Πατερικές αναφορές στο ΙΕΖΕΚΙΗΛ 37:10

Και μου είπε: Προφήτευσε, υιέ ανθρώπου, προφήτευσε προς το πνεύμα και πες στο πνεύμα: Αυτά λέει ο Κύριος: Έλα, πνεύμα, από τους τέσσερις ανέμους και φύσηξε πάνω σε αυτούς τους νεκρούς, για να ζήσουν. Και προφήτευσα όπως μου έδωσε εντολή. Και εισήλθε μέσα τους το πνεύμα, και έζησαν και στάθηκαν στα πόδια τους, ένα πάρα πολύ μεγάλο πλήθος. Και μίλησε ο Κύριος προς εμένα, λέγοντας: Υιέ ανθρώπου, αυτά τα οστά είναι ολόκληρος ο οίκος του Ισραήλ. Αυτοί λένε: Ξεράθηκαν τα οστά μας, χάθηκε η ελπίδα μας, έχουμε χαθεί εντελώς.

Και δεν είπε: Πες, υιέ ανθρώπου, να έρθει πρώτα το πνεύμα, αλλά αφού πρώτα διευκόλυνε ό,τι ήταν δυσχερές για την πίστη, εννοώ δηλαδή τη σύναξη των σωμάτων, τότε πρόσταξε τις ψυχές να εισέλθουν μέσα σε αυτά τα σώματα· «και αναστήθηκε», λέει, «μέγα πλήθος». Έλεγα λοιπόν ότι ο Θεός έχει τη δύναμη να κάνει το σώμα να αναβιώσει και χωρίς την ψυχή, όπως έχει ήδη αποδειχθεί, αλλά το σώμα δεν μπορεί να κριθεί από μόνο του. Διότι διαθέτει δίκαιη απολογία απέναντι στην κρίση του Θεού. Θα προβάλει δηλαδή και το ίδιο τον ισχυρισμό λέγοντας: Από εκείνη την ψυχή προήλθε η αμαρτία, δεν ήμουν εγώ η αιτία. Αφότου δηλαδή διαλύθηκα και εκείνη αποχώρησε από εμένα, μήπως μοίχευσα, μήπως πόρνευσα, μήπως έκλεψα, μήπως ειδωλολάτρησα, μήπως έπραξα κάποιο παρόμοιο αμάρτημα; Και έτσι, σύμφωνα με το επιχείρημα όσων φιλονικούν, η κρίση του Θεού θα αποβεί άπρακτη. Γι' αυτόν τον λόγο, όπως ακριβώς το σώμα και η ψυχή συνέθεταν έναν άνθρωπο πλασμένο από τον Θεό, έτσι πάλι ο δίκαιος Κριτής ανασταίνει το σώμα και τοποθετεί μέσα του την ψυχή του. Και κατ' αυτόν τον τρόπο η κρίση του Θεού θα καταστεί δίκαιη, καθώς και τα δύο θα συμμετέχουν είτε στην τιμωρία εξαιτίας της αμαρτίας, είτε, χάρη στην αρετή, στη θεοσέβεια και στη μισθαποδοσία που πρόκειται να αποδοθεί στους αγίους.

Εορτή είναι η ομολογία και η επίγνωση του όντως Όντος. Είναι δυνατόν δε, λέγει, να σταχυολογήσει κανείς και πολλά άλλα χωρία της Αγίας Γραφής για τη θεμελίωση του δόγματος περί της αναστάσεως. Διότι και ο Ιεζεκιήλ, με το προφητικό πνεύμα, έχοντας υπερβεί όλον τον ενδιάμεσο χρόνο και το αντίστοιχο διάστημα, ίσταται, μέσω της προγνωστικής του δύναμης, στον ίδιο τον καιρό της αναστάσεως, και φέρνει ενώπιόν μας με τη διήγησή του αυτό που πρόκειται να συμβεί, σαν να το έχει ήδη θεαθεί. Είδε ένα μεγάλο πεδίο που εκτεινόταν στο άπειρο, και επάνω του μεγάλη σωρεία οστών, τα οποία βρίσκονταν σκορπισμένα άλλα εδώ και άλλα εκεί ανάλογα με τη συγκυρία· έπειτα τα είδε, με θεία δύναμη, να μετακινούνται προς τα συγγενικά και τα οικεία τους μέρη, και να συναρμόζονται στις οικείες αρθρώσεις τους. Έπειτα, να καλύπτονται με νεύρα, σάρκες και δέρματα (πράγμα που η ψαλμωδία περιγράφει με τη λέξη «πυκάζονται»), και ένα πνεύμα να ζωοποιεί και να συνεγείρει καθετί που κειτόταν εκεί.

Το νεκρό σώμα δεν είναι μίασμα, Απόλλωνα, αλλά το να καταδιώκεις μια κόρη που επιθυμεί να ζει με σωφροσύνη, και να υποσκάπτεις τη σεμνότητα μιας παρθένου, και, όταν αποτυγχάνεις στην αναίσχυντη πράξη, να θρηνείς, αυτό είναι άξιο και κατηγορίας και τιμωρίας. Πολλοί βέβαια θαυμαστοί και μεγάλοι προφήτες υπήρξαν ανάμεσά μας, οι οποίοι προφήτευσαν πολλά για τα μελλοντικά, και πουθενά δεν προσέταζαν αυτούς που τους ρωτούσαν να ξεθάβουν τα οστά των νεκρών· αντιθέτως, ο μεν Ιεζεκιήλ, στεκόμενος κοντά στα ίδια τα οστά, όχι μόνο δεν εμποδιζόταν καθόλου από αυτά, αλλά, αφού τα περιέβαλε με σάρκες, νεύρα και δέρματα, τα επανέφερε και πάλι στη ζωή. Ο δε μέγας Μωυσής δεν στεκόταν απλώς κοντά σε οστά νεκρών, αλλά, έχοντας μαζί του ολόκληρο τον νεκρό Ιωσήφ, κατ' αυτόν τον τρόπο προέλεγε τα μελλοντικά· και πολύ εύλογα. Διότι τα μεν λόγια εκείνων αποτελούσαν χάρη του Αγίου Πνεύματος, ενώ τα λόγια αυτών είναι απάτη και ψεύδος που δεν μπορεί με κανέναν τρόπο να συγκαλυφθεί.

Του λέγουν: «Κύριε, είναι τεταρταίος και ήδη όζει». Αυτά είναι μικρά για τον Θεό· δεν ήταν ακόμη ξηρά οστά, δεν ήταν ακόμη στερημένα από σάρκες και νεύρα, όπως κάποτε την εποχή του Ιεζεκιήλ το στρατόπεδο των νεκρών που κειτόταν καταγής, και ήταν στερημένο από όλα: ψυχή, αίσθηση, αντίληψη, ζωτικό πνεύμα. Στάθηκε δίπλα στον τάφο, παρέχοντας ήδη μια σαφή απόδειξη της μελλοντικής ανάστασης. Η Μάρθα σιώπησε, και ο λίθος αφαιρέθηκε, και όλοι βρίσκονταν σε αγωνιώδη αναμονή, σαν ζωντανοί νεκροί· ίσως δε και ο ίδιος ο άδης, καθώς οι πύλες του θανάτου ήδη παρέλυαν. Και πρώτα ο Κύριος Ιησούς αρχίζει με δοξολογία.

Δεν ήταν άγονος και σε προχωρημένη ηλικία; Δεν είχε γυναίκα που και λόγω ηλικίας και λόγω φύσεως ήταν ακατάλληλη για τεκνοποίηση; Δεν είχαν χαθεί από παντού οι ελπίδες για την περίπτωσή του; Τι συνέβη λοιπόν; Δεν γέμισα ολόκληρη την οικουμένη από εκείνον τον έναν, τον άγονο, τον ηλικιωμένο; Γιατί, λοιπόν, ταράζεστε; Διότι, αν από τον έναν μπόρεσα να γεμίσω την οικουμένη, πολύ περισσότερο θα γεμίσω τα Ιεροσόλυμα από εσάς τους λίγους. Γι’ αυτό λέει: «Κοιτάξτε τη στερεή πέτρα από την οποία λαξευτήκατε»· αποκαλώντας έτσι τον Αβραάμ· «και το κοίλωμα του λάκκου από το οποίο εξορυχθήκατε»· ονομάζοντας έτσι τη Σάρρα. Επειδή, όπως ακριβώς ο λάκκος δεν έχει από μόνος του νερό που να αναβλύζει, αλλά το δέχεται από τις βροχές άνωθεν, έτσι και εκείνη, ενώ στερούνταν τη δύναμη της τεκνοποιίας, έλαβε αυτή την ικανότητα άνωθεν· και όπως η πέτρα δεν έφερε ποτέ καρπό, έτσι ούτε και ο Αβραάμ ήταν σε θέση να φέρει. Αλλά εγώ σας έβγαλα από εκεί, και από τον έναν γέμισα τόσες χώρες. Γι’ αυτόν τον λόγο οδηγεί και τον Ιεζεκιήλ στην πεδιάδα και του δείχνει έναν σωρό από οστά, και προφητεύοντας τα ανασταίνει, δείχνοντάς τους τα οστά και λέγοντας: «Αν μπορώ να αναστήσω τους νεκρούς, πολύ περισσότερο μπορώ να επαναφέρω εσάς που ζείτε».

Είπε λοιπόν αυτά ο προφήτης, καθώς διατάχθηκε, και έγινε έτσι. Και τα λόγια εκπληρώνονταν στην πράξη, και τα οστά συνδέθηκαν αρμονικά το καθένα στη θέση του, και αμέσως δημιουργήθηκαν νεύρα και σάρκες και δέρμα. Και ήρθε το πνεύμα πάνω τους, «και έζησαν και στάθηκαν στα πόδια τους, ένα πάρα πολύ μεγάλο πλήθος». Διότι ο Θεός, θέλοντας να επιβεβαιώσει τον λόγο περί της αναστάσεως και να καταστήσει τον προφήτη εξηγητή της, δεν προστάζει από μόνος του να αναστηθούν εκείνα τα οστά, αλλά προστάζει τον προφήτη να πει στα οστά τα λόγια της αναστάσεως, ώστε να γίνει μάρτυρας και εξηγητής μιας τέτοιας αναστάσεως.

Σημασία στην όραση του προφήτη Ιεζεκιήλ, στην οποία τα ξηρά οστά των ανθρώπων ανακτούν την προηγούμενη μορφή τους. Την έλευση του Θεού προς τους ανθρώπους την περίμεναν οι προφήτες και επιθυμούσαν να τη δουν, επειδή όμως δεν ήταν δυνατό (διότι δεν ζούσαν στους καιρούς εκείνους, κατά τους οποίους έπρεπε να είναι παρών ο ευεργέτης), έβλεπαν το μέλλον μέσα από κάποια σύμβολα και επικοινωνούσαν με τις εικόνες αυτών που ποθούσαν και χαίρονταν με τους τύπους, σαν τους θερμούς εραστές που στερούνται τα ίδια τα πράγματα. Και αυτό αποτελούσε για αυτούς παρηγοριά του πόθου τους εκ μέρους του Πνεύματος. Σε αυτόν ακριβώς τον χορό των μακαρίων ανήκε και ο Ιεζεκιήλ και μυήθηκε στη μέλλουσα σωτηρία και είδε, με τα μέσα που ήταν δυνατόν, αυτά που δεν ήταν ακόμη παρόντα, και αυτό που είπε ο Κύριος για τον Αβραάμ, «αγαλλίασε για να δει την ημέρα τη δική μου, και την είδε και χάρηκε», αυτό συνέβη και σε εκείνον. Και το σημαντικότερο είναι ότι στα οράματά του έβλεπε τον εαυτό του ως εικόνα του Σωτήρα, και τα μεν ξηρά οστά ως τους ανθρώπους που πρόκειται να σωθούν, τα οποία περιβάλλονταν με νεύρα και σάρκες παραδόξως, ενώ τον εαυτό του στη θέση εκείνου που σώζει, να συνάγει τα οστά και να τα συνδέει και να εμφυσά ψυχή και να κάνει τα πάντα, μέσω των οποίων φανερωνόταν η ανάσταση των ανθρώπων.

Διότι ο Κύριος θα συνάξει τους εκλεκτούς του, λέει, «από τους τέσσερις ανέμους», δηλαδή από παντού. Και με την έλευση του Πνεύματος, δεν έχουμε πλέον ανάγκη από τίποτε για τη μακάρια ζωή. Γι' αυτό προσθέτει: «και έζησαν και στάθηκαν στα πόδια τους»· έχοντας απομακρυνθεί κατά το μεγαλύτερο μέρος από τη γη και τα γήινα, και αγγίζοντάς τα μόνο τόσο όσο είναι ανάγκη, στρέφοντας δε προς τον ουρανό ήδη και την εδώ ζωή· διότι τέτοιους μας κατέστησε ο Σωτήρας από τη δική του πλευρά. Και πρώτα μεν ήμασταν οστά πολλά και ξηρά, τώρα όμως αποτελούμε σύναξη, έχοντας εξομοιωθεί με το κυρίως Ένα και έχοντας μέσα μας την ειρήνη που υπερέχει κάθε νου.

Ίσως κάποιος από τους αντιπάλους να έφερνε αντίρρηση λέγοντας προς αυτά, ότι αυτό που ελέχθη δεν είναι ταυτόσημο με τα ζητούμενα. Διότι άλλο πράγμα είναι το να αναστήσεις κάποιον αμέσως μόλις νεκρωθεί, και άλλο το να υπομένει κάποιος με νεκρωμένα πολλαπλώς τα μέλη και να αντέχει τα αφόρητα βασανιστήρια με συντριμμένες τις σάρκες, τα οστά και τους μυελούς του. Όμως αγνοούν παντελώς ότι, ενώ ο Ιεζεκιήλ βρήκε προηγουμένως στην πεδιάδα ξηραμένα τα οστά των νεκρών, την ώρα που προφήτευε είδε άνδρες να ζουν στον κόσμο. Εμείς, λοιπόν, που τα γνωρίζουμε, ας τιμήσουμε με πίστη και με σεπτούς ύμνους τη μνήμη του μαρτυρίου του μάρτυρα.

Διότι, όπως ακριβώς αν κάποιος συνδέσει νεκρό οστό με οστό και άρθρωση με άρθρωση, τα οποία μπορείς να εκλάβεις ως τα έργα και την απόκτηση της αρετής, δεν ωφελεί σε τίποτα, εάν δεν υπάρχει αυτός που μπορεί να υφάνει πάνω τους σάρκα και νεύρα, αλλά ακόμη και αν το κάνει αυτό, και συνδέσει τις αρθρώσεις με τα νεύρα, και ντύσει εκείνα τα νεκρά οστά με σάρκα και δέρμα και τα διαμορφώσει σε σώμα, πάλι δεν θα υπάρξει κανένα όφελος, εφόσον αυτό στερείται το πνεύμα που το ζωοποιεί και το κινεί, δηλαδή είναι στερημένο από ψυχή. Έτσι να σκέφτεσαι και για τη νεκρωμένη ψυχή και στρέψε τον νου σου στα εσωτερικά της μέλη, και δες να συγκεντρώνονται όλες οι πράξεις, δηλαδή η νηστεία και η αγρυπνία, η κοίμηση στο έδαφος και η σκληραγωγία, η ακτημοσύνη και η αλουσία και όσα ακολουθούν αυτά, σαν νεκρά οστά, και να συναρμολογούνται μεταξύ τους και να ακολουθεί η μία την άλλη και να συντίθενται και τρόπον τινά να αποτελούν το ακέραιο σώμα της ψυχής. Ποιο είναι λοιπόν το όφελος, εάν κείται άψυχο και άπνουν, χωρίς να υπάρχει μέσα του το Άγιο Πνεύμα; Διότι μόνο Εκείνο, όταν έλθει μέσα μας και εγκατοικήσει, συνδέει με τα νεύρα της πνευματικής ισχύος και συνενώνει μέσω της αγάπης προς τον Θεό τις νεκρωμένες ενάρετες πράξεις, που μοιάζουν με άψυχα μέλη αποσπασμένα το ένα από το άλλο, και τότε μας αναδεικνύει καινούργιους από παλιούς και ζωντανούς από νεκρούς. Διαφορετικά, δεν είναι δυνατόν να ζήσει η ψυχή.

Στον μάγιστρο κύριο Ιωάννη Παντεχνή. Και τι να ανταποδώσω στον Κύριο για όλα όσα μου ανταπέδωσε; Με οδήγησε μέσα από τη θάλασσα με τόση ασφάλεια, όση ούτε καν στη στεριά. Πρόσταξε την καταιγίδα και μεταβλήθηκε σε αύρα. Με γλίτωσε από πολυήμερη ασθένεια και με περιέζωσε με δύναμη, ώστε τα τωρινά να είναι εφάμιλλα με εκείνα τα παλαιά, εννοώ όσα συνέβησαν στον Εζεκία και όσα είδε ο επόπτης των μεγάλων μυστηρίων Ιεζεκιήλ στον ποταμό Χοβάρ, όταν δηλαδή πνεύμα ζωής και παλιγγενεσίας ανακαίνιζε τα νεκρά οστά, για να μην αναφέρω τα θαύματα του δικού μου Ιησού, την πεθερά του Πέτρου και τον γιο του βασιλικού αξιωματούχου και τον υδρωπικό και τον παράλυτο, οι οποίοι ανακουφίστηκαν από τον πυρετό, αποκαταστάθηκαν από την καχεξία και ανορθώθηκαν από την παράλυση. Ας είναι, λοιπόν, η χάρη σε Εκείνον που σώζει δωρεάν και δεν ενεργεί σύμφωνα με τις ανομίες μας, αλλά παραβλέπει τις αμαρτίες και προσπερνά τα εγκλήματα.