Πατερικές αναφορές στο ΙΕΖΕΚΙΗΛ 34:2

Και λίγο παρακάτω Λέει ο Θεός μέσω του προφήτη Ιεζεκιήλ: «Ω ποιμένες, ποιμένες, μήπως οι ποιμένες βόσκουν τον εαυτό τους και όχι τα πρόβατα; Εσείς, όμως, το πλανημένο δεν το επαναφέρατε, το χαμένο δεν το αναζητήσατε, το ασθενικό δεν το ενδυναμώσατε, το χωλό δεν το επιδέσατε, αλλά και το δυνατό το καταπονήσατε με τον μόχθο. Γι' αυτό, θα αναστήσω για τον εαυτό μου ποιμένα πιστό, τον δούλο μου τον Δαβίδ, και θα είναι ποιμένας και άρχοντας στον αιώνα». Όταν, όμως, ο Ιεζεκιήλ προφήτευσε αυτά στη Βαβυλώνα, ο Δαβίδ είχε κοιμηθεί πριν από δεκατέσσερις γενιές· συνεπώς, προφήτευσε τον κυριακό άνθρωπο που θα εγειρόταν από το σπέρμα του Δαβίδ, για τον οποίο ο Παύλος γράφει στον Τιμόθεο: «Να μνημονεύεις τον Ιησού Χριστό, ο οποίος έχει αναστηθεί από τους νεκρούς, από το σπέρμα του Δαβίδ κατά σάρκα».

Διότι δεν ήταν παράλογο να σκεφτεί κανείς ότι, αν δεν πείθονται από τα δικά του λόγια, τουλάχιστον θα υποχωρήσουν, έστω και ακούσια, στα λόγια εκείνων των προφητών. Λέει λοιπόν το «Εγώ είμαι ο ποιμένας ο καλός», επαναφέροντας τον νου των Ιουδαίων σαν σε ανάμνηση όσων ειπώθηκαν μέσω της φωνής του προφήτη Ιεζεκιήλ. Διότι λέει τα εξής τόσο για τον Χριστό όσο και για εκείνους που έλαχε να καθοδηγούν το ποίμνιο των Ιουδαίων: «Αυτά λέει ο Κύριος ο Θεός: Ω ποιμένες του Ισραήλ, μήπως οι ποιμένες βόσκουν τον εαυτό τους; Δεν βόσκουν τα πρόβατα οι ποιμένες; Ιδού, τρώτε το γάλα και ντύνεστε με το μαλλί και σφάζετε το παχύ, και τα πρόβατά μου δεν τα βόσκετε. Το αδύναμο δεν το ενισχύσατε, και το άρρωστο δεν το θεραπεύσατε, και το συντετριμμένο δεν το επιδέσατε, και το πλανεμένο δεν το φέρατε πίσω, και το χαμένο δεν το αναζητήσατε, και το ισχυρό το καταπονήσατε με μόχθο. Και σκορπίστηκαν τα πρόβατά μου επειδή δεν υπήρχαν ποιμένες, και έγιναν τροφή σε όλα τα θηρία του αγρού, και σκορπίστηκαν τα πρόβατά μου σε κάθε όρος και σε κάθε ψηλό βουνό, και σε όλο το πρόσωπο της γης, και δεν υπήρχε κανείς να τα αναζητήσει ούτε να τα φέρει πίσω».

Και δίδασκαν ως διδασκαλία εντάλματα ανθρώπων, και απομάκρυναν από τη γνώση του Χριστού τους υποταγμένους σε αυτούς, πότε λέγοντας: «Εμείς γνωρίζουμε ότι στον Μωυσή έχει μιλήσει ο Θεός, ενώ αυτόν δεν τον γνωρίζουμε από πού είναι», και πότε πάλι: «Έχει δαιμόνιο και είναι παράφρων, γιατί τον ακούτε;». Διαμαρτυρήθηκε, λοιπόν, μέσω της φωνής των προφητών ο Θεός των όλων, λέγοντας τα εξής: «Οι ποιμένες φέρθηκαν ανόητα και δεν αναζήτησαν τον Κύριο. Γι' αυτό δεν συνέτισαν όλο το ποίμνιο και σκορπίστηκαν», και μάλιστα μέσω της φωνής του Ιεζεκιήλ: «Ω ποιμένες του Ισραήλ, μήπως οι ποιμένες βόσκουν τους εαυτούς τους; Δεν βόσκουν τα πρόβατα οι ποιμένες;»

Γι' αυτό λοιπόν και ο Σωτήρας, ελέγχοντάς τους επειδή ήταν τέτοιοι, έλεγε: «Αλίμονό σας γραμματείς και Φαρισαίοι υποκριτές, διότι δίνετε το δέκατο από τον δυόσμο, τον άνηθο και το κύμινο, και αφήσατε τα βαρύτερα του νόμου, την κρίση, το έλεος και την πίστη». Διότι, ασχολούμενοι με τέτοιες λεπτομέρειες, ώστε να επιτιμούν αυτούς που δεν προσέφεραν τα κατά τον νόμο δέκατα ακόμη και για τα πιο ευτελή πράγματα, δεν έκαναν απολύτως κανένα λόγο για τα βαρύτερα, δηλαδή για τα πιο αναγκαία και ωφέλιμα προστάγματα. Το ότι δε δεν ήταν καλοί ποιμένες, αλλά μάλλον απέβλεπαν μόνο στα κέρδη, το διασαφηνίζει λέγοντας και μέσω της φωνής του Ιεζεκιήλ: «Ω, ποιμένες του Ισραήλ, μήπως οι ποιμένες βόσκουν τους εαυτούς τους; Δεν βόσκουν τα πρόβατα οι ποιμένες; Ιδού, το γάλα τρώτε, με το μαλλί ντύνεστε και το παχύ σφάζετε, και από τα πρόβατά μου τρέφεστε». Καταβοσκάτε λοιπόν, λέει, τα πρόβατα της σφαγής, δηλαδή αυτά που σύντομα πρόκειται να θανατωθούν από το χέρι των Ρωμαίων· ή εκείνα τα οποία εσείς οι ίδιοι σφάζετε, αν και κατέχετε θέση ποιμένων. Διότι δεν έχει έρθει ακόμη ο καιρός κατά τον οποίο θα οδηγηθούν στη σφαγή. Επειδή μετά την έλευση του Σωτήρα το πλήθος των Ιουδαίων εξολοθρεύτηκε από τα ρωμαϊκά ξίφη, αν και ο Θεός έδειξε τεράστια μακροθυμία απέναντί τους. Το ότι δε οι υποταγμένοι λαοί έγιναν ιδιοκτησία των ποιμένων, το απέδειξε λέγοντας: Τα οποία όσοι τα απέκτησαν τα κατέσφαζαν και δεν μετανοούσαν.

ΜΔ΄. ΑΚΟΜΗ ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΟΜΟΙΩΝ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΩΝ Εφόσον η προφητεία των Εβραίων λέει προς τους ηγέτες του λαού: «Ω ποιμένες του Ισραήλ, μήπως οι ποιμένες βόσκουν τον εαυτό τους; Δεν βόσκουν τα πρόβατα οι ποιμένες; Ιδού, καταναλώνετε το γάλα και σφάζετε τα παχιά και ντύνεστε με το μαλλί, και τα πρόβατά μου δεν τα βόσκετε, και το χαμένο δεν το αναζητήσατε και το συντριμμένο δεν το επιδέσατε και το πλανημένο δεν το φέρατε πίσω», αλλά και καθώς ο λόγος του Σωτήρος αναφέρει: «Ο καλός ποιμένας δίνει την ψυχή του για τα πρόβατα· ενώ ο μισθωτός, που δεν είναι αληθινός ποιμένας και δεν του ανήκουν τα πρόβατα, τα εγκαταλείπει», άκουσε και τον Πλάτωνα στο πρώτο βιβλίο της Πολιτείας πώς ερμηνεύει αυτά τα ζητήματα: «Τώρα όμως βλέπεις, ω Θρασύμαχε – διότι ας εξετάσουμε ξανά τα προηγούμενα – ότι, ενώ στην αρχή όρισες με ακρίβεια τον αληθινό ιατρό και τον αληθινό ποιμένα, στη συνέχεια δεν θεώρησες πλέον αναγκαίο να διατηρήσεις αυτόν τον ορισμό με αυστηρότητα, αλλά νομίζεις ότι αυτός παχαίνει τα πρόβατα, με την ιδιότητά του ως ποιμένα, χωρίς να αποβλέπει στο μέγιστο συμφέρον των προβάτων, αλλά σαν κάποιος συνδαιτυμόνας που ετοιμάζεται για συμπόσιο προς χάριν της ευωχίας, ή πάλι για να τα πουλήσει, σαν έμπορος, και όχι σαν ποιμένας. Για την ποιμενική τέχνη όμως βεβαίως δεν υπάρχει άλλο μέλημα από εκείνο για το οποίο έχει ταχθεί, πώς δηλαδή να εξασφαλίσει το καλύτερο γι' αυτό [το αντικείμενό της], επειδή τα δικά της ζητήματα, ώστε να είναι η καλύτερη, έχουν ήδη επαρκώς εξασφαλιστεί, εφόσον δεν της λείπει απολύτως τίποτα για να είναι αληθινή ποιμενική τέχνη.»

ΣΤ΄. Πες μου, σε ποιους βοσκότοπους πρέπει να τα οδηγήσουμε, σε ποιες πηγές πρέπει να πορευθούμε, και ποιες πρέπει να αποφεύγουμε, είτε πρόκειται για βοσκότοπους είτε για νάματα· ποια πρέπει να ποιμαίνουμε με τη ράβδο και ποια με τη σύριγγα· πότε πρέπει να τα οδηγούμε σε βοσκότοπους και πότε να τα ανακαλούμε από αυτούς· πώς πρέπει να πολεμούμε τους λύκους και πώς να μην πολεμούμε τους ποιμένες· και μάλιστα στη σημερινή εποχή, που οι ποιμένες συμπεριφέρθηκαν άφρονα και διασκόρπισαν τα πρόβατα της νομής, ώστε να οδύρομαι κι εγώ για τα ίδια μαζί με τους αγιωτάτους προφήτες. Πώς θα ενισχύσω το ασθενές, και θα ανορθώσω το πεπτωκός, και θα επαναφέρω το πλανημένο, και θα αναζητήσω το απολωλός, και θα διαφυλάξω το ισχυρό; Πώς και θα τα μάθω αυτά και θα τα τηρήσω σύμφωνα με τον ορθό λόγο της ποιμαντικής και τον δικό σας· ώστε να μη γίνω κακός ποιμένας, που καταναλώνει το γάλα, και ντύνεται με τα μαλλιά των προβάτων, και σφάζει ή εμπορεύεται τα παχύτερα, ενώ τα υπόλοιπα τα εγκαταλείπει στα θηρία και στους κρημνούς, ποιμαίνοντας τον εαυτό του και όχι τα πρόβατα, πράγμα για το οποίο ακριβώς επικρίνονταν οι παλαιοί προεστώτες του Ισραήλ.

Δʹ. Αυτά λέγω εγώ, ο δειλός και συνετός ποιμένας, που γι' αυτόν τον λόγο κατηγορούμαι ότι η προνοητικότητά μου είναι ραθυμία. Διότι δεν είμαι ποιμένας από εκείνους που καταναλώνουν το γάλα, και ντύνονται με το μαλλί, και σφάζουν τα παχιά πρόβατα, και τα καταπονούν με τον μόχθο, ή τα πωλούν και λένε: «Ευλογητός ο Κύριος, πλουτίσαμε»· οι οποίοι ποιμαίνουν τους εαυτούς τους και όχι τα πρόβατα, εάν θυμάστε καθόλου τις προφητικές φωνές, με τις οποίες εκείνοι οι προφήτες κατακρίνουν τους κακούς ποιμένες. Αντίθετα, ανήκω μάλλον σε εκείνους που μπορούν να πουν μαζί με τον Παύλο: «Ποιος ασθενεί, και εγώ δεν ασθενώ; Ποιος σκανδαλίζεται, και εγώ δεν φλέγομαι από πόνο ή δεν μεριμνώ;». Διότι δεν ζητώ τα υπάρχοντά σας, αλλά εσάς τους ίδιους. Και επίσης: «Κατακαιγόμουν από τον καύσωνα της ημέρας, και καταπονούμουν από τον παγετό της νύχτας»· φωνή του πατριάρχη ποιμένα, του οποίου τα πρόβατα ήταν σημαδεμένα, και που είχαν μάθει να συλλαμβάνουν κοιτάζοντας τις ποτίστρες. Έτσι, λοιπόν, και γι' αυτούς τους λόγους ορίστηκα ποιμένας σας, και έτσι έχουν τα πράγματα. Εφόσον όμως ανέλαβα την επιστασία, ας δώσουμε λόγο ο ένας στον άλλον για όσα κατορθώσαμε στο μεταξύ. Επειδή είναι σωστό να θεωρούμε ότι θα μας ζητηθεί λόγος όχι μόνο για κάθε λέξη και πράξη, αλλά και για κάθε καιρό, ακόμη και για την πιο ακαριαία και απειροελάχιστη χρονική στιγμή. Εσείς, λοιπόν, αναφέρετέ μου τη δική σας εργασία· και εγώ θα παρουσιάσω ενώπιόν σας όσα στοχάστηκα, συνομιλώντας με τον εαυτό μου μέσα στην ησυχία.

Αυτό αρμόζει και τώρα να λέμε· μάλλον δε, και το λέμε πριν εισέλθουμε στον αγώνα· μετά όμως την είσοδό μας, ούτε καν γινόμαστε αντιληπτοί στους πολλούς. Διότι τώρα δεν διεξάγουμε πόλεμο εναντίον εκείνων που καταδυναστεύουν τους φτωχούς, ούτε καταδεχόμαστε να προμαχήσουμε για την υπεράσπιση του ποιμνίου· αλλά, όμοια με τους ποιμένες εκείνους στο βιβλίο του Ιεζεκιήλ, σφάζουμε και καταβροχθίζουμε. Ποιος από εμάς επιδεικνύει τόση φροντίδα για τα ποίμνια του Χριστού, όση έδειξε ο Ιακώβ για τα ποίμνια του Λάβαν; Ποιος μπορεί να απαριθμήσει τον νυκτερινό παγετό; Διότι μη μου αναφέρεις τις ολονυκτίες και την τόση μεγάλη περιποίηση.

Γι' αυτόν τον λόγο, και στους δασκάλους των Ιουδαίων, ο Θεός αυτό προσάπτει πριν από όλα τα άλλα, λέγοντας: «Ω, ποιμένες του Ισραήλ, μήπως οι ποιμένες βόσκουν τον εαυτό τους; Δεν βόσκουν τα πρόβατα;» Εκείνοι όμως έπρατταν το αντίθετο. Διότι τρέφεστε με το γάλα, λέγει, και ντύνεστε με το μαλλί, και σφάζετε τα παχιά ζώα, αλλά τα πρόβατα δεν τα βόσκετε. Και ο Χριστός, εξάλλου, διατυπώνοντας τον κανόνα του άριστου ποιμένα, έλεγε: «Ο καλός ποιμένας θυσιάζει τη ζωή του υπέρ των προβάτων». Αυτό το έπραξε ο Δαβίδ σε πολλές άλλες περιπτώσεις, όπως και όταν κατερχόταν από ψηλά εκείνη η φοβερή οργή εναντίον ολόκληρου του λαού. Διότι, ενώ όλοι κατασφάζονταν, έλεγε: «Εγώ ο ποιμένας αμάρτησα, εγώ ο ποιμένας έπραξα το κακό· αλλά αυτοί, το ποίμνιο, τι έκαναν;» Γι' αυτόν τον λόγο, και κατά την επιλογή μεταξύ εκείνων των τιμωριών, δεν επέλεξε ούτε τον λιμό ούτε την καταδίωξη από τους εχθρούς, αλλά τον θάνατο που αποστέλλεται από τον Θεό, μέσω του οποίου προσδοκούσε ότι τους μεν άλλους θα τους έθετε σε ασφάλεια, ενώ ο ίδιος, πριν από όλους τους άλλους, θα κατέπιπτε νεκρός.

Άκου τον προφήτη που λέει: «Μήπως οι ποιμένες ποιμαίνουν τον εαυτό τους;». Βλέπεις τον Παύλο να επιζητεί συνεχώς αυτές τις προσευχές; Ακούς ότι ο Πέτρος διασώθηκε έτσι από το δεσμωτήριο, επειδή γινόταν εκτενής προσευχή υπέρ αυτού από την εκκλησία; Πιστεύω ακράδαντα ότι θα κατορθώσει πολλά η προσευχή σας, όταν γίνεται με τόση ομοφωνία. Πόσο νομίζετε ότι ξεπερνά τη δική μας μικρότητα το να προσερχόμαστε στον Θεό και να παρακαλούμε υπέρ ενός τόσο μεγάλου λαού; Διότι, αν εγώ ο ίδιος δεν έχω το θάρρος να παρακαλέσω για τον εαυτό μου, πολύ περισσότερο δεν το έχω για τους άλλους. Διότι αυτό είναι γνώρισμα εκείνων που ευδοκιμούν πνευματικά, το να ζητούν δηλαδή να γίνει ίλεως ο Θεός και για τους άλλους, εκείνων που τον έχουν καταστήσει ευμενή προς τους εαυτούς τους· εκείνος όμως που και ο ίδιος έχει φταίξει, πώς θα παρακαλέσει για κάποιον άλλον; Εντούτοις όμως, επειδή σας αγκαλιάζω με πατρική στοργή, επειδή η αγάπη τα πάντα τολμά, όχι μόνο στην εκκλησία, αλλά και στο σπίτι, πριν από όλα τα άλλα κάνω δέηση για τη δική σας υγεία, τόσο την ψυχική όσο και τη σωματική. Διότι καμία άλλη προσευχή δεν ταιριάζει τόσο πολύ στον ιερέα, όσο το να προσέρχεται και να παρακαλεί τον Θεό για τα αγαθά του λαού, πριν από τα δικά του.

Αφού, λοιπόν, εξέθεσε τα γνωρίσματα του ποιμένα, παρουσιάζει δύο είδη λυμεώνων: αφενός τον κλέφτη που σφάζει και αρπάζει, και αφετέρου εκείνον που δεν κάνει μεν τίποτε από αυτά, αλλά, όταν αυτά συμβαίνουν, δεν ενδιαφέρεται ούτε τα εμποδίζει. Με τους πρώτους υπονοεί τους οπαδούς του Θευδά, ενώ με τους δεύτερους διαπομπεύει τους δασκάλους των Ιουδαίων, οι οποίοι ούτε μεριμνούν ούτε φροντίζουν τα πρόβατα που τους έχουν εμπιστευθεί. Αυτό ακριβώς άλλωστε τους καταμαρτυρούσε από παλιά και ο Ιεζεκιήλ, λέγοντας: «Ω, ποιμένες του Ισραήλ· μήπως οι ποιμένες βόσκουν τον εαυτό τους; Δεν βόσκουν τα πρόβατα οι ποιμένες;»

Αλλά εκείνοι έπρατταν το αντίθετο, το οποίο αποτελεί το μέγιστο είδος κακίας και την αιτία όλων των άλλων. Γι' αυτόν τον λόγο, βέβαια, λέει: ούτε το πλανημένο επανέφεραν, ούτε το χαμένο αναζητούσαν, ούτε το συντριμμένο περιέδεναν, ούτε το άρρωστο θεράπευαν, επειδή έβοσκαν τους εαυτούς τους και όχι τα πρόβατα.

«Έχασαν τον νου τους εξαιτίας του κρασιού, κλονίστηκαν από τη μέθη του σίκερα.» «Αλίμονο στους ποιμένες που διασκορπίζουν και καταστρέφουν τα πρόβατα του ποιμνίου. Γι' αυτό, αυτά λέει ο Κύριος εναντίον των ποιμένων που ποιμαίνουν τον λαό μου: Εσείς διασκορπίσατε τα πρόβατά μου και τα διώξατε, και δεν τα φροντίσατε. Ιδού, εγώ θα σας τιμωρήσω σύμφωνα με τα πονηρά σας έργα.» «Χαμένα πρόβατα έγινε ο λαός μου· αυτοί που τα ποιμαίνουν τα έδιωξαν στα βουνά, τα παραπλάνησαν.» «Οι ηγέτες τους είναι σαν λιοντάρια που ωρύονται, που αρπάζουν λεία, καταβροχθίζοντας ψυχές με καταδυνάστευση και λαμβάνοντας τιμές με αδικία.» «Και οι ιερείς αθέτησαν τον νόμο μου, και βεβήλωναν τα άγιά μου· δεν έκαναν διάκριση ανάμεσα στο ακάθαρτο και το καθαρό, και με βεβήλωναν ανάμεσά τους. Οι άρχοντές τους στο μέσο της είναι σαν λύκοι που αρπάζουν λεία, για να χύσουν αίμα, ώστε να αποκομίσουν κέρδη από πλεονεξία· και οι προφήτες της τους συγκάλυπταν.» «Αυτά λέει ο Κύριος: Ω, ποιμένες της Ιερουσαλήμ! Μήπως οι ποιμένες βόσκουν τους εαυτούς τους; Δεν βόσκουν τα πρόβατα οι ποιμένες; Ιδού, το γάλα καταναλώνετε και με το μαλλί ντύνεστε, και το παχύ ζώο το σφάζετε, αλλά τα πρόβατά μου δεν τα βόσκετε. Το αδύναμο δεν το ενισχύσατε, και το πλανεμένο δεν το φέρατε πίσω, και το χαμένο δεν το αναζητήσατε, και το δυνατό το καταδυναστεύσατε, και διασκορπίστηκαν τα πρόβατά μου επειδή δεν υπήρχαν ποιμένες.»

Εκείνος, λοιπόν, που απαιτεί στο όνομα του νόμου να εξαναγκάζει σε αυτήν την προσφορά ακόμη και όσους δεν το επιθυμούν, δεν αντιλαμβάνεται ότι ενεργεί ενάντια στον νόμο και ότι αδικεί και παρανομεί με τα ίδια τα μέσα που νομίζει ότι συνδράμουν τον νόμο και το δίκαιο. Αλλά ακόμη και αν αυτά ήταν νόμιμα και επιτρέπονταν, θα έπρεπε να εξετάζει κανείς το συμφέρον των πολλών, αναλογιζόμενος τον λόγο του Παύλου: «όλα μού επιτρέπονται, αλλά δεν συμφέρουν όλα». Εάν επιδιώκεις να ωφελήσεις τον εαυτό σου, και αναζητάς μόνο αυτό από τις ιερατικές λειτουργίες, το τι δηλαδή θα κερδίσεις, χωρίς να προνοείς για όσους συνεισφέρουν, μήπως τυχόν τους προκύψει κάποια βλάβη από αυτή τη λειτουργία, είναι φανερό ότι δεν βόσκεις τα πρόβατα, αλλά τον εαυτό σου, και μιμείσαι εκείνους τους ποιμένες που σφάζουν το παχύ, δεν επαναφέρουν το πλανημένο και αδιαφορούν για το συντριμμένο. Αν, όμως, λαμβάνεις για το καλό αυτών που δίνουν, σκέψου τον τρόπο με τον οποίο, λαμβάνοντας, θα τους ωφελήσεις και δεν θα τους βλάψεις. Και ποιος είναι αυτός ο τρόπος; Το να περιμένεις τη δική τους συγκατάθεση. Διότι, εάν λάβεις από αυτούς που δεν θέλουν, απειλώντας τους, καταρώμενος και βάζοντας ενέχυρο το ένδυμά τους, το μεν χρήμα το πήρες, αλλά τον άνθρωπο τον έχασες. Διότι είναι ολοφάνερο ότι θα αποστρέψει το πρόσωπό του, θα σε μισήσει, θα σε θεωρήσει βίαιο και πλεονέκτη, και καθόλου πιο ήπιο από τους ίδιους τους φοροεισπράκτορες. Και καμία μεγαλύτερη βλάβη δεν θα μπορούσε να υπάρξει για αυτούς. Διότι το πιο ωφέλιμο από όλα είναι να υπάρχουν ποιμένες· επειδή αυτό που κατεργάζεται τη σωτηρία μας και συνέχωντας συγκρατεί τα πάντα σε εμάς, είναι η ιεροσύνη.