Πατερικές αναφορές στο ΙΕΖΕΚΙΗΛ 37:5

Για αυτά τα οστά που αποσπώνται από την αρμονία τους και γίνονται σαν εξαρθρωμένα, λέει ο Προφήτης: Διασκορπίστηκαν τα οστά μας δίπλα στον άδη. Και αν ποτέ τα καταλάβει ταραχή και κλονισμός, προσευχόμενος λέει: Θεράπευσέ με, Κύριε, διότι ταράχτηκαν τα οστά μου. Όταν όμως διατηρούν την οικεία αρμονία τους, επειδή φυλάσσονται από τον Κύριο, ούτε ένα από αυτά δεν θα συντριβεί, αλλά είναι άξια να αναπέμπουν δόξα στον Θεό. Διότι, λέει, όλα τα οστά μου θα πουν: Κύριε, Κύριε, ποιος είναι όμοιός σου; Είδες τη φύση των λογικών οστών; Ίσως δε αυτό να το λέει η Εκκλησία, το «Όλα τα οστά μου θα πουν», σύμφωνα με το μυστήριο της αναστάσεως. Διότι, αναφέρει, αυτά λέει ο Κύριος προς τα οστά αυτά: Ιδού, εγώ φέρνω σε εσάς πνεύμα ζωής, και θα θέσω επάνω σας νεύρα, και θα αναδείξω επάνω σας σάρκες, και θα ζήσετε, και θα γνωρίσετε ότι εγώ είμαι ο Κύριος. Αυτά λοιπόν τα οστά, αφού αναλάβουν ξανά τη ζωή, ευχαριστώντας Εκείνον που τα ανέστησε, θα πουν: Κύριε, Κύριε, ποιος είναι όμοιός σου;

Εάν συνέβαινε να επανέλθει αυτή στην ομόνοια, τίποτε δεν θα την εμπόδιζε, ως μία υγιής κεφαλή, να χορηγεί σε ολόκληρο το σώμα την υγεία. Πράγματι, τα αρρωστήματα εκείνης της πόλεως έχουν ανάγκη από τη δική σου σοφία και ευαγγελική συμπάθεια· διότι αυτή όχι μόνο έχει κατατμηθεί από τους αιρετικούς, αλλά διασπάται και από εκείνους οι οποίοι ισχυρίζονται ότι έχουν τα ίδια φρονήματα μεταξύ τους. Το να τα ενώσει όμως αυτά και να τα συναγάγει σε μία αρμονία σώματος, ανήκει μόνο σε Εκείνον, ο οποίος με την άφατη δύναμή Του χαρίζει και στα ξηρά οστά την επάνοδο πάλι σε νεύρα και σάρκα. Οπωσδήποτε όμως, τα μεγάλα έργα ο Κύριος τα ενεργεί μέσω των αξίων Του.

Ακούγοντας για την ανάσταση των νεκρών, ας μην απιστούμε, φιλόχριστοι αδελφοί. Διότι τα πάντα είναι δυνατά στον Θεό, και τίποτα δεν του είναι αδύνατο. Και όπως ακριβώς εκείνους που ρίχτηκαν στο καμίνι της φωτιάς και σκεπάστηκαν από τις φλόγες σαν σε τάφο, τους διαφύλαξε αβλαβείς, και όχι μόνο καμία τρίχα τους δεν κάηκε, αλλά ούτε καν η μυρωδιά από μια τόσο μεγάλη και δυνατή φλόγα δεν κόλλησε πάνω τους, έτσι και οι νεκροί, ανασταινόμενοι άφθαρτοι, όχι μόνο δεν θα χάσουν ούτε μια τρίχα τους, αλλά ούτε μυρωδιά φθοράς δεν θα βρεθεί πάνω τους από τον τόσο μακρύ χρόνο της κοίμησής τους. Διότι τα πάντα είναι δυνατά στον Θεό, και τίποτα δεν του είναι αδύνατο. Άκουσε δε και τον προφήτη Ιεζεκιήλ που λέει: Και ήρθε πάνω μου το χέρι του Κυρίου, και με έβγαλε έξω εν πνεύματι, και με τοποθέτησε στο μέσο της πεδιάδας, και αυτή ήταν γεμάτη από ανθρώπινα οστά. Και με περιέφερε ανάμεσά τους ολόγυρα. Και ιδού, ήταν πάρα πολλά πάνω στην επιφάνεια της πεδιάδας, και ιδού, ήταν πάρα πολύ ξερά. Και μου είπε: Υιέ ανθρώπου, προφήτευσε πάνω σε αυτά τα οστά και πες τους: Τα ξηρά οστά, ακούστε τον λόγο του Κυρίου. Αυτά λέει ο Κύριος σε αυτά τα οστά: Ιδού, εγώ θα φέρω σε εσάς πνεύμα ζωής, και θα βάλω πάνω σας νεύρα, και θα ανεβάσω πάνω σας σάρκες, και θα απλώσω πάνω σας δέρμα, και θα δώσω το πνεύμα μου σε εσάς και θα ζήσετε, και θα γνωρίσετε ότι εγώ είμαι ο Κύριος.

Και ας μην νομίσει κανείς ότι αυτά έχουν ήδη συμβεί, αλλά ότι αποτελούν προαναγγελία των μελλόντων· θα συμβούν δε τότε, όταν η μετακόσμηση, αφού εμψυχώσει τους νεκρούς, θα επαναφέρει τον καθένα για λογοδοσία των πεπραγμένων του, όντας και πάλι σύνθετος όπως πρωτύτερα, συνιστάμενος από ψυχή και σώμα. Ο δε θεοφόρος Ιεζεκιήλ, ο θεατής των μεγάλων οπτασιών, οδηγούμενος άραγε σε ποιο νόημα έβλεπε εκείνη τη μεγάλη και απέραντη πεδιάδα που ήταν γεμάτη από ανθρώπινα οστά, για τα οποία έλαβε την εντολή να προφητεύσει; Και αμέσως σάρκες τα περιέβαλλαν, ενώ τα αποσυντεθειμένα και ατάκτως σκορπισμένα ενώνονταν μεταξύ τους με τάξη και αρμονία. Ή μήπως είναι ολοφάνερο ότι μέσω τέτοιων λόγων μάς υποδεικνύει επαρκώς την αναβίωση αυτής της σάρκας; Σε εμένα δε φαίνεται ότι όσοι εναντιώνονται εριστικά σε αυτόν τον λόγο δεν είναι μόνο ασεβείς, αλλά και παράφρονες· διότι η ανάσταση, η αναβίωση, η μετακόσμηση και όλα τα παρόμοια ονόματα, κατευθύνουν τη σκέψη του ακροατή προς το σώμα που υπόκειται στη φθορά. Εφόσον η ψυχή, εξεταζόμενη αυτή καθ' εαυτήν, ουδέποτε πρόκειται να αναστηθεί, επειδή ούτε πεθαίνει, αλλά είναι άφθαρτη και ανώλεθρη· όντας όμως αθάνατη, έχει ως κοινωνό των πράξεών της κάτι το θνητό, και για τον λόγο αυτόν, ενώπιον του δίκαιου Κριτή, κατά τον καιρό της λογοδοσίας, θα κατοικήσει και πάλι στο συνεργό της σώμα, ώστε μαζί με αυτό να δεχθεί από κοινού τις τιμωρίες ή τις τιμές.

Εορτή είναι η ομολογία και η επίγνωση του όντως Όντος. Είναι δυνατόν δε, λέγει, να σταχυολογήσει κανείς και πολλά άλλα χωρία της Αγίας Γραφής για τη θεμελίωση του δόγματος περί της αναστάσεως. Διότι και ο Ιεζεκιήλ, με το προφητικό πνεύμα, έχοντας υπερβεί όλον τον ενδιάμεσο χρόνο και το αντίστοιχο διάστημα, ίσταται, μέσω της προγνωστικής του δύναμης, στον ίδιο τον καιρό της αναστάσεως, και φέρνει ενώπιόν μας με τη διήγησή του αυτό που πρόκειται να συμβεί, σαν να το έχει ήδη θεαθεί. Είδε ένα μεγάλο πεδίο που εκτεινόταν στο άπειρο, και επάνω του μεγάλη σωρεία οστών, τα οποία βρίσκονταν σκορπισμένα άλλα εδώ και άλλα εκεί ανάλογα με τη συγκυρία· έπειτα τα είδε, με θεία δύναμη, να μετακινούνται προς τα συγγενικά και τα οικεία τους μέρη, και να συναρμόζονται στις οικείες αρθρώσεις τους. Έπειτα, να καλύπτονται με νεύρα, σάρκες και δέρματα (πράγμα που η ψαλμωδία περιγράφει με τη λέξη «πυκάζονται»), και ένα πνεύμα να ζωοποιεί και να συνεγείρει καθετί που κειτόταν εκεί.

Το νεκρό σώμα δεν είναι μίασμα, Απόλλωνα, αλλά το να καταδιώκεις μια κόρη που επιθυμεί να ζει με σωφροσύνη, και να υποσκάπτεις τη σεμνότητα μιας παρθένου, και, όταν αποτυγχάνεις στην αναίσχυντη πράξη, να θρηνείς, αυτό είναι άξιο και κατηγορίας και τιμωρίας. Πολλοί βέβαια θαυμαστοί και μεγάλοι προφήτες υπήρξαν ανάμεσά μας, οι οποίοι προφήτευσαν πολλά για τα μελλοντικά, και πουθενά δεν προσέταζαν αυτούς που τους ρωτούσαν να ξεθάβουν τα οστά των νεκρών· αντιθέτως, ο μεν Ιεζεκιήλ, στεκόμενος κοντά στα ίδια τα οστά, όχι μόνο δεν εμποδιζόταν καθόλου από αυτά, αλλά, αφού τα περιέβαλε με σάρκες, νεύρα και δέρματα, τα επανέφερε και πάλι στη ζωή. Ο δε μέγας Μωυσής δεν στεκόταν απλώς κοντά σε οστά νεκρών, αλλά, έχοντας μαζί του ολόκληρο τον νεκρό Ιωσήφ, κατ' αυτόν τον τρόπο προέλεγε τα μελλοντικά· και πολύ εύλογα. Διότι τα μεν λόγια εκείνων αποτελούσαν χάρη του Αγίου Πνεύματος, ενώ τα λόγια αυτών είναι απάτη και ψεύδος που δεν μπορεί με κανέναν τρόπο να συγκαλυφθεί.

Του λέγουν: «Κύριε, είναι τεταρταίος και ήδη όζει». Αυτά είναι μικρά για τον Θεό· δεν ήταν ακόμη ξηρά οστά, δεν ήταν ακόμη στερημένα από σάρκες και νεύρα, όπως κάποτε την εποχή του Ιεζεκιήλ το στρατόπεδο των νεκρών που κειτόταν καταγής, και ήταν στερημένο από όλα: ψυχή, αίσθηση, αντίληψη, ζωτικό πνεύμα. Στάθηκε δίπλα στον τάφο, παρέχοντας ήδη μια σαφή απόδειξη της μελλοντικής ανάστασης. Η Μάρθα σιώπησε, και ο λίθος αφαιρέθηκε, και όλοι βρίσκονταν σε αγωνιώδη αναμονή, σαν ζωντανοί νεκροί· ίσως δε και ο ίδιος ο άδης, καθώς οι πύλες του θανάτου ήδη παρέλυαν. Και πρώτα ο Κύριος Ιησούς αρχίζει με δοξολογία.

Δεν ήταν άγονος και σε προχωρημένη ηλικία; Δεν είχε γυναίκα που και λόγω ηλικίας και λόγω φύσεως ήταν ακατάλληλη για τεκνοποίηση; Δεν είχαν χαθεί από παντού οι ελπίδες για την περίπτωσή του; Τι συνέβη λοιπόν; Δεν γέμισα ολόκληρη την οικουμένη από εκείνον τον έναν, τον άγονο, τον ηλικιωμένο; Γιατί, λοιπόν, ταράζεστε; Διότι, αν από τον έναν μπόρεσα να γεμίσω την οικουμένη, πολύ περισσότερο θα γεμίσω τα Ιεροσόλυμα από εσάς τους λίγους. Γι’ αυτό λέει: «Κοιτάξτε τη στερεή πέτρα από την οποία λαξευτήκατε»· αποκαλώντας έτσι τον Αβραάμ· «και το κοίλωμα του λάκκου από το οποίο εξορυχθήκατε»· ονομάζοντας έτσι τη Σάρρα. Επειδή, όπως ακριβώς ο λάκκος δεν έχει από μόνος του νερό που να αναβλύζει, αλλά το δέχεται από τις βροχές άνωθεν, έτσι και εκείνη, ενώ στερούνταν τη δύναμη της τεκνοποιίας, έλαβε αυτή την ικανότητα άνωθεν· και όπως η πέτρα δεν έφερε ποτέ καρπό, έτσι ούτε και ο Αβραάμ ήταν σε θέση να φέρει. Αλλά εγώ σας έβγαλα από εκεί, και από τον έναν γέμισα τόσες χώρες. Γι’ αυτόν τον λόγο οδηγεί και τον Ιεζεκιήλ στην πεδιάδα και του δείχνει έναν σωρό από οστά, και προφητεύοντας τα ανασταίνει, δείχνοντάς τους τα οστά και λέγοντας: «Αν μπορώ να αναστήσω τους νεκρούς, πολύ περισσότερο μπορώ να επαναφέρω εσάς που ζείτε».

«Διότι τα άστρα του ουρανού, και ο Ωρίων, και όλος ο διάκοσμος του ουρανού δεν θα δώσουν το φως τους, και θα σκοτεινιάσουν κατά την ανατολή του ήλιου, και η σελήνη δεν θα δώσει το φως της. Και θα επιφέρω συμφορές σε όλη την οικουμένη, και στους ασεβείς (θα ανταποδώσω) τις αμαρτίες τους· και θα καταστρέψω την αλαζονεία των ανόμων και θα ταπεινώσω την έπαρση των υπερηφάνων.» «Θα αναστηθούν οι νεκροί και θα εγερθούν όσοι βρίσκονται στα μνημεία.» «Εγώ έρχομαι να συνάξω τα έργα τους και τους διαλογισμούς τους.» «Ο ουρανός θα τυλιχθεί σαν βιβλίο, και όλα τα άστρα θα πέσουν όπως το φύλλο από το κλήμα και όπως πέφτει το φύλλο από τη συκιά.» «Κάθε φωνή θα εγερθεί ενώπιόν σου για κρίση, και θα τους εξετάσει όλους· και οι ένοχοι θα βρεθούν σε θλίψη.» «Ιδού ο Θεός μας, ιδού ο Κύριός μας έρχεται με δύναμη. Ιδού η ανταμοιβή του μαζί του, και το έργο του ενώπιόν του.» «Ιδού, ο Κύριος θα έρθει σαν φωτιά, και σαν καταιγίδα τα άρματά του, για να αποδώσει με οργή εκδίκηση και αποπομπή με φλόγα φωτιάς. Διότι με τη φωτιά του Κυρίου θα κριθεί όλη η γη.» «Αυτά λέει ο Κύριος σε τούτα τα οστά: Ιδού εγώ φέρνω σε εσάς πνεύμα ζωής, και θα σας δώσω νεύρα, και θα βάλω επάνω σας σάρκα· και θα ζήσετε, και θα γνωρίσετε ότι εγώ είμαι ο Κύριος.» «Ο Κύριος έχει κρίση με τα έθνη, αυτός θα κρίνει κάθε σάρκα.» «Κοιτούσα μέχρι που στήθηκαν θρόνοι, και ο Παλαιός των Ημερών κάθισε.»

Διότι παλαιότερα ο Θεός, προαναγγέλλοντας την καθολική ανάσταση μέσα από μια μερική ανάσταση, έδειξε στον Ιεζεκιήλ μια πεδιάδα γεμάτη από ανθρώπινα οστά, τα οποία ήταν παλιά και πάρα πολύ ξερά, και του λέει: «Υιέ ανθρώπου, άραγε θα ζήσουν αυτά τα οστά;» Και ο προφήτης απάντησε συνετά και είπε: «Κύριε, Κύριε, εσύ τα γνωρίζεις αυτά». Όπως ακριβώς, λέει, το χέρι σου ήρθε πάνω μου και με έβγαλε έξω με το θείο Πνεύμα και με έβαλε στη μέση της πεδιάδας και μου υπέδειξε αυτά τα ξηρά οστά, έτσι γνωρίζεις, Κύριε, Κύριε, είτε θα ζήσουν αυτά τα οστά είτε όχι. Έπειτα προτρέπεται να πει τα λόγια της αναστάσεως, και άρχισε να λέει: «Ξηρά οστά, ακούστε τον λόγο του Κυρίου. Αυτά λέει ο Κύριος ο Θεός σε τούτα τα οστά: Ιδού, εγώ φέρνω σε εσάς πνεύμα ζωής και θα σας δώσω νεύρα και θα βάλω επάνω σας σάρκες και θα απλώσω πάνω σας δέρμα και θα σας δώσω το πνεύμα μου, και θα ζήσετε· και θα γνωρίσετε ότι εγώ είμαι ο Κύριος».

Σημασία στην όραση του προφήτη Ιεζεκιήλ, στην οποία τα ξηρά οστά των ανθρώπων ανακτούν την προηγούμενη μορφή τους. Την έλευση του Θεού προς τους ανθρώπους την περίμεναν οι προφήτες και επιθυμούσαν να τη δουν, επειδή όμως δεν ήταν δυνατό (διότι δεν ζούσαν στους καιρούς εκείνους, κατά τους οποίους έπρεπε να είναι παρών ο ευεργέτης), έβλεπαν το μέλλον μέσα από κάποια σύμβολα και επικοινωνούσαν με τις εικόνες αυτών που ποθούσαν και χαίρονταν με τους τύπους, σαν τους θερμούς εραστές που στερούνται τα ίδια τα πράγματα. Και αυτό αποτελούσε για αυτούς παρηγοριά του πόθου τους εκ μέρους του Πνεύματος. Σε αυτόν ακριβώς τον χορό των μακαρίων ανήκε και ο Ιεζεκιήλ και μυήθηκε στη μέλλουσα σωτηρία και είδε, με τα μέσα που ήταν δυνατόν, αυτά που δεν ήταν ακόμη παρόντα, και αυτό που είπε ο Κύριος για τον Αβραάμ, «αγαλλίασε για να δει την ημέρα τη δική μου, και την είδε και χάρηκε», αυτό συνέβη και σε εκείνον. Και το σημαντικότερο είναι ότι στα οράματά του έβλεπε τον εαυτό του ως εικόνα του Σωτήρα, και τα μεν ξηρά οστά ως τους ανθρώπους που πρόκειται να σωθούν, τα οποία περιβάλλονταν με νεύρα και σάρκες παραδόξως, ενώ τον εαυτό του στη θέση εκείνου που σώζει, να συνάγει τα οστά και να τα συνδέει και να εμφυσά ψυχή και να κάνει τα πάντα, μέσω των οποίων φανερωνόταν η ανάσταση των ανθρώπων.

Αυτά φανέρωσαν την ανάδειξη του Σωτήρος, ενώ τα επόμενα τη διδασκαλία του. Διότι προσθέτει: «Αυτά λέγει ο Κύριος στα οστά αυτά: Ιδού εγώ φέρνω σε εσάς πνεύμα ζωής», και «Διότι τα λόγια που εγώ λέω, είναι πνεύμα και είναι ζωή». Με αυτά τα λόγια θα επαναφέρω αυτούς που πείθονται στην προηγούμενη ζωή δια του σταυρού και του θανάτου. Και δηλώνοντας αυτό, προτού ενωθούν και ζήσουν τα οστά, υπαινίσσεται τον σταυρό και τον θάνατο. Διότι λέει, «Φωνή και σεισμός», και τα οστά πήραν πάλι την προηγούμενη μορφή τους. Περιγράφοντας εκείνον τον σεισμό που έγινε πάνω στον σταυρό και τη μεγάλη φωνή του Κυρίου, η οποία συγκλόνισε την έρημο, εννοώ δηλαδή τον άδη, σύμφωνα με το γεγραμμένο: «Φωνή Κυρίου που συγκλονίζει την έρημο». Προαναγγέλλοντας αυτήν τη φωνή, ο μακάριος Δαβίδ έλεγε: «Ο Θεός των θεών, ο Κύριος, μίλησε και κάλεσε τη γη από την ανατολή του ηλίου μέχρι τη δύση». Διότι εκείνη συγκέντρωσε την εκκλησία των πιστών. Επειδή, πράγματι, κάλεσε τον θάνατο πάνω σε εκείνο το αναμάρτητο σώμα, και εκείνος ο θάνατος έκλεισε τον άδη, άνοιξε τον ουρανό, και έγινε η αιτία των επουράνιων αγαθών για τους ανθρώπους.

Ίσως κάποιος από τους αντιπάλους να έφερνε αντίρρηση λέγοντας προς αυτά, ότι αυτό που ελέχθη δεν είναι ταυτόσημο με τα ζητούμενα. Διότι άλλο πράγμα είναι το να αναστήσεις κάποιον αμέσως μόλις νεκρωθεί, και άλλο το να υπομένει κάποιος με νεκρωμένα πολλαπλώς τα μέλη και να αντέχει τα αφόρητα βασανιστήρια με συντριμμένες τις σάρκες, τα οστά και τους μυελούς του. Όμως αγνοούν παντελώς ότι, ενώ ο Ιεζεκιήλ βρήκε προηγουμένως στην πεδιάδα ξηραμένα τα οστά των νεκρών, την ώρα που προφήτευε είδε άνδρες να ζουν στον κόσμο. Εμείς, λοιπόν, που τα γνωρίζουμε, ας τιμήσουμε με πίστη και με σεπτούς ύμνους τη μνήμη του μαρτυρίου του μάρτυρα.

Στον μάγιστρο κύριο Ιωάννη Παντεχνή. Και τι να ανταποδώσω στον Κύριο για όλα όσα μου ανταπέδωσε; Με οδήγησε μέσα από τη θάλασσα με τόση ασφάλεια, όση ούτε καν στη στεριά. Πρόσταξε την καταιγίδα και μεταβλήθηκε σε αύρα. Με γλίτωσε από πολυήμερη ασθένεια και με περιέζωσε με δύναμη, ώστε τα τωρινά να είναι εφάμιλλα με εκείνα τα παλαιά, εννοώ όσα συνέβησαν στον Εζεκία και όσα είδε ο επόπτης των μεγάλων μυστηρίων Ιεζεκιήλ στον ποταμό Χοβάρ, όταν δηλαδή πνεύμα ζωής και παλιγγενεσίας ανακαίνιζε τα νεκρά οστά, για να μην αναφέρω τα θαύματα του δικού μου Ιησού, την πεθερά του Πέτρου και τον γιο του βασιλικού αξιωματούχου και τον υδρωπικό και τον παράλυτο, οι οποίοι ανακουφίστηκαν από τον πυρετό, αποκαταστάθηκαν από την καχεξία και ανορθώθηκαν από την παράλυση. Ας είναι, λοιπόν, η χάρη σε Εκείνον που σώζει δωρεάν και δεν ενεργεί σύμφωνα με τις ανομίες μας, αλλά παραβλέπει τις αμαρτίες και προσπερνά τα εγκλήματα.