Πατερικές αναφορές στο ΕΞΟΔΟΣ 6:9

Διότι αυτός που στενοχωρείται στην ψυχή, αναζητά από παντού να βρει παρηγοριά για τη θλίψη του· και ο λόγος προσφέρει όχι μικρή παρηγοριά. Τι συμβαίνει λοιπόν, λέει κάποιος, με τους Ιουδαίους; Πώς, ενώ θλίβονταν, εξαιτίας της ολιγοψυχίας τους δεν άκουγαν; Επειδή ήταν Ιουδαίοι, οι πάντοτε ασθενείς και ταλαίπωροι· και επιπλέον επειδή και εκεί η θλίψη ήταν μεγάλη, ενώ ο δικός μας λόγος αφορά σε σύμμετρη (μέτρια) θλίψη. Διότι πρόσεξε: εκείνοι προσδοκούσαν να απαλλαγούν από τα δεινά που τους κατείχαν, και περιέπεσαν σε μύρια χειρότερα δεινά· και αυτό δεν φέρνει σε τυχαία απόγνωση την ψυχή. Οι θλίψεις μάς αποκόπτουν από την προσκόλληση προς τον παρόντα κόσμο· γι' αυτό, αμέσως ζητούμε τον θάνατο και παύουμε να είμαστε φιλοσώματοι· πράγμα που αποτελεί το μέγιστο μέρος της φιλοσοφίας, το να μην επιθυμούμε δηλαδή άπληστα ούτε να είμαστε δεμένοι με την παρούσα ζωή. Η θλιβόμενη ψυχή δεν θέλει να ασχολείται με πολλά, αλλά επιθυμεί μόνο κάποια ανάπαυση και ησυχία· θεωρεί επιθυμητό να απαλλαγεί από τα παρόντα, έστω κι αν δεν υπάρχει τίποτε άλλο. Όπως ακριβώς ένα σώμα καταπονημένο και ταλαιπωρημένο δεν αναζητά τις σαρκικές ηδονές ούτε τη γαστριμαργία, αλλά το να αναπαύεται και να κείτεται ήσυχα· έτσι και η ψυχή, βασανισμένη από μύρια κακά, επείγεται να βρει ανάπαυση και ησυχία. Εκείνη που βρίσκεται στην άνεση είναι ταραγμένη, θορυβημένη και μετέωρη· τούτη όμως (η θλιβόμενη), μη έχοντας καμία διάσπαση ούτε χαλαρότητα, είναι ολόκληρη συμμαζεμένη και παραμένει σταθερή· και η μεν είναι πιο ανδρεία, η δε πιο παιδαριώδης· και η μεν είναι πιο σοβαρή, η δε πιο ελαφριά.

Όταν, λοιπόν, ήλθε ο Μωυσής αναγγέλλοντας στους Ιουδαίους τα αμέτρητα αγαθά, την απαλλαγή από την τυραννία, την ελευθερία και την επιστροφή στην παλαιά πατρίδα· μόλις τον είδαν, αναφέρει η Γραφή, δεν τον εισάκουσαν εξαιτίας της ολιγοψυχίας τους και των σκληρών έργων. Εκείνοι, βλέποντας αυτόν που τους έφερνε τόσα χαρμόσυνα μηνύματα, τον αποστράφηκαν· αυτή όμως, βλέποντας τον προφήτη να έρχεται όχι για να δώσει τέλος στον λιμό, αλλά για να γίνει βάρος και στην ίδια, δεν αντέδρασε καθόλου έτσι. Και εκείνοι μεν ήταν τόσο δυσαρεστημένοι εξαιτίας του πόνου των έργων· αυτή όμως, παρότι δεν την πίεζε σφοδρά ο κόπος αλλά ο λιμός (και υπάρχει μεγάλη διαφορά μεταξύ του κόπου και του λιμού), όχι μόνο δεν αποστράφηκε τον άνδρα, αλλά και προσέφερε όλο της το φτωχικό υστέρημα, ώστε να υποδεχθεί αυτόν που τους είχε επιφέρει τον λιμό. Καθώς δε πορευόταν, λέει, να πάρει νερό, της φώναξε ο προφήτης και είπε: «Φέρε μου, σε παρακαλώ, και λίγο ψωμί να φάω». Τι κάνει λοιπόν η γυναίκα; Ούτε και εδώ δυσανασχετεί, αλλά τι λέει; «Ορκίζομαι στον Κύριο τον Θεό σου, δεν έχω ψημένο ψωμί, παρά μόνο μια χούφτα αλεύρι». Για ποιον λόγο ορκίζεται; Ψωμί ζήτησε ο προφήτης, όμως αυτή ψωμί δεν είχε έτοιμο. Φοβήθηκε, λοιπόν, μήπως κατά τον χρόνο που αυτή θα το ζύμωνε, θα το έψηνε, θα το ετοίμαζε, και συνεπώς θα καθυστερούσε, ο προφήτης, μην υπομένοντας την καθυστέρηση, αναχωρήσει βιαστικά και της ξεφύγει το θήραμα της φιλοξενίας. Γι' αυτό τον πρόλαβε δίνοντας όρκο, λέγοντας, όχι ότι «Δεν έχω αλεύρι», αλλά ότι «Έτοιμο ψωμί μεν δεν έχω, αλεύρι όμως έχω».

Γι' αυτόν τον λόγο και οι φίλοι του Ιώβ, όταν έφτασαν και είδαν την τραγωδία εκείνου του οίκου, και τον δίκαιο να κάθεται πάνω στην κοπριά και να είναι γεμάτος πληγές, έσχισαν τα ιμάτιά τους, θρήνησαν γοερά και κάθισαν δίπλα του σιωπηλοί, δεικνύοντας ότι τίποτα δεν είναι τόσο κατάλληλο στην αρχή για όσους οδυνώνται όσο η ησυχία και η σιωπή· διότι ο πόνος ήταν μεγαλύτερος από την παρηγοριά. Γι' αυτό και οι Ιουδαίοι, υποδουλωμένοι στον πηλό και την πλινθοποιία, όταν είδαν τον Μωυσή να έρχεται, δεν μπορούσαν να δώσουν προσοχή στα λεγόμενά του εξαιτίας της ολιγοψυχίας και της θλίψης τους. Και τι το θαυμαστό αν κάποιοι μικρόψυχοι άνθρωποι το έπαθαν αυτό, όταν βλέπουμε ακόμη και τους μαθητές να περιπίπτουν σε αυτό το πάθος; Διότι μετά από εκείνο το Μυστικό Δείπνο, όταν ο Χριστός τους πήρε και τους μιλούσε κατ' ιδίαν, στην αρχή μεν οι μαθητές τον ρωτούσαν συνεχώς: «Πού πηγαίνεις;»· όταν όμως τους ανέφερε τα δεινά που επρόκειτο να τους βρουν λίγο αργότερα, τους πολέμους, τις εξεγέρσεις, την απέχθεια από όλους, τις μαστιγώσεις, τις φυλακίσεις, τα δικαστήρια, τις βίαιες προσαγωγές, τότε η ψυχή τους, πιεζόμενη από τον φόβο των όσων ειπώθηκαν και από την αθυμία για τα μελλοντικά, σαν από κάποιο βαρύτατο φορτίο, έμεινε πλέον άφωνη. Γι' αυτό, βλέποντάς τους ο Χριστός να βρίσκονται σε σύγχυση, ελέγχοντάς τους ακριβώς γι' αυτό, τους έλεγε: «Πορεύομαι προς τον Πατέρα μου, και ουδείς εξ υμών με ερωτά: Πού πηγαίνεις;».

Διότι ο λαός των Εβραίων, όταν ήλθε ο Μωυσής και τους ανήγγειλε το χαρμόσυνο μήνυμα της ελευθερίας και της απαλλαγής από τα δεινά της Αιγύπτου, δεν ανέχθηκε ούτε να τον ακούσει, και παραθέτοντας την αιτία ο νομοθέτης έλεγε: «Μίλησε ο Μωυσής στον λαό, αλλά δεν τον άκουσε ο λαός εξαιτίας της ολιγοψυχίας». Και όταν ο Θεός απευθύνει μεγάλες απειλές προς τους Ιουδαίους για την πολλή παρανομία τους, μετά την αιχμαλωσία, τη διαμονή σε ξένη γη, τους λιμούς, τους λοιμούς και την ανθρωποφαγία, επιβάλλει και αυτήν την τιμωρία λέγοντας: «Θα τους δώσω καρδιά γεμάτη αθυμία και μάτια που σβήνουν και ψυχή που λιώνει». Αλλά τι χρειάζεται να μιλάμε για τους Ιουδαίους, έναν λαό άτακτο, αγνώμονα, υποδουλωμένο στη σάρκα και που δεν γνώριζε να φιλοσοφεί, από τη στιγμή που είναι δυνατόν να λάβουμε την απόδειξη από εκείνους τους μεγάλους και υψηλούς άνδρες; Διότι ο χορός των αποστόλων, αφού συναναστράφηκε με τον Χριστό για τρίτο έτος και διδάχθηκε πολλά περί αθανασίας και περί των άλλων απορρήτων, και αφού επιτέλεσαν θαυμαστά και παράδοξα σημεία, και είδαν και τον ίδιο να θαυματουργεί επί τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα, και αφού συμμετείχαν στο ίδιο τραπέζι μαζί του και σε τέτοια συναναστροφή και λόγους, και ενώ είχαν εκπαιδευτεί με κάθε τρόπο, επειδή άκουσαν λόγια που τους προκαλούσαν αθυμία, τον συγκρατούσαν συνεχώς και κρέμονταν από πάνω του σαν βρέφη που θηλάζουν και τον ρωτούσαν αδιάκοπα: «Πού πηγαίνεις;».

Και για να μάθεις ότι αυτά έχουν κατ' αυτόν τον τρόπο, θα καταφύγω λοιπόν σε εκείνους που έχουν αιχμαλωτισθεί, στο οποίο θέμα επειγόμουν και προηγουμένως να φθάσω. Διότι ο λαός των Εβραίων, όταν ήλθε ο Μωυσής και τους ευαγγελιζόταν την ελευθερία και την απαλλαγή από τα αιγυπτιακά δεινά, δεν ανέχθηκε ούτε καν να τον ακούσει. Και παραθέτοντας την αιτία ο νομοθέτης, έλεγε: «μίλησε δε ο Μωυσής στον λαό, αλλά δεν άκουσε ο λαός τον Μωυσή εξαιτίας της ολιγοψυχίας του». Και όταν ο Κύριος απευθύνει μεγάλες απειλές προς τους Ιουδαίους εξαιτίας της πολλής τους ανομίας, μετά την αιχμαλωσία και τη διαμονή σε ξένη γη και τη δουλεία και τους λιμούς και την ανθρωποφαγία, επιβάλλει και τούτη την τιμωρία λέγοντας: «θα τους δώσω καρδιά που θα αθυμεί και οφθαλμούς που θα εξασθενούν και ψυχή που θα λιώνει».

Διότι όχι μόνο δεν ελαφρύνθηκε γι' αυτούς το βάρος της δουλείας που τους βάραινε, αλλά και αυξήθηκε προς το χειρότερο· και εκείνος που προσδοκούσαν ότι θα γίνει ελευθερωτής όλου του έθνους, και ο οποίος το είχε υποσχεθεί αυτό, φάνηκε να είναι ο αίτιος των βασανιστηρίων και των μαστιγώσεων, επιβουλέας και καταστροφέας. Ποιος δεν θα καταποντιζόταν εύκολα από την αποθάρρυνση, αν, ενώ είχε υποσχεθεί την απαλλαγή από τόσα κακά, έβλεπε μετά την υπόσχεση να προστίθενται άλλα χειρότερα; Έχανε βέβαια το θάρρος του, όπως είναι φυσικό να αποθαρρύνεται όποιος ακούει και βλέπει αυτά, δεν παρασυρόταν όμως από το πάθος της λύπης, αλλά παρέμενε ακλόνητος, αν και τα όσα συνέβαιναν όχι μόνο δεν συμφωνούσαν με τις υποσχέσεις, αλλά βρίσκονταν και σε πλήρη αντίθεση με αυτές. Πλησιάζοντας δε τον Θεό και συνομιλώντας μαζί Του για αυτά, οδύρετο πολύ· διότι είπε, αναφέρει η Γραφή: «Κύριε, γιατί ταλαιπώρησες τον λαό σου και γιατί με απέστειλες; Διότι από τότε που παρουσιάστηκα στον Φαραώ για να του μιλήσω στο όνομά σου, κακοποίησε τον λαό αυτόν, και εσύ δεν ελευθέρωσες τον λαό σου». Αφού λοιπόν θρήνησε για αυτά και άκουσε πάλι τις ίδιες διαβεβαιώσεις όπως και προηγουμένως, τα αναγγέλλει ξανά στους Ισραηλίτες, εκείνοι όμως δεν τα αποδέχονται, επειδή οι ψυχές τους είχαν κυριευθεί από τον κόπο και την αποθάρρυνση. Διότι δεν άκουσαν τον Μωυσή, αναφέρει, εξαιτίας της αποθάρρυνσης και των σκληρών έργων. Και αυτό επίσης τον έθλιβε βαθύτατα.

Όταν δε παρουσιάστηκαν στον Φαραώ και απαιτούσαν να απολύσει τον λαό, ο βασιλιάς όχι μόνο δεν υποχώρησε, αλλά ταλαιπώρησε ακόμη περισσότερο τους Ισραηλίτες, διατάζοντας να μην τους δίνεται άχυρο, αλλά να το προμηθεύονται μόνοι τους. Όταν μάλιστα μαστιγώθηκαν οι γραμματείς επειδή δεν ολοκληρωνόταν το έργο, παραπονέθηκαν στον Φαραώ, αλλά δεν ωφελήθηκαν σε τίποτα. Καταφέρονταν λοιπόν εναντίον του Μωυσή· και εκείνος αποστέλλεται πάλι στους Ισραηλίτες, αναγγέλλοντάς τους τη χαρμόσυνη είδηση της εξόδου τους. Αυτοί όμως δεν εισάκουσαν τον Μωυσή εξαιτίας της ολιγοψυχίας τους. Στο σημείο αυτό παρατίθεται η γενεαλογία του Μωυσή, και του λέει ο Θεός: «Σε κατέστησα θεό για τον Φαραώ»· και τον αποστέλλει στον Φαραώ, προστάζοντάς τον να επιδείξει ως σημείο, εάν το ζητούσε ο βασιλιάς, το ραβδί που μετατράπηκε σε φίδι. Όταν όμως το ραβδί έγινε φίδι και εκείνος δεν υποχώρησε, το νερό του ποταμού μετατρέπεται σε αίμα και η γη γεμίζει βατράχους· έπειτα ήλθαν οι σκνίπες, έπειτα η κυνόμυγα, έπειτα ο θάνατος των κτηνών, έπειτα οι φλύκταινες, έπειτα το χαλάζι και η φωτιά, έπειτα η ακρίδα και τέλος το ψηλαφητό σκοτάδι.