Πατερικές αναφορές στο ΕΞΟΔΟΣ 4:26

Ότι δε πάλι, εκτός από όσα ήδη προηγουμένως αναφέραμε, και η κατάργηση του θανάτου και η ανατροπή της φθοράς επιτυγχάνεται μέσω της εν Πνεύματι περιτομής, θα το διαπιστώσουμε εύκολα εξετάζοντας το βιβλίο που ονομάζεται Έξοδος. Διότι ο μακάριος Μωυσής με θεϊκό πρόσταγμα στελνόταν προς τον Φαραώ, τον τύραννο των Αιγυπτίων, για να του αναγγείλει ότι πρέπει να απαλλάξει τον Ισραήλ από εκείνη τη μακροχρόνια δουλεία. Και πράγματι πορευόταν, προκειμένου να εκπληρώσει τον σκοπό για τον οποίο μιλήσαμε· αλλά «συνέβη», λέγει, «στον δρόμο, στο κατάλυμα» να τον συναντήσει ένας άγγελος και ζητούσε να τον θανατώσει. «Και αφού πήρε η Σεπφώρα μια αιχμηρή πέτρα, περιέτεμε την ακροβυστία του γιου της και είπε: Στάθηκε το αίμα της περιτομής του παιδιού μου. Και αποχώρησε από αυτόν, διότι είπε: Στάθηκε το αίμα της περιτομής του παιδιού μου.» Εδώ δώσε μου ακριβή προσοχή· διότι τον Μωυσή ο αναφερόμενος άγγελος ζητά να τον εξοντώσει και να τον θανατώσει, αναχωρεί όμως με δυσκολία από αυτόν και απομακρύνεται, σεβόμενος την περιτομή του παιδιού, την οποία η Σεπφώρα, αφού την πραγματοποίησε με την αιχμηρή πέτρα, λέγει ότι ξεπλήρωσε το χρέος. Διότι «στάθηκε το αίμα της περιτομής του παιδιού μου», φωνάζει, αποδιώχνοντας τον εξολοθρευτή του Μωυσή.

Αλλά εάν δεν κρυβόταν σε αυτά κάποιο μυστικό νόημα, ποια, πες μου, πειστική λογική θα μπορούσε να έχει το ότι με την περιτομή του παιδιού σώθηκε ο ιεροφάντης Μωυσής, και ότι ο εξολοθρευτής που επιτέθηκε σαν θηρίο, με την επίδειξη του αίματος σταμάτησε πλέον την έφοδο, και αναχαιτίστηκε οπισθοχωρώντας; Λοιπόν, διότι σε εκείνο πρώτα από όλα τα άλλα θα προχωρήσω: δεν αρκούσε για τη σωτηρία του μακάριου Μωυσή το αγαθό της δικής του περιτομής, δηλαδή το καύχημά της. Διότι νομίζω πως μάλλον έτσι πρέπει να το πούμε. Διότι η δύναμη της περιτομής του νόμου δεν ανατρέπει τον θάνατο που έρχεται αδιακρίτως σε όλους, και στον πονηρό και στον αγαθό. Τον φοβίζει όμως παρά τη θέλησή του και τον ανατρέπει, παρόλο που λυσσά, η εν Πνεύματι περιτομή του νέου λαού, δηλαδή όσων έχουν πιστέψει στον Χριστό, η οποία επιτελείται με άριστο τρόπο μέσω της Σεπφώρας, δηλαδή της Εκκλησίας.

Αν όμως κάποιος θα ήθελε να εννοήσει ως πεδιάδες τους ταπεινούς στην καρδιά, οι οποίοι ονομάζονται «γη θελητή» και «γεώργιο του Θεού», επειδή ακριβώς δέχονται τον άνωθεν και εξ ουρανού σπόρο, και κάνουν καρπό, άλλοι εκατό, άλλοι εξήντα και άλλοι τριάντα, θα το εννοήσει πάλι ορθά. Διότι ο Υιός εξέρχεται, σαν να λέμε, σε τέτοιες πεδιάδες για να τις καλλιεργήσει, σύμφωνα οπωσδήποτε με εκείνο που λέχθηκε από τον ίδιο υπό μορφή παραβολής: «Εξήλθε ο σπείρων για να σπείρει τον σπόρο του». Ψάλλει δε κάπου και ο Δαβίδ: «Και τα πεδία σου θα γεμίσουν από ευφορία»· και προσέθετε ότι «Και οι κοιλάδες θα πληθύνουν τον σίτο». Ότι δε και οι κοιλάδες είναι νοητές, άφησε να εννοηθεί προσθέτοντας αμέσως: «Θα κραυγάσουν, και μάλιστα θα υμνήσουν». Διότι το να υμνούν, δηλαδή το να κραυγάζουν δυνατά, δεν είναι γνώρισμα των άψυχων κοιλάδων, αλλά των νοητών· σε αυτές, λοιπόν, σαν δροσιά, θα μπορούσε να επικάθεται ο θείος και άνωθεν λόγος. <Στάθηκε, και σαλεύτηκε η γη.> Το «στάθηκε» θα μπορούσε πολλές φορές να εννοηθεί στη θεόπνευστη Γραφή και για κάποιο πράγμα που έχει φτάσει στην ολοκλήρωσή του. Όπως εάν κάποιος έλεγε τυχόν: Στάθηκε αυτό το πράγμα, ή ο λόγος αυτού, δηλαδή, ορίστηκε και έχει πραγματοποιηθεί. Έτσι και η Σεπφώρα, αφού περιέτεμε το παιδί του Μωυσή με αιχμηρό λίθο, έλεγε προς τον ολοθρευτή άγγελο: «Στάθηκε το αίμα της περιτομής του παιδιού μου».

Επομένως, το αγγελικό εγχείρημα εναντίον του Μωυσή τότε, αποτελεί σαφή και εναργή τύπο του ότι ο θάνατος είχε ισχύ μέχρι τον Μωυσή και τα ανθρώπινα υπόκεινταν στη φθορά. Όμως η σύζυγος που είχε ενωθεί μαζί του, η Σεπφώρα, εξευμένισε τον ολοθρευτή και τον απομάκρυνε από τον Μωυσή, αφού περιέτεμε το παιδί της με αιχμηρή πέτρα, ικετεύοντας και λέγοντας: «Σταμάτησε το αίμα της περιτομής του παιδιού μου». Το αίμα «σταμάτησε», λέει, όχι με την έννοια ότι έπαψε η ροή του αίματος· διότι, νομίζω, αυτό ποτέ δεν θα μετέστρεφε τον ολοθρευτή από το να θέλει να φονεύσει, αλλά ήταν σαν να έλεγε: Έχει πραχθεί και έχει εκπληρωθεί το θέλημα του Θεού, δηλαδή η περιτομή του παιδιού· όπως ίσως θα έλεγε κάποιος: Ολοκληρώθηκε ο τύπος αυτού του πράγματος, ή, Στάθηκε ο λόγος γι' αυτό. Αντί του να πει: Έφτασε στο τέλος του και φανερώθηκε. ΠΑΛΛΑΔΙΟΣ: Έπειτα, πώς πρέπει να κατανοήσουμε εμείς τη Σεπφώρα; Τι είναι η πέτρα, και η περιτομή που έγινε μέσω αυτής; Και πώς εξευμενίστηκε ο θείος άγγελος, και διέφυγε ο Μωυσής τον θάνατο που επικρεμόταν επάνω του και του οφειλόταν, επειδή περιτμήθηκε ένα παιδί; ΚΥΡΙΛΛΟΣ: Ο λόγος είναι ασαφής, και το νόημα αυτών των ζητημάτων είναι αληθινά δυσνόητο· έχοντας όμως εμπιστοσύνη στον Θεό, θα μιλήσω και πάλι, όσο μπορώ. Η Σεπφώρα, όντας θυγατέρα του ιερέα της Μαδιάμ (ένας άνδρας που ήταν αλλογενής και όχι από το αίμα του Ισραήλ), εκπληρώνει για εμάς τον τύπο και το πρόσωπο της εξ εθνών Εκκλησίας, η οποία καλέστηκε προς τον Θεό προερχόμενη από την κοσμική λατρεία.

Διότι οι μεν ακόλουθοι του Μωσαϊκού νόμου είναι δειλοί απέναντι στους πειρασμούς και υποχωρούν, και μοιράζονται μεταξύ των θείων εντολών και των σωματικών και κοσμικών σχέσεων. Οι δε του Ευαγγελίου, των οποίων τύπος είναι ο Ααρών, είναι τολμηροί και πρόθυμοι απέναντι στους κινδύνους, χωρίς να μοιράζονται μεταξύ Θεού και κόσμου, αλλά προσκολλώνται μόνο στις θείες εντολές. Η Σεπφώρα η Μαδιανίτισσα αποτελούσε τύπο της εξ εθνών Εκκλησίας, η οποία, αφού δέχθηκε τις σπορές του Μωυσή, δηλαδή τις αμυδρές θεολογίες του Μωσαϊκού νόμου περί της Αγίας Τριάδος που παιδαγωγούσε προς το κατά Χριστόν Ευαγγέλιο, απέκτησε ως υιό το πλήθος εκείνων που αναγεννώνται σε αυτήν δια του Αγίου Πνεύματος. Αυτόν και περιέτεμε με λίθινη μάχαιρα, αφαιρώντας του κάθε φιληδονία και αμαρτία με τον λόγο του Χριστού, ο οποίος ονομάζεται πέτρα λόγω της στερεότητάς του, και μάχαιρα επειδή διαχωρίζει το ανώτερο από το κατώτερο. Και αναφέρει η Γραφή ότι στάθηκε το αίμα της περιτομής, με την έννοια ότι ολοκληρώθηκε πλήρως η υποδηλούμενη πνευματική περιτομή. Γι' αυτό και αναχώρησε ο άγγελος που απειλούσε με θάνατο τον Μωυσή. Καθώς είναι φανερό ότι πολλές φορές ο δάσκαλος ελευθερώνεται από τον κίνδυνο, όταν καθαίρει τον μαθητή, και από την ωφέλεια αυτού κερδίζει τη δική του σωτηρία.

Διότι εκείνοι, όντας άπειροι, συμπεριφέρονται ως νήπια έχοντας άγνοια, και ούτε καν γνωρίζουν τι γίνεται σε αυτούς από τους γονείς τους. 27. Εμείς όμως λέμε ότι και ο ίδιος ο Θεός κατήλθε από τον ουρανό και παρέμεινε στη μήτρα της Παρθένου Μαρίας για όσο χρόνο κυοφορούνται τα βρέφη, ώστε να εκπληρώσει τέλεια για τον Εαυτό Του από την παρθενική μήτρα την ένσαρκη ενανθρώπηση και οικονομία, κατά την οποία και περιτμήθηκε αληθινά και όχι φαινομενικά (κατά δόκησιν) την όγδοη ημέρα. «Διότι ήρθε να εκπληρώσει τον νόμο και τους προφήτες, και όχι να τους καταλύσει», όχι για να αποδείξει τον νόμο ως κάτι ξένο, αλλά ότι δόθηκε μεν από τον Ίδιο, παρέμεινε όμως με τη μορφή τύπων μέχρι την έλευσή Του, ώστε σε Αυτόν και μέσω Αυτού πάλι να εκπληρωθεί ό,τι έλειπε από τον νόμο, προκειμένου οι τύποι, φτάνοντας στην πνευματική τελείωση, να κηρυχθούν εν αληθεία από τον Ίδιο και τους αποστόλους Του, μη όντας πλέον τύποι αλλά αλήθεια. Διότι ως προς αυτό εκπληρωνόταν εκείνο που είχε ειπωθεί στον νόμο, το οποίο διήρκεσε μέχρι τον δικό Του χρόνο και στο πρόσωπό Του καταργήθηκε, μεταβαίνοντας όμως στην πλήρωσή του, δηλαδή αυτό που είπε η Σεπφώρα: «Σταμάτησε το αίμα της περιτομής του παιδιού μου». Και δεν είπε: «Περιέτεμα το παιδί μου»· διότι ο άγγελος που είχε αποσταλεί δεν ενεργούσε με σκοπό να γίνει η περιτομή, ούτε απομακρύνθηκε επειδή φοβήθηκε το αίμα της περιτομής, αλλά χάριν υπενθύμισης για το μελλοντικό Παιδί που θα σταματούσε το αίμα της περιτομής, πράγμα το οποίο αφού άκουσε και οικονόμησε, απομακρύνθηκε.

Καθώς δε ο Μωυσής κατέβαινε στην Αίγυπτο, έχοντας μαζί του την αλλόφυλη σύζυγό του και τα παιδιά που είχε αποκτήσει από αυτήν, όταν λέγεται ότι τον συνάντησε και κάποιος άγγελος προκαλώντας του τον φόβο του θανάτου, τον οποίο η γυναίκα του εξευμένισε με το αίμα της περιτομής του παιδιού, τότε λαμβάνει χώρα η συνάντησή του με τον Ααρών, ο οποίος παρακινήθηκε από τον Θεό για τη συνάντηση αυτή.

Διότι, εάν αυτό δεν περιτμηθεί και δεν αφαιρεθεί, ώστε να απομακρυνθεί καθετί το επιβλαβές και ακάθαρτο, ο άγγελος που τον συναντά επιφέρει τον φόβο του θανάτου· αυτόν τον εξευμενίζει η σύζυγος, η οποία αποδεικνύει το τέκνο της καθαρό με την αφαίρεση του ιδιώματος, από το οποίο αναγνωρίζεται το αλλόφυλο.

ΡΚΕʹ. ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΕΠΙΣΚΟΠΟ ΓΡΗΓΟΡΙΟ. Περί του αγγέλου που συνάντησε τον Μωυσή και ζήτησε να τον θανατώσει. Ντρέπομαι μεν για το πόσο μακροσκελές κατέληξε το γράμμα, αλλά δεν άντεξα να φανώ υπερόπτης αφού ερωτήθηκα από εσένα. Όμως, επειδή και οι γονείς καμαρώνουν για τα κατορθώματα των παιδιών τους, έστω κι αν είναι απλά παιχνίδια, θα μιλήσω σύντομα. Ο άγγελος που συνάντησε τον Μωυσή όταν κατέβαινε στην Αίγυπτο και θέλησε να τον θανατώσει, δεν ύψωσε το μαχαίρι εναντίον του για να εκδικηθεί τον φόνο που είχε διαπράξει παλαιότερα από ζήλο, αλλά επειδή τον κατηγορούσε για παράβαση του νόμου, τον οποίο πήγαινε να εκπληρώσει. Διότι, έχοντας οριστεί νομοθέτης από τον Θεό και οφείλοντας να τηρεί τον νόμο με ακρίβεια, ο ίδιος τον παρέβαινε εξ αρχής, φέρνοντας τους γιους του απερίτμητους στην Αίγυπτο, και καταργώντας εκείνη την εντολή που ήταν η μόνη που ξεχώριζε τους Εβραίους από τους αλλοεθνείς. Επειδή όμως η Σεπφώρα, παίρνοντας μια αιχμηρή πέτρα, περιέτεμε τον γιο της, έχοντας συναισθανθεί το σφάλμα, και έπεσε στα πόδια του αγγέλου, αμέσως αυτός αποχώρησε, δείχνοντας ότι η αιτία της δίκαιης αγανάκτησης του Θεού ήταν αυτό ακριβώς που διέγνωσε η πίστη της γυναίκας. Διότι συνήθως στις ώρες ανάγκης οι γυναίκες χρησιμοποιούν πιο δραστικά μέσα από τους άνδρες και προστρέχουν με μεγαλύτερη γνησιότητα στην καταφυγή προς τον Θεό. Έπραξε λοιπόν εκείνο που συνηθίζεται να λέγεται στις οξείες περιστάσεις των αναγκών.

ΕΡΩΤΗΣΗ ΙΖ΄ Εάν ο Θεός απέστειλε τον Μωυσή στην Αίγυπτο, για ποιον λόγο ο άγγελος του Θεού επιζητούσε να θανατώσει αυτόν που είχε αποσταλεί από τον Θεό, και μάλιστα θα τον είχε θανατώσει, εάν δεν έσπευδε η γυναίκα του να περιτέμει το παιδί και δεν ανέκοπτε η ίδια την ορμή του αγγέλου; Και αν ήταν αναγκαία η περιτομή του παιδιού, γιατί, πριν τον αποστείλει ο Θεός, δεν του έδωσε με πραότητα την εντολή να περιτέμει το παιδί; Και γιατί, ακόμη και όταν υπήρξε σφάλμα, ο αγαθός άγγελος δεν νουθέτησε με πραότητα αυτόν που αποστελλόταν από τον Θεό για μία τέτοια διακονία;

Γι’ αυτό, θεωρεί τον ελεγκτικό λόγο αμέσως ως άγγελο, ο οποίος, μέσω της συνειδήσεως, απειλεί με θάνατο και καταμαρτυρεί ότι η αιτία της απειλής είναι η στασιμότητα ως προς την αρετή, η οποία συντηρεί την ακροβυστία του λογισμού. Αυτόν τον λογισμό τον κατευνάζει η σοφία, η οποία συνοικεί με τον νου, χρησιμοποιώντας ως λίθο τον λόγο της πίστεως, όπως ακριβώς η Σεπφώρα, περιτέμνοντας την υλική φαντασία που έχει εμφιλοχωρήσει στον λογισμό ως σε παιδί και ξηραίνοντας κάθε έννοια της αισθητής ζωής. Διότι λέγει: «Σταμάτησε το αίμα της περιτομής του παιδιού», δηλαδή έληξε η εμπαθής ζωή, η φαντασία και η κίνηση, εφόσον ο μολυσμένος λογισμός καθαρίστηκε μέσω της σοφίας σύμφωνα με την πίστη. Μετά από αυτή την κάθαρση παύει ο λόγος, ως άλλος άγγελος, που μέσω της συνειδήσεως πλήττει τον αμαρτάνοντα νου και ελέγχει κάθε νόημά του το οποίο κινείται αντίθετα προς το πρέπον. Διότι, στ’ αλήθεια, η οδός των αρετών είναι πλήρης από πολλούς αγίους αγγέλους, οι οποίοι ενεργούν σύμφωνα με το είδος της κάθε αρετής —εννοώ τους πνευματικούς λόγους και τους τρόπους— καθώς και από τους αγγέλους που αοράτως συνεργούν μαζί μας προς το αγαθό και διεγείρουν μέσα μας τέτοιους λόγους.

Είναι, λοιπόν, ορθός και μεγαλειώδης ο λόγος της Αγίας Γραφής, προβάλλοντας πάντοτε τα πνευματικά νοήματα πριν από τα ιστορούμενα γεγονότα σε εκείνους που έχουν υγιή τα μάτια της ψυχής, και δεν περιέχει καμία μομφή ούτε για τον Θεό ούτε για τους αγίους αγγέλους Του. Διότι ο Μωυσής, όταν αποστελλόταν από τον Θεό, δεν είχε, σύμφωνα με το πνευματικό νόημα της Γραφής, απερίτμητο υιό, δηλαδή λογισμό, αφού διαφορετικά ο Θεός θα τον απέστελλε προστάζοντάς τον πρώτα να τον περιτέμει· ούτε βέβαια ο θείος άγγελος ήταν σκληρός, όταν προμήνυε στον Μωυσή τον θάνατο που επήλθε εξαιτίας της εσφαλμένης στάσης του στην οδό των αρετών, τον οποίο θάνατο προκάλεσε η τυχόν ατονία κατά την πορεία των αρετών.