Πατερικές αναφορές στο ΙΕΖΕΚΙΗΛ 34:4

Και λίγο παρακάτω Λέει ο Θεός μέσω του προφήτη Ιεζεκιήλ: «Ω ποιμένες, ποιμένες, μήπως οι ποιμένες βόσκουν τον εαυτό τους και όχι τα πρόβατα; Εσείς, όμως, το πλανημένο δεν το επαναφέρατε, το χαμένο δεν το αναζητήσατε, το ασθενικό δεν το ενδυναμώσατε, το χωλό δεν το επιδέσατε, αλλά και το δυνατό το καταπονήσατε με τον μόχθο. Γι' αυτό, θα αναστήσω για τον εαυτό μου ποιμένα πιστό, τον δούλο μου τον Δαβίδ, και θα είναι ποιμένας και άρχοντας στον αιώνα». Όταν, όμως, ο Ιεζεκιήλ προφήτευσε αυτά στη Βαβυλώνα, ο Δαβίδ είχε κοιμηθεί πριν από δεκατέσσερις γενιές· συνεπώς, προφήτευσε τον κυριακό άνθρωπο που θα εγειρόταν από το σπέρμα του Δαβίδ, για τον οποίο ο Παύλος γράφει στον Τιμόθεο: «Να μνημονεύεις τον Ιησού Χριστό, ο οποίος έχει αναστηθεί από τους νεκρούς, από το σπέρμα του Δαβίδ κατά σάρκα».

35. Μην επιθυμείς την εξουσία επί των ψυχών, μήπως δεν έχεις φθάσει ακόμη στα μέτρα της απαθείας και βλάψεις και τον εαυτό σου και όσους σε ακολουθούν. Εάν όμως την αναλάβεις παρά τη θέλησή σου, φρόντιζε, όχι για να κάνεις τα δικά σου θελήματα, αλλά το θέλημα Εκείνου που σου ενεπιστεύθη την επιμέλεια των λογικών προβάτων. Διότι λέγει μέσω του προφήτη Ιεζεκιήλ: Ω ποιμένες του Ισραήλ, μήπως οι ποιμένες βόσκουν τους εαυτούς τους; Δεν βόσκουν τα πρόβατα οι ποιμένες; Ιδού, καταναλώνετε το γάλα και ντύνεστε με τα μαλλιά και σφάζετε το παχύ, και τα πρόβατά μου δεν τα βόσκετε. Το αδύναμο δεν το ενισχύσατε, και το άρρωστο δεν το θεραπεύσατε, και το συντετριμμένο δεν το επιδέσατε, και το πλανεμένο δεν το επαναφέρατε, και το χαμένο δεν το αναζητήσατε, και το δυνατό το καταπονήσατε με σκληρότητα· και διασκορπίσθηκαν τα πρόβατά μου επειδή δεν υπήρχαν ποιμένες, και έγιναν βορά στα βουνά για όλα τα θηρία του αγρού· και διασκορπίσθηκαν τα πρόβατά μου σε όλα τα όρη και σε κάθε ψηλό βουνό, και σε όλο το πρόσωπο της γης διασκορπίσθηκαν· και δεν υπήρξε κανείς για να τα αναζητήσει, ούτε για να τα επαναφέρει. Γι' αυτό, ποιμένες, ακούστε τον λόγο του Κυρίου. Ζω εγώ, λέγει ο Κύριος: Επειδή τα πρόβατά μου έγιναν λεία, και έγιναν τα πρόβατά μου βορά για όλα τα θηρία της πεδιάδας, εξαιτίας της έλλειψης ποιμένων, και οι ποιμένες δεν αναζήτησαν τα πρόβατά μου, και οι ποιμένες έβοσκαν τους εαυτούς τους, ενώ τα πρόβατά μου δεν τα έβοσκαν.

ΜΔ΄. ΑΚΟΜΗ ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΟΜΟΙΩΝ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΩΝ Εφόσον η προφητεία των Εβραίων λέει προς τους ηγέτες του λαού: «Ω ποιμένες του Ισραήλ, μήπως οι ποιμένες βόσκουν τον εαυτό τους; Δεν βόσκουν τα πρόβατα οι ποιμένες; Ιδού, καταναλώνετε το γάλα και σφάζετε τα παχιά και ντύνεστε με το μαλλί, και τα πρόβατά μου δεν τα βόσκετε, και το χαμένο δεν το αναζητήσατε και το συντριμμένο δεν το επιδέσατε και το πλανημένο δεν το φέρατε πίσω», αλλά και καθώς ο λόγος του Σωτήρος αναφέρει: «Ο καλός ποιμένας δίνει την ψυχή του για τα πρόβατα· ενώ ο μισθωτός, που δεν είναι αληθινός ποιμένας και δεν του ανήκουν τα πρόβατα, τα εγκαταλείπει», άκουσε και τον Πλάτωνα στο πρώτο βιβλίο της Πολιτείας πώς ερμηνεύει αυτά τα ζητήματα: «Τώρα όμως βλέπεις, ω Θρασύμαχε – διότι ας εξετάσουμε ξανά τα προηγούμενα – ότι, ενώ στην αρχή όρισες με ακρίβεια τον αληθινό ιατρό και τον αληθινό ποιμένα, στη συνέχεια δεν θεώρησες πλέον αναγκαίο να διατηρήσεις αυτόν τον ορισμό με αυστηρότητα, αλλά νομίζεις ότι αυτός παχαίνει τα πρόβατα, με την ιδιότητά του ως ποιμένα, χωρίς να αποβλέπει στο μέγιστο συμφέρον των προβάτων, αλλά σαν κάποιος συνδαιτυμόνας που ετοιμάζεται για συμπόσιο προς χάριν της ευωχίας, ή πάλι για να τα πουλήσει, σαν έμπορος, και όχι σαν ποιμένας. Για την ποιμενική τέχνη όμως βεβαίως δεν υπάρχει άλλο μέλημα από εκείνο για το οποίο έχει ταχθεί, πώς δηλαδή να εξασφαλίσει το καλύτερο γι' αυτό [το αντικείμενό της], επειδή τα δικά της ζητήματα, ώστε να είναι η καλύτερη, έχουν ήδη επαρκώς εξασφαλιστεί, εφόσον δεν της λείπει απολύτως τίποτα για να είναι αληθινή ποιμενική τέχνη.»

ΞΣΤ΄. Και αποσιωπώ όσα αναφέρει για εκείνους που ποιμαίνουν τον ίδιο τους τον εαυτό, που καταναλώνουν το γάλα και ντύνονται με το μαλλί, και σφάζουν το παχύ, αλλά δεν ποιμαίνουν τα πρόβατα, δεν ενισχύουν το αδύναμο, δεν επιδένουν το συντετριμμένο, δεν επαναφέρουν το πλανημένο, δεν αναζητούν το απολωλός και δεν διαφυλάσσουν το δυνατό, αλλά τα καταδυναστεύουν με σκληρότητα και με σπουδή τα οδηγούν στην απώλεια· με αποτέλεσμα να διασκορπιστούν τα πρόβατα σε κάθε πεδιάδα και όρος, εξαιτίας της έλλειψης ποιμένων, και να γίνουν βορά σε όλα τα πτηνά και τα θηρία, αφού δεν υπάρχει κανείς να τα αναζητήσει και να τα επαναφέρει. Έπειτα τι προσθέτει; Ζω εγώ, λέγει ο Κύριος, επειδή έτσι έχουν τα πράγματα και τα πρόβατά μου έγιναν λεία, ιδού εγώ στρέφομαι εναντίον των ποιμένων, και θα αναζητήσω τα πρόβατά μου από τα χέρια τους, και αφενός μεν αυτά θα τα συγκεντρώσω και θα τα περιποιηθώ, αφετέρου δε εκείνοι θα υποστούν όλα εκείνα, τα οποία είναι φυσικό να πάθουν οι κακοί ποιμένες.

ΣΤ΄. Πες μου, σε ποιους βοσκότοπους πρέπει να τα οδηγήσουμε, σε ποιες πηγές πρέπει να πορευθούμε, και ποιες πρέπει να αποφεύγουμε, είτε πρόκειται για βοσκότοπους είτε για νάματα· ποια πρέπει να ποιμαίνουμε με τη ράβδο και ποια με τη σύριγγα· πότε πρέπει να τα οδηγούμε σε βοσκότοπους και πότε να τα ανακαλούμε από αυτούς· πώς πρέπει να πολεμούμε τους λύκους και πώς να μην πολεμούμε τους ποιμένες· και μάλιστα στη σημερινή εποχή, που οι ποιμένες συμπεριφέρθηκαν άφρονα και διασκόρπισαν τα πρόβατα της νομής, ώστε να οδύρομαι κι εγώ για τα ίδια μαζί με τους αγιωτάτους προφήτες. Πώς θα ενισχύσω το ασθενές, και θα ανορθώσω το πεπτωκός, και θα επαναφέρω το πλανημένο, και θα αναζητήσω το απολωλός, και θα διαφυλάξω το ισχυρό; Πώς και θα τα μάθω αυτά και θα τα τηρήσω σύμφωνα με τον ορθό λόγο της ποιμαντικής και τον δικό σας· ώστε να μη γίνω κακός ποιμένας, που καταναλώνει το γάλα, και ντύνεται με τα μαλλιά των προβάτων, και σφάζει ή εμπορεύεται τα παχύτερα, ενώ τα υπόλοιπα τα εγκαταλείπει στα θηρία και στους κρημνούς, ποιμαίνοντας τον εαυτό του και όχι τα πρόβατα, πράγμα για το οποίο ακριβώς επικρίνονταν οι παλαιοί προεστώτες του Ισραήλ.

ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΚΟΜΗΤΑ ΕΡΜΙΝΟ. Μην εκπλήσσεσαι εάν, παρότι υπάρχουν τόσοι πολλοί λεγόμενοι ποιμένες, τα πρόβατα γίνονται βορά των λύκων. Διότι τόσο πολύ απέχουν μερικοί από αυτούς —επειδή δεν πρέπει να κατηγορούμε τους πάντες— από το να τα φυλάνε και να τα φροντίζουν, ώστε ούτε τον τρόπο των σκύλων που τα φυλάνε δεν μιμούνται, αλλά πράττουν ό,τι και οι λύκοι, καταβροχθίζοντας τα πρόβατα. Διότι δεν τους αρκούσαν τα μαλλιά και το γάλα, αλλά στράφηκαν και εναντίον των ιδίων, όχι των σωμάτων —διότι αυτό θα ήταν μικρότερο κακό— αλλά των ψυχών. Κάθε παχύ το σφάζουν, κάθε ασθενές το παραβλέπουν, κάθε τραυματισμένο δεν το θεραπεύουν, ενώ το ισχυρό, και αυτό που δεν υποκύπτει στην ασωτία τους, το εξοντώνουν με δόλους και επιβουλές.

Αλλά εκείνοι έπρατταν το αντίθετο, το οποίο αποτελεί το μέγιστο είδος κακίας και την αιτία όλων των άλλων. Γι' αυτόν τον λόγο, βέβαια, λέει: ούτε το πλανημένο επανέφεραν, ούτε το χαμένο αναζητούσαν, ούτε το συντριμμένο περιέδεναν, ούτε το άρρωστο θεράπευαν, επειδή έβοσκαν τους εαυτούς τους και όχι τα πρόβατα.

«Έχασαν τον νου τους εξαιτίας του κρασιού, κλονίστηκαν από τη μέθη του σίκερα.» «Αλίμονο στους ποιμένες που διασκορπίζουν και καταστρέφουν τα πρόβατα του ποιμνίου. Γι' αυτό, αυτά λέει ο Κύριος εναντίον των ποιμένων που ποιμαίνουν τον λαό μου: Εσείς διασκορπίσατε τα πρόβατά μου και τα διώξατε, και δεν τα φροντίσατε. Ιδού, εγώ θα σας τιμωρήσω σύμφωνα με τα πονηρά σας έργα.» «Χαμένα πρόβατα έγινε ο λαός μου· αυτοί που τα ποιμαίνουν τα έδιωξαν στα βουνά, τα παραπλάνησαν.» «Οι ηγέτες τους είναι σαν λιοντάρια που ωρύονται, που αρπάζουν λεία, καταβροχθίζοντας ψυχές με καταδυνάστευση και λαμβάνοντας τιμές με αδικία.» «Και οι ιερείς αθέτησαν τον νόμο μου, και βεβήλωναν τα άγιά μου· δεν έκαναν διάκριση ανάμεσα στο ακάθαρτο και το καθαρό, και με βεβήλωναν ανάμεσά τους. Οι άρχοντές τους στο μέσο της είναι σαν λύκοι που αρπάζουν λεία, για να χύσουν αίμα, ώστε να αποκομίσουν κέρδη από πλεονεξία· και οι προφήτες της τους συγκάλυπταν.» «Αυτά λέει ο Κύριος: Ω, ποιμένες της Ιερουσαλήμ! Μήπως οι ποιμένες βόσκουν τους εαυτούς τους; Δεν βόσκουν τα πρόβατα οι ποιμένες; Ιδού, το γάλα καταναλώνετε και με το μαλλί ντύνεστε, και το παχύ ζώο το σφάζετε, αλλά τα πρόβατά μου δεν τα βόσκετε. Το αδύναμο δεν το ενισχύσατε, και το πλανεμένο δεν το φέρατε πίσω, και το χαμένο δεν το αναζητήσατε, και το δυνατό το καταδυναστεύσατε, και διασκορπίστηκαν τα πρόβατά μου επειδή δεν υπήρχαν ποιμένες.»

Εκείνος, λοιπόν, που απαιτεί στο όνομα του νόμου να εξαναγκάζει σε αυτήν την προσφορά ακόμη και όσους δεν το επιθυμούν, δεν αντιλαμβάνεται ότι ενεργεί ενάντια στον νόμο και ότι αδικεί και παρανομεί με τα ίδια τα μέσα που νομίζει ότι συνδράμουν τον νόμο και το δίκαιο. Αλλά ακόμη και αν αυτά ήταν νόμιμα και επιτρέπονταν, θα έπρεπε να εξετάζει κανείς το συμφέρον των πολλών, αναλογιζόμενος τον λόγο του Παύλου: «όλα μού επιτρέπονται, αλλά δεν συμφέρουν όλα». Εάν επιδιώκεις να ωφελήσεις τον εαυτό σου, και αναζητάς μόνο αυτό από τις ιερατικές λειτουργίες, το τι δηλαδή θα κερδίσεις, χωρίς να προνοείς για όσους συνεισφέρουν, μήπως τυχόν τους προκύψει κάποια βλάβη από αυτή τη λειτουργία, είναι φανερό ότι δεν βόσκεις τα πρόβατα, αλλά τον εαυτό σου, και μιμείσαι εκείνους τους ποιμένες που σφάζουν το παχύ, δεν επαναφέρουν το πλανημένο και αδιαφορούν για το συντριμμένο. Αν, όμως, λαμβάνεις για το καλό αυτών που δίνουν, σκέψου τον τρόπο με τον οποίο, λαμβάνοντας, θα τους ωφελήσεις και δεν θα τους βλάψεις. Και ποιος είναι αυτός ο τρόπος; Το να περιμένεις τη δική τους συγκατάθεση. Διότι, εάν λάβεις από αυτούς που δεν θέλουν, απειλώντας τους, καταρώμενος και βάζοντας ενέχυρο το ένδυμά τους, το μεν χρήμα το πήρες, αλλά τον άνθρωπο τον έχασες. Διότι είναι ολοφάνερο ότι θα αποστρέψει το πρόσωπό του, θα σε μισήσει, θα σε θεωρήσει βίαιο και πλεονέκτη, και καθόλου πιο ήπιο από τους ίδιους τους φοροεισπράκτορες. Και καμία μεγαλύτερη βλάβη δεν θα μπορούσε να υπάρξει για αυτούς. Διότι το πιο ωφέλιμο από όλα είναι να υπάρχουν ποιμένες· επειδή αυτό που κατεργάζεται τη σωτηρία μας και συνέχωντας συγκρατεί τα πάντα σε εμάς, είναι η ιεροσύνη.

«Ιδού, το γάλα καταναλώνετε και με το μαλλί ντύνεστε και το παχύ σφάζετε, αλλά τα πρόβατά μου δεν τα βόσκετε. Το αδύναμο δεν το ενισχύσατε και το άρρωστο δεν το θεραπεύσατε και το τσακισμένο δεν το επιδέσατε και εκείνο που έπασχε δεν το αναζωογονήσατε και το πλανεμένο δεν το επιστρέψατε και το χαμένο δεν το αναζητήσατε, αλλά το ισχυρό το καταπονήσατε με μόχθο, και με βία τα εξουσιάσατε και με εμπαιγμό, και διασκορπίστηκαν τα πρόβατά μου επειδή δεν υπήρχαν ποιμένες.» Και μετά από λίγα: «Αυτά λέγει ο Αδωναΐ Κύριος: Ιδού, εγώ στρέφομαι εναντίον των ποιμένων και θα αναζητήσω τα πρόβατά μου από τα χέρια τους και θα τους παύσω από το να ποιμαίνουν τα πρόβατά μου.» Και πάλι: «Και ο σκοπός, εάν δει τη ρομφαία να έρχεται και δεν σημάνει με τη σάλπιγγα, και έλθει η ρομφαία και πάρει από αυτούς μια ψυχή, αυτή μεν εξαιτίας της δικής της αμαρτίας πάρθηκε, το αίμα της όμως θα το ζητήσω από το χέρι του σκοπού.» Φοβερά είναι αυτά και άξια κάθε φρίκης, αδελφοί.

Αλλά εγώ γνωρίζω καλά, άριστε των πατέρων, ότι ως καλός ποιμένας πάντοτε έχεις θέσει την ψυχή σου υπέρ των προβάτων σου, προκινδυνεύοντας υπέρ του καθενός ξεχωριστά, χωρίς να πτοείσαι από ανθρώπινες απειλές, χωρίς να υποστέλλεις τον λόγο της αλήθειας απέναντι σε όσους αντιτάσσονται, υπηρετώντας το θέλημα του μόνου Βασιλέως· επιπλέον, ελέγχοντας με παρρησία, επιτιμώντας με συμπάθεια, ειρηνεύοντας και συμφιλιώνοντας αυτούς που βρίσκονται σε διάσταση, διαχωρίζοντας με ορθή κρίση το βέβηλο από το όσιο και το υγιές από το νοσούν, ώστε να μη μεταδώσει τη δική του αρρώστια σε αυτό που το πλησιάζει, επιστρέφοντας το πλανημένο, ενισχύοντας το ασθενές και επιδένοντας το συντετριμμένο.

Εάν έτσι κατευθυνθείς να πολιτευθείς, ιδού, το πνεύμα της ταπεινώσεώς μου είναι μαζί σου. Ομολογώ ότι είσαι τίμιο μέλος μου, γνήσιο τέκνο στη μερίδα της δικής μας αδελφότητας, ή οικειότερα να πω, στον κλήρο των αγίων. Έλαβες το ποίμνιο του Χριστού, αγρύπνησε, ποίμανε, κοπίασε όπως ο Ιακώβ στον παγετό της νοητής νύχτας και στον καύσωνα της ημέρας, ενισχύοντας το ασθενικό, επιστρέφοντας το πλανημένο, επιδένοντας το συντετριμμένο, αποδιώχνοντας με τις προσευχές τα νοητά θηρία, παρέχοντας τον εαυτό σου σε όλα ως πρότυπο καλών έργων, ώστε να γίνεις άξιος της βασιλείας των ουρανών μέσω της ευάρεστης ποιμαντορίας, προσευχόμενος συγχρόνως και για εμάς, ώστε, όπως ακριβώς μας εμπιστεύθηκε ο Θεός να διδάσκουμε, έτσι να πορευόμαστε και πράττοντας. Να υγιαίνεις, άνδρα.

ΛΟΓΟΣ Ν'. Πρέπει να τρέμουν τις απειλές του Θεού οι ποιμένες. Πατέρες μου, αδελφοί και τέκνα, ακούγοντας τις πολλές απειλές που έχει θέσει ο Θεός εναντίον των ποιμένων, φρίττω, τρέμω και φοβάμαι. Διότι, μέσω του Ιεζεκιήλ λέει τα εξής: «Σε έθεσα φρουρό του οίκου Ισραήλ. Αν δεις τη ρομφαία να έρχεται και δεν το αναγγείλεις στον λαό μου, το αίμα του θα το ζητήσω από τα δικά σου χέρια». Στον δε θείο Ιερεμία, ονειδίζοντας τους κακούς ποιμένες, λέει: «Το αδύναμο δεν το ενισχύσατε, το άρρωστο δεν το περιποιηθήκατε, το πλανεμένο δεν το επιστρέψατε, το συντριμμένο δεν το επιδέσατε, το χαμένο δεν το αναζητήσατε, και το ισχυρό το καταπονήσατε. Και σκορπίστηκαν τα πρόβατά μου, επειδή δεν υπήρχαν ποιμένες». Και πάλι, μέσω του θεσπέσιου Ωσηέ λέει: «Ακούστε ιερείς, και προσέξτε, οίκε του Ισραήλ, διότι σε εσάς απευθύνεται η κρίση. Επειδή γίνατε παγίδα στη Σκοπιά, και σαν δίχτυ απλωμένο πάνω στο Ιταβύριο». Και στη συνέχεια, μέσω του πάνσοφου Ζαχαρία λέει: «Ω, ποιμένες της Ιερουσαλήμ που εγκαταλείψατε τα πρόβατά μου, ο βραχίονάς τους θα ξεραθεί τελείως, και ο δεξιός τους οφθαλμός θα τυφλωθεί».

Αλλά πάντως δεν αυτομόλησα, όπως και εσείς γνωρίζετε. Έπαθα όμως αυτό επειδή παραδόθηκα σε αυτόν θεωρώντας το υπακοή. Πλην όμως δεν υπάρχει για μένα καμία δικαιολογία, ούτε επαρκής συγχώρεση, όταν πρόκειται να κρίνει ο Θεός τα κρυπτά του σκότους και να φανερώσει τις βουλές των καρδιών, και να ελέγξει τους ποιμένες για το πώς καθοδήγησαν το ποίμνιο, αν επισκέφθηκαν το ασθενές, αν έδεσαν το συντετριμμένο, αν επανέφεραν το πλανημένο, γνωρίζοντας εκ των προτέρων και προβλέποντας τους πειραστές δαίμονες. Και αν θεράπευσαν και καθοδήγησαν τον καθένα από τους ποιμαινομένους σύμφωνα με την ενυπάρχουσα σε αυτόν δύναμη και έξη, ώστε να κερδηθεί και να μην απολεστεί το πλάσμα του Θεού, για το οποίο ο Χριστός, αφού εμφανίστηκε εν σαρκί, έχυσε το αίμα Του.

Αλλά δεν γίνονται όλα για σας, τα τέκνα του Θεού; Όχι για τη δική σας προκοπή εν Κυρίω; Όχι για τον ένθεο ζήλο σας; Όχι για τον μαρτυρικό σας βίο; Διότι γι' αυτά ακριβώς θα ελεγχθώ από τον Δεσπότη Θεό, για το πώς σας ποιμάναμε και σας οδηγήσαμε, αν σας υπέδειξα χωρίς πλάνη την οδό των εντολών Του, αν ως ποιμένας κάηκα μαζί σας από τον καύσωνα της ημέρας και τον παγετό της νύχτας, όπως εκείνος ο μέγας Ιακώβ, αν αναζήτησα το χαμένο και επέστρεψα το πλανημένο, αν γιάτρεψα το ασθενικό, όπως λέει πάλι άλλος προφήτης, και δεν ιδιοποιήθηκα το αξίωμα της προστασίας για δικές μου απολαύσεις, παραδίδοντας από αμέλεια τα πρόβατα στους λύκους που αρπάζουν τις ψυχές, ξεπουλώντας τα, σφάζοντας και καταστρέφοντάς τα από κακία. Γι' αυτό, αδελφοί μου, δεν είναι παράλογη η οδύνη μου, αλλά, όπως βλέπετε, απόλυτα δικαιολογημένη, και δεν θα επαναπαυθώ, όσες φορές κι αν πω τα ίδια, θρηνώντας τη δική μου ταλαιπωρία και την κρίση ενώπιον της οποίας βρίσκομαι. Δώστε μου, λοιπόν, σας παρακαλώ, το δεξί σας χέρι, εσείς που το μπορείτε, προπαντός χάρη στην κοπιαστική αρετή σας. Απλώστε χέρι βοηθείας· συμπαραταχθείτε, συνδράμετε, ανορθώνοντας μαζί και ρυθμίζοντας τα πράγματα προς την ειρήνη και την ευστάθεια, και ο Δικαιοκρίτης δικαίως θα σας απονείμει τις οφειλόμενες αμοιβές.

ΚΑΤΗΧΗΣΗ ΡΘ'. Περί ταπεινώσεως του καθηγουμένου, και διδασκαλία για την πολιτεία του κατά Θεόν βίου μας, και για το να μην υποταχθούμε στον καίσαρα στο θέμα της μοιχείας. Πατέρες μου, αδελφοί και τέκνα, είναι ίδιον του ποιμένα να επιβλέπει με επιμέλεια το ποίμνιο που του έχει εμπιστευθεί, να αγρυπνεί άοκνα υπέρ της ασφάλειας των δικών του προβάτων, να επισκέπτεται το άρρωστο, να επιδένει το τραυματισμένο, να επαναφέρει το πλανώμενο, να ανακαλεί το απομακρυσμένο, και όσα άλλα προστάζει ο προφητικός λόγος. Έτσι λοιπόν και εγώ ο ταλαίπωρος πρέπει να μοχθώ και να κοπιάζω αδιάκοπα για εσάς, τα αληθινά πρόβατα του Χριστού, εφόσον ανάξια μου εμπιστεύθηκαν την ιερή προστασία σας, και πότε μεν να λέω αυτά, πότε δε εκείνα, σαν να σας μετακαλώ και να σας μεταφέρω από βοσκή σε βοσκή και από τόπο σε τόπο, εάν βεβαίως δώσει ο Θεός να μπορώ να το πράττω αυτό, παρακινούμενος από την ευχή του πατέρα μου και δικού σας πατέρα, και από τη δική σας εμπιστοσύνη. Διότι εγώ ομολογώ, όπως και πολλές φορές έχω ομολογήσει, το ποιος είμαι και πόσο ασθενής και ανίκανος.