Πατερικές αναφορές στο ΙΕΖΕΚΙΗΛ 3:17

Και πράγματι είπε κάπου ο Θεός προς τον μακάριο προφήτη Ιεζεκιήλ: «Υιέ ανθρώπου, σε έχω ορίσει σκοπό [φρουρό] στον οίκο του Ισραήλ, και θα ακούσεις λόγο από το στόμα μου, και θα τους προειδοποιήσεις εκ μέρους μου». Διότι συνηθίζεται για τέτοιους σκοπούς [οδηγούς], όχι μόνο να προβάλλουν τον δικό τους βίο ως πρότυπο αρετής ή σύννομης πολιτείας σε αυτούς που εκπαιδεύονται, αλλά και να εισηγούνται τα ωφέλιμα, και να ερμηνεύουν ορθά αυτό που είναι αρεστό στον Θεό. Αλλά εκείνοι μεν που βρίσκονταν υπό την καθοδήγηση αγαθών σκοπών, προχωρώντας ευθέως προς το πρέπον, σώζονταν· εκείνοι δε που παρέδιδαν την κλίση της διάνοιάς τους σε πονηρούς και φαύλους άνδρες, περνούσαν τη ζωή τους «πλανώντες και πλανώμενοι», και έχοντας τον νου τους αποξενωμένο από κάθε αγαθοεργία και αληθινή γνώση. Ότι το έπαθαν αυτό, κατηγορεί και τώρα αυτούς από τη φυλή του Εφραίμ, δηλαδή τον Ισραήλ. Διότι λέει, έχει αναδειχθεί για αυτόν προφήτης-σκοπός μαζί με τον [ψεύτικο] θεό. Πράγμα που είναι σαν να έλεγε ότι, για καθέναν από τους ψευδώνυμους θεούς, υπάρχει και ένας ειδικός ψευδόμαντης. Διότι, όπως ήδη προείπα, μερίζονταν σε ποικιλόμορφη πλάνη. Και άλλοι μεν λάτρευσαν τον Βάαλ, άλλοι δε τον Χαμώς, ήτοι τον Βεελφεγώρ. Και σε κάθε τέμενος υπήρχε κάτι κατασκευασμένο, και χειροποίητο άγαλμα και ξόανο, και ο ειδικός ψευδοπροφήτης που υπηρετούσε το καθένα. Και ο τρόπος της μαντείας ήταν διαφορετικός μεταξύ τους. Και ξεστομούσαν απλώς σε αυτούς που τους προσέγγιζαν αυτό που φάνταζε ως χρήσιμο και αναγκαίο.

Περί εκείνων που δελεάζουν τις ψυχές προς την ασέλγεια, λέγοντας ότι η πράξη αυτή δεν είναι τίποτα. Στον προφήτη Ιεζεκιήλ είπε ο Θεός: Και εσύ, υιέ ανθρώπου, σε έθεσα φρουρό στον οίκο του Ισραήλ, και εάν ακούσεις λόγο από το στόμα μου, να τους προειδοποιήσεις εκ μέρους μου. Όταν εγώ λέω στον άνομο, θα πεθάνεις εξάπαντος, και εσύ δεν τον προειδοποιήσεις, ούτε μιλήσεις για να προειδοποιήσεις τον άνομο να απομακρυνθεί από τους δρόμους του, ώστε να ζήσει, ο άνομος εκείνος θα πεθάνει εξαιτίας της ανομίας του, αλλά το αίμα του θα το ζητήσω από τα δικά σου χέρια. Εάν όμως εσύ προειδοποιήσεις τον άνομο, και εκείνος δεν απομακρυνθεί από τον δρόμο της ανομίας του, ο άνομος εκείνος θα πεθάνει εξαιτίας της αδικίας του, και εσύ θα έχεις σώσει την ψυχή σου.

Σχόλιο περί της ιεραρχίας. Ιεραρχία είναι, για να το πούμε γενικά, η μετοχή και η μετάδοση του ιερού δώρου, τόσο του πνευματικού όσο και του σωματικού· ή, κατά άλλη θεώρηση, ιεραρχία είναι η αρχή, η τέλεση και η μετάδοση των ιερών και όσων αναστρέφονται ιεροπρεπώς, ή η μεταδοτική της αρετής επιστήμη, ή πάλι, κατά τον μέγα Διονύσιο, η προς τον Θεό αφομοίωση και ένωση· και αφομοίωση μεν με τον Θεό είναι το να γίνεται κάποιος μεταδοτικός των θείων και ανθρώπινων αγαθών κατά την ενέργεια και τη μετοχή· ένωση δε είναι το να γινόμαστε θεοειδείς με τη θεία μετουσία, στο μέτρο του δυνατού για τους ανθρώπους· όπως ακριβώς και ιεράρχης είναι εκείνος που καθοδηγεί τους καθαρούς και αγίους ιερείς στην ενέργεια και την προκοπή· επίσκοπος δε είναι εκείνος που, μέσω της θεοπτίας, επιβλέπει με καθαρό νου όλους όσοι υπάγονται σε αυτόν, ή πάλι επίσκοπος είναι αυτός που μπορεί να περισκοπεί νοερά τα όντα και τα θεία· διότι το «σκοπεῖν» οι θείοι άνδρες λένε ότι σημαίνει το να θεωρεί, και «σκοπό» ονομάζουν αυτόν που προσέχει κάτι, τον οποίο η δημώδης γλώσσα ονομάζει φύλακα· σκοπό, λέγει ο Θεός, σε έθεσα για τον οίκο του Ισραήλ.

Και άκουσα τη φωνή του Κυρίου να λέει: «Ποιον να αποστείλω και ποιος θα πορευθεί προς τον λαό αυτόν;» Βλέπεις πόσα επέτυχε το όραμα, πόσα κατόρθωσε ο φόβος; Καίτοι κάτι τέτοιο συνέβη και στην περίπτωση του Μωυσή· διότι, αν και δεν εμφανίστηκαν Σεραφείμ, ούτε ο Ίδιος καθόταν πάνω σε θρόνο, εντούτοις ένα άλλο παράδοξο θέαμα παρουσιάστηκε τότε στον προφήτη και μάλιστα τέτοιο, ώστε κανείς να μην μπορεί να στρέψει το βλέμμα του σε αυτό που φαινόταν. Διότι η βάτος καιγόταν, λέει, και δεν κατακαιγόταν. Αλλά όμως, ακόμη και μετά από εκείνα και παρά τη μεγάλη προτροπή του Θεού, ο μέγας Μωυσής διστάζει, προφασίζεται και επινοεί μύριες αφορμές παραίτησης, λέγοντας: «Είμαι ισχνόφωνος και βραδύγλωσσος», και: «Επίλεξε εσύ άλλον, τον οποίο θα αποστείλεις». Και ο Ιερεμίας πάλι προβάλλει ως δικαιολογία την ηλικία του. Και ο Ιεζεκιήλ, αφού έλαβε την εντολή, παρέμεινε επτά ημέρες κοντά στον ποταμό, διστάζοντας και αδρανώντας. Γι' αυτό και ο Θεός πρόσθεσε εκείνη την παραβολή λέγοντας: «Σκοπό σε έθεσα στον οίκο Ισραήλ»· και ότι: «Την ψυχή τους από τα χέρια σου θα αναζητήσω».

Δεν ακούτε ότι ο Κύριος συνομιλούσε με τη Σαμαρείτισσα και ανάλωσε πλήθος λόγων; Και δεν περιφρονήθηκε επειδή ήταν Σαμαρείτισσα, αλλά έτυχε προσοχής επειδή είχε ψυχή. Δεν παραθεωρήθηκε επειδή ήταν πόρνη, αλλά, επειδή επρόκειτο να σωθεί και επέδειξε πίστη, απόλαυσε πολλές φορές τη φροντίδα. Εγώ δεν θα παύσω να ομιλώ, έστω και αν δεν υπάρχει κανείς που να με ακούει· ιατρός είμαι, επιθέτω τα φάρμακα· δάσκαλος είμαι, έλαβα την εντολή να νουθετώ· διότι λέγει: «Σε έθεσα σκοπό στον οίκο του Ισραήλ».

«Διότι δεν απέφυγα να σας αναγγείλω όλη τη βουλή του Θεού»· διότι, εάν απέφευγε να την αναγγείλει, δεν θα ήταν καθαρός από το αίμα, αλλά θα κρινόταν ως ανθρωποκτόνος, και μάλιστα πολύ δικαιολογημένα. Διότι ο μεν ανθρωποκτόνος θανατώνει μόνο το σώμα, ενώ εκείνος που δημηγορεί για να γίνεται αρεστός και κάνει τους ακροατές πιο ράθυμους, καταστρέφει την ψυχή· και ο πρώτος μεν παραδίδει τον άνθρωπο στον παρόντα θάνατο, ενώ ο δεύτερος καταστρέφει την ψυχή και την παραπέμπει στις αθάνατες κολάσεις και τιμωρίες. Άραγε, λοιπόν, μόνο ο Παύλος το λέει αυτό; Σε καμία περίπτωση, αλλά και πριν από τον Παύλο, πάλι ο Θεός μέσω του προφήτη υπαινίσσεται ακριβώς το ίδιο, λέγοντας τα εξής: «Σε έθεσα σκοπό στον οίκο του Ισραήλ».

Τι σημαίνει η λέξη «Σκοπός»; Σκοπός ονομάζεται εκείνος που, ενώ τα στρατόπεδα σταθμεύουν στα χαμηλά, καταλαμβάνει ένα υψηλό και λοφώδες μέρος και από εκεί παρατηρεί τους εχθρούς που πλησιάζουν, ειδοποιεί αυτούς που βρίσκονται κάτω για την επίθεση, και τους παρακινεί να παραταχθούν για πόλεμο, ώστε να μην τους επιτεθούν οι εχθροί ενώ είναι απροστάτευτοι και τους εξολοθρεύσουν με μεγάλη ευκολία. Επειδή, λοιπόν, εμείς που βαδίζουμε χαμηλά στη γη δεν βλέπουμε πολλά από τα επερχόμενα δεινά, η χάρη του Θεού οικονόμησε ώστε οι άγιοι προφήτες, στεκόμενοι σαν σε ύψωμα μέσω της προφητείας, να μας προμηνύουν από μακριά την οργή του Θεού που πρόκειται να επέλθει, προκειμένου, αφού συνέλθουμε μέσω της μετάνοιας και ανορθώσουμε την πεσμένη μας ψυχή, να αποκρούσουμε από μακριά τη θεήλατη πληγή. Γι' αυτό λέει: «Σκοπό σε έθεσα στον οίκο του Ισραήλ»· για να προμηνύεις τη συμφορά που πρόκειται να επέλθει, όπως ακριβώς εκείνος προμηνύει τους εχθρούς. Και επιβάλλει καθόλου μικρή τιμωρία σε εκείνον που δεν προαναγγέλλει την οργή του Θεού. Ποια είναι, λοιπόν, αυτή;

«Γυναίκα πόρνη και βεβηλωμένη δεν θα πάρουν, διότι είναι άγιοι.» «Οι ιερείς σου θα ενδυθούν δικαιοσύνη, και οι όσιοί σου θα αγαλλιάσουν με αγαλλίαση.» «Να γνωρίσεις καλά τις ψυχές του ποιμνίου σου, και να στρέψεις την καρδιά σου στα κοπάδια σου.» «Ποιμαίνετε τα πρόβατα της σφαγής, τα οποία εκείνοι που τα αποκτούσαν τα έσφαζαν και δεν μετανοούσαν, και όσοι τα πουλούσαν έλεγαν: Ευλογητός ο Κύριος, διότι πλουτίσαμε, και οι ποιμένες τους δεν ένιωθαν καμία συμπόνια γι' αυτά. »Υιέ ανθρώπου, σε έθεσα σκοπό στον οίκο του Ισραήλ, για να ακούσεις τον λόγο από το στόμα μου και να τους προειδοποιήσεις εκ μέρους μου. Όταν εγώ πω στον άνομο να απομακρυνθεί από τις οδούς του για να ζήσει· εάν εκείνος ο άνομος πεθάνει μέσα στην αδικία του, το αίμα του θα το εκζητήσω από το δικό σου χέρι. Αλλά αν εσύ προειδοποιήσεις τον άνομο και εκείνος δεν αποστραφεί την ανομία του, θα πεθάνει μέσα στην αδικία του, ενώ εσύ θα σώσεις την ψυχή σου. Και όταν ένας δίκαιος απομακρυνθεί από τη δικαιοσύνη του και διαπράξει παράπτωμα, θα πεθάνει μέσα στις αμαρτίες του, διότι δεν πρόκειται να μνημονευθούν οι δίκαιες πράξεις του, και το αίμα του θα το εκζητήσω από το δικό σου χέρι.»

Ερμηνεία. Η λέξη Επίσκοπος, πρώτον μεν και κυρίως, αποδίδεται από τις θείες και άγιες Γραφές στον Θεό, ο οποίος επιβλέπει και επισκοπεί τα πάντα, όπως μαρτυρεί ο Ιώβ λέγοντας: «Αυτή είναι η μερίδα του ασεβούς ανθρώπου από τον Κύριο. Και η περιουσία των υπαρχόντων του από τον Επίσκοπο» (δηλαδή τον Θεό). Και πάλι: «Η δε επισκοπή σου φύλαξε το πνεύμα μου.» Καθώς και στον Κύριό μας Ιησού Χριστό, όπως λέγει γι' αυτόν ο Κορυφαίος των Αποστόλων Πέτρος: «Διότι ήσασταν σαν πρόβατα πλανώμενα. Αλλά επιστρέψατε τώρα στον ποιμένα και Επίσκοπο των ψυχών μας.» Δεύτερον δε και κατά χάριν, η λέξη αυτή αποδίδεται σε εκείνους που έχουν εκλεγεί από τον Θεό, καθώς λέγει ο ίδιος ο Θεός για τον Ελεάζαρ: «Επίσκοπος ο Ελεάζαρ, ο υιός του Ααρών του ιερέα.» Και προς τον Ιεζεκιήλ λέγει ο Θεός: «Υιέ ανθρώπου, σε έθεσα σκοπό στον οίκο του Ισραήλ.» Και με απλά λόγια, Επίσκοποι ονομάζονται στην Παλαιά Γραφή τόσο οι επιτηρητές και φύλακες των εσωτερικών και εκκλησιαστικών διοικήσεων και υποθέσεων, καθώς είναι γραμμένο για τον ανωτέρω Ελεάζαρ, ότι είχε την επισκοπή όλης της σκηνής. Καθώς και για τον αρχιερέα Ιωδαέ, ότι κατέστησε Επισκόπους στον οίκο του Κυρίου. Και έθεσε ο ιερέας επισκόπους στον οίκο του Κυρίου, «όσο και οι επιτηρητές των εξωτερικών και πολιτικών υποθέσεων και διοικήσεων, καθώς είναι γραμμένο.»

Ερμηνεία. Απαραίτητο χρέος αποτελεί για τον Επίσκοπο να διδάσκει καθημερινά τον λαό που υπόκειται σε αυτόν τα ευσεβή δόγματα, και να τον κατευθύνει προς την ορθή πίστη και την ενάρετη πολιτεία. Διότι λέγει ο Θεός διά του Προφήτου Ιεζεκιήλ προς τους προεστώτες των λαών: «Υιέ ανθρώπου, σκοπό σε έχω θέσει στον οίκο Ισραήλ και στον οίκο Ιούδα· εάν δεν τον προειδοποιήσεις και δεν του μιλήσεις, ο άνομος θα πεθάνει μέσα στην ανομία του, αλλά το αίμα του θα το ζητήσω από τα χέρια σου.» Για τον λόγο αυτό και ο παρών Κανόνας ορίζει: Όποιος Επίσκοπος ή Πρεσβύτερος (διότι και οι Πρεσβύτεροι οφείλουν να είναι διδακτικοί) αμελεί τους κληρικούς του και όλον τον υπόλοιπο λαό, και δεν τους διδάσκει τα δόγματα και τα έργα της ευσέβειας, ας αφορίζεται μέχρις ότου διορθωθεί. Εάν όμως επιμένει στην αμέλεια και την ραθυμία του, ας καθαιρείται εντελώς, ως ανάξιος της επισκοπής και του πρεσβυτερίου.

Επειδή λοιπόν κατατάσσουμε την ευλάβειά σας όχι στη μερίδα των απαιδεύτων και όσων μισούν το καλό, αλλά στην τάξη των σπουδαίων και των φιλομαθών, και επειδή πάλι καθήκον εκείνου που έχει οριστεί από τον Κύριο ως σκοπός (φύλακας) είναι να αναγγέλλει ξεκάθαρα με το κήρυγμα σε όσους πλησιάζει τη γυαλισμένη ρομφαία που προορίζεται για την τιμωρία της ασέβειας, μήπως τυχόν η ρομφαία έρθει κρυφά και αφαιρέσει κάποια ψυχή, και ο σκοπός που δεν σήμανε τον κίνδυνο κριθεί δίκαιο να υποστεί την ποινή για την άκαιρη σιγή και τη ραθυμία του —διότι, συνδέοντας την απειλή με σφοδρή οργή, ο Πλάστης και Προνοητής της φύσης μας, ο Θεός, σαλπίζει κάπως έτσι μέσω του προφήτη: «Υιέ ανθρώπου, σε έθεσα σκοπό στον οίκο Ισραήλ, και εάν δεν τον προειδοποιήσεις ούτε μιλήσεις για να προειδοποιήσεις τον άνομο ώστε να αποστραφεί από την οδό του, αυτός μεν θα πεθάνει εξαιτίας της αδικίας του, αλλά το αίμα του θα το ζητήσω από τα χέρια σου»— ώστε, λοιπόν, να μην υποστούμε την κατηγορία του φόνου για την εκδίκηση του αίματος που χύθηκε, και επειδή θεωρήσαμε ότι δεν αντλούμε νερό σε τρύπιο πιθάρι (δεν ματαιοπονούμε), μετά από εκείνες τις πρώτες και μακρές παραινέσεις μας, ακολουθώντας και εδώ ως μαθητές τον μακάριο Παύλο, αποφασίσαμε να σας απευθύνουμε τον λόγο και για δεύτερη φορά. Έτσι, διασκορπίζουμε το σκοτάδι της άγνοιας της επιστολής που μας γράψατε ως απάντηση με τις λάμψεις των αλάνθαστων δογμάτων, σαν με κάποιες ηλιακές ακτίνες, και εκπέμπουμε καθαρό το φως της ευσέβειας σε όσους δεν έχουν από δική τους επιλογή σκοτισμένα τα μάτια της ψυχής.

Είναι λύκος· θα πρέπει να τον αποφύγεις και να απομακρυνθείς τρέχοντας μακριά του, και να μην εξαπατηθείς ώστε να τον πλησιάσεις, έστω κι αν φαίνεται να σε πλησιάζει ήμερα. Απόφευγε την κοινωνία μαζί του και τη συνομιλία του σαν δηλητήριο φιδιού· διότι με το αγκίστρι και το δόλωμα πιάνονται τα ψάρια, ενώ η πονηρή συνομιλία, η οποία υποκρύπτει το αιρετικό δηλητήριο, αιχμαλώτισε πολλούς από τους πιο απλούς ανθρώπους, οι οποίοι την πλησίασαν και δεν υποψιάζονταν ότι θα πάθουν κάποια βλάβη. Επομένως, για τους λόγους αυτούς, πρέπει κανείς να αποφεύγει τέτοιου είδους ανθρώπους με όλες του τις δυνάμεις. Είναι ορθόδοξος ο ποιμένας; Είναι σφραγισμένος με ευσέβεια; Δεν ακολουθεί τίποτα από την αιρετική παράταξη; Υποτάξου σε αυτόν, επειδή προΐσταται ως τύπος του Χριστού· διότι δεν προσφέρεις σε εκείνον την τιμή, εάν την προσφέρεις με όλη σου την ψυχή· ο Χριστός είναι αυτός που την αποδέχεται. Μην εξετάζεις τα υπόλοιπα· ο Θεός είναι ο εξεταστής αυτών. Σε Εκείνον άφησε την κρίση, ενώ εσύ να του επιδεικνύεις την υπακοή, σύμφωνα με την αγάπη του Χριστού, και καθαρή διάθεση. Σε άλλους έχει λεχθεί, υιέ ανθρώπου, σε έθεσα φρουρό στον οίκο του Ισραήλ· ενώ σε εσάς έχει λεχθεί, όσα σας λένε οι ιερείς να κάνετε, να τα κάνετε, αλλά τα έργα τους να μην τα κάνετε.

Στο τέκνο Άνθιμο. Ο νόμος του Θεού, ο φόβος και ο τρόμος Του, όπως λέει η Γραφή: «Σε έθεσα σκοπό στον οίκο Ισραήλ»· και ο σκοπός αυτού του αγγέλματος με ανάγκασε, αδελφέ, μέσω επιστολής να σου αναγγείλω πάλι την επερχόμενη ρομφαία του Θεού εναντίον σου, ρομφαία φοβερή, ρομφαία πύρινη, ρομφαία που δεν ρίχνει το σώμα, αλλά την ψυχή στη γέεννα του πυρός για απέραντους αιώνες. Και δακρύζω γράφοντας, ο ταλαίπωρος, και στενάζω πικρά, διότι ο λόγος μου απευθύνεται στον δικό μου υιό και μαθητή. Αλλά τι να κάνω; Εάν δεν τα αναγγείλω, ο Θεός είπε ότι θα εκζητήσει το αίμα σου από τα χέρια μου, που δεν σημαίνει τίποτα άλλο παρά το να υποστώ κι εγώ μαζί σου την ίδια κατάκριση της τιμωρίας. Ω αδελφέ, γιατί έκλεισες έτσι το μάτι της καρδιάς σου; Γιατί καταφρόνησες τον Θεό, στο βλέμμα του Οποίου τα σύμπαντα σείονται και δεν αντέχουν να σταθούν; Εγκατέλειψες παλαιότερα την ασκητική παλαίστρα, πορεύθηκες σε τόπους τους οποίους δεν επιβλέπει ο Κύριος, έλυσες τη σφραγίδα της αγνείας, έφθειρες την ψυχή και το σώμα, έγινες δούλος της αμαρτίας· έπειτα, αρκετά αργότερα, επέστρεψες σε εμάς στην αρχή του διωγμού, εξομολογούμενος, δεχόμενος επιτίμιο, υποσχόμενος την επάνοδο μετά την παύση του διωγμού. Για τον λόγο αυτό έλαβες τις οδηγίες από τον οικονόμο και έγινες δεκτός από τον αδελφό Διονύσιο και επέλεξες την καλή φυγαδεία, μετοικώντας από πονηρούς τόπους σε τόπους αγαθούς, επί των οποίων στρέφονται οι οφθαλμοί του Κυρίου, με τον μακαρισμό του διωγμού να περικυκλώνει το κεφάλι σου.