Πατερικές αναφορές στο ΙΕΖΕΚΙΗΛ 28:2

Η γαστριμαργία επιδιώκει να καταστρέψει την εγκράτεια, η πορνεία τη σωφροσύνη, η φιλαργυρία την ακτημοσύνη· ο θυμός την πραότητα, και τα υπόλοιπα είδη της κακίας τις αντίθετές τους αρετές. Η κακία όμως της υπερηφάνειας, όταν κυριεύσει την άθλια ψυχή, όπως ακριβώς ένας σκληρότατος τύραννος αφού καταλάβει μία μεγάλη και υψηλή πόλη, την καταστρέφει ολόκληρη και την γκρεμίζει μέχρι τα θεμέλια. Και μάρτυρας αυτού είναι ο άγγελος που έπεσε από τον ουρανό εξαιτίας της υπερηφάνειας, ο οποίος, αν και πλάστηκε από τον Θεό και στολίστηκε με κάθε αρετή και σοφία, δεν θέλησε να τα αποδώσει αυτά στη χάρη του Δεσπότη, αλλά στη δική του φύση· γι' αυτό και θεώρησε τον εαυτό του ίσο με τον Θεό. Και ελέγχοντας αυτή τη σκέψη του ο προφήτης λέει: «Είπες στην καρδιά σου: Θα καθίσω σε όρος υψηλό, θα θέσω τον θρόνο μου πάνω στις νεφέλες και θα γίνω όμοιος με τον Ύψιστο». Εσύ όμως είσαι άνθρωπος, και όχι Θεός.

Και πάλι, κανένα από τα κτίσματα δεν είναι εκ φύσεως Θεός· αλλά το καθένα από τα δημιουργήματα ονομάστηκε αυτό ακριβώς που έγινε· το ένα ουρανός, άλλο δε γη· και τα μεν φωστήρες, τα δε άστρα· και άλλα θάλασσα, και άβυσσοι, και τετράποδα· και τέλος, άνθρωπος· και πριν από αυτά άγγελοι, και αρχάγγελοι, χερουβίμ, σεραφίμ, και δυνάμεις, αρχές, εξουσίες, κυριότητες, παράδεισος· και έτσι το καθένα παραμένει (στην κατάστασή του). Εάν δε και κάποιοι ονομάστηκαν θεοί, (τούτο συνέβη) όχι εκ φύσεως, αλλά κατά μετοχήν του Υιού. Διότι έτσι είπε και ο ίδιος: «Εάν ονόμασε θεούς εκείνους, προς τους οποίους απευθύνθηκε ο Λόγος του Θεού.» Γι' αυτό, εφόσον δεν είναι εκ φύσεως θεοί, συμβαίνει κάποιες φορές ορισμένοι να μεταβάλλονται, ακούγοντας: «Εγώ είπα: Είστε θεοί και όλοι υιοί Υψίστου. Εσείς όμως, ως άνθρωποι, πεθαίνετε.» Τέτοιος ήταν εκείνος που άκουσε: «Εσύ όμως είσαι άνθρωπος, και όχι Θεός.» Ο Υιός όμως είναι αληθινός Θεός, όπως ο Πατέρας. Διότι βρίσκεται εν αυτώ, και ο Πατέρας εν τω Υιώ· και ο μεν Ιωάννης έγραψε, όπως έχει αποδειχθεί· ο δε Δαβίδ ψάλλει: «Ο θρόνος σου, Θεέ, εις τον αιώνα του αιώνος· σκήπτρο ευθύτητας είναι το σκήπτρο της βασιλείας σου·» και ο προφήτης Ησαΐας αναφωνεί: «Κοπίασε η Αίγυπτος και το εμπόριο των Αιθιόπων· και οι Σαβαίοι, άνδρες ψηλόσωμοι, θα διαβούν προς εσένα, και θα σε ακολουθήσουν από πίσω σου, δεμένοι με χειροπέδες, και θα σε προσκυνήσουν, διότι μέσα σε εσένα είναι ο Θεός. Διότι εσύ είσαι ο Θεός του Ισραήλ, και δεν το γνωρίζαμε.»

Και πάλι, κανένα από τα κτίσματα δεν είναι Θεός κατά τη φύση του· αλλά το καθένα από τα δημιουργήματα έλαβε την ονομασία αυτού ακριβώς που έγινε: το ένα ουρανός, και το άλλο γη· και τα μεν φωστήρες, τα δε άστρα· και άλλα θάλασσα, και άβυσσοι, και τετράποδα· και εν συνεχεία, άνθρωπος· και πριν από αυτά, άγγελοι, και αρχάγγελοι, χερουβίμ, σεραφίμ, και δυνάμεις, αρχές, εξουσίες, κυριότητες, παράδεισος· και με αυτόν τον τρόπο το καθένα παραμένει στην κατάστασή του. Αν όμως κάποιοι ονομάστηκαν θεοί, δεν ονομάστηκαν κατά τη φύση τους, αλλά κατά μετοχή στον Υιό. Διότι έτσι είπε και ο ίδιος: «Αν ονόμασε θεούς εκείνους προς τους οποίους απευθύνθηκε ο Λόγος του Θεού.» Γι' αυτό, επειδή δεν είναι εκ φύσεως θεοί, υπάρχουν περιπτώσεις που κάποιοι μεταβάλλονται, ακούγοντας: «Εγώ είπα: Είστε θεοί και όλοι υιοί του Υψίστου. Εσείς όμως, σαν άνθρωποι, πεθαίνετε.» Τέτοιος ήταν εκείνος που άκουσε: «Εσύ όμως είσαι άνθρωπος, και όχι Θεός.» Ο Υιός όμως είναι αληθινός Θεός, όπως ο Πατέρας. Διότι βρίσκεται μέσα στον Πατέρα, και ο Πατέρας μέσα στον Υιό· και ο μεν Ιωάννης το έγραψε, όπως έχει αποδειχθεί· ο δε Δαβίδ ψάλλει: «Ο θρόνος σου, Θεέ, παραμένει εις τον αιώνα του αιώνος· σκήπτρο ευθύτητας είναι το σκήπτρο της βασιλείας σου»· και ο προφήτης Ησαΐας αναφωνεί: «Κοπίασε η Αίγυπτος και το εμπόριο των Αιθιόπων· και οι Σαβαίοι, άνδρες μεγαλόσωμοι, θα διαβούν προς εσένα, και θα σε ακολουθήσουν από πίσω δεμένοι με χειροπέδες, και θα σε προσκυνήσουν, διότι μέσα σου βρίσκεται ο Θεός. Διότι εσύ είσαι ο Θεός του Ισραήλ, και δεν το γνωρίζαμε.»

Εμείς, λοιπόν, στο μέτρο που ήταν δυνατόν να εξετάσουμε τις ίδιες τις λέξεις του ρητού με τον πιο απλό τρόπο, τα εκφράσαμε αυτά με πολλά λόγια· ο μακάριος Ιωάννης, όμως, μέσα από την Επιστολή, με λίγα λόγια και με τρόπο πιο τέλειο από εμάς θα δείξει το νόημα των γεγραμμένων, και αφενός θα ελέγξει τον τρόπο σκέψης των ασεβών, αφετέρου θα διδάξει πώς εμείς βρισκόμαστε μέσα στον Θεό, και ο Θεός μέσα σε εμάς. Και πώς πάλι εμείς γινόμαστε ένα μέσα σε Αυτόν, αλλά και πόσο απέχει κατά τη φύση ο Υιός από εμάς. Και θα κάνει λοιπόν τους Αρειανούς να πάψουν να νομίζουν πλέον ότι θα γίνουν σαν τον Υιό, για να μην ακούσουν και αυτοί: «Εσύ είσαι άνθρωπος και όχι Θεός»· και: «Μην εξισώνεσαι, όντας φτωχός, με τον πλούσιο». Γράφει, λοιπόν, ο Ιωάννης λέγοντας τα εξής: «Από αυτό γνωρίζουμε ότι μένουμε σε Αυτόν και Αυτός σε εμάς, διότι μας έχει δώσει από το Πνεύμα Του». Επομένως, εξαιτίας της χάριτος του Πνεύματος που μας έχει δοθεί, και εμείς βρισκόμαστε μέσα σε Αυτόν και Αυτός μέσα σε εμάς. Και επειδή το Πνεύμα είναι του Θεού, όταν αυτό βρίσκεται μέσα μας, είναι εύλογο και εμείς, έχοντας το Πνεύμα, να θεωρείται ότι βρισκόμαστε μέσα στον Θεό· και με αυτόν τον τρόπο ο Θεός είναι μέσα σε εμάς.

Εμείς λοιπόν, όσο ήταν δυνατόν να εξετάσουμε πιο απλά τις ίδιες τις λέξεις του ρητού, τα είπαμε αυτά εκτενώς. Ο μακάριος Ιωάννης, όμως, μέσα από την επιστολή του, με λίγα λόγια και μάλλον τελειότερα από εμάς, θα καταδείξει το νόημα των όσων έχουν γραφεί και, αφενός, θα ελέγξει τον τρόπο σκέψης των ασεβών, αφετέρου, θα διδάξει πώς εμείς βρισκόμαστε μέσα στον Θεό και ο Θεός μέσα σε εμάς, και πώς πάλι εμείς γινόμαστε ένα μέσα σε Αυτόν, και πόσο διαφέρει κατά τη φύση ο Υιός από εμάς. Και θα κάνει λοιπόν τους Αρειανούς να πάψουν πλέον να νομίζουν ότι θα γίνουν σαν τον Υιό, για να μην ακούσουν και αυτοί: «εσύ όμως είσαι άνθρωπος και όχι Θεός» και «μην εξισώνεσαι εσύ, που είσαι φτωχός, με τον πλούσιο». Γράφει λοιπόν ο Ιωάννης τα εξής: «Από αυτό γνωρίζουμε ότι μένουμε σε Αυτόν και Αυτός σε εμάς, επειδή μας έχει δώσει από το Πνεύμα Του». Επομένως, εξαιτίας της χάρης του Πνεύματος που μας έχει δοθεί, εμείς βρισκόμαστε μέσα σε Αυτόν, και Αυτός μέσα σε εμάς. Και επειδή το Πνεύμα είναι του Θεού, γι' αυτό τον λόγο, όταν αυτό κατοικεί μέσα μας, εύλογα θεωρείται ότι και εμείς, έχοντας το Πνεύμα, βρισκόμαστε μέσα στον Θεό, και με αυτόν τον τρόπο ο Θεός βρίσκεται μέσα σε εμάς. Άρα δεν βρισκόμαστε εμείς μέσα στον Πατέρα με τον ίδιο τρόπο που βρίσκεται ο Υιός μέσα στον Πατέρα· διότι ο Υιός δεν μετέχει στο Πνεύμα προκειμένου εξαιτίας αυτού να βρίσκεται μέσα στον Πατέρα, ούτε λαμβάνει το Πνεύμα, αλλά μάλλον ο Ίδιος το χορηγεί σε όλους.

Αυτόν λοιπόν που έκανε την αρχή της πτώσης, και έγινε στον εαυτό του και σε άλλους αίτιος της αποστασίας από τα ανώτερα αγαθά, επειδή εξέπεσε εντελώς καταγής από την ευσέβεια προς τα θεία, και κατέστη ο ίδιος για τον εαυτό του δημιουργός του ιού της κακίας και της ασέβειας, και έγινε δημιουργός του σκότους και της αλογίας εξαιτίας της εκούσιας απομάκρυνσής του από το φως, συνηθίζει να τον αποκαλεί δράκοντα και φίδι μαύρο και ερπετό, άγριο θηρίο που παράγει θανατηφόρο δηλητήριο και ανθρωποφάγο λιοντάρι, και πάλι βασιλίσκο ανάμεσα στα ερπετά. Οι θείοι λόγοι αναφέρουν ότι η αιτία της αποστασίας του ήταν η μανία των φρενών και η έκσταση της διάνοιας, διηγούμενοι κάπως έτσι ταυτόχρονα την πτώση και τη φρενοβλάβειά του: «Πώς έπεσε από τον ουρανό ο εωσφόρος, που ανατέλλει το πρωί; Συνετρίβη στη γη αυτός που έστελνε παραγγέλματα προς όλα τα έθνη. Εσύ όμως είπες στη διάνοιά σου: Θα αναβώ στον ουρανό, πάνω από τα άστρα του ουρανού θα τοποθετήσω τον θρόνο μου, θα γίνω όμοιος με τον Ύψιστο». Και πάλι: «Αυτά λέει ο Κύριος, ο Κύριος, επειδή υψώθηκε η καρδιά σου και είπες: Εγώ είμαι Θεός, σε κατοικία Θεού κατοίκησα». Και πάλι: «Εσύ, το αποσφράγισμα της ομοίωσης και ο στέφανος του κάλλους, βρέθηκες στην τρυφή του παραδείσου του Θεού, στολίστηκες με κάθε πολύτιμο λίθο» και τα εξής.

Διότι, αφού εκπορθήσει πρώτα αυτές τις πόλεις, θα προκαλέσει φόβο στις υπόλοιπες, όπως λέει ο Ησαΐας: «Ντρέψου, Σιδώνα, είπε η θάλασσα. Και η δύναμη της θάλασσας είπε: δεν ένιωσα ωδίνες ούτε γέννησα, ούτε ανέθρεψα νέους ούτε μεγάλωσα παρθένες. Όταν δε αυτό ακουστεί στην Αίγυπτο, θα τους πιάσει οδύνη για την Τύρο». Εφόσον αυτά θα γίνουν έτσι, αγαπητέ, και τα τρία κέρατα θα αποκοπούν από αυτόν, μετά από αυτά θα αρχίσει να παρουσιάζει τον εαυτό του ως Θεό, όπως προείπε ο Ιεζεκιήλ: «Επειδή υψώθηκε η καρδιά σου, και είπες: εγώ είμαι Θεός». Και ο Ησαΐας ομοίως: «Εσύ δε είπες στην καρδιά σου: θα ανεβώ στον ουρανό, πάνω από τα άστρα του ουρανού θα θέσω τον θρόνο μου, θα γίνω όμοιος με τον Ύψιστο. Τώρα όμως θα καταβείς στον άδη και στα θεμέλια της γης». Ωσαύτως δε και ο Ιεζεκιήλ: «Μήπως θα πεις σε αυτούς που θα σε φονεύσουν ότι εγώ είμαι Θεός; Ενώ εσύ είσαι άνθρωπος και όχι Θεός». Αφού λοιπόν έχουν καταδειχθεί από αυτά τα ρητά τόσο η φυλή όσο και η ανάδειξή του και η εξόντωσή του, ενώ το όνομά του έχει υποδηλωθεί μυστικώς, ας δούμε και τη δράση του.

Διότι θα χωριστεί σε δέκα διαδήματα και ανάμεσά τους θα αναδυθεί «ένα άλλο μικρό κέρας», το οποίο είναι το κέρας του Αντιχρίστου, και θα ξεριζώσει «τρία από τα προηγούμενά του», δηλαδή θα εξοντώσει τους τρεις βασιλείς της Αιγύπτου, των Λιβύων και των Αιθιόπων, θέλοντας να εξασφαλίσει για τον εαυτό του ολόκληρη τη βασιλεία. Αυτός, αφού κυριαρχήσει επί των υπολοίπων επτά κεράτων, θα αρχίσει πλέον, κυριευμένος από υπερηφάνεια εξαιτίας του αλλότριου και πονηρού πνεύματος που βρίσκεται μέσα του, να διεξάγει πόλεμο εναντίον των αγίων και να διώκει τους πάντες παντού, επιθυμώντας να δοξάζεται από όλους και να προσκυνείται ως Θεός. Όπως ακριβώς λέει γι' αυτόν και ο Ιεζεκιήλ: «Επειδή υπερηφανεύθηκε η καρδιά σου και είπες: εγώ είμαι Θεός», και πάλι: «Μήπως θα πεις σε αυτούς που σε εξοντώνουν: εγώ είμαι Θεός; Ενώ εσύ είσαι άνθρωπος και όχι Θεός». Και ο Ησαΐας ομοίως: «Εσύ δε είπες στη διάνοιά σου: θα ανεβώ στον ουρανό, πάνω από τα σύννεφα του ουρανού θα στήσω τον θρόνο μου, θα καθίσω στο όρος» το άγιο, «θα γίνω όμοιος με τον Ύψιστο».

Αυτό λοιπόν το έπαθε και ένας άλλος βασιλιάς. Γι' αυτό και κάποιος του έλεγε: «Εσύ όμως είσαι άνθρωπος και όχι Θεός», απευθυνόμενος στον άρχοντα της Τύρου. Και πρόσεξε πώς τον ελέγχει χωρίς να τον πληγώσει. Διότι δεν είπε: «Αυτό υποπτεύθηκες», αλλά: «Τι πρέπει να γίνει μετά από αυτά». Αυτά σκεφτόσουν και αναλογιζόσουν τι άραγε πρόκειται να συμβεί. Πάνω στην κλίνη σου.

Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο λάβαμε σώμα παθητό, το οποίο μετά τον θάνατο γίνεται τόσο δυσώδες. Διότι, εάν, ενώ η φύση μας είναι τέτοια, πολλοί από τους ανόητους έφτασαν σε τέτοιο βαθμό αλαζονείας, ώστε να φαντάζονται ισοθεΐα και να στοχεύουν στον ουρανό· αν δεν συγκρατούνταν από αυτόν τον χαλινό, σε ποιο σημείο παρανομίας δεν θα είχαν ξεσπάσει; Και δεν είναι μόνο αυτός ο βασιλιάς, αλλά βρίσκεται και άλλος που φανταζόταν το ίδιο ακριβώς πράγμα· τον οποίο βέβαια, χλευάζοντάς τον, ένας άλλος προφήτης, ο Ιεζεκιήλ, έλεγε: «Εσύ όμως είπες: Θεός είμαι και όχι άνθρωπος, εγώ που κατοικώ στην καρδιά της γης· μήπως στα χέρια εκείνων που θα σε σκοτώσουν θα πεις ότι Θεός είμαι και όχι άνθρωπος;» Βλέπεις ότι και αυτός υπονόησε ότι ο θάνατος εισήλθε γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο, για να καταστείλει την αλαζονεία, για να ξεριζώσει ολοκληρωτικά εκείνη την πονηρή σκέψη, την οποία εξ αρχής έσπειρε ο διάβολος στον πρωτόπλαστο; Διότι και η ειδωλολατρία από εκεί προήλθε, η οποία αποτελεί την κορύφωση των κακών των ανθρώπων, καθώς οι πολλοί παρασύρονταν από την αλαζονεία και επιθυμούσαν την ισοθεΐα.

«Εσύ όμως είσαι άνθρωπος, και όχι Θεός.» —«Από κάτω σου θα στρώσουν σήψη, και το σκέπασμά σου θα είναι σκουλήκια. Εκείνοι που θα σε δουν, θα απορήσουν με εσένα, και θα πουν: Αυτός είναι ο άνθρωπος που αναστάτωνε την γη, που συγκλόνιζε βασιλείς, που μετέτρεψε ολόκληρη την οικουμένη σε έρημο.»