μάλλον δύναται να μεταστρέψει και να μεταβάλει την ψυχή που πιστεύει, από την προηγούμενη κακή προδιάθεση, σε μια άλλη κατάσταση και θεία φύση αρετής;

Η μεν πρόχειρη και πατερική ερμηνεία καταγράφει κατηγορία απιστίας στον ιερέα, ο δε παρών λόγος, χωρίς να υποκύπτει σε αυτό, αλλά προχωρώντας με διερεύνηση, λέγει ότι ο Ζαχαρίας έπαθε το ίδιο με τον μεγάλο Θωμά. Διότι δεν ήταν λογικό να το αγνοεί αυτό, όντας προφήτης και εκπαιδευμένος στα θεία, ότι δηλαδή ο Θεός θα μπορούσε και την φύση να καινουργήσει, και το γήρας να ανανεώσει, και να αναδείξει διέξοδο στα αδιέξοδα, όπως στην περίπτωση του Αβραάμ και της Σάρρας, όπως στην περίπτωση της Σουναμίτιδας, και των άλλων ποικίλων και παντοδαπών θαυμάτων Του. Αλλά επειδή οι υποσχέσεις μεγάλων και παράδοξων προσδοκιών, όταν ακούγονται ξαφνικά, συνηθίζουν κάπως να ταράζουν την ψυχή, όχι παρασυρόμενος προς την απιστία, νομίζω, αλλά βιαζόμενος προς την εκπλήρωση, αμέσως, σαν να κυριεύτηκε από χαρά, αναφωνεί και λέει: «Πώς θα το γνωρίσω αυτό;». Μη με γελάσεις, με κανέναν τρόπο μη διαψεύσεις, δώσε μου το σημάδι, παρέχέ μου το ενέχυρο· όπως παλαιότερα ο Θεός έδωσε στον Αβραάμ, για να γίνει πατέρας πολλών εθνών, και για να προέλθουν από την οσφύ του βασιλείς, το σημείο της περιτομής· και πριν από αυτό, όπως στον Νώε, για να μην επιφέρει κατακλυσμό επί της γης, το τόξο στο σύννεφο· επιπλέον δε και στον Μωυσή τη ράβδο που έγινε φίδι και αμέσως αποκαταστάθηκε, ώστε να πιστέψουν οι Αιγύπτιοι ότι του εμφανίστηκε ο Ων. Η'. «