Πατερικές αναφορές στο ΙΕΖΕΚΙΗΛ 37:11

Και μου είπε: Προφήτευσε, υιέ ανθρώπου, προφήτευσε προς το πνεύμα και πες στο πνεύμα: Αυτά λέει ο Κύριος: Έλα, πνεύμα, από τους τέσσερις ανέμους και φύσηξε πάνω σε αυτούς τους νεκρούς, για να ζήσουν. Και προφήτευσα όπως μου έδωσε εντολή. Και εισήλθε μέσα τους το πνεύμα, και έζησαν και στάθηκαν στα πόδια τους, ένα πάρα πολύ μεγάλο πλήθος. Και μίλησε ο Κύριος προς εμένα, λέγοντας: Υιέ ανθρώπου, αυτά τα οστά είναι ολόκληρος ο οίκος του Ισραήλ. Αυτοί λένε: Ξεράθηκαν τα οστά μας, χάθηκε η ελπίδα μας, έχουμε χαθεί εντελώς.

Και αναφορικά με τα χωρία των Γραφών, τα οποία παραθέτουν οι αδελφοί μας, αυτά μπορούν να ειπωθούν. Και πρώτα-πρώτα προς όσα αναφέρονται στον Ιεζεκιήλ, εφόσον σε αυτά επιθυμούν να στηρίζονται οι πιο απλοϊκοί: σύμφωνα με αυτές τις λέξεις δεν θα υπάρξει καν ανάσταση σαρκών, αλλά μόνο οστών και δερμάτων και νεύρων. Συγχρόνως όμως πρέπει να τους υποδείξουμε ότι παρασύρονται, επειδή δεν έχουν κατανοήσει τα γεγραμμένα. Διότι, αν γίνεται λόγος για οστά, δεν πρέπει οπωσδήποτε να εννοήσουμε τα κυριολεκτικά οστά, όπως ακριβώς ούτε στο χωρίο «διασκορπίσθηκαν τα οστά μας κοντά στον Άδη», και «διασκορπίσθηκαν όλα τα οστά μου» και «θεράπευσέ με, διότι ταράχθηκαν τα οστά μου», όπου είναι φανερό ότι τα οστά δεν λέγονται με την κοινή έννοια. Προστίθεται εξάλλου στον λόγο ότι «αυτοί λένε ότι τα οστά μας έγιναν ξερά». Άραγε λένε «τα οστά μας έγιναν ξερά», επειδή θέλουν να αναστηθούν αφού συγκεντρωθούν; Αλλά αυτό είναι αδύνατον. Θα το έλεγαν μάλλον: «τα οστά μας έγιναν ξερά», επειδή βρέθηκαν σε αιχμαλωσίες και απώλεσαν κάθε ζωτική ικμάδα· γι' αυτό και προσθέτουν το «χάθηκε η ελπίδα μας, έχουμε αφανιστεί». Επομένως, η επαγγελία της αναστάσεως του λαού αφορά την έγερση από την πτώση και από την οιονεί νεκρότητα, με την οποία έχουν νεκρωθεί εξαιτίας των αμαρτημάτων τους, έχοντας παραδοθεί στους εχθρούς. Και οι αμαρτωλοί εξάλλου χαρακτηρίζονται από τον Σωτήρα ως «τάφοι γεμάτοι από νεκρά οστά και από κάθε ακαθαρσία».

Αυτός ο προφήτης, μέσω της προσευχής, τους παρείχε αυτομάτως άφθονη τροφή από ψάρια, επειδή εξοντώνονταν από τον λιμό· και από το πλήθος των ψαριών διατράφηκαν· και για πολλούς που ξεψυχούσαν, παρακάλεσε να τους δοθεί ζωή από τον Θεό. Αυτός ο προφήτης, καθώς ο λαός καταστρεφόταν από τους εχθρούς, στάθηκε απέναντι στους ηγέτες τους και τους προκάλεσε ταραχή. Και επειδή φοβήθηκαν από τα θαυμαστά σημεία, οι εχθροί σταμάτησαν. Τότε έλεγε ο Ιεζεκιήλ στον λαό: «Έχουμε χαθεί· χάθηκε η ελπίδα μας». Και με το θαύμα των νεκρών οστών τούς έπεισε ότι υπάρχει ελπίδα για τον Ισραήλ και εδώ και στον μέλλοντα αιώνα. Αυτός, ευρισκόμενος εκεί στη χώρα των Χαλδαίων, ανήγγειλε στον λαό όλα όσα συνέβαιναν στην Ιερουσαλήμ και στον ναό. Αυτός ο προφήτης αρπάχτηκε από τη χώρα των Χαλδαίων και μεταφέρθηκε στην Ιερουσαλήμ για να ελέγξει τους απίστους.

Έδωσε δε σημείο στον λαό να παρατηρεί τον ποταμό Χοβάρ· και όταν τα νερά του στέρευαν, να αναμένουν το δρέπανο της ερήμωσης έως τα πέρατα της γης, ενώ όταν πλημμύριζε, την επιστροφή στην Ιερουσαλήμ. Διότι εκεί κατοικούσε ο όσιος, και πολλοί συγκεντρώνονταν κοντά του, με αποτέλεσμα να φοβούνται οι Χαλδαίοι μήπως εξεγερθούν. Γι' αυτό και τους επιτέθηκαν για να τους εξοντώσουν· αλλά εκείνος έκανε τα νερά να σταματήσουν, για να διαφύγουν στην απέναντι όχθη· ενώ όσοι από τους εχθρούς τόλμησαν να τους καταδιώξουν, καταποντίστηκαν. Αυτός, μέσω της προσευχής, τους παρείχε ως εκ θαύματος άφθονη τροφή από ψάρια, και σε πολλούς που εξαντλούνταν χάρισε τη ζωή. Όταν ο λαός εξοντωνόταν από τους εχθρούς, αυτός παρουσιάστηκε στους άρχοντες, και εκείνοι, επειδή τρομοκρατήθηκαν από τα θαύματα, σταμάτησαν. Τότε τους έλεγε: «Χαθήκαμε· χάθηκε η ελπίδα μας», και με το θαύμα των οστών των νεκρών τούς έπεισε ότι θα υπάρξει ελπίδα για τον Ισραήλ, τόσο στο παρόν όσο και στο μέλλον.

«Για να διηγηθείτε σε άλλη γενεά». Άλλος ερμηνευτής λέει: «Σε μεταγενέστερη γενεά». Διότι αυτός είναι ο Θεός μας στους αιώνες των αιώνων. Αυτός θα μας ποιμάνει στους αιώνες. Το γιατί βέβαια δίνει αυτές τις παραγγελίες, το να περιέρχονται δηλαδή την πόλη, να μετρούν τους πύργους, να προσέχουν τα οικοδομήματα, να αναλογίζονται την ομορφιά της, να υπολογίζουν τους περιβόλους και τα τείχη της, να καταμετρούν τις οικίες και τα ανάκτορα, δεν υπάρχει ανάγκη από δική μας ερμηνεία· διότι ο ίδιος ο λόγος διασαφηνίζει τον εαυτό του. Επειδή, αφού είπε αυτά, πρόσθεσε αμέσως και την αιτία. Ποια είναι λοιπόν αυτή; «Για να διηγηθείτε», λέει, «σε άλλη γενεά». Αυτό δε που εννοεί είναι το εξής: Γεμίστε με αγαλλίαση, χαρείτε, σκιρτήστε. Αλλά όχι απλώς, ούτε επιπόλαια, αλλά με ακρίβεια να κατανοήσετε τη δύναμή της. Διότι, επειδή είχε μεταβληθεί σε ερείπιο, επειδή ξεριζώθηκε σύρριζα και το έδαφός της σχεδόν είχε χαθεί, και είχαν απελπιστεί για τη μεταβολή της προς το καλύτερο, ώστε να λένε: «Ξεράθηκαν τα οστά μας, έχουμε χαθεί, έχουμε εξολοθρευτεί», και δεν περίμεναν ότι θα την ανακτήσουν· την ανέκτησαν όμως, και μάλιστα όχι τέτοια όπως την έχασαν, αλλά πολύ καλύτερη και λαμπρότερη, και πιο επιφανή, και μεγαλύτερη, και πιο εύπορη, και πιο δυνατή, και πιο ευρύχωρη στα οικοδομήματα, στα αγαθά, στη δύναμη, στην αφθονία των υπαρχόντων της. «Διότι θα είναι», λέει, «η έσχατη δόξα αυτού του οίκου μεγαλύτερη από την προηγούμενη».

Δεν ήταν άγονος και σε προχωρημένη ηλικία; Δεν είχε γυναίκα που και λόγω ηλικίας και λόγω φύσεως ήταν ακατάλληλη για τεκνοποίηση; Δεν είχαν χαθεί από παντού οι ελπίδες για την περίπτωσή του; Τι συνέβη λοιπόν; Δεν γέμισα ολόκληρη την οικουμένη από εκείνον τον έναν, τον άγονο, τον ηλικιωμένο; Γιατί, λοιπόν, ταράζεστε; Διότι, αν από τον έναν μπόρεσα να γεμίσω την οικουμένη, πολύ περισσότερο θα γεμίσω τα Ιεροσόλυμα από εσάς τους λίγους. Γι’ αυτό λέει: «Κοιτάξτε τη στερεή πέτρα από την οποία λαξευτήκατε»· αποκαλώντας έτσι τον Αβραάμ· «και το κοίλωμα του λάκκου από το οποίο εξορυχθήκατε»· ονομάζοντας έτσι τη Σάρρα. Επειδή, όπως ακριβώς ο λάκκος δεν έχει από μόνος του νερό που να αναβλύζει, αλλά το δέχεται από τις βροχές άνωθεν, έτσι και εκείνη, ενώ στερούνταν τη δύναμη της τεκνοποιίας, έλαβε αυτή την ικανότητα άνωθεν· και όπως η πέτρα δεν έφερε ποτέ καρπό, έτσι ούτε και ο Αβραάμ ήταν σε θέση να φέρει. Αλλά εγώ σας έβγαλα από εκεί, και από τον έναν γέμισα τόσες χώρες. Γι’ αυτόν τον λόγο οδηγεί και τον Ιεζεκιήλ στην πεδιάδα και του δείχνει έναν σωρό από οστά, και προφητεύοντας τα ανασταίνει, δείχνοντάς τους τα οστά και λέγοντας: «Αν μπορώ να αναστήσω τους νεκρούς, πολύ περισσότερο μπορώ να επαναφέρω εσάς που ζείτε».

Δες, λοιπόν, εδώ τα προοίμια της αναστάσεως· διότι όπως ακριβώς εκείνους από τη γη των Χαλδαίων τους οδήγησε προς τη γη του Ισραήλ, έτσι και από ολόκληρη τη γη προς τη βασιλεία των ουρανών, αφού αναστήσει αυτούς που είναι άξιοί της, θα τους εισαγάγει. Διότι δεν είπε ο Κύριος ότι θα σας αναστήσω και θα σας εισαγάγω στη γη του καθενός και στη δική του πατρίδα, αλλ' ότι «έρχεται ώρα, κατά την οποία όλοι όσοι βρίσκονται στα μνημεία θα ακούσουν τη φωνή του Υιού του Θεού, και όσοι ακούσουν θα ζήσουν· και θα εξέλθουν όσοι έπραξαν τα αγαθά εις ανάστασιν ζωής», δηλαδή της θείας βασιλείας και της ατελεύτητης αγαλλιάσεως, «εκείνοι δε που έπραξαν τα φαύλα εις ανάστασιν κρίσεως», δηλαδή κατακρίσεως και κολάσεως και θείας αποστροφής. Επειδή, λοιπόν, ο Θεός γνώριζε εκ των προτέρων ότι επρόκειτο μερικοί από κακοφροσύνη να μην πιστέψουν στην ανάσταση, την προεικόνισε πριν από την παρουσία του Χριστού, τόσο με τα προαναφερθέντα ολότελα ξερά οστά μέσω του Ιεζεκιήλ, όσο και μέσω του Ηλία, με τον υιό της χήρας στα Σάρεπτα, και μέσω του Ελισσαίου, με το τέκνο της Σωμανίτιδας. Και όπως τότε έλεγαν οι Ιουδαίοι: «Τα οστά μας έχουν ξεραθεί, η ελπίδα μας έχει χαθεί», έτσι και μετά την παρουσία του Χριστού και τα θεία Του σημεία και την έγερση του Λαζάρου και κάποιων άλλων, καθώς και το άχραντο πάθος, την ταφή και την έγερση, πολλοί αθετούσαν την ανάσταση.

Σημασία στην όραση του προφήτη Ιεζεκιήλ, στην οποία τα ξηρά οστά των ανθρώπων ανακτούν την προηγούμενη μορφή τους. Την έλευση του Θεού προς τους ανθρώπους την περίμεναν οι προφήτες και επιθυμούσαν να τη δουν, επειδή όμως δεν ήταν δυνατό (διότι δεν ζούσαν στους καιρούς εκείνους, κατά τους οποίους έπρεπε να είναι παρών ο ευεργέτης), έβλεπαν το μέλλον μέσα από κάποια σύμβολα και επικοινωνούσαν με τις εικόνες αυτών που ποθούσαν και χαίρονταν με τους τύπους, σαν τους θερμούς εραστές που στερούνται τα ίδια τα πράγματα. Και αυτό αποτελούσε για αυτούς παρηγοριά του πόθου τους εκ μέρους του Πνεύματος. Σε αυτόν ακριβώς τον χορό των μακαρίων ανήκε και ο Ιεζεκιήλ και μυήθηκε στη μέλλουσα σωτηρία και είδε, με τα μέσα που ήταν δυνατόν, αυτά που δεν ήταν ακόμη παρόντα, και αυτό που είπε ο Κύριος για τον Αβραάμ, «αγαλλίασε για να δει την ημέρα τη δική μου, και την είδε και χάρηκε», αυτό συνέβη και σε εκείνον. Και το σημαντικότερο είναι ότι στα οράματά του έβλεπε τον εαυτό του ως εικόνα του Σωτήρα, και τα μεν ξηρά οστά ως τους ανθρώπους που πρόκειται να σωθούν, τα οποία περιβάλλονταν με νεύρα και σάρκες παραδόξως, ενώ τον εαυτό του στη θέση εκείνου που σώζει, να συνάγει τα οστά και να τα συνδέει και να εμφυσά ψυχή και να κάνει τα πάντα, μέσω των οποίων φανερωνόταν η ανάσταση των ανθρώπων.

Αφού είδε αυτές τις εικόνες, έπειτα μυείται στο τι σημαίνουν και πού αποσκοπούν και ποιων πραγμάτων είναι αινίγματα αυτά που είδε. Τα οστά, λοιπόν, συμβόλισαν εκείνους που είναι άξιοι της κλήσης του Σωτήρα, την εκκλησία των πιστών· διότι λέει: «αυτά τα οστά είναι ολόκληρος ο οίκος του Ισραήλ».

Διότι Ισραήλ είναι η Εκκλησία των χριστιανών, εξαιτίας του αρχηγού του γένους. Διότι Ισραήλ είναι ο Κύριος κατά σάρκα, όπως ακριβώς και ο Ιακώβ, ο οποίος, αφού έγινε πατέρας των Εβραίων, μετέδωσε την ονομασία στο γένος. Το ότι είναι ξηρά, σημαίνει το ότι δεν υπάρχει καμία ελπίδα σωτηρίας. Διότι λέει: «Αυτοί λένε, ξηρά έγιναν τα οστά μας», δηλαδή «χάθηκε η ελπίδα μας, έχουμε αφανιστεί. Γι' αυτό προφήτευσε και πες τους». «Ιδού, ανοίγω τα μνήματά σας και θα σας βγάλω από τους τάφους σας, λαέ μου». Με αυτά περιέγραψε όλη τη σωτηρία. «Και θα σας φέρω στη γη σας», δηλαδή στη γη των πραέων, την οποία υποσχέθηκα και «την οποία ετοίμασα για εσάς προ καταβολής κόσμου». Διότι στους αγίους ανήκει μια τέτοια γη· διότι είναι πατρική κληρονομιά που περιέρχεται σε αυτούς.

Στον μάγιστρο κύριο Ιωάννη Παντεχνή. Και τι να ανταποδώσω στον Κύριο για όλα όσα μου ανταπέδωσε; Με οδήγησε μέσα από τη θάλασσα με τόση ασφάλεια, όση ούτε καν στη στεριά. Πρόσταξε την καταιγίδα και μεταβλήθηκε σε αύρα. Με γλίτωσε από πολυήμερη ασθένεια και με περιέζωσε με δύναμη, ώστε τα τωρινά να είναι εφάμιλλα με εκείνα τα παλαιά, εννοώ όσα συνέβησαν στον Εζεκία και όσα είδε ο επόπτης των μεγάλων μυστηρίων Ιεζεκιήλ στον ποταμό Χοβάρ, όταν δηλαδή πνεύμα ζωής και παλιγγενεσίας ανακαίνιζε τα νεκρά οστά, για να μην αναφέρω τα θαύματα του δικού μου Ιησού, την πεθερά του Πέτρου και τον γιο του βασιλικού αξιωματούχου και τον υδρωπικό και τον παράλυτο, οι οποίοι ανακουφίστηκαν από τον πυρετό, αποκαταστάθηκαν από την καχεξία και ανορθώθηκαν από την παράλυση. Ας είναι, λοιπόν, η χάρη σε Εκείνον που σώζει δωρεάν και δεν ενεργεί σύμφωνα με τις ανομίες μας, αλλά παραβλέπει τις αμαρτίες και προσπερνά τα εγκλήματα.