Πατερικές αναφορές στο ΙΕΖΕΚΙΗΛ 17:3

Έπειτα, σχετικά με αυτό λέει: «Καλώ από την ανατολή αρπακτικό πτηνό, και από μακρινή γη για όσα έχω αποφασίσει»· και σε αυτό θα ακολουθήσει το «Εγώ είμαι». Ως πτηνό πάντως που καλείται από την ανατολή και από μακρινή γη, λέμε ότι εννοεί τον Βαβυλώνιο, ο οποίος, αφού πυρπόλησε ολόκληρη τη χώρα των Ιουδαίων, κατέλαβε τα Ιεροσόλυμα και γκρέμισε τον ναό που βρισκόταν σε αυτά. Έπειτα, αφού ξερίζωσε τους περισσότερους, τόσο από τους απλούς ανθρώπους όσο και από τους επιφανείς, τους απομάκρυνε από την πατρίδα τους και τους εγκατέστησε στη χώρα και τη γη των Περσών, επιβάλλοντάς τους με τρόπο σκληρό και αβάσταχτο τον ζυγό της αιχμαλωσίας. Και θα σου γίνει αυτό σαφές από όσα είπε ο Θεός στον μακάριο προφήτη Ιεζεκιήλ. Έχει δε ως εξής: «Και έγινε λόγος Κυρίου προς εμένα, λέγοντας: Υιέ ανθρώπου, διηγήσου μια ιστορία και πες μια παραβολή προς τον οίκο του Ισραήλ, και θα πεις: Αυτά λέει ο Αδωναΐ Κύριος: Ο αετός ο μεγάλος, με το μεγάλο άνοιγμα φτερών, γεμάτος νύχια, που έχει σκοπό να εισέλθει στον Λίβανο, και πήρε τα εκλεκτά του κέδρου, έκοψε τις τρυφερές κορυφές, και τα έφερε στη γη Χαναάν, σε μια οχυρωμένη πόλη τα τοποθέτησε, και πήρε από τον σπόρο της γης, και τον έδωσε σε πεδίο για να φυτευτεί, σε πολλά ύδατα, τον έθεσε υπό επιτήρηση, και έγινε μια αδύναμη άμπελος, μικρή σε μέγεθος, ώστε να στρέφονται τα κλήματά της προς αυτόν, και οι ρίζες της βρίσκονταν κάτω από τη γη της».

Διότι τα μεν παρακινούν τους ακροατές στην επιθυμία της αρετής· τα δε διδάσκουν να αποφεύγουν την πείρα των κακών πριν αυτά επέλθουν· και μέσα από εκείνα για τα οποία άλλοι έχουν τιμωρηθεί, δεν επιτρέπει σε κάποιους να επιδιώκουν να πέσουν στα ίδια παραπτώματα. <Ό,τι άφησε η κάμπια το κατέφαγε η ακρίδα, και ό,τι άφησε η ακρίδα το κατέφαγε ο βρούχος, και ό,τι άφησε ο βρούχος το κατέφαγε η ερυσίβη.> Ο λόγος των αγίων Προφητών είναι πάντοτε κάπως συγκεκαλυμμένος, και καθώς εκφέρουν τα πολύ ζοφερά διηγήματα με δισταγμό εξαιτίας των ατίθασων οργών των ακροατών, τα συσκοτίζουν με τις ενδεδειγμένες ασάφειες, και πλάθοντας αινίγματα και παραβολές ωφελούν σε πολύ μεγάλο βαθμό. Ενίοτε δε ο λόγος τους προχωρά και μέσα από χρήσιμα παραδείγματα, όπως είναι εκείνο που αναφέρεται στον σοφότατο Ιεζεκιήλ: «Ο αετός ο μεγάλος, με τις μεγάλες φτερούγες, με το μεγάλο άνοιγμα και γεμάτος νύχια, ο οποίος έχει την αρχηγία να εισέλθει στον Λίβανο, και πήρε τα εκλεκτά του κέδρου, έκοψε τις άκρες των τρυφερών κλαδιών, και τα έφερε στη γη Χαναάν». Διότι υποδήλωνε με εύστοχο τρόπο τον άρχοντα της γης των Βαβυλωνίων, αυτόν που αποκόπτει από τον Ισραήλ τα εκλεκτά, και μεταφέρει στην πατρίδα του τα λάφυρα. Και το ότι βέβαια συνέβησαν αφορίες των αγρών, και έλλειψη των ώριμων καρπών, και λιμοί πλειστάκις σκληροί και μακροχρόνιοι στη χώρα των Ιουδαίων, το αναφέρει η ιερή Γραφή.

Ονομάζει εκλεκτά της κέδρου τη φυλή του Ιούδα, η οποία πάντοτε κυριαρχούσε και ήταν ενδοξότερη από τις άλλες. Από αυτήν βλάστησε ο Ιεσσαί και ο Δαβίδ και η αγία Παρθένος, η οποία γέννησε τον Ιησού. Και το ότι κρεμάστηκε πάνω σε ξύλο για χάρη μας εκείνος που προήλθε από την εκλεκτή κέδρο, και ότι είναι φυτό ωραίο και γεμάτο άνθη, πώς είναι δυνατόν να το αμφισβητήσει κανείς;

Έπειτα, μετά από αυτά προσθέτει: «πένθησε η γη», ακολουθώντας τα όσα έχουν ειπωθεί για αυτήν: «ντροπιάστηκε ο Λίβανος, έλη έγινε ο Σαρών· φανερή θα γίνει η Γαλιλαία και ο Χερμέλ», σύμφωνα δε με τον Σύμμαχο: «έκλαψε, ασθένησε η γη, ντροπιάστηκε ο Λίβανος, άχρηστος έγινε ο Σαρών σαν άβατος τόπος, και απλώθηκαν η Βασάν και ο Κάρμηλος». Όλα αυτά τυγχάνουν μέρη της χώρας της Ιουδαίας, εννοώ ο Κάρμηλος και η ονομαζόμενη Βασάν και η Γαλιλαία και ο Σαρών· ο δε Λίβανος, στα προκείμενα, έχοντας παρεμβληθεί μεταξύ του Σαρών και της Βασάν και του Καρμήλου και της Γαλιλαίας, στο παρόν χωρίο νοείται ιδίως ως η Ιερουσαλήμ, εξαιτίας της θυσίας που αναπεμπόταν σε αυτήν, κατά την οποία προσφερόταν και λίβανος (λιβάνι) σύμφωνα με τον νόμο του Μωυσή. Και λέει ότι «ντροπιάστηκε ο Λίβανος», σαν να εννοούσε σαφέστερα τη θυσία και το θυσιαστήριο εξαιτίας της κατάργησης της λατρείας σύμφωνα με τον Μωσαϊκό νόμο. Και σε άλλα σημεία η Ιερουσαλήμ ονομάστηκε «Λίβανος», όπως αναφέρεται στον Ζαχαρία: «άνοιξε, Λίβανε, τις πύλες σου, και ας καταφάει η φωτιά τους κέδρους σου». Και ο Ιεζεκιήλ επίσης λέει: «ο μεγάλος αετός με τα μεγάλα φτερά, ο οποίος έχει την εξουσία (ηγεσία) να εισέλθει στον Λίβανο και απέκοψε τους απαλούς βλαστούς του κέδρου».

Του λέγουν: «Πού, Κύριε;» Και εκείνος τους είπε: «Όπου είναι το σώμα, εκεί θα συγκεντρωθούν και οι αετοί». Όταν οι μαθητές ρώτησαν: «Κύριε, πού;» και θέλησαν να μάθουν πού θα εγκαταλειφθεί ο άλλος, αυτός που (δεν) θα παραληφθεί, είπε: «Όπου είναι το σώμα, ή το πτώμα κατά τον Ματθαίο, εκεί θα συγκεντρωθούν και οι αετοί»· υπονοώντας, σαν κάποια νεκροφάγα όρνεα, τους άρχοντες του αιώνος τούτου, οι οποίοι τότε καταδίωκαν τους αγίους του Θεού. Όταν αυτοί συγκεντρωθούν στο ίδιο μέρος, εκεί και ανάμεσά τους θα βρεθεί ο ανάξιος να παραληφθεί. Αυτός ήταν ο ένας από τους δύο που κοιμούνταν στο κρεβάτι, ή η μία από τις δύο που άλεθαν, οι οποίοι και θα παραδοθούν στους αετούς που θα συγκεντρωθούν εναντίον τους. Αετούς, εξάλλου, ο προφητικός λόγος ονόμασε και τους πολιορκητές της Ιερουσαλήμ, όπως όταν λέει για τον Ναβουχοδονόσορα: «Ο αετός ο μέγας, ο μεγαλοπτέρυγος». Μήπως, λοιπόν, κατά μία άλλη έννοια, υποδηλώθηκαν μέσω των αετών που αναφέρονται εδώ οι τιμωρητικές και κολαστικές δυνάμεις, οι οποίες πρόκειται να στραφούν εναντίον των ασεβών; Και για να μην παραδοθούμε σε αυτές, ο Σωτήρας προτρέπει στη συνέχεια να αφιερωνόμαστε στην προσευχή.

Υιοί αυτών έγιναν οι ηγέτες των εκ περιτομής, οι οποίοι εδώ ονομάζονται «Σαρίων» σύμφωνα με τις άλλες εκδόσεις (λέξη που ερμηνεύεται «άρχοντες»), τους οποίους συνέτριψε με απειλή μαζί με την Ιερουσαλήμ, την οποία αποκάλεσε μόσχο και Λίβανο. Διότι με σαφήνεια ο προφήτης Ιεζεκιήλ το παρουσίασε αυτό, λέγοντας: «Αυτά λέγει: Ο μέγας αετός, ο μεγαλοπτέρυγος, με το μεγάλο άνοιγμα, γεμάτος νύχια, ο οποίος έχει την ηγεμονία να εισέλθει στον Λίβανο, πήρε τα εκλεκτά μέρη του κέδρου, τα πιο τρυφερά άκρα του, και τα έφερε στη γη των Χαλδαίων»· πράγματα τα οποία ερμήνευσε με τα όσα ακολουθούν λέγοντας: «Όταν έλθει ο βασιλιάς της Βαβυλώνας στην Ιερουσαλήμ και συλλάβει τον βασιλιά της και τον άρχοντά της».

Έχει ειπωθεί, βέβαια, στον Ησαΐα: «Ιδού, λοιπόν, ο Κύριος Σαβαώθ συνταράσσει τους ενδόξους με ισχύ·» και στη συνέχεια: «Ο δε Λίβανος μαζί με τους υψηλούς θα πέσει». Έχει λεχθεί επίσης και στον Ζαχαρία: «Άνοιξε, Λίβανε, τις πύλες σου, και ας καταφάγει φωτιά τους κέδρους σου». Έχει ειπωθεί και στον εικοστό όγδοο ψαλμό: «Θα συντρίψει τους κέδρους του Λιβάνου, και θα τους λεπτύνει όπως το μοσχάρι του Λιβάνου». Αυτές τις εκφράσεις, που είναι ασαφείς, τις αποσαφηνίζει ο λόγος του Ιεζεκιήλ που λέει: «Ο μεγάλος αετός, ο μεγαλοπτέρυγος, με τα πλατιά φτερά, που είναι γεμάτος νύχια, ο οποίος έχει την ηγεμονία να εισέλθει στον Λίβανο, και απέκοψε τα τρυφερά κλαδιά του κέδρου·» στα οποία στη συνέχεια προστίθεται: «Όταν θα έλθει ο βασιλιάς της Βαβυλώνας και θα εισέλθει στην Ιερουσαλήμ, και θα συλλάβει τους άρχοντες». Διότι είναι σαφές ότι μέσω αυτών η προφητεία ερμήνευσε τον μεγάλο μεγαλοπτέρυγο αετό ως τον βασιλιά των Βαβυλωνίων, και τον Λίβανο ως την Ιερουσαλήμ. Θα εφαρμόσεις, λοιπόν, και τα όσα αναφέρονται στους υπόλοιπους προφήτες ως λεχθέντα για τον Λίβανο, στην Ιερουσαλήμ. Αλλά ούτε και κάποιος από τους εκ περιτομής θα μπορούσε να αμφιβάλλει, ώστε να μην ομολογήσει ότι τα όσα έχουν λεχθεί για τον Λίβανο υπαινίσσονται την Ιερουσαλήμ. «Θα υψωθεί» λοιπόν, αναφέρει το παρόν λόγιο, «πάνω από τον Λίβανο ο καρπός του», δηλαδή του προφητευόμενου Σωτήρα.

Εάν, όμως, κάποιος δυσπιστεί απέναντι σε αυτά, ας πει εάν είναι δυνατόν να διασωθεί αλλιώς το γράμμα του κειμένου σύμφωνα με την προφανή έννοια· διότι γιατί ή πώς ο Λίβανος θα πέσει μαζί με τους υψηλούς; Ας μην ερμηνεύσει αλληγορικά ούτε τη ράβδο ούτε το άνθος που βγαίνει από αυτήν, αλλά ας αποδείξει πώς λέγεται ότι θα βγει μια υλική ράβδος από τη ρίζα του Ιεσσαί και τι είδους άνθος θα αναβλαστήσει από αυτήν. Εάν, πάλι, αυτά αναγκάζουν ακόμη και τον πολύ σκληρόκαρδο να αναχθεί στην πνευματική κατανόηση, δες μήπως και τα υπόλοιπα ορθώς παρουσιάζονται από εμάς ως έχοντα εκπληρωθεί πνευματικά κατά την παρουσία του Σωτήρος μας. Τα οποία μάλιστα έγιναν, σύμφωνα με την προφητεία, αφού ο Κύριος Σαβαώθ κατετάραξε τους άλλοτε ένδοξους του παλαιού λαού· αυτούς για τους οποίους προφητεύει ότι, αφού υψώθηκαν λόγω της ύβρεώς τους εναντίον του Σωτήρος μας, θα συντριβούν, θα ταπεινωθούν και θα πέσουν. Μαζί με αυτούς ο λόγος λέει ότι θα πέσει και ο Λίβανος· διότι έτσι συνηθίζει να ονομάζει την Ιερουσαλήμ και τη λατρεία που τελούνταν παλαιότερα σε αυτήν με σωματικό τρόπο· όπως είναι φανερό από τον Ιεζεκιήλ, όπου είναι γραμμένο με αυτόν τον τρόπο: «Ο αετός ο μέγας, ο μεγαλοπτέρυγος, με το μακρύ άνοιγμα φτερών, ο γεμάτος νύχια, ο οποίος έχει την αρχηγία για να εισέλθει στον Λίβανο, και πήρε τα εκλεκτά της κέδρου». Επεξηγώντας λοιπόν την παραβολή, ο ίδιος ο προφητικός λόγος διδάσκει σαφώς ότι ο Λίβανος είναι η Ιερουσαλήμ, λέγοντας: «Υιέ ανθρώπου, πες στον οίκο τον παραπικραίνοντα: Δεν γνωρίζετε τι ήταν αυτά;»

Αυτό το γεγονός από μόνο του αποτελεί μέγα θαύμα, όπως το αινίχθηκε ο προφήτης, λέγοντας: «Άνοιξε, Λίβανε, τις πύλες σου, και ας καταφάει η φωτιά τους κέδρους σου». Διότι με το όνομα Λίβανος σε αυτά τα χωρία ονομάζει συνήθως τον ίδιο τον ιερό ναό, επειδή και από άλλες προφητείες έχει αποδειχθεί ότι ο ίδιος ο ναός αποκαλείται Λίβανος. Αυτό άλλωστε το ομολογούν μέχρι και σήμερα οι ίδιοι οι υιοί των Ιουδαίων, επειδή και ο Ησαΐας, προφητεύοντας παρόμοια με τον προκείμενο προφήτη, είπε: «Ιδού, ο Κύριος Σαβαώθ συνταράσσει τους ενδόξους με ισχύ, και οι υψηλοί στην αλαζονεία θα συντριβούν». «Ο δε Λίβανος μαζί με τους υψηλούς θα πέσει. Και θα εξέλθει ράβδος από τη ρίζα του Ιεσσαί, και άνθος από τη ρίζα θα αναβλαστήσει. Και θα επαναπαυθεί πάνω του το Πνεύμα του Θεού». Στα οποία προσθέτει: «Και θα υπάρξει η ρίζα του Ιεσσαί και αυτός που εγείρεται για να άρχει στα έθνη· σε αυτόν θα ελπίσουν τα έθνη». Διότι και εδώ, μαζί με τη γέννηση του Χριστού από το σπέρμα του Ιεσσαί και του Δαβίδ, έχει συνδεθεί η καθαίρεση του Λιβάνου και η κλήση των εθνών. Το ότι δε ο Λίβανος υποδηλώνει ρητά την Ιερουσαλήμ το επισημαίνει ο Ιεζεκιήλ λέγοντας: «Ο αετός ο μέγας, ο μεγαλοπτέρυγος, που έχει την ηγεσία, [ήλθε για] να εισέλθει στον Λίβανο, και απέκοψε τα τρυφερά μέρη του κέδρου». Αποσαφηνίζοντας λοιπόν αυτά ο ίδιος στη συνέχεια, προσθέτει: «όταν έλθει» ο Ναβουχοδονόσορ «στην Ιερουσαλήμ» και συλλάβει «τους άρχοντές της», και τα εξής.

Ανέφερε τώρα η Γραφή αμπελώνα, φραγμό, υπολήνιο· δεν άφησε τον ακροατή ελεύθερο να προσαρμόσει τα λεγόμενα σε όποια πράγματα ή πρόσωπα επιθυμούσε, αλλά, προχωρώντας, η ίδια ερμήνευσε τον εαυτό της, λέγοντας: «Διότι ο αμπελώνας του Κυρίου Σαβαώθ είναι ο οίκος του Ισραήλ». Επίσης, και ο Ιεζεκιήλ πάλι, όταν κάνει λόγο για έναν μεγάλο αετό με μεγάλες φτερούγες που μπαίνει στον Λίβανο και κόβει την κορυφή του κέδρου, ούτε εκείνος αφήνει την ερμηνεία της αλληγορίας να επαφίεται στην κρίση των ακροατών, αλλά λέγει και ο ίδιος ποιον εννοεί ως αετό και ποιον ως κέδρο. Και αυτός (ο προφήτης), προχωρώντας πάλι, φέρνει έναν ορμητικό ποταμό εναντίον της Ιουδαίας, και, για να μην επιτρέπεται στον ακροατή, κατά τη δική του κρίση, να προσαρμόσει τα λεγόμενα σε όποιο πρόσωπο θέλει, κατονόμασε και τον βασιλιά αυτόν, τον οποίο αποκάλεσε ποταμό. Και παντού στη Γραφή αυτός είναι ο κανόνας: όταν χρησιμοποιεί αλληγορίες, να παραθέτει και την ερμηνεία της αλληγορίας, έτσι ώστε η αχαλίνωτη επιθυμία εκείνων που θέλουν να αλληγορούν να μην πλανάται και να μην παρασύρεται παντού επιπόλαια και στην τύχη. Και γιατί απορείς, αν αυτό το κάνουν οι προφήτες; Και ο συγγραφέας των Παροιμιών το ίδιο πράττει. Διότι, αφού είπε: «Έλαφος φιλίας και πώλος χαρίτων ας συναναστρέφεται μαζί σου· και η πηγή του ύδατος ας είναι μόνο για σένα», ερμήνευσε για ποιον λόγο τα έλεγε αυτά, ότι δηλαδή μιλούσε για τη νόμιμη και ελεύθερη σύζυγο, αποτρέποντας τον καθένα από το να σχετιστεί με πόρνη και ξένη γυναίκα.

Τι σημαίνει όμως το «Εις παραβολήν»; Η λέξη αυτή είναι πολυσήμαντη. Διότι παραβολή είναι η ρήση, το παράδειγμα και ο ονειδισμός, όπως όταν λέει: «Μας έθεσες ως παραβολή στα έθνη, κίνηση της κεφαλής ανάμεσα στους λαούς». Παραβολή είναι επίσης ο αινιγματώδης λόγος, τον οποίο πολλοί ονομάζουν ζήτημα, ο οποίος υποδηλώνει μεν κάτι, αλλά δεν γίνεται αμέσως ξεκάθαρος από τις ίδιες τις λέξεις, παρά κρύβει στο εσωτερικό του κάποιο βαθύτερο νόημα, όπως τα λόγια του Σαμψών, ο οποίος έλεγε: «Από αυτόν που τρώει βγήκε τροφή, και από τον ισχυρό βγήκε κάτι γλυκό»· και ο Σολομών: «Θα κατανοήσει παραβολή και σκοτεινό λόγο». Λέγεται παραβολή και η παρομοίωση: «Άλλη παραβολή τούς παρέθεσε, λέγοντας: Η βασιλεία των ουρανών ομοιάζει με άνθρωπο που σπέρνει καλό σπόρο». Παραβολή λέγεται και η τροπολογία: «Υιέ ανθρώπου, πες τους αυτήν την παραβολή: Ο αετός ο μέγας, ο μεγαλοπτέρυγος»· αποκαλώντας, δηλαδή, αετό τον βασιλιά.