Πατερικές αναφορές στο ΙΕΖΕΚΙΗΛ 13:3

Αρπάζουν λοιπόν, για την απόδειξη της τόσο γελοίας μυθολογίας τους, και αυτό πρώτα από όλα το χωρίο που εξετάζουμε τώρα: «Ήταν το φως το αληθινό, το οποίο φωτίζει κάθε άνθρωπο που έρχεται στον κόσμο». Εκτός δε από αυτό, παραθέτουν και κάποια άλλα από τη θεία Γραφή, όπως το: «Πριν να ταπεινωθώ, εγώ αμάρτησα». Και μάλιστα, παραληρώντας δίχως να ντρέπονται, λένε: Ιδού, λέει ότι η ψυχή έχει αμαρτήσει πριν από την ταπείνωση, δηλαδή την ενσωμάτωση, και για αυτόν τον λόγο δικαίως ταπεινώθηκε, έχοντας δεθεί με τον θάνατο και τη φθορά, όπως ακριβώς και ο Παύλος ονομάζει έτσι το σώμα λέγοντας «Ταλαίπωρος άνθρωπος που είμαι εγώ, ποιος θα με λυτρώσει από το σώμα του θανάτου τούτου;». Αν δε, λένε, η ψυχή αμαρτάνει πριν από την ταπείνωση και έρχεται στον κόσμο, προφανώς σημαίνει ότι προϋπάρχει. Διότι πώς θα μπορούσε ποτέ να αμαρτήσει κάτι που δεν υπάρχει ακόμη; Και έρχεται στον κόσμο, κινούμενη προφανώς από κάποιους άλλους τόπους. Αυτοί που συνθέτουν τέτοιες πλάνες εναντίον των δογμάτων της Εκκλησίας και συσσωρεύουν φλυαρίες ανώφελων διηγήσεων στα αυτιά των πιο απλοϊκών, δικαίως θα ακούσουν: «Ουαί σε αυτούς που προφητεύουν από την καρδιά τους, και δεν βλέπουν απολύτως τίποτα».

Πολλοί μεταξύ των Ιουδαίων, θεωρώντας τον θείο φόβο ως μηδαμινό, επιδιώκοντας και αποδεχόμενοι μόνο τις ανθρώπινες τιμές, και νικώμενοι από αισχρά κέρδη, αποτολμούσαν να προφητεύουν «μιλώντας από την ίδια τους την καρδιά, και όχι από το στόμα του Κυρίου», όπως είναι γραμμένο. Γι' αυτό άλλωστε και ο ίδιος ο Δεσπότης των πάντων τους κατηγορούσε λέγοντας: «Δεν απέστειλα εγώ τους προφήτες, δεν μίλησα σε αυτούς, κι όμως αυτοί προφήτευαν»· αλλά και τους απειλούσε ότι θα υποστούν τα δεινά, φωνάζοντας: «Αλίμονο σε αυτούς που προφητεύουν από την καρδιά τους, και δεν βλέπουν απολύτως τίποτα». Τέτοιος ήταν ο Σαμέας, ο οποίος αντιπαρέθεσε το δικό του ψεύδος στα λόγια του Ιερεμία, και αφού άρπαξε τους ξύλινους κλοιούς και τους συνέτριψε, είπε: «Αυτά λέει ο Κύριος: Θα συντρίψω τον ζυγό του βασιλιά της Βαβυλώνας».

Διότι, εάν μπορούν να το αποδείξουν αυτό από τη Θεία Γραφή, ας προσκομίσουν όσα θέλουν, και ας μας διατηρήσουν ανόθευτες τις φωνές των αγίων. Εάν όμως είναι ευρήματα της δικής τους γνώμης και έχουν κατασκευάσει τους συλλογισμούς τους πάνω σε αυτό, με χαρίεντα τρόπο θα πούμε: «Ουαί σε αυτούς που προφητεύουν από την καρδιά τους». Διότι θα παραδεχθούμε ότι ο Πατέρας θέλει πάντοτε εκείνα τα οποία γνωρίζουν να τηρούν απαραχάρακτη τη θεία Του δόξα και διασώζουν την ορθότητα των δογμάτων περί Αυτού. Επομένως, αφού εγκαταλείψουμε τις δικές τους ανοησίες, θα προχωρήσουμε στον αληθινό λόγο περί Αυτού, πιστεύοντας ότι γεννήθηκε από την ουσία του Θεού και Πατέρα ως αληθινός Υιός, και Θεός από Θεό κατά φύση. Διότι λέει την αλήθεια, όντας κατ' αυτόν τον τρόπο χαρακτήρας και ομοίωση του Θεού και Πατέρα, όταν λέει: «Εκείνος που έχει δει εμένα, έχει δει τον Πατέρα· πώς λοιπόν εσύ λες, Δείξε μας τον Πατέρα;». Διότι σου είναι δυνατόν, λέει, ω Φίλιππε, να ατενίσεις μέσα σε εμένα τη φύση του Πατέρα, και από αυτό που είμαι εγώ να κατανοήσεις τον γεννήτορα. Διότι έχω φανερωθεί και είμαι σύμφωνα με την αλήθεια απαράλλακτος χαρακτήρας της ουσίας Του και ακριβής εικόνα, αποτυπώνοντας ολόκληρη μέσα μου τη φύση του Θεού και Πατέρα. Ποιον άλλο τρόπο θεοπτίας θα μπορούσες πλέον να αναζητήσεις, εάν φαινόταν ότι έχεις την ικανότητα να φρονείς τα πρέποντα, ή τι είδους θεωρία, πες μου, ζητάς;

Προφήτη δε ονομάζει εδώ όχι βέβαια τον αληθινό και σταλμένο από τον Θεό, αλλά μάλλον εκείνον που κατά κάποιον τρόπο πλάθει για τον εαυτό του την προφητική φήμη. Για αυτούς λέει μέσω της φωνής του Ιεζεκιήλ: Αλίμονο σε αυτούς που προφητεύουν από την καρδιά τους, και όχι από το στόμα του Κυρίου. Έχουν κατακριθεί επίσης και μέσω της φωνής του Ησαΐα. Διότι λέει κάπου για την Ιερουσαλήμ: Οι άρχοντές της δίκαζαν με δώρα, οι προφήτες της μάντευαν με αργύρια. <Άραγε θα καταβροχθίσει αυτή τη βουλή; Διότι αυτή η βουλή γίνεται ένεκα πλεονεξίας.> Λέγοντας ότι έχουν πλανηθεί ο ιερέας μαζί και ο προφήτης, και μάλιστα ότι έχουν χάσει τον ορθό νου εξαιτίας του κρασιού από το αμπέλι των Σοδόμων και από τη νοητή μέθη, και προσθέτοντας ότι αυτό είναι φάσμα, δηλαδή κατάπληξη και ένα είδος θάμβους, καταδεικνύει αμέσως και την αφορμή αυτής της καταπλήξεως, καθώς και τα εγκλήματα της παραφροσύνης και της μέθης των ιερέων.

Ως εγγαστρίμυθους δε, εννοεί τους ψευδομάντεις, δηλαδή τους πυθωνικούς, αυτούς που εκβάλλουν από την ίδια τους την καρδιά ό,τι νομίζουν, και δεν γνωρίζουν τίποτα από την αλήθεια. Για αυτούς ακριβώς αναφέρει και ο προφήτης Ιεζεκιήλ: «Ουαί σε αυτούς που προφητεύουν από την καρδιά τους, και δεν βλέπουν απολύτως τίποτα.» Διαλύθηκαν, επομένως, τα σημεία που παρέχονταν σε ορισμένους από αυτούς μέσω της ψευδομαντείας, δηλαδή οι προαναγγελίες. Διότι αδράνησαν παντού τα ελληνικά μαντεία, και σιώπησαν οι θεοί των Ελλήνων που συνήθιζαν να ψευδολογούν· στράφηκαν δε προς τα πίσω οι συνετοί, και απομωράνθηκαν οι βουλές τους. Φαίνεται δε πως συνετούς εδώ εννοεί, είτε τους μάγους των Ελλήνων, επειδή μεταξύ τους ονομάζονταν σοφοί, είτε ίσως και εκείνους που είχαν τη φήμη σοφού ανάμεσά τους, οι οποίοι ήταν οξυδερκείς στην αντίληψη, διέθεταν ρητορική δεινότητα, ήταν άριστοι στην ευγλωττία, και κάθε άλλο παρά ανίκανοι ήταν στο να μπορούν να καλλωπίζουν το ψεύδος με τις ωραιολογίες τους. Τέτοιοι άνθρωποι, λέμε, στράφηκαν προς τα πίσω· αφού πλέον αποδείχθηκε άχρηστη και ανωφελής η σοφία τους, η οποία είναι ψυχική, επίγεια και δαιμονιώδης. Ότι άλλωστε έχει απομωρανθεί η σοφία του κόσμου, προφανώς από τον Θεό, το αναφέρει και ο πάνσοφος Παύλος.

Υπομνηματική εξήγηση του Κυρίλλου, αρχιεπισκόπου Αλεξανδρείας, στον προφήτη Σοφονία. Τόμος πρώτος. «Λόγος Κυρίου, ο οποίος έγινε προς τον Σοφονία, τον γιο του Χουσί, γιου του Γοδολίου, γιου του Αμορίου, γιου του Εζεκίου, κατά τις ημέρες του Ιωσία, γιου του Αμώς, βασιλιά του Ιούδα». Προφητεύει λοιπόν στα Ιεροσόλυμα ο μακάριος Σοφονίας, ο οποίος δεν ήταν άσημος ως προς την κατά σάρκα καταγωγή, ούτε βέβαια ανήκε σε εκείνους που είχαν ως συνήθεια να ψευδολογούν και να επινοούν ψεύτικους θείους λόγους για τους ακροατές τους, για τους οποίους είπε και ο θεσπέσιος Ιεζεκιήλ: «Αλίμονο σε εκείνους που προφητεύουν από την καρδιά τους και δεν βλέπουν απολύτως τίποτα», καθώς επίσης και ο ίδιος ο Θεός των όλων διά της φωνής του Ιερεμία: «Δεν απέστελλα τους προφήτες, και αυτοί έτρεχαν· ούτε μίλησα προς αυτούς, και αυτοί προφήτευαν». Αντιθέτως, ήταν αληθινός προφήτης, μεταφέροντας τους λόγους από το στόμα του Κυρίου, και όντας πλήρης Αγίου Πνεύματος, ανέβλυζε τα αγαθά από την καρδιά του όπως από μια καλή πηγή· διότι η γλώσσα των αγίων δεν γνωρίζει να λέει ψέματα.

Και σε αυτά προσθέτει, λέγοντας: «Ωραία ευχαριστήρια δώρα τούς προσέφερε ο Μακριανός για τη βασιλεία που ήλπιζε· αυτός, ενώ προηγουμένως λεγόταν ότι ήταν ο υπεύθυνος των γενικών οικονομικών (επί των καθόλου λόγων) του αυτοκράτορα, δεν σκέφτηκε τίποτα το εύλογο ούτε το καθολικό, αλλά υπέπεσε στην προφητική κατάρα που λέει: 〈αλίμονο σε αυτούς που προφητεύουν από την καρδιά τους και δεν βλέπουν το καθόλου (το σύνολο)〉. Διότι δεν κατανόησε την καθολική πρόνοια, ούτε προέβλεψε την κρίση Εκείνου που υπάρχει πριν από τα πάντα, ενεργεί διά των πάντων και εξουσιάζει τα πάντα. Γι' αυτό και έγινε πολέμιος της καθολικής Του Εκκλησίας, και αλλοτρίωσε και αποξένωσε τον εαυτό του από το έλεος του Θεού, και τον εξόρισε όσο το δυνατόν πιο μακριά από τη δική του σωτηρία, επαληθεύοντας σε αυτό το ίδιο του το όνομα». Και πάλι, μετά από άλλα, λέει: «Διότι ο μεν Βαλεριανός, αφού παρακινήθηκε σε αυτά από τούτον εδώ, παραδόθηκε σε ύβρεις και ονειδισμούς, σύμφωνα με όσα ειπώθηκαν στον Ησαΐα: 〈Και αυτοί εξέλεξαν τους δρόμους τους και τα βδελύγματά τους, τα οποία η ψυχή τους επιθύμησε, και εγώ θα εκλέξω τους εμπαιγμούς τους, και θα τους ανταποδώσω τις αμαρτίες τους〉. Αυτός (ο Μακριανός) όμως, έχοντας μανιώδη επιθυμία για τη βασιλεία, πέραν της αξίας του, και αδυνατώντας να φορέσει το βασιλικό ένδυμα επειδή το σώμα του ήταν ανάπηρο, προέβαλε τους δύο γιους του, οι οποίοι ανέλαβαν τις αμαρτίες του πατέρα τους. Διότι είναι ολοφάνερη σε αυτούς η πρόρρηση την οποία είπε ο Θεός: 〈ανταποδίδω τις αμαρτίες των πατέρων στα τέκνα, μέχρι τρίτης και τετάρτης γενεάς σε αυτούς που με μισούν〉».

Διότι πώς είναι δυνατόν να το πράττουν αυτό εκείνοι που ανατρέπουν τα δόγματα των άλλων; Αλλά θα πούμε προς εκείνους που θέλουν να μάθουν από εμάς τον ακριβή λόγο περί αυτού, ότι, υπακούοντας στον ιερό απόστολο, γνωρίζουμε ότι έτσι αρμόζει να βλέπουμε τα αποκρυμμένα μυστήρια, όπως ακριβώς εκείνος είπε: «Διότι τώρα», λέει, «βλέπουμε μέσα από καθρέφτη αινιγματωδώς, τότε όμως πρόσωπο με πρόσωπο» και τα εξής. Ώστε μη με ρωτάς για όσα δεν έχω μάθει με σαφήνεια από τη θεία Γραφή· γι' αυτόν τον λόγο λοιπόν, ούτε για εκείνη τη θεία σάρκα, η οποία ενώθηκε και κοινώνησε με τον Λόγο, θα μπορέσω να μιλήσω με σαφήνεια. Έπειτα, αυτός που ομολογεί ότι δεν μπορεί να πει τίποτα και ότι δεν έχει μάθει κάτι από τη Γραφή, τέτοια πράγματα αποφάνθηκε περί της σάρκας, τα οποία ούτε από τη Γραφή άντλησε, ούτε από άλλους παρέλαβε, ούτε από την Εκκλησία διδάχθηκε, αλλά τα έπλασε μόνος του και τα επινόησε από τον δικό του λογισμό, ένα γέννημα ξένο και αλλότριο προς την αλήθεια, χωρίς καν να αναλογιστεί τη Γραφή που λέει: «Μην προσθέσεις στους λόγους Του, μήπως σε ελέγξει και αποδειχθείς ψεύτης», και: «Αλίμονο σε εκείνους που προφητεύουν από την καρδιά τους». Δες, λοιπόν, σε πόση δυσσέβεια έχει περιπέσει.

Προσφωνεί δε το βιβλίο στον Δομετιανό, τον αρχιερέα της Μελιτηνής. Ο μεν πρώτος λόγος απαρτίζεται από τέσσερα κεφάλαια, ο δε δεύτερος από δεκαέξι κεφάλαια. Εξιστορεί έπειτα, μετά τα προοίμια του πρώτου βιβλίου, την αιτία για την οποία γράφτηκε το έργο, και ότι προέβη στη συγγραφή του ύστερα από προτροπή ευλαβών ανδρών. Στη συνέχεια εκθέτει τον νόμο και τον κανόνα ότι δεν πρέπει να κρίνονται τα συγγράμματα αποσπασματικά, ούτε, απομονώνοντας κάποια χωρία, να διαβάλλεται μέσω αυτών ολόκληρη η σκέψη του συγγραφέα· διότι εναντίον τέτοιων ανθρώπων και ο προφήτης εξαπολύει την κατάρα: «Ουαί σε εκείνους που προφητεύουν, λέγει, από την καρδιά τους, και δεν βλέπουν το όλον».