Πατερικές αναφορές στο ΙΕΖΕΚΙΗΛ 37:3

Ακούγοντας για την ανάσταση των νεκρών, ας μην απιστούμε, φιλόχριστοι αδελφοί. Διότι τα πάντα είναι δυνατά στον Θεό, και τίποτα δεν του είναι αδύνατο. Και όπως ακριβώς εκείνους που ρίχτηκαν στο καμίνι της φωτιάς και σκεπάστηκαν από τις φλόγες σαν σε τάφο, τους διαφύλαξε αβλαβείς, και όχι μόνο καμία τρίχα τους δεν κάηκε, αλλά ούτε καν η μυρωδιά από μια τόσο μεγάλη και δυνατή φλόγα δεν κόλλησε πάνω τους, έτσι και οι νεκροί, ανασταινόμενοι άφθαρτοι, όχι μόνο δεν θα χάσουν ούτε μια τρίχα τους, αλλά ούτε μυρωδιά φθοράς δεν θα βρεθεί πάνω τους από τον τόσο μακρύ χρόνο της κοίμησής τους. Διότι τα πάντα είναι δυνατά στον Θεό, και τίποτα δεν του είναι αδύνατο. Άκουσε δε και τον προφήτη Ιεζεκιήλ που λέει: Και ήρθε πάνω μου το χέρι του Κυρίου, και με έβγαλε έξω εν πνεύματι, και με τοποθέτησε στο μέσο της πεδιάδας, και αυτή ήταν γεμάτη από ανθρώπινα οστά. Και με περιέφερε ανάμεσά τους ολόγυρα. Και ιδού, ήταν πάρα πολλά πάνω στην επιφάνεια της πεδιάδας, και ιδού, ήταν πάρα πολύ ξερά. Και μου είπε: Υιέ ανθρώπου, προφήτευσε πάνω σε αυτά τα οστά και πες τους: Τα ξηρά οστά, ακούστε τον λόγο του Κυρίου. Αυτά λέει ο Κύριος σε αυτά τα οστά: Ιδού, εγώ θα φέρω σε εσάς πνεύμα ζωής, και θα βάλω πάνω σας νεύρα, και θα ανεβάσω πάνω σας σάρκες, και θα απλώσω πάνω σας δέρμα, και θα δώσω το πνεύμα μου σε εσάς και θα ζήσετε, και θα γνωρίσετε ότι εγώ είμαι ο Κύριος.

Και ας μην νομίσει κανείς ότι αυτά έχουν ήδη συμβεί, αλλά ότι αποτελούν προαναγγελία των μελλόντων· θα συμβούν δε τότε, όταν η μετακόσμηση, αφού εμψυχώσει τους νεκρούς, θα επαναφέρει τον καθένα για λογοδοσία των πεπραγμένων του, όντας και πάλι σύνθετος όπως πρωτύτερα, συνιστάμενος από ψυχή και σώμα. Ο δε θεοφόρος Ιεζεκιήλ, ο θεατής των μεγάλων οπτασιών, οδηγούμενος άραγε σε ποιο νόημα έβλεπε εκείνη τη μεγάλη και απέραντη πεδιάδα που ήταν γεμάτη από ανθρώπινα οστά, για τα οποία έλαβε την εντολή να προφητεύσει; Και αμέσως σάρκες τα περιέβαλλαν, ενώ τα αποσυντεθειμένα και ατάκτως σκορπισμένα ενώνονταν μεταξύ τους με τάξη και αρμονία. Ή μήπως είναι ολοφάνερο ότι μέσω τέτοιων λόγων μάς υποδεικνύει επαρκώς την αναβίωση αυτής της σάρκας; Σε εμένα δε φαίνεται ότι όσοι εναντιώνονται εριστικά σε αυτόν τον λόγο δεν είναι μόνο ασεβείς, αλλά και παράφρονες· διότι η ανάσταση, η αναβίωση, η μετακόσμηση και όλα τα παρόμοια ονόματα, κατευθύνουν τη σκέψη του ακροατή προς το σώμα που υπόκειται στη φθορά. Εφόσον η ψυχή, εξεταζόμενη αυτή καθ' εαυτήν, ουδέποτε πρόκειται να αναστηθεί, επειδή ούτε πεθαίνει, αλλά είναι άφθαρτη και ανώλεθρη· όντας όμως αθάνατη, έχει ως κοινωνό των πράξεών της κάτι το θνητό, και για τον λόγο αυτόν, ενώπιον του δίκαιου Κριτή, κατά τον καιρό της λογοδοσίας, θα κατοικήσει και πάλι στο συνεργό της σώμα, ώστε μαζί με αυτό να δεχθεί από κοινού τις τιμωρίες ή τις τιμές.

Εορτή είναι η ομολογία και η επίγνωση του όντως Όντος. Είναι δυνατόν δε, λέγει, να σταχυολογήσει κανείς και πολλά άλλα χωρία της Αγίας Γραφής για τη θεμελίωση του δόγματος περί της αναστάσεως. Διότι και ο Ιεζεκιήλ, με το προφητικό πνεύμα, έχοντας υπερβεί όλον τον ενδιάμεσο χρόνο και το αντίστοιχο διάστημα, ίσταται, μέσω της προγνωστικής του δύναμης, στον ίδιο τον καιρό της αναστάσεως, και φέρνει ενώπιόν μας με τη διήγησή του αυτό που πρόκειται να συμβεί, σαν να το έχει ήδη θεαθεί. Είδε ένα μεγάλο πεδίο που εκτεινόταν στο άπειρο, και επάνω του μεγάλη σωρεία οστών, τα οποία βρίσκονταν σκορπισμένα άλλα εδώ και άλλα εκεί ανάλογα με τη συγκυρία· έπειτα τα είδε, με θεία δύναμη, να μετακινούνται προς τα συγγενικά και τα οικεία τους μέρη, και να συναρμόζονται στις οικείες αρθρώσεις τους. Έπειτα, να καλύπτονται με νεύρα, σάρκες και δέρματα (πράγμα που η ψαλμωδία περιγράφει με τη λέξη «πυκάζονται»), και ένα πνεύμα να ζωοποιεί και να συνεγείρει καθετί που κειτόταν εκεί.

Το νεκρό σώμα δεν είναι μίασμα, Απόλλωνα, αλλά το να καταδιώκεις μια κόρη που επιθυμεί να ζει με σωφροσύνη, και να υποσκάπτεις τη σεμνότητα μιας παρθένου, και, όταν αποτυγχάνεις στην αναίσχυντη πράξη, να θρηνείς, αυτό είναι άξιο και κατηγορίας και τιμωρίας. Πολλοί βέβαια θαυμαστοί και μεγάλοι προφήτες υπήρξαν ανάμεσά μας, οι οποίοι προφήτευσαν πολλά για τα μελλοντικά, και πουθενά δεν προσέταζαν αυτούς που τους ρωτούσαν να ξεθάβουν τα οστά των νεκρών· αντιθέτως, ο μεν Ιεζεκιήλ, στεκόμενος κοντά στα ίδια τα οστά, όχι μόνο δεν εμποδιζόταν καθόλου από αυτά, αλλά, αφού τα περιέβαλε με σάρκες, νεύρα και δέρματα, τα επανέφερε και πάλι στη ζωή. Ο δε μέγας Μωυσής δεν στεκόταν απλώς κοντά σε οστά νεκρών, αλλά, έχοντας μαζί του ολόκληρο τον νεκρό Ιωσήφ, κατ' αυτόν τον τρόπο προέλεγε τα μελλοντικά· και πολύ εύλογα. Διότι τα μεν λόγια εκείνων αποτελούσαν χάρη του Αγίου Πνεύματος, ενώ τα λόγια αυτών είναι απάτη και ψεύδος που δεν μπορεί με κανέναν τρόπο να συγκαλυφθεί.

Του λέγουν: «Κύριε, είναι τεταρταίος και ήδη όζει». Αυτά είναι μικρά για τον Θεό· δεν ήταν ακόμη ξηρά οστά, δεν ήταν ακόμη στερημένα από σάρκες και νεύρα, όπως κάποτε την εποχή του Ιεζεκιήλ το στρατόπεδο των νεκρών που κειτόταν καταγής, και ήταν στερημένο από όλα: ψυχή, αίσθηση, αντίληψη, ζωτικό πνεύμα. Στάθηκε δίπλα στον τάφο, παρέχοντας ήδη μια σαφή απόδειξη της μελλοντικής ανάστασης. Η Μάρθα σιώπησε, και ο λίθος αφαιρέθηκε, και όλοι βρίσκονταν σε αγωνιώδη αναμονή, σαν ζωντανοί νεκροί· ίσως δε και ο ίδιος ο άδης, καθώς οι πύλες του θανάτου ήδη παρέλυαν. Και πρώτα ο Κύριος Ιησούς αρχίζει με δοξολογία.

Δεν ήταν άγονος και σε προχωρημένη ηλικία; Δεν είχε γυναίκα που και λόγω ηλικίας και λόγω φύσεως ήταν ακατάλληλη για τεκνοποίηση; Δεν είχαν χαθεί από παντού οι ελπίδες για την περίπτωσή του; Τι συνέβη λοιπόν; Δεν γέμισα ολόκληρη την οικουμένη από εκείνον τον έναν, τον άγονο, τον ηλικιωμένο; Γιατί, λοιπόν, ταράζεστε; Διότι, αν από τον έναν μπόρεσα να γεμίσω την οικουμένη, πολύ περισσότερο θα γεμίσω τα Ιεροσόλυμα από εσάς τους λίγους. Γι’ αυτό λέει: «Κοιτάξτε τη στερεή πέτρα από την οποία λαξευτήκατε»· αποκαλώντας έτσι τον Αβραάμ· «και το κοίλωμα του λάκκου από το οποίο εξορυχθήκατε»· ονομάζοντας έτσι τη Σάρρα. Επειδή, όπως ακριβώς ο λάκκος δεν έχει από μόνος του νερό που να αναβλύζει, αλλά το δέχεται από τις βροχές άνωθεν, έτσι και εκείνη, ενώ στερούνταν τη δύναμη της τεκνοποιίας, έλαβε αυτή την ικανότητα άνωθεν· και όπως η πέτρα δεν έφερε ποτέ καρπό, έτσι ούτε και ο Αβραάμ ήταν σε θέση να φέρει. Αλλά εγώ σας έβγαλα από εκεί, και από τον έναν γέμισα τόσες χώρες. Γι’ αυτόν τον λόγο οδηγεί και τον Ιεζεκιήλ στην πεδιάδα και του δείχνει έναν σωρό από οστά, και προφητεύοντας τα ανασταίνει, δείχνοντάς τους τα οστά και λέγοντας: «Αν μπορώ να αναστήσω τους νεκρούς, πολύ περισσότερο μπορώ να επαναφέρω εσάς που ζείτε».

Ήλθε κάποιος στον προφήτη αναγγέλλοντας ότι αλώθηκε η Ιερουσαλήμ· και μιλάει σχετικά με αυτό ελέγχοντάς τους, επειδή δεν δίνουν προσοχή στις προφητείες. Προφητεύει επίσης εναντίον των ποιμένων του Ισραήλ· και υπόσχεται να τους δώσει έναν ποιμένα· το οποίο εκπληρώθηκε στο πρόσωπο του Ζοροβάβελ, αν και οι Ιουδαίοι με αναίδεια ισχυρίζονται ότι αυτό δεν έχει συμβεί ακόμη· συνέβη όμως, όπως είπα, επί Ζοροβάβελ. Προφητεύει εναντίον των Ιδουμαίων και προλέγει αγαθά για τους Ισραηλίτες, τα οποία ο Θεός λέει ότι θα κάνει για τους Ιουδαίους, όχι επειδή είναι άξιοι, αλλά για να μη βεβηλωθεί το όνομά Του. Ο προφήτης οδηγείται στην πεδιάδα και προφητεύει πάνω στα ξηρά οστά. Προφητεύει και για τον Ζοροβάβελ, ότι αυτός θα είναι ο μοναδικός άρχοντας των Ιουδαίων· τούτο όμως μπορεί να εκληφθεί ότι αναφέρεται και στον Κύριό μας Ιησού Χριστό. Προφητεύει ακόμη και για τον Γωγ και τον Μαγώγ, οι οποίοι επιτέθηκαν στους Ιουδαίους μετά την επιστροφή από τη Βαβυλώνα και ηττήθηκαν. Κάποιοι, βέβαια, τα ερμηνεύουν αυτά αλληγορικώς, αναφέροντάς τα στις Εκκλησίες, στον διάβολο και στους κατά καιρούς διωγμούς που εξαπολύθηκαν από ασεβείς βασιλείς. Προφητεύει, τέλος, την ανοικοδόμηση του ναού και την αποκατάσταση της νομικής λατρείας· πράγματα τα οποία οι Ιουδαίοι εξακολουθούν ακόμη να τα προσδοκούν, παρόλο που εκπληρώθηκαν επί Έσδρα και Ζοροβάβελ.

Διότι παλαιότερα ο Θεός, προαναγγέλλοντας την καθολική ανάσταση μέσα από μια μερική ανάσταση, έδειξε στον Ιεζεκιήλ μια πεδιάδα γεμάτη από ανθρώπινα οστά, τα οποία ήταν παλιά και πάρα πολύ ξερά, και του λέει: «Υιέ ανθρώπου, άραγε θα ζήσουν αυτά τα οστά;» Και ο προφήτης απάντησε συνετά και είπε: «Κύριε, Κύριε, εσύ τα γνωρίζεις αυτά». Όπως ακριβώς, λέει, το χέρι σου ήρθε πάνω μου και με έβγαλε έξω με το θείο Πνεύμα και με έβαλε στη μέση της πεδιάδας και μου υπέδειξε αυτά τα ξηρά οστά, έτσι γνωρίζεις, Κύριε, Κύριε, είτε θα ζήσουν αυτά τα οστά είτε όχι. Έπειτα προτρέπεται να πει τα λόγια της αναστάσεως, και άρχισε να λέει: «Ξηρά οστά, ακούστε τον λόγο του Κυρίου. Αυτά λέει ο Κύριος ο Θεός σε τούτα τα οστά: Ιδού, εγώ φέρνω σε εσάς πνεύμα ζωής και θα σας δώσω νεύρα και θα βάλω επάνω σας σάρκες και θα απλώσω πάνω σας δέρμα και θα σας δώσω το πνεύμα μου, και θα ζήσετε· και θα γνωρίσετε ότι εγώ είμαι ο Κύριος».

Σημασία στην όραση του προφήτη Ιεζεκιήλ, στην οποία τα ξηρά οστά των ανθρώπων ανακτούν την προηγούμενη μορφή τους. Την έλευση του Θεού προς τους ανθρώπους την περίμεναν οι προφήτες και επιθυμούσαν να τη δουν, επειδή όμως δεν ήταν δυνατό (διότι δεν ζούσαν στους καιρούς εκείνους, κατά τους οποίους έπρεπε να είναι παρών ο ευεργέτης), έβλεπαν το μέλλον μέσα από κάποια σύμβολα και επικοινωνούσαν με τις εικόνες αυτών που ποθούσαν και χαίρονταν με τους τύπους, σαν τους θερμούς εραστές που στερούνται τα ίδια τα πράγματα. Και αυτό αποτελούσε για αυτούς παρηγοριά του πόθου τους εκ μέρους του Πνεύματος. Σε αυτόν ακριβώς τον χορό των μακαρίων ανήκε και ο Ιεζεκιήλ και μυήθηκε στη μέλλουσα σωτηρία και είδε, με τα μέσα που ήταν δυνατόν, αυτά που δεν ήταν ακόμη παρόντα, και αυτό που είπε ο Κύριος για τον Αβραάμ, «αγαλλίασε για να δει την ημέρα τη δική μου, και την είδε και χάρηκε», αυτό συνέβη και σε εκείνον. Και το σημαντικότερο είναι ότι στα οράματά του έβλεπε τον εαυτό του ως εικόνα του Σωτήρα, και τα μεν ξηρά οστά ως τους ανθρώπους που πρόκειται να σωθούν, τα οποία περιβάλλονταν με νεύρα και σάρκες παραδόξως, ενώ τον εαυτό του στη θέση εκείνου που σώζει, να συνάγει τα οστά και να τα συνδέει και να εμφυσά ψυχή και να κάνει τα πάντα, μέσω των οποίων φανερωνόταν η ανάσταση των ανθρώπων.

Η δε κυκλική περιφορά, που υπαινίσσεται το άναρχο και ατελεύτητο εκείνου που κινείται, σημαίνει τούτο: ότι ο ίδιος ο Θεός, έχοντας έλθει άμεσα σε εμάς από φιλανθρωπία, μας επανέφερε διά του Εαυτού Του στην προηγούμενη ζωή, ώστε να παρομοιάσουμε τα μεν οστά με τη φθαρτότητα των ανθρώπων, τη δε περιφορά γύρω από τα οστά με τη συγκατάβαση του Κυρίου, και τον προφήτη με τον Σωτήρα. Λέει δε «με περιέφερε» και όχι «περιήλθα», σημαίνοντας με αυτό ότι Εκείνος που θα αναστήσει το γένος, θα κατεργαστεί ολόκληρη τη σωτηρία με κάποιο παθητό φάρμακο. Διότι η σωτηρία μου βρίσκεται στη σάρκα του Σωτήρα, η οποία, αν και ήταν απαλλαγμένη από κάθε πονηρία, διότι «αμαρτία δεν έπραξε, ούτε βρέθηκε δόλος στο στόμα του», εντούτοις ήταν ικανή και να πάθει και να πονέσει, και δεν με έσωσε τόσο με αυτά που ενήργησε, όσο με αυτά που έγινε και έπαθε. Διότι, σταυρούμενος με ελευθέρωσε, πεθαίνοντας με ζωοποίησε, και θαπτόμενος μου άνοιξε τον ίδιο τον ουρανό. Και μετά την περιφορά, η οποία δήλωσε τη σάρκωση του Θεού, λέγει «τα οστά ήταν πολλά και πάρα πολύ ξηρά». Διότι, παρότι ο Θεός είχε σαρκωθεί, το γένος των ανθρώπων εξακολουθούσε να είναι υποδουλωμένο στην τυραννία των δαιμόνων. Επειδή η πλήρης ελευθερία των ανθρώπων επήλθε μετά τον σταυρό και τον θάνατο. «Και μου είπε ο Κύριος: Υιέ ανθρώπου, άραγε θα ζήσουν τα οστά αυτά;». Αυτό δεικνύει ότι, εφόσον οι άνθρωποι είχαν φτάσει στο έσχατο σημείο απώλειας, η σωτηρία βρισκόταν μακριά από κάθε ελπίδα. «Άραγε θα ζήσουν τα οστά αυτά, υιέ ανθρώπου;».

εάν είναι δυνατόν να έχουμε χρηστές ελπίδες για όσους έχουν περιέλθει σε αυτή την κατάσταση; Εκείνος δε, υποδεικνύοντας ότι το πράγμα είναι αδιέξοδο και ακατόρθωτο για τους ανθρώπους, λέει: «Κύριε, Κύριε», πράγμα που ήταν έκφραση έκπληξης, «εσύ τα γνωρίζεις αυτά»· εσύ μόνος γνωρίζεις με ποιους τρόπους αυτοί θα ζήσουν και θα ανακτήσουν την προηγούμενη πολιτεία τους. «Διότι αυτός μου είπε» (λέει ο Σωτήρας για τον Πατέρα), «τι να πω και τι να μιλήσω», και «η διδασκαλία μου δεν είναι δική μου, αλλά εκείνου που με έστειλε». Γι' αυτό ο μακάριος αυτός, φέροντας την εικόνα του Κυρίου, λέει: «Κύριε, Κύριε, εσύ τα γνωρίζεις αυτά». Ποια είναι δε αυτά; Το να φανερωθεί σαρκωμένος ο Λόγος του Θεού και να πεθάνει.

Ίσως κάποιος από τους αντιπάλους να έφερνε αντίρρηση λέγοντας προς αυτά, ότι αυτό που ελέχθη δεν είναι ταυτόσημο με τα ζητούμενα. Διότι άλλο πράγμα είναι το να αναστήσεις κάποιον αμέσως μόλις νεκρωθεί, και άλλο το να υπομένει κάποιος με νεκρωμένα πολλαπλώς τα μέλη και να αντέχει τα αφόρητα βασανιστήρια με συντριμμένες τις σάρκες, τα οστά και τους μυελούς του. Όμως αγνοούν παντελώς ότι, ενώ ο Ιεζεκιήλ βρήκε προηγουμένως στην πεδιάδα ξηραμένα τα οστά των νεκρών, την ώρα που προφήτευε είδε άνδρες να ζουν στον κόσμο. Εμείς, λοιπόν, που τα γνωρίζουμε, ας τιμήσουμε με πίστη και με σεπτούς ύμνους τη μνήμη του μαρτυρίου του μάρτυρα.

Στον μάγιστρο κύριο Ιωάννη Παντεχνή. Και τι να ανταποδώσω στον Κύριο για όλα όσα μου ανταπέδωσε; Με οδήγησε μέσα από τη θάλασσα με τόση ασφάλεια, όση ούτε καν στη στεριά. Πρόσταξε την καταιγίδα και μεταβλήθηκε σε αύρα. Με γλίτωσε από πολυήμερη ασθένεια και με περιέζωσε με δύναμη, ώστε τα τωρινά να είναι εφάμιλλα με εκείνα τα παλαιά, εννοώ όσα συνέβησαν στον Εζεκία και όσα είδε ο επόπτης των μεγάλων μυστηρίων Ιεζεκιήλ στον ποταμό Χοβάρ, όταν δηλαδή πνεύμα ζωής και παλιγγενεσίας ανακαίνιζε τα νεκρά οστά, για να μην αναφέρω τα θαύματα του δικού μου Ιησού, την πεθερά του Πέτρου και τον γιο του βασιλικού αξιωματούχου και τον υδρωπικό και τον παράλυτο, οι οποίοι ανακουφίστηκαν από τον πυρετό, αποκαταστάθηκαν από την καχεξία και ανορθώθηκαν από την παράλυση. Ας είναι, λοιπόν, η χάρη σε Εκείνον που σώζει δωρεάν και δεν ενεργεί σύμφωνα με τις ανομίες μας, αλλά παραβλέπει τις αμαρτίες και προσπερνά τα εγκλήματα.