Πατερικές αναφορές στο ΕΞΟΔΟΣ 4:6

Αλλ' όταν μας πλήττουν με αυτούς τους λόγους οι επικριτές, έστω κι αν είναι γρήγοροι μόνο στο να λοιδορούν, τότε και εμείς θα απαντήσουμε, προβάλλοντας τον ορθό λόγο της αλήθειας: Ο κόλπος, ω άριστοι, σημαίνει κατά τη γνώμη σας την αγάπη· διότι αυτό ακριβώς σας ακούσαμε προ ολίγου να λέτε. Άραγε λοιπόν, επειδή «αγάπησε ο Θεός τον κόσμο» σύμφωνα με τη φωνή του Σωτήρος, και «αγαπά ο Κύριος τις πύλες της Σιών» σύμφωνα με τον άγιο ψαλμωδό, θα πούμε χωρίς κίνδυνο ότι μέσα στον κόλπο του Θεού και Πατρός βρίσκεται και ο ίδιος ο κόσμος και οι πύλες της Σιών; Και όταν λέει προς τον ιεροφάντη Μωυσή: «Βάλε το χέρι σου στον κόλπο σου», τον προστάζει, πες μου, να αγαπά το χέρι του, και όχι μάλλον να το έχει κρυμμένο; Έπειτα, πώς δεν θα γίνουμε άξιοι μεγάλου περίγελου γι' αυτά, ή μάλλον πώς δεν θα ασεβήσουμε προς τον ίδιο τον Πατέρα, λέγοντας ότι τα πάντα βρίσκονται στους κόλπους Του, και καθιστώντας κοινό στους άλλους το εξαιρετικό αγαθό του Μονογενούς μόνο, ώστε ο Υιός να μην έχει τίποτα περισσότερο από την κτίση;

Επομένως, αφού απορρίψουμε τις δικές τους ανοησίες, θα βαδίσουμε στον ευθύ δρόμο των συλλογισμών της αλήθειας, θεωρώντας, όταν λέγεται ότι ο Υιός βρίσκεται στον κόλπο του Πατρός, ότι προέρχεται από Αυτόν και υπάρχει μέσα σε Αυτόν. Και αφού συλλάβουμε με ακρίβεια τη δύναμη του νοήματος, θα διαπιστώσουμε ότι έτσι έχουν τα πράγματα και όχι διαφορετικά. Διότι λέει: «Ο Μονογενής Θεός, ο οποίος βρίσκεται στον κόλπο του Πατρός, εκείνος τον φανέρωσε». Επειδή δηλαδή τον ονόμασε Μονογενή και Θεό, προσθέτει αμέσως το «ο οποίος βρίσκεται στους κόλπους του Πατρός», για να νοείται ως Υιός που προέρχεται από Αυτόν και υπάρχει μέσα Του φυσικώς, ονομάζοντας τον κόλπο του Πατρός αντί για την ουσία, χρησιμοποιώντας ένα σωματικό παράδειγμα. Διότι τα πιο ορατά πράγματα αποτελούν κατά κάποιον τρόπο τύπους των νοητών, και τα όσα υπάρχουν σε εμάς μας καθοδηγούν στην κατανόηση εκείνων που βρίσκονται πάνω από εμάς. Πολλές φορές, εξάλλου, τα σωματικά λαμβάνονται σε τάξη εικόνας, και μας προσφέρουν την κατανόηση λεπτότερων θεωρημάτων, ακόμη κι αν νοούνται έτσι στον κατάλληλο καιρό, όπως φαίνεται να έχει ειπωθεί, σαν αυτό που αναφέρεται στην περίπτωση του Μωυσή: «Βάλε το χέρι σου στον κόλπο σου». Δεν θα βλάψει δε καθόλου τον συλλογισμό το να πούμε ότι ο Λάζαρος τοποθετήθηκε στον κόλπο του Αβραάμ, αλλά μάλλον θα συνηγορήσει υπέρ του, και θα συμπορευθεί με τα δικά μας θεωρήματα.

Θα ήθελα όμως επιπλέον να προσθέσω σε αυτά και έναν συλλογισμό όχι άκομψο, όπως τουλάχιστον μου φαίνεται. Διότι εκείνοι που σε αυτή τη ζωή αναλαμβάνουν την επιστήμη της λεγόμενης μηχανικής, υπόσχονται συχνά ότι θα κατορθώσουν κάτι σπουδαίο, και ο νους των ακροατών τους δεν αντιλαμβάνεται τη μέθοδο πριν από την παρατήρηση των όσων πράττονται· αποβλέποντας όμως στην τέχνη που ενυπάρχει σε αυτούς, και πριν ακόμη από την εμπειρία του έργου, το αποδεχόμαστε με πίστη, νιώθοντας πλέον ντροπή να φέρουμε αντίρρηση. Πώς λοιπόν, θα πει κάποιος, δεν θα ήταν δικαίως ένοχοι για φοβερά εγκλήματα όσοι τολμούν να ατιμάζουν με την απείθειά τους τον άριστο τεχνίτη των πάντων, τον Θεό; Εκείνοι που δεν αποφεύγουν να ρωτούν το «Πώς» για όσα Εκείνος εργάζεται, αν και Τον έχουν γνωρίσει ως χορηγό κάθε σοφίας, και διδάσκονται από ολόκληρη τη θεία Γραφή ότι τα πάντα δύναται; Εάν όμως επιμένεις, Ιουδαίε, να ρωτάς το «Πώς», θα σου πω και εγώ, μιμούμενος για χάρη σου τη δική σου αμάθεια: Πώς βγήκες από την Αίγυπτο; Πώς, πες μου, η ράβδος του Μωυσή μετατράπηκε σε φίδι; Πώς γέμισε λέπρα το χέρι του, αλλά έπειτα αποκαταστάθηκε και πάλι, όπως είναι γραμμένο; Πώς το νερό μεταβλήθηκε στη φύση του αίματος; Πώς πέρασες μέσα από τη θάλασσα «σαν σε ξηρά»; Πώς μέσω ενός ξύλου το πικρό νερό της Μερράς μετατράπηκε σε γλυκό; Πώς ανέβλυσε για σένα νερό από πέτρινους μαστούς; Πώς κατέβηκε σε εσένα το μάννα; Πώς στάθηκε στη θέση του πάλι ο Ιορδάνης;

γ΄. Πάλι είπε ο Θεός προφανώς προς τον ιερό Μωυσή: «Βάλε το χέρι σου στον κόλπο σου». Και έβαλε το χέρι του στον κόλπο του, και το χέρι του έγινε λεπρό σαν το χιόνι. Και είπε πάλι: «Βάλε το χέρι σου στον κόλπο σου».

Επειδή οι απόγονοι του Ισραήλ πέρασαν μακρά χρονικά διαστήματα στην Αίγυπτο, απομακρύνθηκαν από την παλαιά και πατροπαράδοτη σε αυτούς ευσέβεια, προσαρμόστηκαν μάλλον στα τοπικά έθιμα και βυθίστηκαν βαθιά στην πτώση, σύμφωνα με τη φωνή του προφήτη: «Λάτρευσαν την κτίση παρά τον Κτίσαντα». Κατρακύλησαν σε κάθε είδος ακαθαρσίας, και έφτασαν να έχουν τον νου τους σχεδόν νεκρό και απονεκρωμένο. Διότι η λέπρα είναι σημείο ακαθαρσίας και νεκρότητας. Μυσταγωγήθηκαν όμως μέσω του θαύματος, ότι εάν ο Θεός τους αποδεχθεί και, τρόπον τινά, τους αγκαλιάσει και πάλι, δεν θα έχουν την ακαθαρσία ως κάτι που δύσκολα αποτρέπεται, αλλά θα αποτινάξουν πολύ εύκολα τον μολυσμό που προέρχεται από τη νοητή νεκρότητα. Και έτσι λοιπόν κατανοούμε αυτό το ζήτημα. Το ότι δε το μυστήριο του Χριστού σκιαγραφούνταν πάλι στο χέρι του Μωυσή, το οποίο λεπρώθηκε και καθαρίστηκε, θα προσπαθήσω να το εξηγήσω. Λοιπόν, το ότι «τα πάντα έγιναν διά του Υιού, και χωρίς αυτόν δεν έγινε ούτε ένα», ο θεσπέσιος ευαγγελιστής μας Ιωάννης το διαβεβαιώνει με σαφήνεια.

Επειδή σε κάθε τι ο Πατέρας ενεργεί μέσω αυτού, για τον λόγο αυτό και η θεόπνευστη Γραφή ονομάζει για εμάς τον Υιό χέρι, βραχίονα και δεξιά του Πατέρα. Γι' αυτό λοιπόν και ο θεσπέσιος Ησαΐας λέει: «Κύριε, ποιος πίστεψε στο κήρυγμά μας; Και ο βραχίονας του Κυρίου σε ποιον αποκαλύφθηκε;» Διότι παρέμειναν σκληροί και ατίθασοι, και πάσχοντας πολύ από την απείθεια οι ταλαίπωροι Ιουδαίοι. Και με τον Λόγο του Κυρίου είπε ο Δαβίδ ότι στερεώθηκαν και αυτοί οι ουρανοί· ενώ μέσω της φωνής των προφητών ο Θεός και Πατέρας διαβεβαίωσε λέγοντας: «Εγώ με το χέρι μου στερέωσα τον ουρανό.» Απευθύνθηκε δε και σε άλλους: «Διότι εγώ είμαι ο Θεός σου που σε ενίσχυσα, και σε βοήθησα, και σε διασφάλισα με τη δίκαιη δεξιά μου.» Είναι λοιπόν συνήθεια της θεόπνευστης Γραφής να αποκαλεί τον Υιό χέρι. Δες, λοιπόν, το χέρι του Μωυσή να κρύβεται στον κόλπο του, έπειτα να βγαίνει προς τα έξω και να φαίνεται με λέπρα· και πάλι να μπαίνει στον κόλπο του, και αμέσως να απαλλάσσεται από την πάθηση. Κατανοώντας δε το μυστήριο και τον τρόπο της ενανθρωπήσεως, και φροντίζοντας να εξετάσουμε με προσοχή πού και πώς έχει το ζήτημα, θα βρούμε ότι συνέβη κάτι παρόμοιο. Διότι ο Υιός βρισκόταν κατά κάποιον τρόπο στον κόλπο του Θεού και Πατέρα, και μέσω αυτού ο Πατέρας δημιούργησε τα πάντα. Διότι αυτός είναι ο υψηλός βραχίονας, το παντοδύναμο χέρι, η αξιοθαύμαστη δεξιά.

Διότι έχει γραφτεί αμέσως: «Διότι του είπε πάλι ο Κύριος: Βάλε το χέρι σου στον κόρφο σου. Και έβαλε το χέρι του, και το χέρι του έγινε λεπρό σαν χιόνι. Και είπε πάλι: Βάλε το χέρι σου στον κόρφο σου. Και έβαλε το χέρι του στον κόρφο του, και έβγαλε το χέρι του από τον κόρφο του· και πάλι αποκαταστάθηκε στο χρώμα της σάρκας του.» Παρατήρησε λοιπόν πώς το κατόρθωμα αυτό είναι θεοπρεπές και συγκαταλέγεται σε εκείνα που είναι εξαιρετικά αξιοθαύμαστα, ενώ ταυτόχρονα, όπως ακριβώς και το πρώτο, περικλείει μέσα του τη φανέρωση του μυστηρίου του Χριστού. ΠΑΛΛ. Διευκρίνισέ το, λοιπόν· διότι δεν το καταλαβαίνω καθόλου ακόμα. ΚΥΡ. Η λέπρα είναι μεν πάθος της σάρκας, ανώτερο όμως από τις ικανότητες των ιατρών, και ακατανίκητο από τις δικές τους εμπειρίες. Ο λεπρός θεωρείται ανίερος και ακάθαρτος, σύμφωνα τουλάχιστον με την παλαιά εντολή που δόθηκε μέσω του Μωυσή, είναι δε εξαιρετικά απεχθής και σε εκείνους που τιμούν τα έθιμα των Ελλήνων. Διότι αυτός που πάσχει από αυτό είναι ήδη κατά κάποιον τρόπο ημιθανής, και ο νεκρός είναι βδελυρός και ακάθαρτος. Θεωρείται λοιπόν υπερφυσικό, και πέρα από τα δικά μας ανθρώπινα μέτρα, το να μπορεί κανείς να θεραπεύσει έναν λεπρό, και είναι δυνατόν μόνο με τη θεία και άρρητη φύση και ενέργεια. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο θαυμαζόταν και ο Χριστός, όταν απευθυνόταν με εξουσία στον λεπρό: «Θέλω, καθαρίσου». Διότι η παντουργός φωνή, αυτή που ανασταίνει και τους νεκρούς από τα μνήματα και είναι ισχυρότερη από τον θάνατο και τη φθορά, επιτέλεσε το θαύμα σε εκείνον.

Πρόσταξε λοιπόν να κρύψει το χέρι στον κόρφο, έπειτα βγάζοντάς το από το κάλυμμα του κόρφου, να το επιδείξει ολόκληρο προσβεβλημένο από λέπρα, και αφού το έκρυψε πάλι στον κόρφο για δεύτερη φορά, το δείχνει αμέσως απαλλαγμένο από αυτό που του είχε συμβεί· ώστε να κατανοήσουν από αυτό οι Ισραηλίτες ότι, εξοπλισμένος σχεδόν με κάποια άρρητη και ανέκφραστη δύναμη, θα προστατεύσει τους αδικημένους και αυτούς που είχαν υποδουλωθεί ανόσια στις πλεονεξίες των Αιγυπτίων. Και αυτός ο λόγος δεν είναι μεν βαθύς, αλλά είναι χρήσιμος για την ιστορία. Πιστεύω όμως ότι, ερευνώντας με ακρίβεια το νόημα του προκειμένου, πρέπει να αναζητήσουμε τι θα μπορούσε να σημαίνει το να κρύψει το χέρι στον κόρφο· και τι σημαίνει το ότι, όταν βγήκε έξω, έπαθε φοβερή λέπρα· και επιπλέον αυτών, τον τρόπο της κάθαρσης. Διότι, βάζοντας πάλι το χέρι στον κόρφο, το απάλλαξε από την ασθένεια. ΠΑΛΛ. Πολύ σωστά μιλάς. Διότι θα μας ωφελήσει πάρα πολύ η λεπτομερής εξέταση του κάθε σημείου. ΚΥΡ. Λοιπόν, σε εμένα τουλάχιστον φαίνεται ότι αυτό το παράδοξο γεγονός υποδηλώνει, σαν σε σκιά, κάτι τέτοιο.

Το χέρι του Μωυσή, που μπήκε στον κόλπο του και κατά την έξοδό του έγινε λεπρό, και έπειτα μπήκε πάλι και βγήκε καθαρό, σήμαινε πώς ο πλασμένος κατ' εικόνα Θεού άνθρωπος, όσο βρισκόταν υπό τη σκέπη του Θεού, σαν μέσα σε κόλπο, ήταν καθαρός και ωραιότατος. Όταν όμως βγήκε από αυτήν εξαιτίας της φιληδονίας και της παρακοής, γέμισε λέπρα από την ασχήμια και τη βδελυγμία της αμαρτίας. Όταν πάλι βρέθηκε υπό τη σκέπη του Θεού, μέσω της εγκράτειας, της υπακοής και της υιοθεσίας του, αποκαταστάθηκε στην αρχική του ωραιότητα και φάνηκε καθαρός και λαμπρός.

Και πάλι, κατά ποια φύση είναι δυνατόν το χέρι ενός ανθρώπου να μεταβληθεί μέσα σε μία ώρα σε άλλο είδος και πάλι να αποκατασταθεί; Πώς, λοιπόν, το χέρι του Μωυσή έγινε λευκό σαν το χιόνι και αμέσως αποκαταστάθηκε πάλι; Αλλά λες ότι ο Θεός θέλησε και το μετέβαλε. Εκεί που θέλησε ο Θεός το μπορεί, και εδώ άραγε δεν το μπορεί; Και εκείνο μεν το σημείο απευθυνόταν μόνο στους Αιγυπτίους, τούτο δε το σημείο δωρήθηκε σε όλη την οικουμένη. Ω Ιουδαίοι, ποιο άραγε είναι δυσκολότερο, να γεννήσει μια παρθένος ή να εμψυχωθεί μια ράβδος σε ζώο; Ομολογείτε ότι επί Μωυσή μια ολόισια ράβδος, όταν πήρε μορφή φιδιού, προκάλεσε φόβο σε εκείνον που την έριξε, και αυτός που προηγουμένως την κρατούσε έφυγε μακριά της σαν να ήταν δράκοντας. Διότι ήταν πραγματικά δράκοντας. Έφυγε δε, όχι επειδή φοβήθηκε αυτό που κρατούσε, αλλά επειδή καταλήφθηκε από δέος για Εκείνον που προκάλεσε τη μεταβολή. Η ράβδος είχε δόντια και μάτια δράκοντα. Από μια ράβδο, λοιπόν, ξεφυτρώνουν μάτια που βλέπουν, και από παρθενική γαστέρα δεν γεννιέται παιδί, εφόσον το θέλει ο Θεός;

Αλλά φέρνουν αντίρρηση και σε αυτό πάλι οι ανόητοι Σαμαρείτες, και λένε ότι, ενώ είναι ενδεχόμενο να παραμένουν οι ψυχές του Αβραάμ, του Ισαάκ και του Ιακώβ, τα σώματά τους δεν είναι δυνατόν να αναστηθούν. Ώστε, λοιπόν, είναι δυνατόν η ράβδος του δικαίου Μωυσή να γίνει φίδι, αλλά τα σώματα των δικαίων δεν είναι δυνατόν να ζήσουν και να αναστηθούν; Και το μεν παρά φύσιν συνέβη, το δε κατά φύσιν δεν αποκαθίσταται; Και η ράβδος του Ααρών, αν και είχε αποκοπεί και νεκρωθεί, βλάστησε χωρίς την υγρασία του νερού, και μάλιστα ενώ βρισκόταν κάτω από στέγη έβγαλε βλαστούς σαν να ήταν στους αγρούς, και ενώ βρισκόταν σε ξηρό μέρος, απέδωσε μέσα σε μία νύχτα μαζί με καρπούς όσα αποδίδουν τα δέντρα που ποτίζονται για πολλά χρόνια. Η ράβδος του Ααρών τρόπον τινά αναστήθηκε εκ νεκρών, και ο ίδιος ο Ααρών δεν εγείρεται; Και για να του διατηρήσει ο Θεός την αρχιερωσύνη, θαυματούργησε πάνω σε ένα ξύλο, ενώ στον ίδιο τον Ααρών δεν θα χαρίσει την ανάσταση; Και μια γυναίκα, παρά φύσιν, γίνεται αλάτι και η σάρκα μεταβάλλεται σε αλάτι, ενώ η σάρκα δεν αποκαθίσταται σε σάρκα; Και στήλη άλατος έγινε η γυναίκα του Λωτ, η γυναίκα όμως του Αβραάμ άραγε δεν ανασταίνεται; Και με ποια δύναμη μεταβλήθηκε το χέρι του Μωυσή, το οποίο μέσα σε μια στιγμή έγινε σαν χιόνι και πάλι αποκαταστάθηκε; Ασφαλώς με το θείο πρόσταγμα. Επομένως, τότε το πρόσταγμα ήταν ισχυρό, ενώ τώρα δεν είναι πλέον ισχυρό;

Το να χτυπήσει τη θάλασσα και να τη διαιρέσει σε δώδεκα δρόμους οδοιπορίας μέσα στη θάλασσα με το πρόσταγμα του Θεού; Το να μετατρέψει τον ποταμό σε αίμα; Το να συγκεντρώσει τόσο πλήθος βατράχων για να τους πλήξει; Το να στείλει τις σκνίπες στους Αιγυπτίους; Το να αναμείξει το χαλάζι με τη φωτιά; Το να επιφέρει στους Αιγυπτίους μαύρη νύχτα και ζοφερή σκοτομήνη; Το να παραδώσει στον θάνατο τα πρωτότοκα των Αιγυπτίων; Το να καθοδηγεί τον λαό με πύρινο στύλο, ποιμαίνοντάς τον μέσω αυτού; Το να φέρει τον άρτο των αγγέλων με προσευχή και ικεσία; Το να κάνει να ανεβούν ορτύκια και να χορτάσει τόσες μυριάδες ανδρών με το πρόσταγμα του Θεού; Το να ακούσει τη φωνή του Θεού; Το να καταξιωθεί, ανάμεσα σε τόσες μυριάδες, να ακούσει τη φωνή του Θεού και να συνομιλήσει με τον Θεό; Το να μην αναζητήσει, επί σαράντα ημέρες και σαράντα νύχτες, τα αναγκαία της φύσεως της δικής μας πλάσεως; Το να μεταμορφωθεί η σάρκα του σε λαμπρότητα ήλιου και ακτίνα φωτεινή, θαμπώνοντας τον λαό, ώστε να μην μπορούν οι υιοί του Ισραήλ να ατενίσουν το πρόσωπό του; Το να μεταβληθεί το χέρι του, αν και σάρκινο, σε χιόνι; Το να προστάξει τη γη να ανοίξει το στόμα της για να καταπιεί τους ακόλουθους του Κορέ, του Δαθάν, του Αβειρών και του Αυνάν; Το να ακούσει στο τέλος: «Ανέβα στο όρος, και εκεί τελεύτησε»; Το να μη γνωρίζει κανένας άνθρωπος τον τάφο του;

Σχετικά με τη ράβδο και τα άλλα θαυμαστά σημεία έχει μιλήσει διαλογικά ως εξής: «(Θ.) Τι είναι αυτό που κρατάς στα χέρια σου; Πες γρήγορα. (Μ.) Ράβδο για την τιμωρία των τετράποδων και των ανθρώπων. (Θ.) Ρίξε την στο έδαφος και απομακρύνσου γρήγορα. Διότι θα γίνει φοβερός δράκοντας, ώστε να εκπλαγείς. (Μ.) Ιδού, την έριξα· Δέσποτα, γίνε ίλεως· πόσο φοβερός, πόσο πελώριος· σπλαχνίσου με· φρίττω βλέποντάς τον, και τα μέλη του σώματός μου τρέμουν. (Θ.) Μη φοβηθείς καθόλου, αλλά άπλωσε το χέρι και πιάσε την ουρά, και θα γίνει πάλι ράβδος όπως ήταν. Έπειτα βάλε το χέρι στον κόλπο σου και βγάλε το. (Μ.) Ιδού το προσταχθέν, έγινε (λευκό) σαν το χιόνι. (Θ.) Βάλτο πάλι στον κόλπο, και θα γίνει όπως ήταν». Σε αυτά προσθέτει, ύστερα από μερικά ενδιάμεσα λόγια του, λέγοντας: «Αυτά λοιπόν τα αναφέρει κατ' αυτόν τον τρόπο και ο Ιεζεκιήλ στην Ἐξαγωγή, εισάγοντας τον Θεό να λέει σχετικά με τα σημεία τα εξής: "Με αυτή τη ράβδο θα προκαλέσεις όλα τα δεινά: πρώτα θα ρεύσει αίμα σαν ποτάμι, καθώς και όλες οι πηγές και οι συγκεντρώσεις των υδάτων· και θα ρίξω στη γη πλήθος βατράχων και σκνίπες. Έπειτα θα ρίξω επάνω τους στάχτη από καμίνι, και θα αναβλύσουν στους ανθρώπους οδυνηρά έλκη. Και θα έρθει κυνόμυγα που θα ταλαιπωρήσει πολλούς από τους Αιγυπτίους. Μετά από αυτά θα έρθει πάλι λοιμός, και θα πεθάνουν εκείνοι που έχουν σκληρή καρδιά. Και θα κάνω πικρό τον ουρανό· χαλάζι τώρα θα πέσει μαζί με φωτιά και θα αφήσει νεκρούς τους ανθρώπους".

Μετά από αυτά (διότι νομίζω ότι δεν πρέπει ο λόγος να καθυστερεί υπερβολικά στην απλή εξιστόρηση του βίου του ανδρός, ώστε να παραμείνει προσηλωμένος στο προκείμενο θέμα), έχοντας ενδυναμωθεί από τη θεοφάνεια που είδε, λαμβάνει το πρόσταγμα να λυτρώσει τους ομοεθνείς του από τη δουλεία των Αιγυπτίων. Και προκειμένου να κατανοήσει καλύτερα τη δύναμη που του δόθηκε από τον Θεό, με θεϊκό πρόσταγμα πραγματοποιεί τη δοκιμή με εκείνα που κρατούσε στα χέρια του. Η δε δοκιμή ήταν η εξής: Η ράβδος, όταν έπεσε από το χέρι του, έλαβε ζωή και έγινε ζωντανό πλάσμα (το πλάσμα αυτό ήταν φίδι), και όταν πάλι την έπιασε με το χέρι του, έγινε πάλι εκείνο που ήταν πριν από τη μεταμόρφωσή της σε θηρίο. Και η όψη του χεριού, τη μία φορά, όταν βγήκε από τον κόρφο του, μεταβλήθηκε στη λευκότητα του χιονιού, ενώ την άλλη, όταν μπήκε πάλι μέσα σε αυτόν, επανήλθε στη φυσική της κατάσταση.

Διότι και εκεί το χέρι του νομοθέτη, όταν προβλήθηκε από τον κόλπο, αλλοιώθηκε προς ένα παρά φύσιν χρώμα· και όταν τοποθετήθηκε πάλι στον κόλπο, επανήλθε στη δική του και κατά φύσιν χάρη. Και ο μονογενής Θεός, ο οποίος βρίσκεται στους κόλπους του Πατέρα, αυτός είναι η δεξιά του Υψίστου, όταν δε φανερώθηκε σε εμάς προερχόμενος από τους κόλπους, αλλοιώθηκε καθ' ομοίωσή μας· επειδή δε, αφού εξάλειψε τις δικές μας ασθένειες, επανέφερε πάλι στον ίδιο κόλπο το χέρι που ήλθε σε εμάς και έλαβε το δικό μας χρώμα (κόλπος δε της δεξιάς είναι ο Πατέρας), τότε δεν αλλοίωσε το απαθές της φύσεως σε πάθος, αλλά μεταστοιχείωσε το τρεπτό και εμπαθές σε απάθεια, διά της κοινωνίας με το άτρεπτο.

Διατάσσεται δε να συγκεντρώσει τη γερουσία, και με αυτόν τον τρόπο να παρουσιαστεί στον Φαραώ, και να δώσει παραγγελία στον λαό, την ώρα που θα αναχωρούν, να ζητήσουν αργυρά και χρυσά σκεύη από τους γείτονές τους. Και του δίνει τα εξής σημεία για να γίνει πιστευτός: τη ράβδο, η οποία μετατράπηκε σε φίδι, την αλλοίωση του χεριού του, διότι έγινε λευκό σαν το χιόνι και κατόπιν αποκαταστάθηκε στο φυσικό του χρώμα, και το νερό του ποταμού. Διότι λέγει: «θα χύσεις από αυτό πάνω στην ξηρά, και θα γίνει αίμα». Ο δε Μωυσής αρνιόταν· τότε ο Θεός οργίστηκε και του όρισε ως συνεργάτη τον Ααρών. Κατόπιν, ο Μωυσής ανήγγειλε στον πεθερό του, τον Ιοθόρ, ότι πρόκειται να αναχωρήσει για την Αίγυπτο.

*** *** *** στα πάθη και την προσβολή, μειώνει την κακία και αποκαθίσταται και πάλι στο πρότερο σχήμα, δηλαδή στην κατά φύση επιθυμία, εάν κάποιες *** έφεση και πόθος του Θεού. Το να βάλει όμως το χέρι στον κόλπο σημαίνει τον Κύριό μας Ιησού Χριστό, τον Λόγο του Πατρός, ο οποίος σαρκώνεται στο εργαστήριο της δικής μας φύσης· διότι αυτό υποδηλώνει ο κόλπος και το λευκό χέρι. Και με την αποκατάσταση του χεριού και πάλι στο πρότερο σχήμα του, δηλώνεται πως μετά την ανάσταση ο Κύριος, αφού αναλήφθηκε, αποκαταστάθηκε στον πατρικό κόλπο. Διότι ο Μωυσής, έχοντας γίνει μεσίτης μεταξύ του Θεού και του λαού, άλλοτε μεν εκπροσωπεί το πρόσωπο του Θεού και Πατρός, άλλοτε δε τη δική μας φύση.

Διότι, μεταβάλλοντας την ποιότητά του κοκκίνιζε παίρνοντας πορφυρό χρώμα, δεν απομακρύνθηκε όμως από τη ρέουσα και ψυχρή φύση του στοιχείου, και αυτό είναι φανερό από το γεγονός ότι για μεν τους Αιγυπτίους, μοιάζοντας με αίμα, ήταν πικρό και απλησίαστο, ενώ για τους Εβραίους ήταν γλυκό και πόσιμο. Έτσι βέβαια και η ράβδος, όταν ρίχτηκε στη γη από το χέρι του Μωυσή, μεταβάλλεται σε σχήμα φιδιού, λαμβάνοντας τη δύναμη να κινείται από αυτόν που το πρόσταξε, δεν απομακρύνθηκε όμως ποτέ από τη ξυλώδη φύση της. Αφού πάλι την έπιασε από την ουρά, η ράβδος επανήλθε στο αρχικό της σχήμα. Επιπλέον και το χέρι, καθώς έμπαινε στον κόρφο και έβγαινε, αλλοιωνόταν αποκτώντας λεπρή επιφάνεια στο δέρμα και έπαιρνε μια δύσμορφη όψη, αλλάζοντας την προηγούμενη κατάσταση του χρώματός του· όμως παρέμεινε χέρι, αποκαθιστάμενο στην αρχική του μορφή, και σε καμία περίπτωση δεν απέβαλε τη φύση του. Και φως μεν καταύγαζε τους Ισραηλίτες, ενώ ταυτόχρονα σκοτάδι τιμωρούσε τους Αιγυπτίους. Επίσης και η Χαλδαϊκή φλόγα υψώνεται και φουντώνει σε μεγάλο βαθμό, από την αφθονία της καύσιμης ύλης και με τη σπουδή εκείνων που παρείχαν το άφθονο και εύφλεκτο υλικό· όμως για τους Βαβυλώνιους ήταν καταστρεπτική και ολέθρια, ενώ στους όσιους Παίδες περιέλαμπε με το φως της, με τη δροσιά που δημιουργήθηκε καινοτόμα από τη θεία δύναμη, διασώζοντάς τους λαμπρούς και περιφανείς στη μέση της καμίνου (το παράδοξο)· και το πυρ διόλου δεν ξέφυγε από τα φυσικά του όρια. Αυτά φανερώνουν.

Διότι ούτε αμαρτωλή σάρκα—κατέστησε αθάνατη. Του ιδίου, από την ερμηνεία της προς Φιλιππησίους επιστολής: Αλλά εν μορφή Θεού—αλλά ενωμένης. Του αγίου Κυρίλλου, από τα Υπομνήματα στην Έξοδο: Είπε ο Κύριος στον Μωυσή: βάλε το χέρι σου στον κόρφο σου, και τα υπόλοιπα που αναφέρονται εκεί. Η θεόπνευστη Γραφή ονομάζει χέρι και δεξιά του Θεού και Πατέρα τον Υιό που προέρχεται από Αυτόν κατά φύση. Και μετά από λίγα: Διότι θα έλθει εν καιρώ ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός με τη δόξα και την καθαρότητα της θεότητας, αν και θα διατηρεί αναφαίρετη την ανθρώπινη φύση. Αυτό το χωρίο το παρέθεσε ο Μαμμωνάς στα δικά του βδελυρά και κατάπτυστα συγγράμματα. Ποιος δεν θα εκπλησσόταν υπερβολικά με την ανοησία και τη μωρολογία του; Καθώς δεν αντιλήφθηκε ότι ενεργούσε εναντίον του εαυτού του και του μεγάλου του δασκάλου, του Ευσέβιου.