Πατερικές αναφορές στο ΙΕΖΕΚΙΗΛ 1:28

Διότι πολλές φορές η σοφία του Θεού διαφαίνεται ακόμη και στα ελάχιστα. Επειδή Εκείνος που άπλωσε τον ουρανό και εξάπλωσε τα απέραντα μεγέθη των πελάγων, αυτός είναι που έκανε κοίλο το λεπτότατο κεντρί της μέλισσας, σαν αυλό, ώστε μέσα από αυτό να εκχέεται το δηλητήριο. Είναι αδύνατον να δει κανείς Αυτόν με σαρκικούς οφθαλμούς, διότι το ασώματο δεν δύναται να υποπέσει στην αντίληψη των ματιών της σάρκας· και το έχει μαρτυρήσει ο ίδιος ο μονογενής Υιός του Θεού, λέγοντας: Κανείς ποτέ δεν έχει δει τον Θεό. Διότι, αν και σύμφωνα με τα γεγραμμένα ο Ιεζεκιήλ είδε, εντούτοις τι λέει η Γραφή; Είδε ομοίωμα της δόξας του Κυρίου, και όχι βεβαίως τον ίδιο τον Κύριο· αλλά ούτε καν την ίδια τη δόξα, όπως αληθινά είναι.

Και βλέποντας το ομοίωμα της δόξας, και όχι την ίδια τη δόξα, έπεσε στη γη από τον φόβο του. Εάν λοιπόν η θέα του ομοιώματος της δόξας προκαλούσε φόβο και αγωνία στους ανθρώπους, αν κάποιος αντίκριζε τον ίδιο τον Θεό, οπωσδήποτε θα έχανε τη ζωή του, σύμφωνα με όσα έχουν ειπωθεί: Κανείς δεν θα δει τον Θεό και θα παραμείνει ζωντανός. Γι’ αυτόν τον λόγο, και από τη μέγιστη φιλανθρωπία Του, ο Θεός άπλωσε τον ουρανό ως παραπέτασμα της δικής Του θεότητας, για να μην καταστραφούμε. Δεν είναι δικός μου αυτός ο λόγος, αλλά ένας προφήτης το είπε: Εάν ανοίξεις τον ουρανό, τρόμος θα καταλάβει τα βουνά εξαιτίας Σου, και θα λιώσουν ενώπιόν Σου. Και γιατί απορείς που ο Ιεζεκιήλ, βλέποντας το ομοίωμα της δόξας, έπεσε κάτω; Ο Δανιήλ, βλέποντας έναν δούλο του Κυρίου, έφριξε και έπεσε· και μέχρι που να πιέσει τα μάτια του για να δει κάτι σαν ομοίωμα του Υιού του Θεού, δεν τόλμησε να αποκριθεί. Εάν δε ο Γαβριήλ με την εμφάνισή του προκαλεί τρόμο στους προφήτες, τους ανθρώπους του Θεού, αν ερχόταν όπως ακριβώς ήταν στη φύση του, δεν θα χάνονταν όλοι; Αυτό είναι ολοφάνερο σε όλους. Αν λοιπόν θέλεις να γνωρίσεις με σαφήνεια ότι είναι αδύνατον να κατανοήσεις τη φύση του Θεού, μάθε τι λένε οι τρεις παίδες μέσα στο καμίνι της φωτιάς, υμνώντας τον Θεό: Ευλογημένος είσαι Εσύ, που επιβλέπεις τις αβύσσους, καθήμενος πάνω στα Χερουβίμ. Πες μου, ποια είναι η φύση των Χερουβίμ, και τότε θα κατανοήσεις και Εκείνον που κάθεται πάνω τους.

Και πάλι, όταν ο Ιεζεκιήλ αναφωνεί ρητώς σε εμάς ότι είδε τα Χερουβίμ να έχουν αναρτημένο πάνω από τα κεφάλια τους ένα στερέωμα με όψη ζαφειριού, και ομοίως πάνω σε θρόνο τον Κύριο Σαβαώθ. Διότι λέγει επί λέξει τα εξής: «Και ιδού», λέγει, «φωνή πάνω από το στερέωμα που βρισκόταν πάνω από το κεφάλι τους, και πάνω από το στερέωμα που ήταν πάνω από το κεφάλι τους φάνηκε κάτι σαν όψη λίθου ζαφειριού, ομοίωμα θρόνου πάνω σε αυτό, και πάνω στο ομοίωμα του θρόνου ένα ομοίωμα σαν μορφή ανθρώπου από πάνω. Και είδα κάτι σαν όψη ηλέκτρου από την εμφάνιση της οσφύος και πάνω, και από την εμφάνιση της οσφύος και έως κάτω, και είδα κάτι σαν όψη φωτιάς, και η λάμψη του γύρω-γύρω ήταν σαν την όψη του ουράνιου τόξου, όταν εμφανίζεται στο σύννεφο σε ημέρες βροχής, έτσι ήταν η όψη της λάμψης ολόγυρα, αυτή ήταν η όψη του ομοιώματος της δόξας του Κυρίου.»

Επομένως, επειδή δεν ήταν απίθανο ότι αρκετοί από τους πιο αμαθείς θα μας έλεγαν τέτοια πράγματα, αναγκαίως ο μακάριος Ευαγγελιστής σπεύδει να ανακόψει τις προσπάθειές τους λέγοντας: «Θεόν ουδείς εώρακε πώποτε». Διότι ο Μονογενής, ο οποίος είναι ο ίδιος Θεός, και βρίσκεται στους κόλπους του Θεού και Πατρός, έκανε προς εμάς αυτή την εξήγηση: προς μεν τον ιεροφάντη Μωυσή είπε πάρα πολύ καθαρά ότι «κανείς δεν θα δει το πρόσωπό μου και θα ζήσει»· προς δε τους δικούς του μαθητές την κατάλληλη στιγμή είπε: «Όχι ότι έχει δει κάποιος τον Πατέρα, παρά μόνο εκείνος που είναι από τον Θεό, αυτός έχει δει τον Πατέρα». Διότι ο Πατέρας είναι ορατός μόνο στον κατά φύσιν Υιό, και με τέτοιον τρόπο που θα μπορούσε κανείς να εικάσει θεοπρεπώς ότι η θεία φύση βλέπει και βλέπεται, σε κανένα απολύτως άλλο ον. Ωστόσο, ο λόγος των αγίων προφητών που διακηρύσσουν ότι έχουν δει τον Κύριο Σαβαώθ δεν διαψεύδεται καθόλου. Διότι δεν ισχυρίζονται ότι έχουν δει κατ' ουσίαν αυτό ακριβώς που είναι η φύση του Θεού, αλλά και οι ίδιοι αναβοούν ρητά λέγοντας: «Αυτό είναι το όραμα του ομοιώματος της δόξας του Κυρίου». Επομένως, το σχήμα της θείας δόξας αναπλάστηκε αινιγματικά μέσα από τα δικά μας ανθρώπινα πράγματα, και ήταν μάλλον μια ομοίωση, σαν σε ζωγραφικό πίνακα που αποτυπώνει τα θεοπρεπή γνωρίσματα, ενώ η αλήθεια αυτών ανέρχεται σε μια υπεροχή που ξεπερνά κάθε νου και λόγο.

Και το έχει μαρτυρήσει ο ίδιος ο μονογενής Υιός του Θεού, λέγοντας: Κανείς ποτέ δεν έχει δει τον Θεό. Διότι, ακόμη κι αν κάποιος εκλάβει κυριολεκτικά αυτό που είναι γραμμένο στον Ιεζεκιήλ, ότι δηλαδή ο Ιεζεκιήλ είδε τον Θεό, τι λέει όμως η Γραφή; Είδε ομοίωμα της δόξας του Κυρίου, όχι τον ίδιο τον Κύριο, αλλά το ομοίωμα της δόξας, και όχι την ίδια τη δόξα όπως είναι στην πραγματικότητα. Και βλέποντας μόνο το ομοίωμα της δόξας, και όχι την ίδια τη δόξα, έπεσε στη γη από τον φόβο. Αν λοιπόν η θέαση του ομοιώματος της δόξας προκαλούσε φόβο και αγωνία στους προφήτες, εάν κάποιος επιχειρούσε να δει τον ίδιο τον Θεό, οπωσδήποτε θα έχανε και τη ζωή του, σύμφωνα με το ρητό: Κανείς δεν θα δει το πρόσωπό μου και θα ζήσει. Γι' αυτόν τον λόγο, λόγω της μέγιστης φιλανθρωπίας Του, ο Θεός άπλωσε τον ουρανό ως παραπέτασμα της δικής Του θεότητας, για να μην καταστραφούμε. Δεν είναι δικός μου ο λόγος, αλλά ο προφήτης είπε: Εάν ανοίξεις τον ουρανό, τα όρη θα κυριευθούν από τρόμο εξαιτίας Σου και θα λιώσουν. Και γιατί απορείς αν ο Ιεζεκιήλ, βλέποντας το ομοίωμα της δόξας, έπεσε, όταν στον Δανιήλ εμφανίστηκε ο Γαβριήλ, όντας υπηρέτης του Κυρίου, και εκείνος αμέσως τρόμαξε και έπεσε με το πρόσωπο στη γη; Και μέχρι που ο άγγελος προσάρμοσε τον εαυτό του στο ομοίωμα υιού ανθρώπου, δεν τόλμησε ο προφήτης να απαντήσει. Εάν, λοιπόν, ο Γαβριήλ όταν εμφανιζόταν προκαλούσε τρόμο στους προφήτες, αν ο ίδιος ο Θεός εμφανιζόταν σύμφωνα με αυτό που είναι, δεν θα χάνονταν όλοι;

Βλέπεις πώς ο λόγος, ερμηνεύοντας τη δόξα του Θεού που επιβαίνει πάνω στον θρόνο, περιέγραψε μορφή ανθρώπου; Και τι άλλο θα μπορούσε να είναι αυτή η μορφή του ανθρώπου, η οποία δεν ονομάστηκε ο ίδιος ο Θεός, αλλά δόξα του Θεού, παρά ο μονογενής Λόγος του Θεού; Τον οποίο άλλοτε μεν τον ονομάζει δόξα του Θεού και Πατέρα, άλλοτε δε μορφή ανθρώπου εξαιτίας της ανθρώπινης φύσης που προσέλαβε. Του οποίου τα μεν γνωρίσματα της θεολογίας παρομοιάζονταν με το ήλεκτρο, που είναι πολυτιμότερο από κάθε ύλη, τα δε από την οσφύ και κάτω, άλλοτε μεν με όψη φωτιάς, άλλοτε δε με λάμψη φωτός· επειδή τα δημιουργήματα που υπόκεινται στη γένεση και οι άνθρωποι πάνω στη γη έχουν ανάγκη από τις διάφορες δυνάμεις του· όσοι μεν έπραξαν έργα άξια του φωτός έχουν ανάγκη τη φωτιστική ενέργεια, όσοι δε έπραξαν έργα άξια του πυρός την καυστική και τιμωρό δύναμη.

Τον Μανωέ τον κριτή παλαιότερα, και τον Πέτρο τον μαθητή αργότερα, πώς δεν τους θαύμασες; Τον μεν πρώτο, επειδή δεν άντεξε ούτε καν την όψη του Θεού που εμφανίστηκε, και γι' αυτό έλεγε: «Χαθήκαμε, γυναίκα, είδαμε τον Θεό»· διότι για τους ανθρώπους δεν είναι χωρητή ούτε καν η θεία εμφάνιση, πόσο μάλλον η θεία φύση. Τον δε δεύτερο, επειδή δεν δεχόταν στο πλοίο τον Χριστό που του εμφανίστηκε, και γι' αυτό τον παρακαλούσε να απομακρυνθεί. Και τούτο, μολονότι ο Πέτρος ήταν πιο θερμός από τους άλλους στην επίγνωση του Χριστού, και γι' αυτό μακαρίστηκε και του εμπιστεύθηκαν τα μέγιστα. Τι θα μπορούσες άραγε να πεις για τον Ησαΐα, και τον Ιεζεκιήλ, τον επόπτη των μεγίστων αποκαλύψεων, και τους υπόλοιπους προφήτες; Από τους οποίους ο μεν πρώτος είδε τον Κύριο Σαβαώθ να κάθεται σε θρόνο δόξης, και να περιστοιχίζεται, να υμνείται και να καλύπτεται από τα εξαπτέρυγα Σεραφείμ, ενώ ο ίδιος καθαριζόταν με τον αναμμένο άνθρακα και προετοιμαζόταν για την προφητεία. Ο δε δεύτερος περιγράφει το όχημα του Θεού, τα Χερουβείμ, και τον θρόνο που βρίσκεται πάνω από αυτά, και το στερέωμα πάνω από αυτόν, και Εκείνον που εμφανιζόταν στο στερέωμα, καθώς και κάποιες φωνές, κινήσεις και πράξεις. Και αυτά, είτε ήταν κάποια ημερήσια οπτασία ορατή μόνο στους αγίους, είτε αληθινό νυχτερινό όραμα, είτε αποτύπωση στο ηγεμονικό της ψυχής που ερχόταν σε επαφή με τα μελλοντικά σαν να ήταν παρόντα, είτε κάποιο άλλο απόρρητο είδος προφητείας, δεν μπορώ να το πω· το γνωρίζει όμως ο Θεός των προφητών, και εκείνοι στους οποίους ενεργούνται τα τοιαύτα.

Τι είδε, λοιπόν, αυτός; «Ιδού, λέει, ερχόταν νεφέλη από τον βορρά, και ολόγυρα υπήρχε λάμψη και πυρ που άστραφτε, και στο μέσο του σαν όψη ηλέκτρου και λάμψη μέσα σε αυτό, και στο μέσο ομοίωμα τεσσάρων ζώων. Αυτή ήταν η όψη τους, υπήρχε επάνω τους ομοίωμα ανθρώπου. Και το καθένα είχε τέσσερα πρόσωπα, και το καθένα τέσσερις πτέρυγες. Και είχαν ύψος, λέει, και ήταν φοβερά, και οι ράχες και των τεσσάρων ήταν γεμάτες οφθαλμούς ολόγυρα, και πάνω από το κεφάλι τους υπήρχε ομοίωμα σαν στερέωμα, σαν φοβερή όψη κρυστάλλου, εκτεταμένο ψηλά πάνω από το κεφάλι τους, και οι πτέρυγές τους, δύο στο καθένα, κάλυπταν τα σώματά τους, και πάνω από το στερέωμα υπήρχε κάτι σαν όψη λίθου σαπφείρου· και πάνω σε αυτό ομοίωμα θρόνου, και πάνω στο ομοίωμα του θρόνου υπήρχε ομοίωμα σαν μορφή ανθρώπου επάνω του. Και είδα κάτι σαν όψη ηλέκτρου, από την όψη της οσφύος και προς τα πάνω, και από την όψη της οσφύος και προς τα κάτω σαν όψη φωτιάς, και η λάμψη του ήταν σαν την όψη του τόξου, όταν βρίσκεται στη νεφέλη σε ημέρα βροχής». Και μετά από όλα αυτά, θέλοντας να δείξει ότι ούτε ο προφήτης, ούτε εκείνες οι δυνάμεις αντίκρισαν καθαρή την ίδια την ουσία, λέει: «Αυτή ήταν η όψη του ομοιώματος της δόξας του Κυρίου». Είδες και εκεί και εδώ τη συγκατάβαση;

Παρουσιάσαμε και άλλες δυνάμεις, τα Χερουβίμ, και δείξαμε πώς επάνω τους υπάρχει στερέωμα, πώς υπάρχει λίθος κρυστάλλου, πώς υπάρχει ομοίωμα θρόνου και μορφή ανθρώπου και ήλεκτρο και πυρ και τόξο· και μετά από όλα εκείνα λέει ο προφήτης: «Αυτό είναι το όραμα του ομοιώματος της δόξας του Κυρίου». Και μέσα από όλα αυτά σας δείχναμε τη συγκατάβαση του Θεού, και ότι ακόμη και αυτή η ίδια είναι αβάσταχτη για τις άνω δυνάμεις.

Για να γίνει το παράδειγμά μας πιο κοντά στον σκοπό και πιο θεοπρεπές, ας νοηθεί ότι τα κέντρα αυτών των σφαιρών βρίσκονται εντός αυτού του κόσμου, οι περιφέρειές τους όμως ας περιέχουν τα πάντα και όλα τα υπερκόσμια, και με αυτόν τον τρόπο ας θεωρηθούν ως τρεις ήλιοι, απεριόριστοι ως προς το μέγεθος, που ακτινοβολούν με ένα φως και οι τρεις· είναι ίσοι ως προς το κάλλος, τη λαμπρότητα, τη δύναμη, και ως προς όλα εκτός από την ιδιότητα του καθενός, ευρισκόμενοι όλοι μέσα σε όλους, και ο καθένας μέσα στον καθένα, και μέσα στον εαυτό του και στους άλλους, και όντας οι ίδιοι συγχρόνως στο μέσο και πάνω από το μέσο, και πάλι στα άκρα και πέρα από τα άκρα όλοι αναμεταξύ τους, και θεωρούμενος ο καθένας και ιδιαιτέρως καθ' εαυτόν και μέσα σε όλους· ο προφήτης Ιεζεκιήλ, βλέποντας τον Θεό όσο του ήταν δυνατόν, είπε: «αυτό είναι το όραμα του ομοιώματος της δόξας του Κυρίου»· κι εγώ, καυχώμενος εν Κυρίω, λέγω ότι αυτή η εικόνα είναι κατάλληλη για να καταδειχθεί η τρισήλιος θεότητα, στο μέτρο που μας είναι εφικτό, καθώς και η μεσότητα και ακρότητα των εκεί προσώπων του ενός προς το άλλο· εσείς δε, αφού πάρετε από το παράδειγμα ό,τι είναι χρήσιμο, αφήστε το υπόλοιπο· διότι το σχήμα, το διάστημα και την τοπική κίνηση, αφήστε τα σε όσα έχουν σχήμα και κινούνται περιγραπτά μέσα σε τοπικό διάστημα.

Αυτό δε αποτελούσε εικόνα του ίδιου του Χριστού, του οποίου όλα τα άλλα είναι σύμβολα, «ο οποίος έλαβε ανθρώπινη μορφή», του οποίου «από την όψη της οσφύος και πάνω, ήταν σαν είδος ηλέκτρου, και από την όψη της οσφύος και κάτω, σαν είδος φωτιάς». Διότι η μεν πρώτη παρουσία του Χριστού ήταν φιλάνθρωπη και καθόλου φοβερή· «διότι δεν ήρθα», λέει, «για να κρίνω τον κόσμο», η δε δεύτερη είναι φοβερή και διαχωρίζει τους αγαθούς από τους αντιθέτους, όταν πύρινος ζήλος πρόκειται να καταφάγει τους εναντίους. «Η δε λάμψη του ολόγυρα ήταν σαν την όψη του ουράνιου τόξου, όταν βρίσκεται στο σύννεφο σε ημέρα βροχής». Αυτό το τόξο έγινε σημείο της συμφιλίωσης του Θεού προς τους ανθρώπους μετά από εκείνον τον κατακλυσμό, ώστε να μην επιφέρει πλέον την ίδια τιμωρία στους ανθρώπους, καθώς είναι γραμμένο: «Αφού είπε δηλαδή ο Θεός στον Νώε, θα στήσω τη διαθήκη μου προς εσάς και δεν θα πεθάνει κάθε σάρκα», πρόσθεσε: «αυτό είναι το σημείο της διαθήκης μου: το τόξο που βρίσκεται στο σύννεφο». Ο δε Κύριος, έχοντας συμφιλιώσει τους ανθρώπους με τον Πατέρα, έδωσε στους πιστούς ως σημείο το ίδιο Του το αίμα, για να ξεφύγουν από το πρόσωπο του τόξου και να σωθούν από τον επερχόμενο ολεθρευτή, το οποίο και ο προφήτης προσδοκώντας έλεγε: «κάνε μαζί μου ένα σημείο για καλό». Και ο Κύριος ονομάζει τον ίδιο Του τον σταυρό σημείο που θα φανεί στα σύννεφα· το οποίο είναι σημείο της καταλλαγής του Θεού προς τους ανθρώπους. «

«Διότι με τον Θεό συμφιλιωθήκαμε διά του σταυρού», λέει ο απόστολος. Ενδεικτικό αυτών ήταν το τόξο πάνω στη νεφέλη. «Αυτή είναι η όραση του ομοιώματος της δόξας του Κυρίου». Διότι δόξα του Χριστού είναι η οικονομία. Επειδή, όταν εκπληρώθηκε από αυτόν η οικονομία, λέει: «Τώρα δοξάστηκε ο Υιός του ανθρώπου». Στον οποίο ανήκει η δόξα στους αιώνες των αιώνων. Αμήν!

Διότι το «πυρ στο εσωτερικό του», δηλαδή το φοβερό της θεότητας, λέει ότι το είδε σε κύκλο, κυρίως επειδή η εικόνα του κύκλου αρμόζει στον Θεό, και έπειτα για να διδαχθεί ότι αυτά που φανερώνονται είναι υπερφυσικά. Γι' αυτό, το πυρ, το οποίο κινείται σε ευθεία πορεία, το έβλεπε να σχηματίζει κύκλο, για να μάθει ότι τα φαινόμενα δεν εμφανίζονται για τον εαυτό τους, αλλά αποβλέπουν σε άλλα και αποτελούν εικόνες άλλων πραγμάτων, και μάλιστα υπερφυσικών. Έβλεπε, λοιπόν, «την όψη του ηλέκτρου από τη μέση και προς τα επάνω». Διότι η πρώτη εμφάνιση του Σωτήρα ήταν φιλάνθρωπη και δεν είχε τίποτα το φοβερό: «διότι δεν ήλθα», λέει, «για να κρίνω τον κόσμο». «Η δε όψη του πυρός ήταν από τη μέση και προς τα κάτω», δηλαδή το τελευταίο μέρος. Διότι η Δευτέρα Παρουσία του Χριστού θα είναι φοβερή και αφανιστική για τους φαύλους, και θα διακρίνει το χειρότερο από το καλύτερο, κατά την οποία απειλούνται με πυρ όσοι αμαρτάνουν. Και ο μακάριος Παύλος λέει: «κάποια φοβερή αναμονή κρίσεως, και ορμή πυρός που πρόκειται να καταφάγει τους εναντίους». «Και το φως του ήταν σαν την όψη του ουράνιου τόξου». Το τόξο είναι το σημείο της συμφιλίωσης του Θεού με τους ανθρώπους, καθώς είναι γραμμένο: «θα θέσω το τόξο μου στη νεφέλη και θα είναι σημείο της διαθήκης μου» και «δεν θα προχωρήσω πλέον σε καταστροφή ολόκληρης της γης».

Βλέποντας αυτά πρόσθεσε: «Αυτό το όραμα είναι ομοίωμα της δόξας του Κυρίου», δηλαδή όσα φανερώθηκαν είναι εικόνα της οικονομίας του Σωτήρα. Διότι δική του δόξα ο Κύριος αποκαλεί και τον ίδιο τον σταυρό, αλλά αποκαλεί έτσι και ολόκληρη την οικονομία. Επειδή, αφού εκπλήρωσε όλο το έργο για εμάς και καθώς πορευόταν πλέον προς τον Πατέρα, έλεγε στους αποστόλους: «Τώρα δοξάστηκε ο Υιός του ανθρώπου». Σε Αυτόν πρέπει αιώνια δόξα.