Πατερικές αναφορές στο ΙΕΖΕΚΙΗΛ 18:2

Βιβλίο κα΄. Ιεζεκιήλ, ο υιός του Βουζί, ο ιερέας: Αυτός βρέθηκε στην αιχμαλωσία μετά τον Ιερεμία, και κατά το πέμπτο έτος της αιχμαλωσίας του Ιωακείμ άρχισε να προφητεύει. Έγινε δε λόγος Κυρίου προς αυτόν, και το χέρι του Κυρίου τέθηκε επάνω του. Και στην αρχή μεν βλέπει ένα θαυμαστό, εκπληκτικότατο και δυσερμήνευτο όραμα ενός τετραπρόσωπου ζώου· προφητεύει δε εναντίον των προφητών του Ισραήλ, και περί του ξύλου της αμπέλου, και καταγράφει διήγηση περί του αετού, και καταμαρτυρεί στην Ιερουσαλήμ τις ανομίες και τις αμαρτίες της, καθώς και σχετικά με την παραβολή που έλεγαν: «Οι πατέρες έφαγαν όμφακα, και τα δόντια των τέκνων μούδιασαν». Επίσης, προφητεύει προς τους υιούς Αμμών, και περί της Οολά και της Ολιβά, και εκφωνεί θρήνο για τη Σουρ και για τη Σιδώνα, και ομιλεί περί της ημέρας του Κυρίου, και προς τον Φαραώ, τον βασιλιά της Αιγύπτου, και θρήνο για τον Φαραώ και την Αίγυπτο, και για το όρος Σηείρ, και περί των οστών που αναζωογονήθηκαν, και για τον Γωγ και τη γη του Μαγώγ. Καθώς και προς τον άρχοντα της Τύρου, και θρήνο εναντίον του, και προς τους υιούς του λαού του, και εναντίον των ποιμένων του Ισραήλ. Και στο τέλος, προφητεύει περιγράφοντας την οικοδόμηση του ναού και της Ιερουσαλήμ.

Διότι οι ταλαίπωροι Ιουδαίοι, θεωρώντας ότι τιμωρούνται για τις ασεβείς πράξεις των προγόνων τους, ή ότι ο Θεός τους φορτώνει εντελώς παράλογα τις αμαρτίες των πατέρων τους, γόγγυζαν πάρα πολύ και χλεύαζαν θεωρώντας την κρίση εξαιρετικά άδικη, και μάλιστα έλεγαν εν είδει παραβολής: «Οι πατέρες έφαγαν άγουρο σταφύλι και τα δόντια των τέκνων μούδιασαν». Αυτοί οι άλλοι πάλι, πάσχοντας από αμάθεια παρόμοια και συγγενική με όσους μόλις αναφέραμε, διατείνονται ότι οι ψυχές των ανθρώπων προϋπάρχουν και υφίστανται πριν από την κατασκευή των σωμάτων, και ότι επειδή κατέρχονται πρόθυμα στην αμαρτία πριν καν λάβουν σώματα, δένονται τότε με αυτά, δεχόμενες την ενσαρκωμένη γέννηση ως μορφή τιμωρίας. Αλλά με έναν και σύντομο λόγο ο Χριστός κατέλυσε την ασυνεσία και των δύο πλευρών, διαβεβαιώνοντας ότι ούτε ο τυφλός αμάρτησε ούτε βέβαια αυτοί που τον γέννησαν. Έτσι ανατρέπει τη δοξασία των Ιουδαίων, λέγοντας ότι ο άνθρωπος δεν γεννήθηκε τυφλός από κάποιο σφάλμα, ούτε δικό του ούτε προγονικό, ούτε καν του πατέρα ή της μητέρας του. Και καταρρίπτει επίσης τις φλυαρίες της ανοησίας των άλλων, οι οποίοι λένε ότι οι ψυχές αμαρτάνουν και πριν λάβουν σώμα.

Έπειτα σε αυτόν γεννήθηκε γιος που συναγωνιζόταν τις ασέβειες του πατέρα του, και ξεπερνούσε στην κακία αυτόν που τον γέννησε. Και ο Θεός μακροθύμησε και σε αυτόν. Αλλά και από αυτόν γεννήθηκε τρίτος, ή και από τον τρίτο τέταρτος, που σε καμία περίπτωση, όσον αφορά το είδος της κακίας, δεν υπολειπόταν των πατέρων του, αλλά επεδίωξε ασέβεια ισάξια με εκείνους. Επιφέρει λοιπόν ο Θεός την οργή που οφειλόταν από παλιά και εξ αρχής σε όλο το γένος, έχοντας δείξει διαρκή ανεκτικότητα, και μάλιστα περισσότερη από όση έπρεπε. Διότι το να αναβάλει την τιμωρία μέχρι και την τέταρτη γενεά, πώς δεν θα αποτελούσε εγκώμιο πραγματικά θεοπρεπούς πραότητας; Γιατί το ότι δεν συνηθίζει να τιμωρεί τον γιο αντί του πατέρα, ούτε τον πατέρα αντί του γιου, δεν είναι καθόλου δύσκολο να το μάθει κανείς και από όσα είπε σαφώς μέσω της φωνής του προφήτη Ιεζεκιήλ προς τους ίδιους τους Ιουδαίους, οι οποίοι γόγγυζαν ακριβώς γι' αυτό και έλεγαν: «Οι πατέρες έφαγαν άγουρα σταφύλια, και τα δόντια των παιδιών μούδιασαν». «Και έγινε», λέει, «λόγος Κυρίου προς εμένα, λέγοντας: Υιέ ανθρώπου, τι σημαίνει για εσάς αυτή η παραβολή στον Ισραήλ, που λέτε: Οι πατέρες έφαγαν άγουρα σταφύλια, και τα δόντια των παιδιών μούδιασαν; Ζω εγώ, λέγει ο Κύριος, δεν πρόκειται αυτή η παραβολή να λέγεται πλέον στον Ισραήλ. Διότι όλες οι ψυχές είναι δικές μου· όπως η ψυχή του πατέρα, έτσι και η ψυχή του υιού, είναι δικές μου. Η ψυχή που αμαρτάνει, αυτή θα πεθάνει».

Και γι' αυτό ακριβώς χλευάζοντας έλεγαν: «Οι πατέρες έφαγαν άγουρα σταφύλια, και τα δόντια των παιδιών μούδιασαν». Γι' αυτόν τον λόγο ο Θεός λέει στον προφήτη Ιεζεκιήλ: «Υιέ ανθρώπου, τι είναι αυτή η παροιμία που λέτε στον Ισραήλ, λέγοντας: "Οι πατέρες έφαγαν άγουρα σταφύλια και τα δόντια των παιδιών μούδιασαν"; Ζω εγώ, λέγει ο Κύριος, ότι δεν θα ειπωθεί πλέον αυτή η παροιμία στον Ισραήλ. Διότι όλες οι ψυχές είναι δικές μου· όπως η ψυχή του πατέρα, έτσι και του υιού, είναι δικές μου. Η ψυχή που αμαρτάνει, αυτή θα πεθάνει. Ο δε υιός δεν θα επωμιστεί την αμαρτία του πατέρα του, ούτε ο πατέρας θα επωμιστεί την αμαρτία του υιού του». Διότι πώς είναι πλέον μακρόθυμος και πολυέλεος και αληθινός ο Δεσπότης των όλων, εάν δεν συγχωρεί τις αμαρτίες και δεν καθαρίζει τον ένοχο, αλλά παρατείνει μάλλον την αγανάκτηση έως την τρίτη και την τέταρτη γενεά; Ποιος είναι, λοιπόν, ο λόγος; Είναι μεν, όπως είπα, ανεξίκακος και ασυγκρίτως αγαθός, και δεν επιβάλλει αμέσως την τιμωρία σε όσους έχουν αμαρτήσει. Αλλά την αναβάλλει και για τη δεύτερη γενεά, ώστε ίσως κάποια μετάνοια που θα μεσολαβήσει να ανακόψει την οργή.

ΙΕΖΕΚΙΗΛ, ΥΙΟΣ ΤΟΥ ΙΕΡΕΑ ΒΟΥΖΙ. Αυτός έζησε κατά την αιχμαλωσία μετά τον Ιερεμία και άρχισε να προφητεύει το πέμπτο έτος της αιχμαλωσίας του Ιωακείμ. Λόγος δε του Κυρίου απευθύνθηκε σε αυτόν· και εξαρχής βλέπει μια θαυμαστή, άκρως εκπληκτική και δυσερμήνευτη οπτασία ενός τετραπρόσωπου ζώου. Προφητεύει εναντίον των προφητών του Ισραήλ, και περί του ξύλου της αμπέλου, και εκθέτει μια διήγηση περί του αετού, και καταμαρτυρεί στην Ιερουσαλήμ τις ανομίες και τις αμαρτίες της· καθώς και σχετικά με την παραβολή, για την οποία έλεγαν: «οι πατέρες έφαγαν άγουρα σταφύλια, και τα δόντια των τέκνων μούδιασαν». Επίσης, προφητεύει για τους υιούς Αμμών, και περί της Οολάς και της Ολιβάς. Και εκφωνεί θρήνο για τη Σουρ, και για τη Σιδώνα, και περί της ημέρας του Κυρίου, και για τον Φαραώ τον βασιλιά της Αιγύπτου, και θρήνο για τον Φαραώ και την Αίγυπτο, και για το όρος Σηείρ, και περί των οστών που ξανάζησαν, και για τον Γωγ και τη γη του Μαγώγ· και για τον άρχοντα της Τύρου και θρήνο εναντίον του, και για τους υιούς του λαού του, και για τους ποιμένες του Ισραήλ· και, τέλος, προφητεύει περιγράφοντας την οικοδόμηση του ναού και της Ιερουσαλήμ.

ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟ ΔΑΝΙΗΛ αχιζ'. Γνώριζε, ώ άριστε, ότι δεν αποτελεί απόφαση της Γραφής, αλλά είναι άποψη της κρίσης των Ιουδαίων που ασέβησαν και τιμωρήθηκαν, το ρητό: «Οι πατέρες έφαγαν αγουρίδες, και τα δόντια των παιδιών μούδιασαν.» Επειδή, δηλαδή, ενώ έσφαλλαν περισσότερο από τους προγόνους τους νόμιζαν ότι τιμωρούνται εξαιτίας εκείνων, έλεγαν αυτό το πράγμα. Ο θείος όμως και αδέκαστος Κριτής, αποδεικνύοντας ότι δεν τιμωρούνται για άλλους, αλλά για τους ίδιους τους εαυτούς τους, έλεγε: «Καθώς ζω εγώ, λέει ο Κύριος, δεν θα ειπωθεί πλέον αυτή η παραβολή», την οποία έπλασαν για να εξαπατήσουν και τους εαυτούς τους και τους ακροατές τους· «Διότι ο καθένας θα πεθάνει για τη δική του αμαρτία.» «Διότι η ψυχή που αμαρτάνει, αυτή θα πεθάνει.»

Διότι και μέσω του Ιεζεκιήλ αναιρεί αυτή την υπόνοια: «Ζω εγώ», λέγει ο Κύριος, «δεν θα λέγεται πλέον αυτή η παροιμία: Οι πατέρες έφαγαν αγουρίδες, και τα δόντια των παιδιών μούδιασαν». Και ο Μωυσής επίσης λέγει: «Δεν θα θανατωθεί πατέρας για το παιδί του». Και για κάποιον βασιλιά αναφέρει ότι, ακριβώς για αυτόν τον λόγο δεν το έπραξε αυτό, τηρώντας τον νόμο του Μωυσή. Εάν όμως ρωτήσει κάποιος: «Πώς λοιπόν έχει ειπωθεί: "Αυτός που ανταποδίδει τις αμαρτίες των γονέων στα παιδιά έως την τρίτη και την τέταρτη γενεά"»; Σε αυτό θα απαντούσαμε ότι η απόφαση αυτή δεν είναι καθολική, αλλά έχει ειπωθεί για κάποιους από εκείνους που εξήλθαν από την Αίγυπτο. Αυτό δε που εννοεί είναι το εξής: Επειδή εκείνοι που εξήλθαν από την Αίγυπτο, έπειτα από τα σημεία και τα θαύματα, έγιναν χειρότεροι από τους προγόνους τους οι οποίοι δεν είχαν δει τίποτα από αυτά, θα υποστούν τα ίδια, λέγει, με όσα έπαθαν εκείνοι, επειδή τόλμησαν να πράξουν τα ίδια.

Προλέγει την άνοδο του Ναβουχοδονόσορα. Προς εκείνους που λέγουν: Οι πατέρες έφαγαν τον όμφακα και τα δόντια των τέκνων μούδιασαν. Περί της μητέρας όσων ανήκαν στο περιβάλλον του βασιλέως Σεδεκία. Καταγγέλλει στους πρεσβυτέρους τις ανομίες των πατέρων τους. Το δε χωρίο: «Διότι επί του αγίου μου όρους, επί του υψηλού όρους του Ισραήλ, λέγει ο Αδωναΐ Κύριος, εκεί θα με λατρεύσει όλος ο οίκος του Ισραήλ έως τέλους», μπορεί να εκληφθεί ότι αναφέρεται σε όσους πιστεύουν στον Χριστό.

Και βεβαίως υπάρχουν περισσότερα από αυτά και άξια θρήνων, «για τα οποία ήλθε η οργή του Θεού στον λαό της απείθειας», όπως έχει δηλωθεί πιο πάνω, και έχουν γίνει σε όλους μας ολοφάνερα: λιμοί, επιδημίες, σεισμοί, καταποντισμοί, φοβεροί θάνατοι, εμφύλιοι πόλεμοι, επαναστάσεις εθνών, εμπρησμοί εκκλησιών, ερημώσεις χωρών και πόλεων, αιχμαλωσίες λαών που πορεύονταν σαν πρόβατα στη σφαγή, οι οποίοι μεταφέρθηκαν μέχρι τους Αιθίοπες και τους Ινδούς και στις ανατολές της γης ως δούλοι και αιχμάλωτοι, νεάνιδες και παρθένες, ηλικιωμένοι μαζί με τους νεότερους· και κάθε ηλικία αφανίστηκε ολοκληρωτικά. «Διότι οι πατέρες», λέει, «έφαγαν την αγουρίδα, και μούδιασαν τα δόντια των παιδιών». Και πάλι: «Εγώ», λέει ο Κύριος, «ανταποδίδω τις αμαρτίες των πατέρων στα τέκνα έως την τρίτη και την τέταρτη γενεά». 25. Επειδή όμως η θεία μάχαιρα της παντοκρατορικής δεξιάς του Υψίστου τον εξολόθρευσε και τον έριξε σαν μεγάλο θηρίο στην παγίδα Του, καθώς λέει και ο προφήτης: «Ιδού, επιφέρω εναντίον σου αλλοτρίους, σκληρούς από τα έθνη, και θα γυμνώσουν τις μάχαιρές τους εναντίον σου και εναντίον του κάλλους της γνώσης σου· και θα παραδώσουν το κάλλος σου στην απώλεια και θα σε καταβιβάσουν· και θα πεθάνεις με τον θάνατο των τραυματιών στην καρδιά της θάλασσας· μήπως τάχα θα πεις "Θεός είμαι εγώ" ενώπιον εκείνων που σε θανατώνουν;»

Πώς διασώζεται η δικαιοσύνη, όταν τα παιδιά τιμωρούνται για τους πατέρες τους; Οι απειλές του Θεού είναι μεγαλύτερες από τις τιμωρίες Του. Διότι λέει: «κάθε απερίτμητο αρσενικό, το οποίο δεν θα περιτμηθεί την όγδοη ημέρα, θα εξολοθρευθεί», αλλά μπορεί να δει κανείς τους μεν περιτμημένους στην έρημο να έχουν θανατωθεί με διάφορους τρόπους, τους δε απερίτμητους να έχουν λάβει την υπόσχεση των προγόνων αντί της τιμωρίας· διότι αυτούς τους περιέτεμε ο Ιησούς του Ναυή στα Γάλγαλα. Πάλι, στα σπίτια που είχαν προζύμι απείλησε πανωλεθρία, αλλά δεν την επέφερε. Έτσι και εδώ, λοιπόν, επειδή οι άνθρωποι αγαπούν τα παιδιά τους, τους εκφοβίζει με τις απειλές, λέγοντας: «εγώ που ανταποδίδω αμαρτίες πατέρων στα τέκνα έως τρίτης και τετάρτης γενεάς σε αυτούς που με μισούν». Το ότι είναι ασεβές να προσέχει κανείς το γυμνό γράμμα, γίνεται φανερό από εκείνα με τα οποία ο ίδιος ο Θεός διδάσκει τα αντίθετα. Διότι λέει: «δεν θα πεθάνουν παιδιά εξαιτίας των πατέρων τους, ούτε πατέρες εξαιτίας των παιδιών τους, αλλά ο καθένας θα πεθάνει για τη δική του αμαρτία». Και μέσω του Ιεζεκιήλ λέει: «Προς τι αυτή η παροιμία που λέτε: Οι πατέρες έφαγαν αγουρίδα και τα δόντια των παιδιών μούδιασαν; Ζω εγώ, λέει ο Κύριος ο Θεός, δεν θα ειπωθεί ξανά αυτή η παροιμία, αλλά θα μουδιάσουν τα δόντια εκείνων που έφαγαν την αγουρίδα· διότι όλες οι ψυχές είναι δικές μου». Και τα όσα ακολουθούν έχουν το ίδιο νόημα.

Αλλά ο Χριστός μάς εξαγόρασε από την κατάρα του νόμου, αφού έγινε κατάρα για χάρη μας. Και έλυσε αυτή την καταδίκη μέσω του προφήτη, λέγοντας ρητά ότι δεν θα λέγεται πλέον αυτή η παροιμία: «Οι πατέρες έφαγαν άγουρα σταφύλια, και τα δόντια των παιδιών μούδιασαν». Και στο εξής δεν θα δώσει λόγο άλλος για άλλον, αλλά ο καθένας θα δώσει λόγο στον Θεό για τον εαυτό του. Και η ψυχή που αμαρτάνει, αυτή θα πεθάνει, και κανένας άλλος δεν θα υποστεί την καταδίκη και την τιμωρία στη θέση της. [8] Άλλοι είναι αυτοί που είναι υποδουλωμένοι στην κατάρα του νόμου, δηλαδή αυτοί που δεν δέχθηκαν τον ελευθερωτή Χριστό, τον Υιό του Θεού. Εμείς όμως, που κερδίσαμε μέσω αυτού την υιοθεσία, δεν λάβαμε πνεύμα δουλείας για να φοβόμαστε, αλλά πνεύμα υιοθεσίας, μέσω του οποίου αναφωνούμε: Αββά, ο Πατέρας· και στο εξής είμαστε ελεύθεροι, με την ελευθερία που μας χάρισε ο Χριστός.

Και αυτό ο Θεός το διδάσκει μέσω του Ιεζεκιήλ, λέγοντας τα εξής: «Δεν θα λέγεται πλέον αυτή η παροιμία: Οι πατέρες έφαγαν άγουρα σταφύλια και τα δόντια των παιδιών μούδιασαν»· το νομοθετεί δε και μέσω του Μωυσή: «Δεν θα πεθάνει ο πατέρας για το παιδί.» Αλλά, «Πώς λοιπόν», λέει, «έχει γραφτεί: "Ανταποδίδοντας τις αμαρτίες των γονέων στα παιδιά έως την τρίτη και τέταρτη γενεά;"» Μπορούμε λοιπόν να πούμε ότι, πρώτον, αυτή η απόφαση δεν είναι καθολική, ούτε έχει ειπωθεί για όλους, αλλά μόνο για εκείνους που εξήλθαν από την Αίγυπτο. Έπειτα, εξέτασε μαζί μου και το νόημα της αποφάσεως. Διότι δεν λέει το εξής, ότι τα παιδιά τιμωρούνται για εκείνα που αμάρτησαν οι πατέρες, αλλά ότι οι αμαρτίες των πατέρων, δηλαδή οι τιμωρίες για τα αμαρτήματα, θα αποδοθούν και στα παιδιά τους, επειδή διέπραξαν τα ίδια παραπτώματα. Διότι, για να μη νομίζουν όσοι εξήλθαν από την Αίγυπτο ότι, ακόμη και αν αμαρτήσουν χειρότερα από τους πατέρες τους, δεν θα τιμωρηθούν με τις ίδιες τιμωρίες, λέει ότι δεν θα γίνει έτσι, αλλά οι αμαρτίες των πατέρων, δηλαδή οι ποινές, θα έρθουν και σε εσάς, επειδή δεν γίνατε καλύτεροι, αλλά διαπράξατε τα ίδια ή και χειρότερα. Και αν βλέπεις πολλές φορές να αρπάζονται πρόωρα από τη ζωή ακόμη και νήπια, δήθεν προς τιμωρία των γονέων τους, μάθε καλά ότι ο Θεός από φιλανθρωπία τα παίρνει νωρίς από αυτήν τη ζωή, ώστε, αν ζούσαν, να μη γίνουν χειρότερα από τους γονείς τους και να μη ζήσουν προς βλάβη της δικής τους ψυχής ή και πολλών άλλων.