Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΓΑΛΑΤΑΣ 1:10

Εγώ σου είπα: «Δώσε εσύ τα εκατό δηνάρια, και εγώ σου παρέχω τα μύρια μου τάλαντα», και ιδού, τα παλαιά σου αμαρτήματα συγχωρήθηκαν, και εσύ φιλονικείς να πέσεις σε χειρότερα, μέσα από το παράθυρο του δικαιώματός σου. Σταμάτα αδελφέ, διότι δεν είναι καλή αυτή η οδός. Διότι είπε η Αμμάς Σάρρα: «Αν θελήσω να αρέσω σε όλους τους ανθρώπους, θα βρεθώ να μετανοώ στις πόρτες τους.» Και ο Απόστολος λέει: «Αν άρεσα στους ανθρώπους, δεν θα ήμουν δούλος του Χριστού.» Αν αληθινά θέλεις να κλάψεις για τις αμαρτίες σου, πρόσεχε τον εαυτό σου, και γίνε νεκρός ως προς κάθε άνθρωπο, διότι είναι κόπος, αδελφέ, το να σωθεί ο άνθρωπος. Κόψε αυτά τα τρία: το θέλημα, το δικαίωμα, την ανθρωπαρέσκεια, και θα έρθει σε σένα κατάνυξη μετ' αληθείας και ο Θεός θα σε σκεπάσει από κάθε κακό. Αδελφέ, σε διαβεβαιώνω, πρόσεχε τον εαυτό σου, νιώθοντας χαρά όταν χτυπιέσαι, όταν ελέγχεσαι, όταν υβρίζεσαι, όταν παιδεύεσαι· άφησε μακριά σου την πανουργία του φιδιού, όχι όμως τη φρόνηση, και κράτα την ακεραιότητα του περιστεριού μαζί με τη φρόνηση, και ο Κύριος θα σε βοηθήσει. Ιδού η οδός της σωτηρίας· αν σου αρέσει, βάδιζε, και ο Θεός θα σου δώσει χείρα βοηθείας. Αν όμως δεν θέλεις, εσύ θα δεις· διότι καθένας που θέλει έχει την εξουσία του εαυτού του. Αν όμως την παραχωρήσεις σε άλλον, εσύ θα είσαι αμέριμνος, και άλλος θα βαστάζει τη μέριμνά σου.

Γίνεται ξένος προς τη δουλεία του Χριστού, διότι λέει ο Απόστολος: «Αν ακόμη προσπαθούσα να αρέσω σε ανθρώπους, δεν θα ήμουν δούλος του Χριστού». Και υποτάξου στον Κύριο που λέει: «Μάθετε από εμένα ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά, και θα βρείτε ανάπαυση στις ψυχές σας». Σβήσε την οργή από μέσα σου, διότι είναι πτώση για τον άνθρωπο. Πράττε τα πάντα σύμφωνα με τον Θεό, και θα τον βρεις βοηθό. Και πάντοτε να φοβάσαι τον θάνατο, διότι πρόκειται να έρθει σε εμάς.

Να μην στείλω; Με κακολογούν στους άρχοντες, τι λοιπόν προστάζεις; Απόκριση: Οι πράκτορες είναι υπηρέτες ανθρώπινων εξουσιών, και η αποστολή σε αυτούς είναι σημάδι ανθρώπινου φόβου. Εάν λοιπόν θέλουμε να μην τους φοβόμαστε, ας σταθούμε στην αλήθεια, με φόβο Θεού και ας ακούσουμε τον Απόστολο που λέει: «Θέλεις να μη φοβάσαι την εξουσία; Πράττε το αγαθό και θα έχεις έπαινο από αυτήν». Και μην ανησυχείς για την κακολογία, διότι λέει: «Όταν σας κακολογούν, θα ντροπιαστούν εκείνοι που συκοφαντούν την αγαθή σας αναστροφή εν Χριστώ», και πάλι: «Εάν άρεσα σε ανθρώπους, δεν θα ήμουν δούλος του Χριστού». Όταν κάποιοι αγρότες της ενορίας καταπιέζονταν από τους στρατιώτες του δούκα και αρπάζονταν μέσα από τα όρια των αγίων εκκλησιών, αποφάσισαν οι πρόκριτοι της πόλεως μαζί με τον επίσκοπο να το γνωστοποιήσουν στον βασιλιά, αλλά φοβούνταν μήπως τους βλάψει ο δούκας. Και έστειλαν ανθρώπους να ρωτήσουν τον μέγα Γέροντα περί τούτου.

Επομένως, το να αναζητά κανείς δόξα από τους ανθρώπους αποτελεί απόδειξη απιστίας και αποξένωση από τη θεοσέβεια, καθώς λέει ο Απόστολος: «Εάν προσπαθούσα ακόμη να αρέσω στους ανθρώπους, δεν θα ήμουν δούλος του Χριστού». Εάν δε εκείνοι που λαμβάνουν τη δόξα που τους προσφέρεται από τους ανθρώπους κατακρίθηκαν με αυτόν τον τρόπο, εκείνοι που επιζητούν αυτήν που δεν τους προσφέρεται έχουν ανείπωτο κρίμα.

Διότι τα πράττουν, λέγει ο Κύριος, για να φανούν στους ανθρώπους. Αλήθεια σας λέγω, έχουν ήδη λάβει τον μισθό τους. Και ο Απόστολος εξάλλου ομολογεί ότι, εάν ακόμη προσπαθούσα να αρέσω σε ανθρώπους, δεν θα ήμουν δούλος του Χριστού. Σφοδρότερη δε απειλή αναφέρεται στη θεόπνευστη Γραφή, η οποία λέγει ότι ο Θεός διασκόρπισε τα οστά των ανθρωπαρέσκων.

Προς τον πρεσβύτερο Γενέθλιο. Έλαβα την επιστολή της ευλάβειάς σου και επαίνεσα την προσωνυμία με την οποία εύστοχα ονόμασες το βιβλίο που έχει συγγραφεί από αυτούς, αποκαλώντας το βιβλίο αποστασίου. Δεν μπορώ να κατανοήσω ποια απολογία έχουν ετοιμάσει να παρουσιάσουν υπέρ αυτού ενώπιον του αλάνθαστου βήματος του Χριστού εκείνοι που το συνέγραψαν. Διότι, αφού προέβαλαν κατηγορία εναντίον μας και μας επιτέθηκαν σφοδρά και διηγήθηκαν όσα ήθελαν οι ίδιοι και όχι όσα μαρτυρεί η αλήθεια, υποκρινόμενοι για τους εαυτούς τους πολλή ταπείνωση και φορτώνοντάς μας με όγκο υπερηφάνειας, με την πρόφαση ότι τάχα δεν δεχθήκαμε τους απεσταλμένους τους, συνέγραψαν όλα αυτά τα ψευδή – ή τουλάχιστον τα περισσότερα, για να μην εκφραστώ με υπερβολή – προσπαθώντας να πείσουν ανθρώπους και όχι τον Θεό, και επιζητώντας να αρέσουν σε ανθρώπους και όχι στον Θεό, για τον οποίο τίποτα δεν είναι πολυτιμότερο από την αλήθεια. Έπειτα, επισύναψαν στα κείμενα που έγραψαν εναντίον μας αιρετικές φράσεις, αποκρύπτοντας τον συγγραφέα της ασέβειας, ώστε οι πολλοί και πιο απλοϊκοί, εξαιτίας της προηγούμενης κατηγορίας εναντίον μας, να νομίσουν ότι τα συνημμένα είναι δικά μας· και τούτο διότι εκείνοι που μας διαβάλλουν τόσο έντεχνα, αποσιώπησαν μεν το όνομα του πατέρα των πονηρών δογμάτων, άφησαν δε στην υπόνοια των πιο αγαθών ανθρώπων ότι εμείς είμαστε αυτοί που είτε τα σκεφθήκαμε είτε τα γράψαμε.

Κεφάλ. λ'. ΙΩΑΝΝΗΣ. Πώς μπορείτε εσείς να πιστέψετε, όταν λαμβάνετε δόξα ο ένας από τον άλλον, και τη δόξα που προέρχεται από τον μόνο Θεό δεν την αναζητάτε; ΠΡΟΣ ΓΑΛ. Εάν ακόμη προσπαθούσα να αρέσω σε ανθρώπους, δεν θα ήμουν δούλος του Χριστού. Ότι πρέπει να έχει ως σκοπό του ο διδάσκων, αφενός μεν να καταρτίσει τους πάντες σε τέλειο άνδρα, στο μέτρο της ηλικίας του πληρώματος του Χριστού, αφετέρου δε τον καθένα στο δικό του τάγμα.

«Και εάν έχω το χάρισμα της προφητείας και γνωρίζω όλα τα μυστήρια, και εάν έχω όλη την πίστη, ώστε να μετακινώ όρη, αλλά δεν έχω αγάπη, δεν είμαι τίποτα. Και εάν μοιράσω όλα τα υπάρχοντά μου, και εάν παραδώσω το σώμα μου για να καώ, αλλά δεν έχω αγάπη, σε τίποτα δεν ωφελούμαι.» Και αλλού, με τρόπο πιο καθολικό και πιο σφοδρό, λέει: «Εάν ακόμη προσπαθούσα να αρέσω σε ανθρώπους, δεν θα ήμουν δούλος του Χριστού.» Εάν δε επιζητάς και μαρτυρία της Παλαιάς Διαθήκης για την επιβεβαίωση αυτής της κρίσης, ο Μωυσής λέει: «Να αγαπήσεις Κύριον τον Θεό σου με όλη σου την καρδιά, και με όλη σου τη διάνοια, και με όλη σου τη δύναμη· και να αγαπήσεις τον πλησίον σου όπως τον εαυτό σου.» Σε αυτά προσθέτει ο Κύριος: «Σε αυτές τις δύο εντολές στηρίζονται όλος ο νόμος και οι προφήτες.» Μαρτυρεί δε και ο Απόστολος, λέγοντας: «Το πλήρωμα, λοιπόν, του νόμου είναι η αγάπη.» Ότι δε δεν μένουν ατιμώρητοι όσοι δεν κατορθώνουν να τηρήσουν αυτές, καθώς και τα δικαιώματα που υπάγονται σε αυτές, αλλά είναι υπόδικοι τιμωρίας, ο ίδιος ο Μωυσής διαβοά, λέγοντας: «Επικατάρατος είναι καθένας που δεν εμμένει σε όλα όσα είναι γεγραμμένα σε τούτο το βιβλίο.» Ο δε Δαβίδ λέει: «Εάν είχα κατά νου αδικία στην καρδιά μου, ας μην με εισακούσει ο Κύριος»· και αλλού: «Εκεί θα κυριευθούν από φόβο, όπου δεν υπήρχε φόβος, διότι ο Θεός διασκόρπισε τα οστά των ανθρωπαρέσκων.»

Έπειτα, αφού είναι στερεά προσκολλημένοι στη φιλοδοξία, λέει ότι εξαιτίας της ζημιώνονται τα πιο καλά πράγματα, εννοώντας βέβαια την πίστη προς αυτόν· πράγμα το οποίο βλέπουμε να μας λέει σαφώς και ο Παύλος: «Διότι εάν ακόμη, λέει, άρεσα σε ανθρώπους, δεν θα ήμουν δούλος του Χριστού». Είναι φυσικό, λοιπόν, να συμβαίνει σαν από ανάγκη σε αυτούς που κυνηγούν τις τιμές των ανθρώπων, το να εκπίπτουν από την άνωθεν δόξα και από τον μόνο Θεό, όπως λέει ο Σωτήρας. Αποκαλεί πάλι «μόνο» τον Θεό αντιδιαστέλλοντάς τον προς τους θεούς των εθνών, και όχι για να θέσει τον εαυτό του εκτός της τιμής του μόνου. Διότι, όπως ήδη έχουμε πει πολλές φορές, το πλήρωμα της αγίας και ομοουσίου Τριάδος ανάγεται σε μία φύση και δόξα της θεότητας. <Μη νομίζετε ότι εγώ θα σας κατηγορήσω προς τον Πατέρα· υπάρχει εκείνος που σας κατηγορεί, ο Μωυσής, στον οποίο εσείς έχετε ελπίσει.> Αφού είπε ότι οι Φαρισαίοι επιδιώκουν να ζουν μάλλον με φιλοδοξία παρά με ευσέβεια, και αφού δίδαξε ότι για αυτόν τον λόγο απέκλιναν προς υπέρμετρη απείθεια, λέει ότι θα κατηγορηθούν από αυτόν τον ίδιο τον Μωυσή, για τον οποίο συνήθιζαν να καυχιούνται πολύ έντονα. Και γι' αυτό, όταν κάποτε ο εκ γενετής τυφλός τούς έλεγε για τον Χριστό: «Μήπως θέλετε κι εσείς να γίνετε μαθητές του;», εκείνοι αμέσως αναφώνησαν ξεκάθαρα και είπαν: «Εσύ είσαι μαθητής εκείνου, εμείς όμως είμαστε μαθητές του Μωυσή».

Είναι αναγκαία, επομένως, η προτροπή να μην επιδιώκουμε υπερβολικά να αγαπιόμαστε, αλλά να μη θεωρούμε καθόλου σπουδαίο το να γινόμαστε μισητοί σε κάποιους, εφόσον υπάρχει γι' αυτούς κάποιο όφελος από τη νουθεσία. Αυτό ακριβώς θα δούμε ότι έπραξε και ο Παύλος, και ότι είπε σαφώς: «Διότι τώρα ανθρώπους προσπαθώ να πείσω ή τον Θεό; Ή ζητώ να αρέσω σε ανθρώπους; Αν ήθελα ακόμη να αρέσω σε ανθρώπους, δεν θα ήμουν δούλος του Χριστού». Όταν πάλι επέπληξε κάποιον στην Κόρινθο, και έμαθε ότι αυτός λυπήθηκε πάρα πολύ σε αφόρητο βαθμό, λέει: «Διότι αν εγώ σας λυπώ, τότε ποιος είναι εκείνος που με ευφραίνει, παρά εκείνος που λυπείται εξαιτίας μου; Διότι η κατά Θεόν λύπη κατεργάζεται μετάνοια προς σωτηρίαν, για την οποία δεν μετανιώνει κανείς». Επομένως, δεν υπάρχει καμία απολύτως αμφιβολία ότι, ο λόγος που λέγεται προς τέρψη των ακροατών, και δεν παραθέτει τη γνώμη που τους ωφελεί, μάλλον κολακεύει τον κόσμο παρά τον βοηθάει. Εκείνος όμως που υπακούει στους λόγους του Σωτήρα, δεν θα πρεσβεύει κάτι τέτοιο. Πώς θα μπορούσε άλλωστε; Διότι θα προτιμήσει μάλλον να αρέσει σε Αυτόν, και θα θεωρήσει πνευματικό πλούτο ακόμη και το να μισείται πλέον από εκείνους που έχουν επιλέξει να θεωρούν την αρετή ως τον μεγαλύτερο εχθρό τους.

Τι λοιπόν οικονόμησε ο Χριστός μέσω αυτών; Το να κηρύττουν τον λόγο με παρρησία, και να μην αφήνουν τους ακροατές χωρίς ωφέλεια από συστολή απέναντι σε κάποιους που έχουν αμαρτήσει, ή σε αυτούς που επέλεξαν να απειθήσουν στο θείο κήρυγμα, εμποδίζοντας τον λόγο που τους προτρέπει να σωφρονιστούν, αλλά προσπερνώντας τις βλάβες που πολλές φορές προκύπτουν από το να τους μισούν, να χρησιμοποιούν τη συμβουλή με ταχύτητα και χωρίς κανέναν δισταγμό, χωρίς να φοβούνται απολύτως τίποτα και χωρίς να θεωρούν τίποτα πιο σπουδαίο από το χρέος να αρέσουν στον Θεό. Αυτό ακριβώς καταφέρνοντας άριστα και ο Παύλος, γράφει τα εξής: «Τώρα, λοιπόν, ανθρώπους πείθω ή τον Θεό; Ή ζητώ να αρέσω σε ανθρώπους; Αν προσπαθούσα ακόμη να αρέσω σε ανθρώπους, δεν θα ήμουν δούλος του Χριστού». Διότι δεν είναι δυνατόν, σε καμία περίπτωση, να αρέσει κανείς στους πονηρούς και ταυτόχρονα στον Θεό. Πώς άλλωστε θα μπορούσαν να συμβαδίσουν και τα δύο, αφού η θέληση του καθενός χωρίζεται από τόσο μεγάλη ανομοιότητα; Διότι η μία αποβλέπει στην αρετή, ενώ η άλλη στη φαυλότητα. Επομένως, εκείνος που θέλει με έναν και μοναδικό τρόπο να υπηρετεί τον Θεό, και που δεν θεωρεί τίποτα ανώτερο από την ευσέβεια προς Αυτόν, είναι ανάγκη να έρχεται σε σύγκρουση με αυτούς που αγαπούν τον κόσμο, όταν τους πείθει να φρονούν εκείνα που τους απομακρύνουν από τη βδελυγμία του κόσμου.

Γι' αυτό λέει ο μακάριος Παύλος: «Αν άρεσα σε ανθρώπους, δεν θα ήμουν δούλος του Χριστού. <Διδάσκαλε, λέγοντας αυτά προσβάλλεις και εμάς.> (A f. 163 b, B f. 119, Cf. 133) Δυσβάσταχτο βέβαια είναι πάντοτε για κάθε άνθρωπο το να ελέγχεται, όμως δεν είναι ανώφελο για τους επιεικείς, διότι τους οδηγεί προς το καλύτερο. Παρατήρησε ότι αυτό έπαθαν οι ονομαζόμενοι νομικοί μεταξύ των Ιουδαίων. Διότι ο Σωτήρας των όλων, επέπληττε τους Φαρισαίους επειδή παρεκκλίνουν από την ευθεία οδό. Με αυτό όμως εξοργιζόταν το πλήθος των ανόσιων νομικών. Διότι υπέβαλαν τους εαυτούς τους στις κατηγορίες και νόμιζαν ότι ειπώθηκαν εναντίον τους όσα ο Χριστός είπε προς εκείνους. Αλλά θα ήταν βέβαια προτιμότερο να αγαπήσουν τον έλεγχο και να ζητήσουν τη θεραπεία των ασθενειών τους, και να μην αποκαλούν από αμάθεια τον έλεγχο προσβολή, ενώ είναι επωφελής [και] χρήσιμος. Τι λοιπόν απαντά σε αυτά ο Χριστός; Εντείνει τον έλεγχο και καταρρίπτει τη μάταιη υπεροψία τους, λέγοντας: <Και σε εσάς τους νομικούς, αλίμονο, διότι φορτώνετε τους ανθρώπους με φορτία, κ.τ.λ.> (A f. 163 b, B f. 119) Σαν από ξεκάθαρο παράδειγμα, συνθέτει τον λόγο του προς αυτούς. Διότι ο νόμος ήταν ομολογουμένως φορτικός για τους Ισραηλίτες. Το ομολογούσαν δε αυτό και οι θεσπέσιοι μαθητές, λέγοντας στις Πράξεις: «Και τώρα γιατί πειράζετε τον Θεό, με το να επιβάλετε ζυγό στον τράχηλο των μαθητών, τον οποίο ούτε οι πατέρες σας μπόρεσαν να βαστάξουν;»

Από την προς Γαλάτας. «Αν κάποιος σας κηρύττει διαφορετικό ευαγγέλιο από αυτό που παραλάβατε, ας είναι ανάθεμα. Διότι τώρα επιδιώκω να πείσω ανθρώπους ή τον Θεό; Ή ζητώ να αρέσω σε ανθρώπους; Εάν ακόμα άρεσα σε ανθρώπους, δεν θα ήμουν δούλος του Χριστού.» Εκείνος που πείθει τον Θεό, δηλαδή, εκείνος που παρουσιάζει τον τρόπο της ζωής του με σκοπό να τον πληροφορήσει για τα αγαθά του έργα, δεν ζητά να αρέσει στους ανθρώπους, αλλά μάλλον να υπηρετήσει τον Χριστό. Άρα ο Υιός είναι Θεός κατά φύση, στον οποίο όλοι λογοδοτούμε ως σε Θεό και Δεσπότη, προσφέροντάς του τη δουλεία των αγαθών έργων μας· διότι αυτό ακριβώς είναι το να τον πείθουμε. Εκείνος όμως που είναι εκ φύσεως Θεός, δεν θα μπορούσε να είναι γενητός.

Αναφέρεται δε ότι ο Θεός διασκορπίζει τα οστά εκείνων που προσπαθούν να αρέσουν στους ανθρώπους. Και ο Παύλος αποστρέφεται μετά βδελυγμίας αυτό το πράγμα, λέγοντας: «Διότι τώρα επιδιώκω να πείσω τους ανθρώπους ή τον Θεό; Ή μήπως ζητώ να αρέσω στους ανθρώπους; Εάν προσπαθούσα ακόμη να αρέσω στους ανθρώπους, δεν θα ήμουν δούλος του Χριστού». ΠΑΛΛ. Και σε ποιον άνθρωπο δεν είναι φανερό ότι είναι πραγματικά άτοπο και πάρα πολύ μακριά από την αυστηρή ορθότητα το να είναι κανείς δίγνωμος και να υποκρίνεται; ΚΥΡ. Επομένως, καρπός της άψογα διαμορφωμένης αγάπης, η οποία ταιριάζει σε άνθρωπο δίκαιο και αγαθό, είναι η απαλλαγή από τον δόλο. Και ο νόμος δηλώνει ότι εκείνος που πραγματικά μεριμνά για τη δικαιοσύνη και είναι εραστής της αγάπης προς τους αδελφούς, πρέπει να θεωρεί ότι έχει ορθή αντίληψη περί αυτού, όχι εάν απλώς ο ίδιος και μόνο αποφεύγει να αδικεί, αλλά εάν γίνει επίσης παιδαγωγός των συγγενών του ή εκείνων που με κάποιον άλλο τρόπο βρέθηκαν κοντά του και έχουν λάβει την ονομασία των οικείων του.

Διότι το κάθε ένα από τα έργα του μετέχει στη σοφία του, όντας ποικιλοτρόπως κατασκευασμένο, και μετέχοντας πάνσοφα στη δημιουργική του δύναμη· ξεχωριστά όμως και εξαιρετικά οι όσιοί του του αποδίδουν την ύψιστη δοξολογία· διότι με όσα φρονούν και πράττουν, θα διακηρύξουν τη βασιλεία του, φανερώνοντας προγευστικά ότι, έχοντας στρατευθεί σε αυτόν, αποτελούν δόξα της βασιλείας του· θα μιλήσουν δε και για την εξουσία που είναι σύμφυτη με τη βασιλεία του, καθώς το κάθε ένα από τα κτίσματα του υποτάσσεται με τάξη. Όντας φιλάνθρωποι όσοι επιδιώκουν την οσιότητα που κατευθύνεται προς εσένα και προέρχεται από εσένα, μεταδίδουν άφθονα με διδακτικό τρόπο στους υιούς των ανθρώπων τα αγαθά που έλαβαν. Διότι μόνο σε αυτούς που έχουν υπερβεί την ανθρώπινη ζωή είναι δάσκαλος και καθοδηγητής ο Χριστός, ενώ για εκείνους που τυγχάνουν να είναι ακόμη υιοί των ανθρώπων, δάσκαλοι γίνονται αυτοί που έχουν εκπαιδευτεί από τον Χριστό. Ο Παύλος, για παράδειγμα, ο οποίος δεν παρέλαβε ούτε διδάχθηκε το Ευαγγέλιο από ανθρώπους ή μέσω ανθρώπων, αλλά μέσω της αποκάλυψης του Ιησού Χριστού, έγινε δάσκαλος των εθνών εν πίστει και αληθεία. Εξάλλου, και ο ίδιος ο Σωτήρας αποστέλλει τους αποστόλους για να μαθητεύσουν όλα τα έθνη, έχοντάς τους προηγουμένως διδάξει να μην ονομάζουν κανέναν δάσκαλο επί της γης· επομένως, όσα μαθαίνουν οι όσιοι από αυτόν, τα γνωστοποιούν στους υιούς των ανθρώπων.

Διότι το παράδοξο είναι ότι, από αυτούς που εσφαλμένα σταθμίζουν τη θεότητα, όχι μόνο εισάγεται στοιχείο κτίσεως στον Θεό, αλλά και η ίδια η κτίση πάλι διαιρείται εις εαυτήν. Όπως ακριβώς ο Υιός υποβιβάζεται σε σχέση με τον Πατέρα στα ταπεινά και κατώτερα επίπεδα, έτσι πάλι υποβιβάζεται και η αξία του Πνεύματος σε σχέση με τον Υιό· ώστε, με αυτήν την καινοφανή θεολογία, να υβρίζεται και ο Θεός και η κτίση. Τίποτε στην Τριάδα, ω άνθρωποι, δεν είναι δούλο, ούτε κτιστό, ούτε επείσακτο, όπως άκουσα να λέγει κάποιος από τους σοφούς. Εάν ακόμη προσπαθούσα να αρέσω σε ανθρώπους, δεν θα ήμουν δούλος του Χριστού, λέγει ο θείος απόστολος. Εάν ακόμη προσκυνούσα κτίσμα, ή εάν βαπτιζόμουν στο όνομα κτίσματος, δεν θα έφθανα στη θέωση, ούτε θα ανακαίνιζα την πρώτη μου γέννηση.

ΙΖ΄. Επειδή, λοιπόν, το σαρκικό φρόνημα δεν είναι αξιέπαινο, ζητώ κάτι άλλο από τους ευνούχους. Μην πορνεύσετε ως προς τη θεότητα. Αφού ενωθήκατε με τον Χριστό, μην ατιμάσετε τον Χριστό. Εφόσον τελειούστε από το Πνεύμα, μην καταστήσετε το Πνεύμα ομότιμο με τον εαυτό σας. «Αν ακόμη προσπαθούσα να αρέσω σε ανθρώπους», λέει ο Παύλος, «δεν θα ήμουν δούλος του Χριστού». Αν λάτρευα κτίσμα, δεν θα ονομαζόμουν Χριστιανός. Διότι σε τι συνίσταται η τιμή του Χριστιανού;

Αλλά εμείς δεν διδαχθήκαμε έτσι, εμείς που φέρουμε το όνομα Εκείνου που από φιλανθρωπία έχρισε ο ίδιος τη φύση μας, αλλά Αυτόν έχουμε επόπτη των πράξεών μας. Προς Αυτόν αποβλέποντας, μέσω Αυτού και για χάρη Του κατορθώνουν κάθε τι το άριστο, κάνοντας τα πάντα για τη δόξα του Θεού και χωρίς να επιδιώκουν καθόλου να αρέσουν σε ανθρώπους, ή μάλλον ούτε και να είναι αρεστοί, σύμφωνα με τον Παύλο, τον ύψιστο μύστη του Νομοθέτη και νομοδότη μας. «Διότι», λέει, «εάν προσπαθούσα ακόμη να αρέσω σε ανθρώπους, δεν θα ήμουν δούλος του Χριστού».

Αλλά εμείς δεν διδαχθήκαμε έτσι, εμείς που φέρουμε επάξια το όνομα Εκείνου, ο Οποίος από φιλανθρωπία έχρισε μέσω του εαυτού Του τη δική μας φύση, αλλά Αυτόν έχουμε ως επόπτη των πράξεών μας, προς τον Οποίο βλέποντας (και πάντοτε προς Αυτόν έχουμε στραμμένο το βλέμμα), και μέσω Αυτού και για χάρη Αυτού κατορθώνουμε καθετί το άριστο, κάνοντας τα πάντα προς δόξαν Θεού και μην επιθυμώντας καθόλου να αρέσουμε στους ανθρώπους, ή μάλλον ούτε καν αρέσουμε, σύμφωνα με τον Παύλο, τον ύψιστο μύστη του Νομοθέτη και Νομοδότη μας: «διότι, αν ακόμα», λέει, «άρεσα σε ανθρώπους, δεν θα ήμουν δούλος του Χριστού».

Άκουσε τον Παύλο, τον αληθινό και θεόπτη και θεορρήμονα, στον οποίο αληθινά «θεία θέα προσφέρθηκε άνωθεν», και στον οποίο «φως» αληθινό «έλαμψε νοερό», απολύτως υπερφυές, στο οποίο και αναπαύθηκε πλήρως σαν σε εστία, γι' αυτό και ονομάζεται «σκεύος εκλογής», μέσω του οποίου μυήθηκε στα θεία· τι λέει εκείνος; «Όλα να τα κάνετε προς δόξαν Θεού»· και για τον εαυτό του τι λέει; «Εάν ήθελα να αρέσω σε ανθρώπους, δεν θα ήμουν δούλος του Χριστού»· αναγνωρίζεις το δέντρο από τον καρπό; Αυτό λοιπόν που καρποφορεί τα αντίθετα, μήπως δεν φανερώνει ξεκάθαρα ότι προέρχεται και από την αντίθετη ρίζα; Και τι άλλο είναι αντίθετο στο φως παρά το σκοτάδι, έστω κι αν υποδύεται το φως και διαφεύγει της προσοχής εκείνων που δεν πλησίασαν ποτέ το αληθινό φως;

Η δε βασίλισσα Ευδοξία είχε γίνει φιλάργυρη και άρχισε να συσσωρεύει πάρα πολλά χρήματα από αδικίες. Πρώτα απ' όλα, βρίσκοντας κάποια μικρή αφορμή εναντίον κάποιου Θεοδωρήχου, ενός από τους προύχοντες της πόλης, του αφαίρεσε όλα του τα υπάρχοντα. Και τότε αυτός καταφεύγει στο απάνεμο λιμάνι της εκκλησίας και διηγείται τα πάντα στον μακάριο Ιωάννη. Αυτός, όντας συμπονετικός, τον σπλαχνίστηκε και στέλνει μήνυμα στη βασίλισσα να μην αδικήσει τον Θεοδώρηχο. Εκείνη δε, επειδή ντρεπόταν να τον παρακούσει, του απαντά: «Όπως διέταξες, πάτερ, έτσι πράττω». Μετά από κάποιο διάστημα όμως, ο Ιωάννης, μαθαίνοντας πάλι ότι εκείνη δεν επέστρεψε τα αφαιρεθέντα, την επιτίμησε με οργισμένα λόγια. Εκείνη, όταν τα έμαθε όλα αυτά, γέμισε με θυμό και συλλογιζόταν μέσα της με ποιον τρόπο θα μπορούσε να βλάψει τον Ιωάννη. Ο δε μέγας αυτός φωστήρας της οικουμένης ήλεγχε με παρρησία τις αδικίες που γίνονταν από κάποιους, απευθυνόμενος τόσο στον βασιλιά όσο και στη βασίλισσα· και δεν δίσταζε να ελέγχει ιερείς, κληρικούς και λαϊκούς, προτρέποντάς τους στα βέλτιστα. Γι' αυτό και πλέκουν πολλές σατανικές διαβολές εναντίον του αγίου προς τη βασίλισσα και κάποιους άλλους. Αυτός όμως είχε κατά νου το ρητό του αποστόλου: «Αν προσπαθούσα να αρέσω στους ανθρώπους, δεν θα ήμουν δούλος του Χριστού».

Εκείνος ήλεγχε ξεκάθαρα και έκανε γνωστές τις αδικίες της τόσο στους ασκητές όσο και στους κοσμικούς. Όταν τα έμαθε αυτά η Ευδοξία, χάρισε την ελευθερία στον Θεοδώρηχο μαζί με τα κτήματά του. Συλλογιζόταν δε μέσα της με ποιον τρόπο θα μπορούσε να βλάψει τον Ιωάννη, επειδή αυτός υπήρξε η αιτία για αυτά. Έτσι, έπλεξε περίπλοκες σκευωρίες και σατανικές συκοφαντίες εναντίον του οσίου. Αυτός όμως, έχοντας στον νου του το ρητό του Αποστόλου «Εάν ήθελα να αρέσω σε ανθρώπους, δεν θα ήμουν δούλος του Χριστού», τα υπέμενε όλα γενναία και δεν τα υπολόγιζε καθόλου.

Ας φροντίζουμε για τους ανθρώπους μόνο μέχρι του σημείου να μην τους δίνουμε και να μην τους παρέχουμε αφορμή. Αν όμως, ενώ εμείς δεν δίνουμε αφορμή, εκείνοι θέλουν να μας κατηγορούν ασυλλόγιστα και χωρίς λόγο, ας γελάμε και ας μην κλαίμε. Εσύ να προνοείς για τα καλά ενώπιον του Κυρίου και των ανθρώπων· εάν, ενώ εσύ πράττεις το καλό, εκείνος χλευάζει, μην νοιάζεσαι πλέον. Έχεις τα παραδείγματα στις Γραφές. Διότι «τώρα ανθρώπους προσπαθώ να πείσω ή τον Θεό;» λέει· και πάλι, «Ανθρώπους προσπαθούμε να πείσουμε, ενώ στον Θεό είμαστε φανεροί». Και ο Χριστός με αυτόν τον τρόπο έλεγε για όσους σκανδαλίζονταν: «Αφήστε τους, είναι τυφλοί οδηγοί τυφλών»· και πάλι, «Αλίμονο σε εσάς, όταν μιλήσουν καλά για εσάς όλοι οι άνθρωποι»· και πάλι: «Ας λάμψουν τα έργα σας, ώστε να τα δουν οι άνθρωποι και να δοξάσουν τον Πατέρα σας τον εν τοις ουρανοίς». Εάν όμως αλλού λέει: «Όποιος σκανδαλίσει έναν από αυτούς τους μικρούς, τον συμφέρει να κρεμαστεί γύρω από τον λαιμό του μια βαριά μυλόπετρα και να καταποντιστεί στο πέλαγος της θάλασσας»· μην απορείς· διότι αυτά δεν είναι αντίθετα μεταξύ τους, αλλά συμφωνούν απολύτως. Διότι, όταν η αιτία προέρχεται από εμάς, αλίμονό μας· όταν όμως δεν προέρχεται από εμάς, δεν ισχύει πλέον αυτό. Και πάλι: «Αλίμονο σε εσάς, εξαιτίας των οποίων βλασφημείται το όνομα του Θεού».

«Διότι», λέει, «εάν άρεσα στους ανθρώπους, δεν θα ήμουν δούλος του Χριστού». Και από πού είναι φανερό ότι δεν προσχώρησες στο κήρυγμα για να είσαι αρεστός στους ανθρώπους; «Ακούσατε», λέει, «για την παλαιά μου διαγωγή στον ιουδαϊσμό, ότι καταδίωκα καθ' υπερβολήν την Εκκλησία του Θεού και την κατέστρεφα». Δεν θα είχε μεταστραφεί στην πίστη, εάν ήθελε να αρέσει σε ανθρώπους. Για ποιον λόγο; Διότι τιμούνταν από τους Ιουδαίους, απολάμβανε μεγάλη ελευθερία δράσης και αξιωνόταν πρωτοκαθεδρίας· επομένως, δεν θα προσχωρούσε στον επικίνδυνο βίο των αποστόλων, ο οποίος γέμει από δυσφημίες και είναι γεμάτος από συμφορές. Ώστε η ξαφνική αυτή μεταβολή και μετάσταση, και το γεγονός ότι εγκατέλειψε μεν την τιμή ανάμεσα στους Ιουδαίους και τον ειρηνικό βίο, για να τα ανταλλάξει με τη ζωή των αποστόλων, η οποία εγκυμονεί μυρίους θανάτους, αποτέλεσε τη μέγιστη απόδειξη πως ο Παύλος δεν μεταστράφηκε εξαιτίας κάποιας ανθρώπινης πρόφασης. Για τον λόγο αυτόν και εμείς θελήσαμε να φέρουμε στο προσκήνιο τον προηγούμενο βίο του και να καταδείξουμε τον φλογερό του ζήλο εναντίον της Εκκλησίας, ώστε, όταν δεις τη μεγάλη του προθυμία υπέρ της Εκκλησίας, να θαυμάσεις τον Θεό ο οποίος ενεργεί και αναπλάθει τα πάντα. Γι' αυτόν τον λόγο και ο μαθητής του Παύλου διηγήθηκε σε εμάς με ακρίβεια τα παλαιότερα γεγονότα, και μάλιστα με πολλή έμφαση, λέγοντας τα εξής: «Ο δε Σαύλος, πνέοντας ακόμη απειλή και φόνο εναντίον των μαθητών του Κυρίου».

Γι' αυτό λέει: «Εάν κάποιος σας κηρύξει Ευαγγέλιο διαφορετικό από εκείνο που σας κηρύξαμε». Και δεν ανέφερε, «ο τάδε και ο τάδε», ενεργώντας με πολλή σύνεση και χωρίς να προκαλέσει δυσαρέσκεια. Τι χρειαζόταν πλέον να αναφέρει ονόματα, αυτός που χρησιμοποίησε τόση υπερβολή, ώστε να συμπεριλάβει τους πάντες, και αυτούς που βρίσκονται ψηλά και αυτούς που βρίσκονται κάτω; Διότι, με το να αναθεματίσει τους ευαγγελιστές και τους αγγέλους, ακύρωσε κάθε αξίωμα· και με το να αναθεματίσει τον εαυτό του, ακύρωσε κάθε οικειότητα και γνησιότητα. Μη μου πεις, λοιπόν, ότι «οι συναπόστολοί σου και οι σύντροφοί σου τα λένε αυτά»· διότι δεν λυπάμαι ούτε τον ίδιο μου τον εαυτό, εάν κηρύττει τέτοια πράγματα. Αυτά, βέβαια, δεν τα λέει για να καταδικάσει τους αποστόλους, ούτε επειδή αυτοί παραβαίνουν το κήρυγμα, μη γένοιτο. Διότι λέει: «Είτε εμείς είτε εκείνοι, έτσι κηρύσσουμε»· αλλά τα λέει επειδή θέλει να δείξει ότι δεν υπολογίζει την αξία των προσώπων, όταν ο λόγος αφορά την αλήθεια. «Τώρα, άραγε, ανθρώπους προσπαθώ να πείσω ή τον Θεό; Ή μήπως ζητώ να αρέσω σε ανθρώπους; Διότι, εάν εξακολουθούσα να αρέσω σε ανθρώπους, δεν θα ήμουν δούλος του Χριστού». Ακόμη κι αν σας εξαπατούσα, λέει, υποστηρίζοντας αυτά, μήπως μπορώ να ξεγελάσω τον Θεό, ο οποίος γνωρίζει τα απόκρυφα της διανοίας, και στον οποίο καταβάλλω πάντοτε κάθε προσπάθεια για να αρέσω; Είδες αποστολικό φρόνημα; Είδες ευαγγελικό ύψος; Τα ίδια ακριβώς έλεγε γράφοντας και στους Κορινθίους: «Δεν απολογούμαστε σε εσάς, αλλά σας δίνουμε αφορμή για καύχηση»· και πάλι: «Σε μένα έχει ελάχιστη σημασία να ανακριθώ από εσάς ή από ανθρώπινο δικαστήριο».

Η΄. Επομένως, αφενός μεν απολογούμενος και αφετέρου στρεφόμενος εναντίον τους, διατύπωσε αυτά. Διότι οι μαθητευόμενοι δεν πρέπει να κρίνουν τους διδασκάλους, αλλά να τους πιστεύουν. Επειδή όμως αντιστράφηκε η τάξη και κάθεστε ως κριτές, λέει, μάθετε ότι δεν δίνω μεγάλη σημασία στην απολογία ενώπιόν σας, αλλά τα πάντα τα πράττουμε για τον Θεό, ώστε ενώπιόν Του να απολογηθούμε για αυτά τα δόγματα. Διότι εκείνος που θέλει να πείσει ανθρώπους, κάνει πολλά ύπουλα και διεστραμμένα, και χρησιμοποιεί απάτη και ψέμα, ώστε να πείσει και να αιχμαλωτίσει τη γνώμη των ακροατών· εκείνος όμως που απευθύνεται στον Θεό, και επιδιώκει να αρέσει σε Εκείνον, χρειάζεται απλή και καθαρή διάνοια· διότι το Θείο δεν εξαπατάται. Επομένως, είναι φανερό ότι και εμείς, λέει, δεν γράφουμε αυτά εξαιτίας φιλαρχίας, ούτε για να αποκτήσουμε μαθητές, ούτε επειδή επιθυμούμε τη δική σας δόξα· διότι δεν επιδιώξαμε να αρέσουμε στους ανθρώπους, αλλά στον Θεό. Διότι, εάν ήθελα να αρέσω σε ανθρώπους, θα ήμουν ακόμα με τους Ιουδαίους, θα δίωκα ακόμα την Εκκλησία. Αυτός όμως που περιφρόνησε ολόκληρο έθνος και οικείους και φίλους και συγγενείς και τόσο μεγάλη δόξα, και τα αντάλλαξε αυτά με διωγμούς και έχθρες και πολέμους και καθημερινούς θανάτους, είναι ολοφάνερο ότι και αυτά που λέω τώρα, δεν τα λέω επειδή επιθυμώ τη δόξα των ανθρώπων.

Αυτό δε το είπε, επειδή επρόκειτο να διηγηθεί τον προηγούμενο βίο του και την ξαφνική του μεταβολή, και να καταδείξει με σαφείς αποδείξεις ότι μετεστράφη αληθινά, ώστε να μη νομίσουν ότι τα κάνει αυτά απολογούμενος σε αυτούς, και έτσι υπερηφανευτούν. Γι' αυτό προείπε: «Τώρα, λοιπόν, ανθρώπους πείθω;» Διότι γνωρίζει να φθέγγεται στον κατάλληλο καιρό, για τη διόρθωση των μαθητών του, κάτι υψηλό και σπουδαίο. Αν και θα μπορούσε να αντλήσει τις αποδείξεις ότι κηρύττει αληθινά από αλλού: από τα σημεία, από τα θαύματα, από τους κινδύνους, από τα δεσμωτήρια, από τους καθημερινούς θανάτους, από την πείνα και τη δίψα και από τη γυμνότητα, και από άλλα παρόμοια· αλλά επειδή ο λόγος του τώρα δεν απευθυνόταν προς τους ψευδαποστόλους, αλλά προς τους Αποστόλους, και εκείνοι είχαν γίνει κοινωνοί σε αυτά, εννοώ στους κινδύνους, κατευθύνει τον λόγο του διαφορετικά. Επειδή, όταν απευθύνθηκε στους ψευδαποστόλους, έτσι εισήγαγε τη σύγκριση, προβάλλοντας την υπομονή του στους κινδύνους και λέγοντας: «Είναι διάκονοι του Χριστού; (παραφρονώντας μιλώ) εγώ είμαι περισσότερο· με κόπους περισσότερους, με πληγές υπερβολικές, με φυλακίσεις περισσότερες, με θανάτους πολλές φορές». Τώρα, ωστόσο, αναφέρεται στην προηγούμενη αναστροφή του και λέγει: «Σας γνωρίζω, αδελφοί, ότι το Ευαγγέλιο που κηρύχθηκε από εμένα δεν είναι κατά άνθρωπον».

Αν θέλει να πάρει τα υπάρχοντά μου, ας τα πάρει. Γυμνός βγήκα από την κοιλιά της μητέρας μου, γυμνός και θα φύγω. Σε εμένα δίνει προτροπή ο Απόστολος: «Πρόσωπο ανθρώπου ο Θεός δεν λαμβάνει υπόψη»· και λέει, «Αν προσπαθούσα ακόμη να αρέσω σε ανθρώπους, δεν θα ήμουν δούλος του Χριστού». Και ο Δαβίδ με εξοπλίζει λέγοντας: «Μιλούσα για τα μαρτύριά σου ενώπιον βασιλέων, και δεν ντρεπόμουν». Πολλά σκευώρησαν εναντίον μου, και λένε ότι μετέδωσα τη Θεία Κοινωνία σε κάποιους αφού πρώτα είχαν φάει. Και αν πράγματι έκανα κάτι τέτοιο, ας εξαλειφθεί το όνομά μου από το βιβλίο των επισκόπων και ας μη γραφτεί στο βιβλίο της ορθοδόξου πίστεως, διότι ιδού, αν εγώ έπραξα κάτι τέτοιο, θα με αποβάλει ο Χριστός από τη βασιλεία του. Αν όμως επιμένουν να μου το λένε αυτό και φιλονικούν, ας καθαιρέσουν και τον Παύλο, ο οποίος μετά το δείπνο βάπτισε ολόκληρο τον οίκο· ας καθαιρέσουν και τον ίδιο τον Κύριο, ο οποίος μετά το δείπνο μετέδωσε τη Θεία Κοινωνία στους αποστόλους. Λένε ότι κοιμήθηκα με γυναίκα. Γδύστε το σώμα μου και θα διαπιστώσετε τη νέκρωση των μελών μου. Αλλά όλα αυτά τα έκαναν από φθόνο. Μήπως όμως λυπάσαι, αδελφέ Κυριακέ, επειδή εκείνοι που μας εξόρισαν κυκλοφορούν με θράσος στην αγορά και τους ακολουθεί πλήθος σωματοφυλάκων; Αλλά και πάλι θυμήσου τον πλούσιο και τον Λάζαρο, ποιος από τους δύο θλίβηκε στον παρόντα αιώνα και ποιος απόλαυσε. Σε τι τον έβλαψε η φτώχεια;

Αν θέλει να με λιθοβολήσει, ας με λιθοβολήσει· έχω τον πρωτομάρτυρα Στέφανο. Αν θέλει να πάρει την κεφαλή μου, ας την πάρει· έχω τον Ιωάννη. Αν θέλει να πάρει τα υπάρχοντά μου, ας τα πάρει· γυμνός εξήλθα από την κοιλία της μητέρας μου, γυμνός και θα απέλθω. Σε εμένα δίνει παραίνεση ο Απόστολος: ο Θεός δεν προσωποληπτεί, και, αν ήθελα ακόμη να αρέσω σε ανθρώπους, δεν θα ήμουν δούλος του Χριστού. Και ο Δαβίδ με καθοπλίζει: μιλούσα ενώπιον βασιλέων και δεν ντρεπόμουν.

Μην αποθαρρύνεσαι, λοιπόν, μήτε να μικροψυχείς. Διότι και εγώ, όταν εκδιωκόμουν από την πόλη, για τίποτα από αυτά δεν ανησυχούσα, αλλά έλεγα στον εαυτό μου: αν επιθυμεί η βασίλισσα να με εξορίσει, ας με εξορίσει· του Κυρίου είναι η γη και το πλήρωμά της. Αν επιθυμεί να με πριονίσει, ας με πριονίσει· έχω ως υπόδειγμα τον Ησαΐα. Αν θέλει να με ρίξει στο πέλαγος, ας με ρίξει· φέρνω στη μνήμη μου τον Ιωνά. Αν θέλει να με ρίξει σε καμίνι, έχω τους τρεις παίδες που το υπέστησαν αυτό. Αν θέλει να με ρίξει στα θηρία, έχω τον Δανιήλ. Αν θέλει να με λιθοβολήσει, ας με λιθοβολήσει· έχω τον Στέφανο τον πρωτομάρτυρα. Αν θέλει να πάρει το κεφάλι μου, έχω τον Ιωάννη. Αν θέλει να πάρει τα υπάρχοντά μου, ας τα πάρει· γυμνός βγήκα από την κοιλιά της μητέρας μου, και γυμνός θα απέλθω. Με νουθετεί ο Απόστολος λέγοντας: Ο Θεός δεν προσωποληπτεί· και, αν προσπαθούσα ακόμη να αρέσω στους ανθρώπους, δεν θα ήμουν δούλος του Χριστού. Και ο Δαβίδ με θωρακίζει λέγοντας: Μιλούσα ενώπιον βασιλέων και δεν ντρεπόμουν.

Παρατήρησε την αποστολική σύνεση· διότι, για να μην πει κανείς ότι από κενοδοξία υποστηρίζει τα δικά του δόγματα, αναθεμάτισε και τον ίδιο τον εαυτό του· και επειδή εκείνοι κατέφυγαν σε αξιώματα, δηλαδή στον Ιάκωβο και στον Ιωάννη, γι' αυτό ακριβώς μνημόνευσε και αγγέλους. Μη μου αναφέρεις, δηλαδή, τον Ιάκωβο και τον Ιωάννη. Διότι ακόμα και αν κάποιος από τους πρώτους αγγέλους, λέει, διαφθείρει το κήρυγμα, ας είναι ανάθεμα. «Διότι τώρα ανθρώπους ζητώ να πείσω ή τον Θεό;» Ακόμα και αν σας εξαπατούσα, λέει, λέγοντας αυτά, μήπως μπορώ να ξεγελάσω και τον Θεό, ο οποίος γνωρίζει τα απόκρυφα της διανοίας, και στον οποίο καταβάλλω κάθε προσπάθεια να αρέσω σε όλα; «Αν ακόμα ήθελα να αρέσω σε ανθρώπους, δεν θα ήμουν δούλος του Χριστού. Σας κάνω γνωστό, αδελφοί, ότι το Ευαγγέλιο το οποίο κηρύχθηκε από εμένα δεν είναι ανθρώπινο.» Αν ήθελα να αρέσω σε ανθρώπους, λέει, θα ήμουν ακόμα με τους Ιουδαίους και θα πολεμούσα την Εκκλησία. Αν όμως καταφρόνησα ολόκληρο έθνος και συγγενείς και δόξα, και τα αντάλλαξα με διωγμούς και πολέμους και καθημερινούς θανάτους, είναι ολοφάνερο ότι και αυτά που λέω τώρα, δεν τα λέω επειδή επιθυμώ τη δόξα των ανθρώπων. Αυτό δε το είπε, επειδή επρόκειτο να διηγηθεί και τον προηγούμενο βίο του. Για να μη νομίσουν, λοιπόν, ότι το κάνει αυτό ως απολογία προς αυτούς και υπερηφανευτούν, γι' αυτό λέει: Διότι τώρα ανθρώπους ζητώ να πείσω; «Διότι ούτε εγώ το παρέλαβα από άνθρωπο ούτε το διδάχθηκα, αλλά δι' αποκαλύψεως του Ιησού Χριστού.»

«Θα αφαιρέσει ο Κύριος από την Ιερουσαλήμ το κεφάλι και την ουρά, τον μεγάλο και τον μικρό σε μία ημέρα, καθώς και εκείνους που προσωποληπτούν.» «Αλίμονο σε εκείνους που ράβουν μαξιλάρια κάτω από κάθε αγκώνα, και κατασκευάζουν καλύμματα για κάθε κεφάλι οποιασδήποτε ηλικίας, προκειμένου να διαστρέφουν ψυχές, όταν ξεστομίζετε σε λαό που σας εισακούει μάταια λόγια.» «Σε εξαπάτησαν και σε κατανίκησαν οι ειρηνικοί σου άνδρες· υπερίσχυσαν εναντίον σου στο ολίσθημα του ποδιού σου.» «Εκείνος που επιδεικνύει σοφία στα λόγια είναι μισητός, αυτός θα στερηθεί κάθε αναγκαίο αγαθό. Διότι δεν του δόθηκε χάρη από τον Κύριο.» «Αν προσπαθούσα ακόμη να αρέσω στους ανθρώπους, δεν θα ήμουν δούλος του Χριστού.» «Αλίμονο σε εσάς που γελάτε τώρα, διότι θα κλάψετε.» «Αυτοί είναι γογγυστές, μεμψίμοιροι, που πορεύονται σύμφωνα με τις επιθυμίες τους, και το στόμα τους εκστομίζει υπεροπτικά λόγια· και κολακεύουν πρόσωπα για να αποκομίσουν όφελος.» Ας αποφύγουμε την κολακεία και τη θωπεία, και τον πονηρό και πολύτροπο χαρακτήρα της αλεπούς του Αρχιλόχου. Διότι τίποτα δεν είναι χειρότερο για όσους σκέπτονται ορθά από το να ζουν για τη δόξα, και να δίνουν προσοχή σε όσα αρέσουν στους πολλούς, και να μην καθιστούν τον ορθό λόγο κυβερνήτη της ζωής τους.

Διότι, εάν το πράξω αυτό, είναι θάνατος για εμένα· εάν πάλι δεν το πράξω, δεν θα ξεφύγω από τα χέρια σας. Προτιμότερο είναι για εμένα να μην το πράξω και να πέσω στα χέρια σας, παρά να αμαρτήσω ενώπιον του Κυρίου.» «Αποκρίθηκαν οι τρεις παίδες στον βασιλιά, λέγοντας: Δεν έχουμε εμείς ανάγκη να σου αποκριθούμε για τον λόγο αυτό. Διότι ο Θεός μας στους ουρανούς, τον οποίο εμείς λατρεύουμε, είναι δυνατός να μας ελευθερώσει από το καιόμενο καμίνι του πυρός· και από τα χέρια σου, βασιλιά, θα μας γλιτώσει.» «Μην φοβάστε αυτούς που σκοτώνουν το σώμα, την δε ψυχή δεν δύνανται να την σκοτώσουν. Να φοβάστε μάλλον εκείνον που δύναται να απωλέσει και την ψυχή και το σώμα στη γέεννα.» «Αποκρινόμενος ο Πέτρος και οι απόστολοι, είπαν: Πρέπει να πειθαρχούμε στον Θεό περισσότερο, παρά στους ανθρώπους.» «Διότι τώρα ανθρώπους ζητώ να πείσω ή τον Θεό; Ή ζητώ να αρέσω σε ανθρώπους; Εάν ακόμη άρεσα σε ανθρώπους, δεν θα ήμουν δούλος του Χριστού.» ΣΤΟΙΧΕΙΟ Ψ.

Άκου λοιπόν τη Γραφή που προβάλλει τις επικρίσεις κατά της ανθρωπαρέσκειας, πρώτα τον προφήτη να λέει: «Διότι ο Θεός διασκόρπισε τα οστά των ανθρωπαρέσκων· ντροπιάστηκαν, επειδή ο Θεός τους εξουθένωσε»· και ο Απόστολος λέει: «Όχι με οφθαλμοδουλεία, ως ανθρωπάρεσκοι»· και πάλι: «Μήπως ζητώ να αρέσω σε ανθρώπους; Αν ακόμη άρεσα σε ανθρώπους, δεν θα ήμουν δούλος του Χριστού.» Και πολλά άλλα παρόμοια θα βρεις μελετώντας τη θεία Γραφή.

Επειδή, εάν βέβαια αγαπά τη δόξα, ας ζητά τη δόξα την αληθινή και μόνιμη, και όχι την ψεύτικη και παροδική, προσκολλώμενος στους ανθρώπους και απομακρυνόμενος από τον Χριστό. Διότι εκείνος που επιδιώκει να αρέσει στους ανθρώπους δεν είναι δούλος του Χριστού, και σε εκείνους για τους οποίους όλοι οι άνθρωποι μιλούν καλά, σε αυτούς ο αληθινός Λόγος επιφυλάσσει το «ουαί». Κι αν ακόμη οι πολλοί δεν έχουν την ίδια γνώμη με εμάς, εμείς διδασκόμαστε ούτε να φθονούμε όσους πράττουν την πονηρία, ούτε να ζηλεύουμε εκείνους που διαπράττουν την ανομία. Ακόμη κι αν αυτοί είναι πατέρες μας, αρμόζει να τους αφήσουμε και να ακολουθήσουμε οπίσω από τον Χριστό, να πιαστούμε σφιχτά από τα ίχνη Του και να προσκολληθούμε στα δικαιώματά Του. Διότι όποιος δεν πράττει έτσι, δεν είναι άξιος του Χριστού.

Σχετικά με τον πάπα, τι έχουμε να πούμε εμείς που πράττει κατ' αυτόν τον τρόπο, παρά εκείνο, συγχώρησέ με, ότι «πιάστηκε με τα ίδια του τα φτερά» σύμφωνα με το ρητό; Διότι, λέγοντας ότι δεν πρέπει να δίνουμε καμία σημασία στα φανερά αμαρτήματα του ιερέα, δεν διακωμώδησε απλώς έναν τυχαίο ιερέα, αλλά την ίδια την κεφαλή της εκκλησίας σε τέτοιο βαθμό, και την αποστράφηκε τόσο πολύ, ώστε να ντρεπόμαστε ακόμη και να τα ακούμε. Εάν δε είναι πράγματι έτσι τα πράγματα, αλίμονο στην ιεραρχία. Ωστόσο, παρακαλούμε, ας κινούμε τη γλώσσα μας με σύνεση όταν πρόκειται για τις κεφαλές, και ας μην αποφαινόμαστε με τόση σφοδρότητα. Όσο για το ότι οι άνθρωποι πρόκειται να ανοίξουν τα στόματά τους, όπως έγραψες, λέγοντας ότι, αφού ξεπέσαμε από την εδώ πατριαρχία, περιπέσαμε σε άλλη υπόθεση, ας μην ανησυχεί καθόλου η τιμιότητά σου. Ο Θεός γνωρίζει και την πρώτη κίνηση και τη δεύτερη, αλλά και την τρίτη Εκείνος θα τη δοκιμάσει, Εκείνος θα την ελέγξει, Εκείνος θα μας παραστήσει στο φοβερό βήμα, ανταποδίδοντας σύμφωνα με τις διαθέσεις και τις πράξεις μας. Διότι το ρητό «εάν προσπαθούσα να αρέσω σε ανθρώπους, δεν θα ήμουν δούλος του Χριστού», δεν αρμόζει να το προφέρουμε εμείς οι αμαρτωλοί.