Πατερικές αναφορές στο ΙΕΖΕΚΙΗΛ 1:16

Διότι το ότι το Ευαγγέλιο είναι βροντή το φανερώνουν οι μαθητές που μετονομάστηκαν από τον Κύριο και ονομάζονται υιοί βροντής. Γι' αυτόν τον λόγο, η φωνή μιας τέτοιας βροντής δεν βρίσκεται στον οποιονδήποτε, αλλά μόνο σε όποιον είναι άξιος να ονομάζεται τροχός. Διότι λέγει: «Η φωνή της βροντής σου βρίσκεται μέσα στον τροχό». Εάν, δηλαδή, κάποιος επεκτείνεται προς τα εμπρός, όπως ακριβώς ο τροχός, ο οποίος εφάπτεται στη γη με ένα μικρό μόνο μέρος του, και είναι εξ ολοκλήρου τέτοιος, σαν αυτόν για τον οποίο έλεγε ο Ιεζεκιήλ: «Και είδα, και ιδού, ένας τροχός πάνω στη γη, δίπλα στα τέσσερα ζώα, και η όψη τους και η κατασκευή τους ήταν σαν την όψη του λίθου Θαρσείς».

Διότι μας κατακυριεύει μέσω της αμαρτίας που υπάρχει στα μέλη μας. <Φωνή έδωσαν τα σύννεφα, διότι και τα βέλη σου διαπερνούν, κ.τ.λ.> (A f. 385 b) Σύμφωνα δε με την αλληγορική ερμηνεία, τα πλήθη των λαών που συγκεντρώνονται στις Εκκλησίες του Θεού, τα οποία παρομοιάζονται με ύδατα, βλέποντας τον Θεό που ήλθε ανάμεσα στους ανθρώπους, κυριεύθηκαν από σωτήριο φόβο, ο οποίος είναι η αρχή της σοφίας. Οι άβυσσοι, δηλαδή η παράταξη των απίστων, ταράχτηκαν επαναστατώντας εναντίον της Εκκλησίας. Και τα σύννεφα, που διατάχθηκαν να μη βρέχουν στον προηγούμενο αμπελώνα, δηλαδή τον Ισραήλ, είναι οι μαθητές του Σωτήρος, οι οποίοι, διακονώντας τον ευαγγελικό λόγο και έχοντας διαδώσει σε όλη την οικουμένη την ουράνια βροχή, έδωσαν φωνή· διότι σε όλη τη γη εξήλθε ο φθόγγος τους. Και τα σωτήρια και εκλεκτά βέλη, που τραυματίζουν τις ψυχές όσων σώζονται, είναι πάλι οι ίδιοι οι απόστολοι, ή τα πυρωμένα λόγια του Θεού και η ενέργεια του Πνεύματος, τα οποία διαπέρασαν παντού. Αλλά και η βροντή είναι ο ευαγγελικός λόγος που αντήχησε κάτω από τον ουρανό, εξαιτίας του οποίου και κάποιοι ονομάστηκαν υιοί βροντής. Διαδόθηκε στον τροχό, δηλαδή σε αυτόν τον κόσμο που έχει σφαιρικό σχήμα και κινείται κυκλικά· μέσα στον οποίο υπάρχει ένας άλλος τροχός, ο βίος των ανθρώπων, σύμφωνα με αυτό που αναφέρεται στον Ιεζεκιήλ, «Τροχός μέσα σε τροχό».

Διότι, όπως η φωνή της βροντής αποτελεί ουράνια βοή και υπερβαίνει κάθε ανθρώπινη δύναμη, κατά τον ίδιο τρόπο και το ευαγγελικό κήρυγμα, όντας ουράνιο, δεν περιείχε ανθρώπινη ισχύ. Διότι δεν προερχόταν από θνητή θέληση, αλλά με θεϊκή δύναμη πληρούσε ολόκληρο τον κόσμο. Γι' αυτό και ο Σωτήρας ονόμαζε τους αποστόλους του «Βοανεργές», το οποίο ερμηνεύεται «υιοί βροντής». Επομένως, και εδώ, σε ακολουθία με τα προηγούμενα, έχει λεχθεί: «Η φωνή της βροντής σου στον τροχό». Ως «τροχό» εννοεί το σύνολο της ζωής· επειδή και στον Ιεζεκιήλ το σύνολο της ζωής των ανθρώπων έχει ονομαστεί «τροχός μέσα σε τροχό». Είναι, λοιπόν, τροχός ο κόσμος, επειδή είναι σφαιροειδής και κινείται κυκλοτερώς.

Εδώ δε ο βίος των ανθρώπων είναι τροχός, ο οποίος κάνει αδιάκοπη περιστροφή· γι' αυτό και έχει λεχθεί «τροχός μέσα στον τροχό». Κατά δε τον Ακύλα, «Φωνή της βροντής σου στον τροχό»· κατά δε τον Σύμμαχο, «Ήχος της βροντής σου στον τροχό»· κατά δε τον Θεοδοτίωνα, «Φωνή της βροντής σου στον τροχό». Και παρατήρησε πώς σύμφωνα με όλους τους ερμηνευτές έχει ονομαστεί τροχός· επειδή και στο εβραϊκό κείμενο υπάρχει η λέξη «βαγελγέλ», η οποία σημαίνει «στον τροχό»· έτσι δε έχει ονομαστεί και στον Ιεζεκιήλ.

Το δε στερέωμα, λόγω του στερεού. Η δε ίριδα, λόγω της ειρήνης και της διαθήκης του Θεού προς εμάς. Ο σάπφειρος, τα απόρρητα· ο κρύσταλλος, το καθαρό και άδολο. Όρθια τα πόδια, λόγω του σταθερού και μόνιμου. Πυρ που συστρέφεται στο μέσο, όχι χαλαρό και ρευστό. Το δε φέγγος, για το τέλος της αναπαύσεως. Το δε ίχνος των ποδιών, κατά μεν τον Σύμμαχο, είναι μόσχου, λόγω του κοπιαστικού έργου στη γη· κατά δε τον Ακύλα, στρογγυλό, ως το ωραιότερο των σχημάτων. Η δε όψη των τροχών, κατά μεν τον Σύμμαχο, είναι υακίνθινη.

Η λέξη «θαρσείς» είναι πολύσημη στη γραφική χρήση και δεν απαντάται πάντοτε με το ίδιο νόημα, αλλά πολλές φορές η σημασία της λαμβάνεται είτε προς το κατακριτέο είτε προς το θείο και μακάριο. Για παράδειγμα, όταν ο προφήτης Ιωνάς φεύγει από το πρόσωπο του Θεού, αναζητά πλοίο που να κατευθύνεται προς τη Θαρσείς. Επίσης, ο μέγας Δαβίδ αναφέρει ότι τα πλοία της Θαρσείς συντρίβονται από βίαιο πνεύμα, εννοώντας, κατά τη γνώμη μου, ως βίαιο πνεύμα εκείνο που εμφανίστηκε στους μαθητές, όταν ήταν συγκεντρωμένοι στο υπερώο. Αυτό, αρχικά μεν έγινε αντιληπτό μέσω της ακοής ως ορμητική βίαιη πνοή, ενώ στη συνέχεια φανερώθηκε και στους οφθαλμούς, λαμβάνοντας σχήμα γλωσσών και προσομοιάζοντας στην εκλαμπτική φύση του πυρός, μέσω του οποίου συντρίβεται η κακία που επιπολάζει με πολυσχιδή τρόπο στην ανθρώπινη φύση, την οποία ο προφήτης ονόμασε «πλοία της Θαρσείς». Σε αυτές τις περιπτώσεις, λοιπόν, μέσω αυτού του ονόματος υποδηλώνονται τα χειρότερα. Αντιθέτως, ο μέγας Ιεζεκιήλ, περιγράφοντας την οπτασία της θεοφάνειας που του συνέβη κάποτε, επισημαίνει με αυτήν τη λέξη τη μορφή ενός από τα θεία θεάματα, λέγοντας: «Και το είδος τους ήταν ως είδος θαρσείς». Αναφέρουν μάλιστα εκείνοι που εξέτασαν με ακρίβεια τις σημασίες των εβραϊκών λέξεων, ότι μέσω αυτής της λέξης στην προφητεία υποδηλώνεται το αχρωμάτιστο, το νοητό και το ασώματο.

Θυγατέρα δε αυτής της Σιών ονομάζει τους πιστούς εν Κυρίω, εκείνους που μέσω της πίστεως διψούν και μέσω της τηρήσεως των εντολών του Ευαγγελίου ζητούν να βρουν τον Κύριο, ο οποίος είναι κρυμμένος μέσα τους, καθώς λέει το Άγιο Πνεύμα: «Αυτή είναι η γενεά εκείνων που ζητούν τον Κύριο, που ζητούν το πρόσωπο του Θεού του Ιακώβ». Και όταν το επιτύχουν αυτό, ονομάζονται θυγατέρα της προαναφερθείσας Ιερουσαλήμ, επειδή θεωρούν τον Θεό και αποβλέπουν στην πνευματική γνώση. Ο δε προφήτης, παρακαλώντας τον Θεό μέσω του Πνεύματος να αναδείξει μια τέτοια Σιών και Ιερουσαλήμ, λέει: «Θυμήσου τη συναγωγή σου, την οποία απέκτησες από την αρχή». Επομένως, μαζί με αυτήν τη μητέρα σου Σιών, «Χαίρε σφόδρα, θύγατερ Σιών· κήρυττε, θύγατερ Ιερουσαλήμ», βοώντας επουρανίως μαζί με τη μητέρα σου: «Ωσαννά εν τοις υψίστοις, ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου». Και τι λέει το Ευαγγέλιο; «Όταν πλησίασαν στην Ιερουσαλήμ και ήλθαν στη Βηθφαγή». Διότι, για να τον γευθούν οι πιστοί, ερχόταν στο υπερώο, «προς το όρος των Ελαιών», το οποίο είναι η πιστή Εκκλησία που προέρχεται από τον λαό. «Τότε ο Ιησούς απέστειλε δύο από τους μαθητές» του, οι οποίοι είναι οι δύο χοροί των προφητών και των αποστόλων. Διότι, μαθητεύοντας τα έθνη, οι απόστολοι είχαν μαζί τους τα θεόπνευστα λόγια των προφητών, τα οποία μαρτυρούν για τον Χριστό, με τον τρόπο που τους είδε ο Ιεζεκιήλ, ο μέγας μεταξύ των προφητών: «Τροχός», λέει, «μέσα σε τροχό», που πετούσε και έτρεχε.

Διότι ολόκληρος ο νοητός κόσμος φαίνεται σε αυτούς που έχουν την ικανότητα να βλέπουν να αποτυπώνεται μυστικά σε ολόκληρο τον αισθητό κόσμο μέσω των συμβολικών μορφών· και ολόκληρος ο αισθητός κόσμος ενυπάρχει σε ολόκληρο τον νοητό, απλοποιούμενος γνωστικά κατά τον νου μέσω των λόγων. Διότι ο αισθητός κόσμος υπάρχει μέσα στον νοητό μέσω των λόγων, και ο νοητός υπάρχει μέσα στον αισθητό μέσω των τύπων. Και το έργο τους είναι ένα, σαν να επρόκειτο για «τροχό μέσα σε τροχό», όπως λέει ο θαυμαστός θεατής των μεγαλείων Ιεζεκιήλ, μιλώντας, νομίζω, για τους δύο αυτούς κόσμους. Και πάλι: «διότι τα αόρατα αυτού από την κτίση του κόσμου καθορώνται, επειδή κατανοούνται μέσω των δημιουργημάτων», λέει ο θείος Απόστολος. Και αν τα μη φαινόμενα καθορώνται μέσω των φαινομένων, καθώς είναι γεγραμμένο, κατά μείζονα λόγο τα φαινόμενα θα κατανοηθούν μέσω των μη φαινομένων από εκείνους που είναι προσηλωμένοι στην πνευματική θεωρία. Διότι η συμβολική θεωρία των νοητών μέσω των ορατών είναι η πνευματική επιστήμη και νόηση των ορατών μέσω των αοράτων.

Διότι ολόκληρος ο νοητός κόσμος φαίνεται σε αυτούς που μπορούν να δουν να αποτυπώνεται μυστικά σε ολόκληρο τον αισθητό μέσω των συμβολικών μορφών, και ολόκληρος ο αισθητός κόσμος ενυπάρχει σε ολόκληρο τον νοητό, απλοποιούμενος γνωστικά στον νου σύμφωνα με τους λόγους. Διότι ο αισθητός υπάρχει μέσα στον νοητό μέσω των λόγων, και ο νοητός μέσα στον αισθητό μέσω των τύπων. Και το έργο τους ήταν σαν να υπήρχε τροχός μέσα σε τροχό, λέει ο θαυμαστός θεατής των μεγάλων μυστηρίων Ιεζεκιήλ, μιλώντας, όπως νομίζω, για τους δύο αυτούς κόσμους. Και πάλι: «Διότι τα αόρατα αυτού, από την κτίση του κόσμου, βλέπονται καθαρά καθώς κατανοούνται μέσω των δημιουργημάτων», λέει ο θείος Απόστολος. Και αν τα μη φαινόμενα βλέπονται καθαρά μέσω των φαινομένων, όπως έχει γραφτεί, τότε πολύ περισσότερο τα φαινόμενα θα κατανοηθούν μέσω των μη φαινομένων από εκείνους που αφοσιώνονται στην πνευματική θεωρία. Διότι η συμβολική θεωρία των νοητών μέσω των ορατών, είναι η πνευματική επιστήμη και κατανόηση των ορωμένων μέσω των αοράτων. Διότι είναι ανάγκη αυτά που φανερώνουν το ένα το άλλο, να έχουν οπωσδήποτε αληθινές και πεντακάθαρες τις αμοιβαίες αντανακλάσεις τους και η μεταξύ τους σχέση να παραμένει αλώβητη.

Τι σημαίνει η οθόνη που υποδείχθηκε στον Πέτρο στις Πράξεις των Αποστόλων και τα θηρία, τα ερπετά και τα τετράποδα που υπήρχαν μέσα σε αυτήν; Επειδή, σύμφωνα με εκείνο που αποκαλύφθηκε στον προφήτη Ιεζεκιήλ, ότι δηλαδή το έργο τους ήταν σαν τροχός μέσα σε τροχό, φανερώνεται μέσα από αυτά ότι ο αισθητός και ο νοητός κόσμος υπάρχουν ο ένας μέσα στον άλλον —διότι ο μεν νοητός κόσμος βρίσκεται μέσω των τύπων μέσα στον αισθητό, ο δε αισθητός κόσμος βρίσκεται μέσω του λόγου μέσα στον νοητό— γι' αυτό, λοιπόν, φανερώνονταν στον απόστολο όλα τα στοιχεία του αισθητού κόσμου. Διότι αυτό που κατέβαινε συγκρατούμενο από τέσσερις άκρες συμβολίζει τον κόσμο που αποτελείται από τέσσερα στοιχεία, ο οποίος υπάρχει καθαρός μέσα στον νοητό κόσμο, σύμφωνα με τον λόγο που ενυπάρχει σε αυτά. Και άκουγε το «σήκω, σφάξε και φάε», που σημαίνει: «ανυψώσου με τον νου σου πάνω από την αισθητή πραγματικότητα, σφάξε και φάε, διαχωρίζοντας την αίσθηση μέσω της διακριτικής ικανότητας του λόγου και, προσλαμβάνοντας αυτά πνευματικά, οικειώσου τα». Ή, εναλλακτικά, συμβολίζει την Εκκλησία, η οποία στηρίζεται στις τέσσερις αρχές των Ευαγγελίων ή και στις τέσσερις γενικές αρετές. Τα θηρία και τα ερπετά συμβολίζουν τα διάφορα ήθη των ανθρώπων που προέρχονταν από τα έθνη και επρόκειτο να προσχωρήσουν στην πίστη του Χριστού. Το δε «σφάξε και φάε» σημαίνει ότι «πρώτα, με τον λόγο της διδασκαλίας, θανάτωσε την κακία που υπάρχει μέσα τους και έπειτα φάε, οικειούμενος τη σωτηρία τους, όπως ακριβώς και ο Κύριος έκανε αυτή τη σωτηρία δική Του τροφή».

Διότι αυτός που συλλογίζεται επιστρέφει στον όρο, όταν θέλει να βγάλει συμπέρασμα, λαμβάνοντάς τον για δεύτερη φορά. Η δε «κίνηση των ζώων πάνω στους τροχούς» φανερώνει τη διπλή ενέργεια του Σωτήρα, τη θεία και την ανθρώπινη, εκ των οποίων η μεν θεία υποδηλωνόταν μέσω της κυκλικής κίνησης, ως αρμόζουσα περισσότερο στα αιώνια, ενώ η ανθρώπινη, η οποία και σταματά, μέσω της ευθύγραμμης. Διότι η κίνηση των τροχών μπορεί να κάνει και τα δύο. Και η κίνηση των τροχών και η κατασκευή τους ήταν τόσο ταυτόσημη, σαν να «κρατούνταν ο ένας από τον άλλον», επειδή αυτό που κηρυσσόταν ήταν η ειρήνη. Διότι αυτό θέλει να πει η φράση «όπως αν υπήρχε τροχός μέσα σε τροχό», δηλαδή, έτσι κινούνταν οι τέσσερις, σαν να ήταν ένας, κινούμενος από τέσσερις. «Και είχαν ύψος» εξαιτίας του μεγέθους του κηρύγματος.

Και η προσθήκη των τροχών υποδηλώνει την ταχεία διάδοση του κηρύγματος και συνάμα αινίσσεται και το σχήμα των αποστολικών λόγων. Διότι άλλα μεν θεοπρεπή, άλλα δε ανθρώπινα κήρυτταν για τον Χριστό και τη συνολική θεία και ανθρώπινη ενέργεια. Και σύμφωνα με τέτοιους λόγους διαμορφωνόταν σε αυτούς η κίνηση του κηρύγματος· διότι και κυκλική και ευθύγραμμη είναι η φορά των τροχών. Και η μεν ευθύγραμμη φανέρωσε την ανθρώπινη ενέργεια, η οποία, σύμφωνα με τον δικό της λόγο, έχει αρχή και τέλος, ενώ η κυκλική φανέρωσε τη θεία ενέργεια. Διότι ο κύκλος έχει πολλές εικόνες των θείων, και επειδή είναι το μόνο από όλα τα σχήματα που είναι απολύτως ένα, και επειδή στρέφεται προς τον εαυτό του, όπως ο νους, και επειδή εξαιτίας του ο κύλινδρος είναι ταχύτατος και εφάπτεται του επιπέδου μόνο κατά μία ευθεία. Επειδή, βεβαίως, το ακαριαίο και άχρονο ανήκει μόνο στον Θεό, ενώ το ταχύτατο και ό,τι γίνεται σε ελάχιστο χρόνο είναι πλησιέστερο στον Θεό. Και πάλι· το να είναι κάτι απολύτως υπεράνω της ύλης είναι θείο, ενώ το να βρίσκεται το μεγαλύτερο μέρος του πάνω από τη γη είναι πλησιέστατο προς τα θεία. «Και υπήρχε ομοίωμα», λέει, «στους τέσσερις τροχούς»· δηλαδή, υπήρχε σε αυτούς ομοιότητα και τόση μάλιστα, ώστε «οι τέσσερις», λέει, «να είναι ένας τροχός». «Διότι είδα», λέει, «και ιδού ένας τροχός πάνω στη γη».

Παντού επικρατεί το ένα και το όμοιο και η ένωση, λόγω της ομοψυχίας και της ειρήνης και του ότι ο Θεός είναι αυτός που κηρύσσεται, πράγμα το οποίο φανέρωσε και μέσα από τα παρακάτω, λέγοντας: «και η όψη των τροχών και η κατασκευή τους και το έργο τους», δηλαδή η κίνηση, «ήταν σαν να υπήρχε τροχός μέσα σε τροχό». Δηλαδή, η κίνηση των τροχών ήταν τόσο ενιαία, σαν ομόκεντροι τροχοί που περιστρέφονται από έναν άξονα. Διότι αυτό σημαίνει να υπάρχει «τροχός μέσα σε τροχό». «Και πορεύονταν προς τα τέσσερα μέρη τους», διότι «τα λόγια τους έφτασαν στα πέρατα της οικουμένης». «Και είχαν ύψος· και τους είδα, και τα νώτα τους ήταν γεμάτα οφθαλμούς ολόγυρα και στους τέσσερις· και όταν πορεύονταν τα ζώα, πορεύονταν δίπλα τους και οι τροχοί, και όταν τα ζώα σηκώνονταν από τη γη, σηκώνονταν μαζί τους και οι τροχοί. Όπου βρισκόταν η νεφέλη, εκεί βρισκόταν και το πνεύμα της πορείας· πορεύονταν τα ζώα και οι τροχοί σηκώνονταν μαζί τους, διότι πνεύμα ζωής υπήρχε μέσα στους τροχούς». «Και είχαν ύψος»· λόγω του μεγαλείου αυτού που κηρυσσόταν, επειδή κήρυτταν τον Ύψιστο. Επειδή, όμως, απέναντι στους εντελώς αναίσθητους και αχάριστους ανθρώπους χρειάστηκαν μερικές φορές τιμωρίες και πληγές, όπως στην περίπτωση του Ανανία, για τον λόγο αυτόν ήταν και φοβεροί. «Και τα νώτα τους ήταν γεμάτα οφθαλμούς»· επειδή γνώριζαν και τα εμπρός και τα πίσω.

ΤΟΥ ΟΣΙΟΥ ΠΑΤΕΡΑ ΜΑΣ ΜΑΚΑΡΙΟΥ ΤΟΥ ΑΙΓΥΠΤΙΟΥ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΕΣ ΟΜΙΛΙΕΣ Που είναι γεμάτες από πάρα πολλή ωφέλεια. Περί της τελειότητας που οφείλουν και πρέπει να επιδιώκουν οι Χριστιανοί. ΟΜΙΛΙΑ Α'. Ο μακάριος προφήτης Ιεζεκιήλ, αφού είδε μια θεόπνευστη και ένδοξη οπτασία και όραμα, τη διηγήθηκε και κατέγραψε μια οπτασία γεμάτη από ανείπωτα μυστήρια. Διότι είδε στην πεδιάδα το άρμα των Χερουβείμ, τέσσερα πνευματικά ζώα, όπου το κάθε ζώο είχε τέσσερα πρόσωπα, το ένα πρόσωπο λιονταριού, το άλλο πρόσωπο αετού, το έτερο μοσχαριού και το άλλο πρόσωπο ανθρώπου· και υπήρχαν φτερά σε κάθε πρόσωπο, ώστε κανένα να μην έχει πίσω μέρος ή οπίσθια. Και οι πλάτες τους ήταν γεμάτες μάτια, και οι κοιλιές τους ήταν ομοίως γεμάτες από μάτια, και δεν υπήρχε κανένα σημείο που να μην ήταν γεμάτο από μάτια. Και υπήρχαν τροχοί σε κάθε πρόσωπο, ένας τροχός μέσα σε άλλον τροχό, και μέσα στους τροχούς υπήρχε πνεύμα. Και είδε κάτι σαν ομοίωμα ανθρώπου, και πάνω τους να κάθεται κάποιος σαν ομοίωμα ανθρώπου, και τα όσα βρίσκονταν κάτω από τα πόδια του ήταν σαν κατασκεύασμα από ζαφείρι. Και το άρμα των Χερουβείμ και τα ζώα έφεραν τον Δεσπότη που επέβαινε σε αυτό· και όπου εκείνος ήθελε να πορευθεί, κατευθύνονταν ίσια μπροστά. Και είδε κάτω από τα Χερουβείμ κάτι σαν ανθρώπινο χέρι να τα υποβαστάζει και να τα μεταφέρει.