Πατερικές αναφορές στο ΕΞΟΔΟΣ 8:19

Θέλησε να αναλογιστείς τη συνοδοιπορούσα εξέταση περί του Υιού, και θα διαπιστώσεις ότι η αΐδια δύναμη του αγίου Πνεύματος είναι ομοούσια με τον Πατέρα, από το γεγονός ότι αυτό αποκαλείται δάκτυλος. Βεβαίως, όταν οι μάγοι στην Αίγυπτο είδαν την ακαταμάχητη δύναμη του αγίου Πνεύματος, κραύγαζαν λέγοντας: «Αυτό είναι δάκτυλος Θεού». Δεν ομολογούσαν τίποτε άλλο παρά την ομοούσια δύναμη του αγίου Πνεύματος, την οποία έχει σε σχέση με τον Θεό Πατέρα, διά της φράσης «δάκτυλος Θεού», στην οποία είναι αδύνατον να αντισταθεί κανείς. Και για να μην ισχυριστεί κανείς με σοφιστείες ότι αυτά δεν ελέχθησαν ορθώς από τους μάγους, οι απόστολοι, ή μάλλον ο Κύριος που βρισκόταν μέσα τους, επιβεβαίωσε τα λεγόμενά τους ως ορθά, λέγοντας και ο Ίδιος: «Εάν εγώ με τον δάκτυλο του Θεού εκβάλλω τα δαιμόνια». Άρ. είπε: Πού είναι γραμμένο ότι το Πνεύμα είναι Θεός;

Έπρεπε λοιπόν οι πονηροί ή να μην περιφρονούν τον Κύριο ως άνθρωπο εξαιτίας της σωματικής του φύσης, ή προφανώς, εξαιτίας των έργων του, να τον ομολογούν ως αληθινό Θεό. Αλλά τα έπρατταν όλα διεστραμμένα· βλέποντάς τον μεν ως άνθρωπο, τον χλεύαζαν ως άνθρωπο· βλέποντας δε τα θεϊκά του έργα, αρνούνταν τη θεότητά του και κατέφευγαν στον διάβολο, νομίζοντας ότι, αποτολμώντας αυτά, θα μπορέσουν να διαφύγουν, ώστε να μην κριθούν από τον ίδιο τον Λόγο τον οποίο ύβριζαν. Οι μεν λοιπόν επαοδοί, οι μάγοι και οι φαρμακοί του Φαραώ, αν και επιχείρησαν πάρα πολλά, ωστόσο, βλέποντας τα σημεία που επιτελέστηκαν μέσω του Μωυσή, υποχώρησαν και τράπηκαν σε φυγή, λέγοντας ότι δάκτυλος Θεού είναι αυτός που τα επιτελεί· οι δε Φαρισαίοι και οι γραμματείς, αν και έβλεπαν ολόκληρη την χείρα του Θεού να ενεργεί, και διαπιστώνοντας ότι τα έργα που γίνονταν από τον ίδιο τον Σωτήρα ήταν περισσότερα και ανώτερα από εκείνα, έλεγαν ότι τα επιτελεί ο Βεελζεβούλ, για τον οποίο ακόμη και οι μάγοι, αν και ήταν δικός τους, ωστόσο ομολογούσαν ότι δεν μπορούσε να επιτελέσει ούτε τα μικρότερα από αυτά. Πώς λοιπόν να περιγράψει κανείς την υπερβολή της μανίας τους; Ή ποιος, όπως είπε ο προφήτης, θα μπορέσει να παρομοιάσει κάτι με τις ασέβειές τους;

Διότι, ενώ οι τρεις ευαγγελιστές αναφέρουν ότι ο Κύριος είπε προς τους Ιουδαίους: «Εάν όμως εγώ εκβάλλω τα δαιμόνια με το Πνεύμα του Θεού, τότε έφθασε σε εσάς η βασιλεία του Θεού», ο Λουκάς αναφέρει ότι Εκείνος είπε: «Εάν όμως εγώ εκβάλλω τα δαιμόνια με το δάχτυλο του Θεού, τότε έφθασε σε εσάς η βασιλεία των ουρανών». Επομένως, και τα σημεία που έγιναν μέσω του Μωυσή στην Αίγυπτο, τα οποία έγιναν με το δάχτυλο του Θεού, και τα παράδοξα σημεία του Θεού επιτελούνταν με το Πνεύμα. Ως δάχτυλο δε του Θεού, σε αυτά τα σημεία που έγιναν από τον Μωυσή και σε εκείνα του Κυρίου, έχει ονομαστεί το Πνεύμα, όχι επειδή είναι κάποια μικρή δύναμη που συνυπάρχει με τον Θεό, όπως το δάχτυλο στο σώμα, αλλά επειδή το χάρισμα των σημείων και των ιαμάτων είναι ένα από τα διανεμόμενα χαρίσματά Του· αυτό το ένα, λοιπόν, και όχι το σύνολο των χαρισμάτων του Πνεύματος, το ονομάζει δάχτυλο. Διότι σε άλλον μεν δίδεται μέσω του Πνεύματος λόγος σοφίας, σε άλλον δε λόγος γνώσεως, σύμφωνα με το ίδιο Πνεύμα, σε άλλον χαρίσματα ιαμάτων, εν τω αυτώ Πνεύματι, σε άλλον προφητεία, σε άλλον διάκριση πνευμάτων, σε άλλον διάφορα είδη γλωσσών, και σε άλλον ερμηνεία γλωσσών. Όλα δε αυτά τα ενεργεί το ένα και το αυτό Πνεύμα, το οποίο τα διανέμει ξεχωριστά στον καθένα, όπως ακριβώς βούλεται. Θα μπορούσε, συνεπώς, κάποιος να πει ότι όλα αυτά, καθώς και όσα άλλα χαρίσματα του Πνεύματος υπάρχουν, αποτελούν τρόπον τινά ένα σώμα Του, ενώ το καθένα ξεχωριστά από τα χαρίσματα αποτελεί δάχτυλο. Και ας μην παραβλέψεις αυτή τη χρησιμότητα της λέξης.

Πάλι, ο Μωυσής ανέφερε ότι ο νόμος γράφτηκε με το δάκτυλο του Θεού. Είναι γραμμένο, λοιπόν: «Και έδωσε στον Μωυσή, όταν έπαψε να του ομιλεί στο όρος Σινά, τις δύο πλάκες του μαρτυρίου, πλάκες λίθινες γραμμένες με το δάκτυλο του Θεού», και στο βιβλίο της Εξόδου: «Είπαν λοιπόν οι επωδοί στον Φαραώ: αυτό είναι δάκτυλο Θεού». Ομοίως δε και ο Ιησούς, ο Χριστός του Θεού, έλεγε στους Φαρισαίους: «εάν όμως εγώ με το δάκτυλο του Θεού εκβάλλω τα δαιμόνια».

Αυτή, λοιπόν, η δόξα και η λαμπρότητα, η οποία θεάθηκε και στο όρος Θαβώρ από τον Πέτρο και όσους ήταν μαζί του, σύμφωνα μεν με τον λόγο της αιτίας και το ότι γίνεται μεθεκτή και ορατή, έστω και μόνο στους άξιους, και σε αυτούς μάλιστα κατά τρόπο άρρητο, υπολείπεται από την πηγή από την οποία προέρχεται, σύμφωνα όμως με τον λόγο του άκτιστου, του άυλου και του ασώματου, και λόγω της αιώνιας ένωσής της με αυτήν (την πηγή), ως λαμπρότητα και φωτιστική δύναμη της αρχέφωτης φύσης, είναι αχώριστη από αυτήν και έτσι αναγνωρίζεται ως μία άκτιστη θεότητα που συνίσταται σε θεία ουσία, θεοποιό δύναμη και χάρη. Με αυτόν ακριβώς τον τρόπο, παρόλο που από τους Πατέρες γίνεται λόγος για πολλά πνεύματα και για τις ενέργειες του Πνεύματος, αυτό που υπάρχει μέσα μας είναι το Πνεύμα, έστω και αν ο Ακίνδυνος, προχωρώντας στον ίδιο τον Διάλογο, μας συκοφαντεί ότι πρεσβεύουμε πλήθος άκτιστων πνευμάτων, προκειμένου ο ίδιος να μην υποστεί αυτό, υποστηρίζοντας ότι οι δυνάμεις, οι ενέργειες και τα θεοπρεπή χαρίσματα του Πνεύματος είναι κτιστά. Και αυτά (τα λέει), μολονότι ο Μέγας Βασίλειος αναφέρει ξεκάθαρα ότι το Άγιο Πνεύμα κατέχει όλα αυτά αιώνια, χωρίς να έχει τίποτα το επίκτητο, αλλά εκείνο που πηγάζει από τον Θεό είναι ενυπόστατο, ενώ όσα πηγάζουν από αυτό αποτελούν τις ενέργειές του, εκ των οποίων μάλιστα εκείνη η μία που στην Αίγυπτο μετέτρεψε το χώμα σε ζώα και κατά την επίγεια παρουσία του Σωτήρα επιτέλεσε το πλήθος των παραδόξων θαυμάτων, ο ίδιος (ο Μέγας Βασίλειος) αναφέρει ότι ονομάστηκε δάκτυλος του Θεού.

Γι' αυτήν και οι μάγοι στην Αίγυπτο, έχοντας δοκιμαστεί από τις φοβερές συμφορές, αναφώνησαν: «Αυτό είναι δάκτυλος Θεού». Διότι ο Μέγας Βασίλειος στα Αντιρρητικά του αναφέρει ότι «αυτός ο δάκτυλος είναι ένα από τα κατά διαίρεση χαρίσματα».

Αν και ο Υιός ονομάζεται χέρι, και το Πνεύμα δάκτυλο –διότι, ενώ οι άλλοι ευαγγελιστές αναφέρουν ότι ο Κύριος είπε: «Εάν εγώ εκβάλλω τα δαιμόνια με το Πνεύμα του Θεού», ο Λουκάς, αντί της φράσης «με το Πνεύμα του Θεού», γράφει «με τον δάκτυλο του Θεού», αλλά και στην Αίγυπτο ο δάκτυλος του Θεού μέσω του Μωυσή μετέβαλε το χώμα σε ζωντανούς οργανισμούς, δείχνοντας ότι και η πρώτη δημιουργία των ζώων συντελέστηκε δι’ Αυτού· διότι και τότε, λέει, «το πνεύμα του Θεού φερόταν πάνω από το νερό»– δεν πρέπει εξαιτίας αυτού να υποτιμούμε το Πνεύμα, ούτε να το θεωρούμε κατώτερο του Υιού, ως μέρος Του· διότι το δάκτυλο είναι μέρος του χεριού· για να μην αναγκαστούμε να αποκαλέσουμε και τον Υιό μέρος του Πατέρα ως χέρι Του, και επομένως κατώτερο, ή να δεχθούμε ότι εκφύεται από τον Υιό. Αν και δεν έχει ονομαστεί κατ' αυτόν τον τρόπο δάκτυλος του Θεού, παρά μόνο δάκτυλος Θεού, και ούτε μόνο αυτό, αλλά υπάρχει περίπτωση όπου και αυτό λέγεται χέρι· διότι λέει: «Τα χέρια σου με εποίησαν και με έπλασαν»· και, «έργα των χειρών σου είναι οι ουρανοί», αποκαλώντας χέρια από κοινού τον Υιό και το Πνεύμα, αλλά και πάλι το καθένα ξεχωριστά.

Κατήχηση ΚΕ'. Περί του να διάγουμε ανόθευτη την πνευματική μας ζωή. Πατέρες μου, αδελφοί και τέκνα, αναλογιζόμενος εγώ ο ταλαίπωρος τη λογική κυβέρνηση και την ανδρεία επιστασία που οφείλει να υπάρχει σε ένα τόσο μεγάλο πλήθος της αδελφότητάς μας, και παρατηρώντας τη δική μου αθλιότητα, γνωρίζω και είμαι αληθινά πεπεισμένος ότι είναι δάκτυλος Θεού, δια της ευχής του πατέρα μου και πατέρα σας, αυτός που συνεργεί, που φροντίζει για τη συγκρότησή σας, που συγκρατεί την ενότητά σας και διαφυλάσσει τη συνοχή σας. Επειδή, πώς θα μπορούσε η επίδοση του πονηρού μου βίου ή η επιρροή του σκοτεινού μου λόγου να έχει τη δύναμη να συγκροτήσει ένα τόσο μεγάλο έργο, και μάλιστα στη βασιλεύουσα των πόλεων και σε καιρούς αμελείς και ασθενείς ως προς την αρχαιοπαράδοτη πατερική πολιτεία, στους οποίους δεν μπορεί κανείς να βρει σχεδόν πρόσωπο που να ορθοτομεί τον λόγο της αλήθειας του βίου μας, αλλά εμείς οι καθοδηγητές διαφέρουμε ο καθένας μεταξύ μας και διιστάμεθα στις απόψεις, όσο απέχει το δικό μας τάγμα από εκείνο των λαϊκών;