Πατερικές αναφορές στο ΕΞΟΔΟΣ 4:24

Ότι δε πάλι, εκτός από όσα ήδη προηγουμένως αναφέραμε, και η κατάργηση του θανάτου και η ανατροπή της φθοράς επιτυγχάνεται μέσω της εν Πνεύματι περιτομής, θα το διαπιστώσουμε εύκολα εξετάζοντας το βιβλίο που ονομάζεται Έξοδος. Διότι ο μακάριος Μωυσής με θεϊκό πρόσταγμα στελνόταν προς τον Φαραώ, τον τύραννο των Αιγυπτίων, για να του αναγγείλει ότι πρέπει να απαλλάξει τον Ισραήλ από εκείνη τη μακροχρόνια δουλεία. Και πράγματι πορευόταν, προκειμένου να εκπληρώσει τον σκοπό για τον οποίο μιλήσαμε· αλλά «συνέβη», λέγει, «στον δρόμο, στο κατάλυμα» να τον συναντήσει ένας άγγελος και ζητούσε να τον θανατώσει. «Και αφού πήρε η Σεπφώρα μια αιχμηρή πέτρα, περιέτεμε την ακροβυστία του γιου της και είπε: Στάθηκε το αίμα της περιτομής του παιδιού μου. Και αποχώρησε από αυτόν, διότι είπε: Στάθηκε το αίμα της περιτομής του παιδιού μου.» Εδώ δώσε μου ακριβή προσοχή· διότι τον Μωυσή ο αναφερόμενος άγγελος ζητά να τον εξοντώσει και να τον θανατώσει, αναχωρεί όμως με δυσκολία από αυτόν και απομακρύνεται, σεβόμενος την περιτομή του παιδιού, την οποία η Σεπφώρα, αφού την πραγματοποίησε με την αιχμηρή πέτρα, λέγει ότι ξεπλήρωσε το χρέος. Διότι «στάθηκε το αίμα της περιτομής του παιδιού μου», φωνάζει, αποδιώχνοντας τον εξολοθρευτή του Μωυσή.

Αλλά εάν δεν κρυβόταν σε αυτά κάποιο μυστικό νόημα, ποια, πες μου, πειστική λογική θα μπορούσε να έχει το ότι με την περιτομή του παιδιού σώθηκε ο ιεροφάντης Μωυσής, και ότι ο εξολοθρευτής που επιτέθηκε σαν θηρίο, με την επίδειξη του αίματος σταμάτησε πλέον την έφοδο, και αναχαιτίστηκε οπισθοχωρώντας; Λοιπόν, διότι σε εκείνο πρώτα από όλα τα άλλα θα προχωρήσω: δεν αρκούσε για τη σωτηρία του μακάριου Μωυσή το αγαθό της δικής του περιτομής, δηλαδή το καύχημά της. Διότι νομίζω πως μάλλον έτσι πρέπει να το πούμε. Διότι η δύναμη της περιτομής του νόμου δεν ανατρέπει τον θάνατο που έρχεται αδιακρίτως σε όλους, και στον πονηρό και στον αγαθό. Τον φοβίζει όμως παρά τη θέλησή του και τον ανατρέπει, παρόλο που λυσσά, η εν Πνεύματι περιτομή του νέου λαού, δηλαδή όσων έχουν πιστέψει στον Χριστό, η οποία επιτελείται με άριστο τρόπο μέσω της Σεπφώρας, δηλαδή της Εκκλησίας.

Και σου είπα: Εξαπόστειλε τον λαό μου για να με λατρεύσει. Εσύ όμως δεν ήθελες να τους εξαποστείλεις· δες λοιπόν, εγώ θα σκοτώσω τον γιο σου τον πρωτότοκο. Και συνέβη, λέει, στον δρόμο, στο κατάλυμα, να τον συναντήσει άγγελος Κυρίου και ζητούσε να τον θανατώσει. Και αφού πήρε η Σεπφώρα μια κοφτερή πέτρα, περιέτεμε την ακροβυστία του γιου της και έπεσε στα πόδια του και είπε: Σταμάτησε το αίμα της περιτομής του παιδιού μου. Και απομακρύνθηκε από αυτήν, διότι είπε: Σταμάτησε το αίμα της περιτομής του παιδιού μου». Διότι ένας άγγελος με ανθρώπινη μορφή σαν τη δική μας του επιτέθηκε και επιχειρούσε να τον θανατώσει, αλλά με δυσκολία υποχώρησε, όταν η Σεπφώρα περιέτεμε τον γιο της, εννοώ τον Γηρσάμ, ο οποίος ήταν και πρωτότοκος, το όνομα του οποίου ερμηνεύεται ως πάροικος. Ποιον λοιπόν επιχειρούσε να θανατώσει ο ολοθρευτής, δεν το φανέρωσε με σαφήνεια το ιερό Κείμενο· αλλά ίσως τον Μωυσή, οπότε με την περιτομή του παιδιού απομακρύνθηκε παρά τη θέλησή του. Διασαφηνίζει δε πάλι ο τύπος, ότι και με το αίμα του Χριστού έχει νικηθεί ο θάνατος.

Διότι ενώ είχε ήδη αναχωρήσει από τη χώρα των Μαδιανιτών και βιαζόταν πλέον να πάει στην Αίγυπτο, του είπε ο Θεός: «Καθώς πορεύεσαι και επιστρέφεις στην Αίγυπτο, πρόσεξε όλα τα θαύματα τα οποία έδωσα στα χέρια σου, να τα κάνεις ενώπιον του Φαραώ». Και μετά από άλλα λέει: «Και συνέβη στον δρόμο, στο κατάλυμα, να τον συναντήσει άγγελος Κυρίου, και ζητούσε να τον θανατώσει· και αφού η Σεπφώρα πήρε μια κοφτερή πέτρα, περιέτεμε την ακροβυστία του γιου της, έπεσε στα πόδια του και είπε: Σταμάτησε το αίμα της περιτομής του παιδιού μου». Άραγε χρειάζεσαι μακρύ λόγο για να σου γίνει σαφές; Ή είναι ξεκάθαρο το νόημα; ΠΑΛΛ. Καθόλου· διότι δεν καταλαβαίνω με κανέναν τρόπο τι είναι αυτό που υποδεικνύεται σαν σε σκιά από αυτό το γεγονός. ΚΥΡ. Διότι, αγαπητέ μου, δεν ισχυρίζεσαι ότι είναι αλήθεια πως η ανθρώπινη φύση έγινε αιχμάλωτη του θανάτου εξαιτίας εκείνης της αρχαίας κατάρας; Διότι ειπώθηκε σε εμάς, στο πρόσωπο της απαρχής του γένους και της ανώτατης ρίζας, του Αδάμ: «Χώμα είσαι, και στο χώμα θα επιστρέψεις». ΠΑΛΛ. Βεβαιότατα. ΚΥΡ. Επομένως, επειδή ακριβώς συνέβη η αρχή του γένους να ασθενήσει με τον θάνατο που προήλθε από την αμαρτία, κατ' ανάγκην η κατάσταση αυτή μεταβιβάστηκε και σε εμάς τους ίδιους, και μαζί με τη ρίζα η φθορά μεταδόθηκε και στα φυτά που βλαστάνουν από αυτήν. Διότι από φθαρτό σώμα, φθαρτός είναι και ο καρπός.

Καθώς δε ο Μωυσής κατέβαινε στην Αίγυπτο, έχοντας μαζί του την αλλόφυλη σύζυγό του και τα παιδιά που είχε αποκτήσει από αυτήν, όταν λέγεται ότι τον συνάντησε και κάποιος άγγελος προκαλώντας του τον φόβο του θανάτου, τον οποίο η γυναίκα του εξευμένισε με το αίμα της περιτομής του παιδιού, τότε λαμβάνει χώρα η συνάντησή του με τον Ααρών, ο οποίος παρακινήθηκε από τον Θεό για τη συνάντηση αυτή.

Διότι, εάν αυτό δεν περιτμηθεί και δεν αφαιρεθεί, ώστε να απομακρυνθεί καθετί το επιβλαβές και ακάθαρτο, ο άγγελος που τον συναντά επιφέρει τον φόβο του θανάτου· αυτόν τον εξευμενίζει η σύζυγος, η οποία αποδεικνύει το τέκνο της καθαρό με την αφαίρεση του ιδιώματος, από το οποίο αναγνωρίζεται το αλλόφυλο.

«Και τώρα θα επιστρέψω για να πολεμήσω με τον άρχοντα των Περσών»· «αλλά θα σου αναγγείλω το γεγραμμένο σε βιβλίο αληθείας, και δεν υπάρχει κανένας που να συμπράττει μαζί μου σε αυτά, παρά μόνο ο Μιχαήλ, ο άρχοντάς σας», «και αυτόν τον άφησα εκεί». «Διότι από την ημέρα που έδωσες το πρόσωπό σου να ταλαιπωρηθεί ενώπιον του Κυρίου του Θεού σου, εισακούστηκε η δέησή σου», και στάλθηκα εγώ «για να πολεμήσω με τον άρχοντα των Περσών»· επειδή είχε ληφθεί μια απόφαση να μην αφεθεί ελεύθερος ο λαός· για να εκπληρωθεί λοιπόν γρήγορα το αίτημά σου, αντιστάθηκα σε αυτόν εγώ και «άφησα εκεί» τον Μιχαήλ, τον άρχοντά σας. Ποιος όμως είναι ο Μιχαήλ παρά ο άγγελος που έχει ανατεθεί στον λαό, όπως λέει στον Μωυσή: «Δεν θα πορευθώ μαζί σας στον δρόμο, επειδή ο λαός είναι σκληροτράχηλος, αλλά ο άγγελός μου θα πορευθεί μαζί σας»; Αυτός αντιστάθηκε «στο κατάλυμα» στον Μωυσή, όταν έφερνε το παιδί του απερίτμητο στην Αίγυπτο· διότι δεν ήταν δυνατόν ο Μωυσής, ο οποίος γινόταν πρέσβης και μεσίτης του νόμου και διακήρυττε τη διαθήκη των πατέρων, να φέρνει μαζί του απερίτμητο παιδί, ώστε να μη θεωρηθεί από τον λαό ως ψευδοπροφήτης και πλάνος. «Και τώρα», λέει, «θα σου αναγγείλω την αλήθεια». Μπορούσε άραγε η αλήθεια να αναγγείλει κάτι άλλο πέρα από την αλήθεια; Η αλήθεια ήταν εκείνος που εμφανίστηκε στον Δανιήλ και αλήθεια ανήγγειλε· ο ίδιος πάλι, φανερωμένος ως αλήθεια στον κόσμο, αλήθεια δίδαξε. Ω, μακάριοι μαθητές που διδάσκεστε την αλήθεια από τον Χριστό!

ΡΚΕʹ. ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΕΠΙΣΚΟΠΟ ΓΡΗΓΟΡΙΟ. Περί του αγγέλου που συνάντησε τον Μωυσή και ζήτησε να τον θανατώσει. Ντρέπομαι μεν για το πόσο μακροσκελές κατέληξε το γράμμα, αλλά δεν άντεξα να φανώ υπερόπτης αφού ερωτήθηκα από εσένα. Όμως, επειδή και οι γονείς καμαρώνουν για τα κατορθώματα των παιδιών τους, έστω κι αν είναι απλά παιχνίδια, θα μιλήσω σύντομα. Ο άγγελος που συνάντησε τον Μωυσή όταν κατέβαινε στην Αίγυπτο και θέλησε να τον θανατώσει, δεν ύψωσε το μαχαίρι εναντίον του για να εκδικηθεί τον φόνο που είχε διαπράξει παλαιότερα από ζήλο, αλλά επειδή τον κατηγορούσε για παράβαση του νόμου, τον οποίο πήγαινε να εκπληρώσει. Διότι, έχοντας οριστεί νομοθέτης από τον Θεό και οφείλοντας να τηρεί τον νόμο με ακρίβεια, ο ίδιος τον παρέβαινε εξ αρχής, φέρνοντας τους γιους του απερίτμητους στην Αίγυπτο, και καταργώντας εκείνη την εντολή που ήταν η μόνη που ξεχώριζε τους Εβραίους από τους αλλοεθνείς. Επειδή όμως η Σεπφώρα, παίρνοντας μια αιχμηρή πέτρα, περιέτεμε τον γιο της, έχοντας συναισθανθεί το σφάλμα, και έπεσε στα πόδια του αγγέλου, αμέσως αυτός αποχώρησε, δείχνοντας ότι η αιτία της δίκαιης αγανάκτησης του Θεού ήταν αυτό ακριβώς που διέγνωσε η πίστη της γυναίκας. Διότι συνήθως στις ώρες ανάγκης οι γυναίκες χρησιμοποιούν πιο δραστικά μέσα από τους άνδρες και προστρέχουν με μεγαλύτερη γνησιότητα στην καταφυγή προς τον Θεό. Έπραξε λοιπόν εκείνο που συνηθίζεται να λέγεται στις οξείες περιστάσεις των αναγκών.

ΙΔ΄ Περί του «και σεβάστηκαν και λάτρεψαν την κτίση αντί για τον Κτίστη» ΙΕ΄ Περί του «διότι το άφθαρτο πνεύμα σου βρίσκεται σε όλα» ΙΣΤ΄ Περί του χωνευτού μόσχου στην έρημο ΙΖ΄ Περί του αγγέλου που απείλησε με θάνατο τον Μωυσή στον δρόμο προς την Αίγυπτο

ΕΡΩΤΗΣΗ ΙΖ΄ Εάν ο Θεός απέστειλε τον Μωυσή στην Αίγυπτο, για ποιον λόγο ο άγγελος του Θεού επιζητούσε να θανατώσει αυτόν που είχε αποσταλεί από τον Θεό, και μάλιστα θα τον είχε θανατώσει, εάν δεν έσπευδε η γυναίκα του να περιτέμει το παιδί και δεν ανέκοπτε η ίδια την ορμή του αγγέλου; Και αν ήταν αναγκαία η περιτομή του παιδιού, γιατί, πριν τον αποστείλει ο Θεός, δεν του έδωσε με πραότητα την εντολή να περιτέμει το παιδί; Και γιατί, ακόμη και όταν υπήρξε σφάλμα, ο αγαθός άγγελος δεν νουθέτησε με πραότητα αυτόν που αποστελλόταν από τον Θεό για μία τέτοια διακονία;

Είναι, λοιπόν, ορθός και μεγαλειώδης ο λόγος της Αγίας Γραφής, προβάλλοντας πάντοτε τα πνευματικά νοήματα πριν από τα ιστορούμενα γεγονότα σε εκείνους που έχουν υγιή τα μάτια της ψυχής, και δεν περιέχει καμία μομφή ούτε για τον Θεό ούτε για τους αγίους αγγέλους Του. Διότι ο Μωυσής, όταν αποστελλόταν από τον Θεό, δεν είχε, σύμφωνα με το πνευματικό νόημα της Γραφής, απερίτμητο υιό, δηλαδή λογισμό, αφού διαφορετικά ο Θεός θα τον απέστελλε προστάζοντάς τον πρώτα να τον περιτέμει· ούτε βέβαια ο θείος άγγελος ήταν σκληρός, όταν προμήνυε στον Μωυσή τον θάνατο που επήλθε εξαιτίας της εσφαλμένης στάσης του στην οδό των αρετών, τον οποίο θάνατο προκάλεσε η τυχόν ατονία κατά την πορεία των αρετών.

Διότι, εάν εξετάσετε και εσείς προσεκτικότερα την ιστορία, θα διαπιστώσετε σαφώς ότι όχι κατά την αρχή ούτε κατά το μέσον ούτε κατά το τέλος της οδού, αλλά αφού τον συνάντησε ο άγγελος στο κατάλυμα, τον απείλησε με θάνατο εξαιτίας του πάθους που είχε συμβεί κρυφά στη διάνοιά του, έτσι ώστε, αν δεν είχε σταματήσει την πορεία του και δεν είχε καταλύσει από την οδοιπορία, δεν θα είχε κατακριθεί, δεχόμενος μέσω του αγγέλου την αγανάκτηση για την ακροβυστία του παιδιού.

Ας συγχωρεθεί τώρα η Σεπφώρα του Μωυσή εξαιτίας του αδύναμου και ευάλωτου της φύσεώς της, και ο Βαλαάμ ας θεωρηθεί αλλότριος· η μεν πέφτοντας στα πόδια εκείνου που τους συνάντησε και απειλούσε με θάνατο, όταν περιέτεμε τον γιο της· ο δε προσκυνώντας εκείνον που στάθηκε εμπόδιο στον δρόμο του και εμφανίστηκε να κρατά ξίφος, από τον οποίο και ελέγχεται επειδή χτυπούσε ανελέητα την όνο.

Γιατί θέλησε ο άγγελος να θανατώσει τον Μωυσή; Η γυναίκα του μεν υπέθεσε ότι αυτό συνέβη επειδή το ένα από τα παιδιά ήταν απερίτμητο, γι' αυτό και αμέσως το περιέτεμε. Κάποιοι δε λένε ότι αυτό έγινε διότι, ενώ είχε σταλεί για την απελευθέρωση των ομοφύλων του, πήρε μαζί του ως συνοδοιπόρο τη σύζυγό του. Αυτοί θα έπρεπε να κατανοήσουν ότι, θέλοντας να πείσει τον πεθερό του ότι δεν θα παραμελήσει τη γυναίκα του ούτε θα προτιμήσει άλλην αντί γι' αυτήν, αναγκάστηκε να την πάρει μαζί του, και όχι επειδή υπηρετούσε με περιφρόνηση το θείο πρόσταγμα. Αμέσως, λοιπόν, παίρνοντας αφορμή από τον άγγελο, πρόσταξε αυτήν να επιστρέψει στους δικούς της. Και ότι αυτό είναι αληθές, το διδάσκει η ιστορία. Διότι μετά την έξοδο από την Αίγυπτο, αφού διέσχισαν την Ερυθρά θάλασσα και έφτασαν στο όρος Σινά, ήρθε προς αυτόν ο πεθερός του μαζί με τη γυναίκα και τα δύο παιδιά του. Επομένως, για να επιτύχει κάτι άλλο ο άγγελος έδειξε γυμνή τη ρομφαία. Διότι, επειδή ο μέγας Μωυσής φοβόταν τον Φαραώ, όπως πολλές φορές φανέρωσε τον φόβο του, λέγοντας τη μια φορά: «ποιος είμαι εγώ, για να πάω στον Φαραώ, τον βασιλιά της Αιγύπτου;», και την άλλη: «επίλεξε άλλον ικανό, τον οποίο θα αποστείλεις», και πάλι: «είμαι βραδύγλωσσος και δυσκολεύομαι στην ομιλία», του απειλεί τιμωρία ο άγγελος, διώχνοντας τον φόβο με φόβο, δηλαδή με τον μεγαλύτερο τον μικρότερο, λέγοντας σχεδόν με τη γυμνωμένη ρομφαία: «αν φοβάσαι τον Φαραώ, μάλλον φοβήσου εμένα, που μπορώ και αόρατα να σου επιφέρω το πλήγμα».