Πατερικές αναφορές στο ΙΕΖΕΚΙΗΛ 1:4

Έπρεπε λοιπόν εμείς πάντοτε να στρέφουμε την προαίρεσή μας με όλη μας τη δύναμη προς τη ζωοποιό και καθαρτική αύρα του Αγίου Πνεύματος, δηλαδή προς εκείνο το πνεύμα που είδε ο προφήτης Ιεζεκιήλ να έρχεται από τον βορρά μέσα σε φως γνώσεως, ώστε το θεωρητικό μέρος της ψυχής μας να παραμένει πάντοτε εντελώς αίθριο, για να μπορούμε να προσεγγίζουμε αλάνθαστα τα θεία θεωρήματα, βλέποντας τα του φωτός μέσα σε αέρα φωτός· διότι αυτό είναι το φως της αληθινής γνώσεως. 76. Μερικοί υπέθεσαν ότι η χάρη και ταυτόχρονα η αμαρτία, δηλαδή το πνεύμα της αλήθειας και το πνεύμα της πλάνης, κρύβονται μέσα στον νου όσων βαπτίζονται. Γι' αυτό, λένε, το ένα πρόσωπο προτρέπει τον νου προς τα καλά, ενώ το άλλο αμέσως προς τα αντίθετα. Εγώ όμως, από τις θείες Γραφές και από την ίδια την αίσθηση του νου, έχω κατανοήσει ότι πριν από το άγιο Βάπτισμα η χάρη προτρέπει την ψυχή προς τα καλά από έξω, ενώ ο Σατανάς φωλιάζει στα βάθη της προσπαθώντας να φράξει όλες τις ορθές διεξόδους του νου· από την ώρα όμως που αναγεννιόμαστε, ο δαίμονας βρίσκεται απ' έξω, ενώ η χάρη από μέσα. Γι' αυτό διαπιστώνουμε ότι, όπως παλιά η πλάνη κυρίευε την ψυχή, έτσι και μετά το βάπτισμα την κυριεύει η αλήθεια.

46. ΑΚΟΜΗ ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΙΔΙΟΥ Ενώ ο προφήτης Ιεζεκιήλ είπε: «Και ήλθε επάνω μου το χέρι του Κυρίου, και είδα, και ιδού, ορμητικός άνεμος ερχόταν από τον βορρά» και στη συνέχεια ανέφερε: «Και στο μέσο υπήρχε κάτι σαν ομοίωμα τεσσάρων ζώων. Και η όψη τους είχε ομοίωμα ανθρώπου, και το καθένα είχε τέσσερα πρόσωπα. Και η μορφή των προσώπων τους ήταν πρόσωπο ανθρώπου και πρόσωπο λέοντα από τα δεξιά και στα τέσσερα, και πρόσωπο μόσχου από τα αριστερά και στα τέσσερα, και πρόσωπο αετού και στα τέσσερα», άκουσε παρομοίως τι λέει και ο Πλάτωνας: «Τώρα λοιπόν», είπα εγώ, «ας συζητήσουμε μαζί του, αφού έχουμε συμφωνήσει ποια δύναμη έχει το καθένα, και το να αδικεί κανείς και το να πράττει δίκαια». «Πώς;», είπε εκείνος. «Πλάθοντας με τον λόγο μια εικόνα της ψυχής, για να αντιληφθεί αυτός που τα έλεγε εκείνα, τι είδους πράγμα έλεγε». «Τι λογής εικόνα;», ρώτησε. «Σαν κάποιες από εκείνες», είπα εγώ, «όπως οι φύσεις που μυθολογείται ότι υπήρξαν στα αρχαία χρόνια, όπως της Χίμαιρας, της Σκύλλας, του Κέρβερου και αρκετών άλλων».

Ερμηνεία στον Ιεζεκιήλ. Θεωρούμε ότι ο άνθρωπος είναι το λογικό· ο λέοντας, το θυμικό· ο μόσχος, το επιθυμητικό· ο αετός, η συνείδηση που επιστατεί στα υπόλοιπα, η οποία είναι αυτό που ο Παύλος ονομάζει πνεύμα του ανθρώπου. Ο καθήμενος είναι ο Πατέρας· το πνεύμα, το Άγιο Πνεύμα· η δε νεφέλη, ο Υιός· το δε «από βορρά», (σημαίνει) αυτόν που από την εισαγωγική κατάσταση οδεύει προς τα ανώτερα. Το φέγγος (αναφέρεται) λόγω του φωτισμού· το πυρ, λόγω της παιδαγωγίας· το ότι εξαστράπτει, επειδή οι κολάσεις επέρχονται κατά διαλείμματα· το δε κεκαθαρμένο μέρος της ψυχής ονομάζεται ήλεκτρο· πρέπει να σημειωθεί ότι το ομοίωμα του ανθρώπου προηγείται. Και κάθε λογική φύση είναι πτερωμένη με πνευματικά πτερά. Και συσφίγγονται μεταξύ τους, λόγω της κοινωνικότητας και της ομόνοιας. Το δε χέρι ανθρώπου από κάτω, λόγω της ευταξίας.

Το δε στερέωμα, λόγω του στερεού. Η δε ίριδα, λόγω της ειρήνης και της διαθήκης του Θεού προς εμάς. Ο σάπφειρος, τα απόρρητα· ο κρύσταλλος, το καθαρό και άδολο. Όρθια τα πόδια, λόγω του σταθερού και μόνιμου. Πυρ που συστρέφεται στο μέσο, όχι χαλαρό και ρευστό. Το δε φέγγος, για το τέλος της αναπαύσεως. Το δε ίχνος των ποδιών, κατά μεν τον Σύμμαχο, είναι μόσχου, λόγω του κοπιαστικού έργου στη γη· κατά δε τον Ακύλα, στρογγυλό, ως το ωραιότερο των σχημάτων. Η δε όψη των τροχών, κατά μεν τον Σύμμαχο, είναι υακίνθινη.

Και αυτό που φαινόταν, έδειχνε να κινείται από το Πνεύμα, επειδή η γέννηση του Κυρίου προήλθε από το Άγιο Πνεύμα. Το δε «από βορρά» σημαίνει ότι, ενώ καθόταν στα δεξιά του Θεού, ήρθε στον κόσμο. Διότι η ανατολή αποτελεί αινιγματική εικόνα του Πατέρα, ο οποίος ονομάζεται Ανατολή. Και αν εννοήσουμε τον Πατέρα να κάθεται προς την ανατολή, όπως είναι γραμμένο, και να επιβλέπει τα ταπεινά, το βόρειο μέρος θα νοηθεί ότι βρίσκεται στα δεξιά του.

Και έτσι συμβολικά, στο μέτρο που ήταν δυνατό, έδειξε τον Κύριο να έρχεται στη δική μας εσχατιά. Η νεφέλη που φαινόταν γύρω του ήταν το Άγιο Πνεύμα, διότι σε πολλά σημεία της Γραφής φανερώνεται ως νεφέλη. Διότι το Άγιο Πνεύμα όχι μόνο συγκρότησε εκείνη τη θεία σάρκα στην κοιλιά της αγίας και άμωμης Παρθένου, αλλά και συμπαραστεκόταν στον Σωτήρα ως ομοούσιο και τον δόξαζε μέσω των έργων που αρμόζουν στον Θεό. Το δε «φέγγος γύρω από τη νεφέλη και πυρ που εξαστράπτει», υποδείκνυε τη λαμπρότητα των θείων έργων και τη θεότητα του Υιού και του Πνεύματος. Το δε «στο μέσον της νεφέλης ως είδος ηλέκτρου», υποδείκνυε ότι η σάρκα του Σωτήρα είναι από μόνη της φωτεινή και αντάξια του Μονογενούς.

Ο ίδιος ο Κύριος φανέρωσε τον εαυτό του στον προφήτη σύμφωνα με την υπόσχεση που έδωσε σε όσους τον αγαπούν. Διότι, αφού είπε «εκείνος που με αγαπά, θα αγαπηθεί από τον Πατέρα μου και εγώ θα τον αγαπήσω», πρόσθεσε «και θα φανερώσω σε αυτόν τον εαυτό μου». Γι' αυτό λέει: «Έγινε λόγος Κυρίου προς τον Ιεζεκιήλ, και ήλθε πάνω μου χέρι Κυρίου», εκφράσεις που δήλωναν τον Σωτήρα, ο οποίος είναι και Λόγος και δύναμη του Πατέρα. Διότι μέσω αυτού δημιούργησε τα πάντα και για τον λόγο αυτό ονομάζεται «χέρι Κυρίου» και «βραχίονας» και «δεξιά» και τα παρόμοια. «... Και ιδού, ορμητικό πνεύμα ερχόταν από τον βορρά, και μεγάλο σύννεφο πάνω του, και φως γύρω του, και πυρ που άστραφτε, και στο μέσο του κάτι σαν όψη λαμπερού ήλεκτρου μέσα στο πυρ, και φως μέσα του». «Πνεύμα, λέει, ερχόταν» και κινούσε αυτό που φαινόταν, διότι αναφέρεται στον Σωτήρα: «εκείνο που γεννήθηκε σε αυτήν προέρχεται από το Άγιο Πνεύμα». «Και από τον βορρά»: δηλαδή από τα δεξιά του Πατέρα, ο οποίος ονομάζεται Ανατολή.

Διότι, εφόσον ο Θεός και Πατέρας νοείται ως ανατολή, θεωρείται ότι βλέπει προς τη δύση και επιβλέπει τα ταπεινά. Το βόρειο μέρος θα νοηθεί στα δεξιά του. «Και νεφέλη υπήρχε γύρω του». Το Άγιο Πνεύμα, το οποίο σε πολλά σημεία της Γραφής δηλώνεται μέσω της νεφέλης, και το οποίο δημιούργησε εκείνη την άγια σάρκα μέσα στην κοιλιά της αγίας Παρθένου, ήταν μεν παρόν αόρατα για κάποιο διάστημα στον Σωτήρα μέχρι την ημέρα της αναδείξεώς του, αργότερα όμως ήταν παρόν πιο φανερά, όταν και τον δόξαζε μέσα από τα έργα που αρμόζουν στον Θεό. Και για τον λόγο αυτό, άλλοτε φαινόταν ως πνεύμα και άλλοτε ως νεφέλη γύρω από αυτό που εμφανιζόταν. «Ήταν δε μεγάλη η νεφέλη» λόγω της θεότητας, την οποία υποδείκνυε τόσο το φέγγος όσο και το πυρ που άστραφτε. «Και στο μέσο αυτού του πυρός, που βρισκόταν γύρω από τη νεφέλη, υπήρχε κάτι σαν όψη ηλέκτρου», το οποίο φανέρωνε τη σάρκα του Σωτήρα, η οποία ήταν και από μόνη της λαμπρή και καθαρή και άξια του Μονογενούς. Το δε «φέγγος μέσα στο ήλεκτρο» είναι η θεότητα που ήταν κρυμμένη μέσα στον άνθρωπο. «Και στο μέσο υπήρχε κάτι σαν ομοίωμα τεσσάρων ζώων· και αυτή ήταν η όψη τους· υπήρχε ομοίωμα ανθρώπου σε αυτά, και το καθένα είχε τέσσερα πρόσωπα και το καθένα τέσσερις φτερούγες. Και τα σκέλη τους ήταν ίσια και τα πόδια τους φτερωτά και έβγαζαν σπινθήρες, σαν χαλκός που αστράφτει».