Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΓΑΛΑΤΑΣ 1:4

ΤΟΥ ΙΔΙΟΥ, ΟΡΟΙ ΚΑΤΑ ΠΛΑΤΟΣ. ΠΡΟΟΙΜΙΟ. Επειδή, με τη χάρη του Θεού και στο όνομα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, συγκεντρωθήκαμε στον ίδιο τόπο εμείς που έχουμε θέσει ως έναν και τον αυτό σκοπό τον βίο κατά την ευσέβεια· και εσείς μεν είναι φανερό ότι επιθυμείτε διακαώς να μάθετε κάτι από όσα οδηγούν στη σωτηρία, εγώ δε έχω την ανάγκη να αναγγέλλω τα δικαιώματα του Θεού, ενθυμούμενος νύχτα και μέρα τον Απόστολο που λέει ότι «για τρία χρόνια, νύχτα και μέρα, δεν έπαψα να νουθετώ με δάκρυα τον καθένα σας»· και επειδή ο παρών καιρός είναι ο πλέον κατάλληλος για εμάς, και ο τόπος αυτός μας παρέχει ησυχία και πλήρη απαλλαγή από τους εξωτερικούς θορύβους, ας προσευχηθούμε όλοι μαζί ο ένας για τον άλλον, ώστε εμείς μεν στην κατάλληλη στιγμή να δώσουμε το σιτηρέσιο της διδασκαλίας στους συνδούλους μας, εσείς δε, αφού δεχθείτε τον λόγο σαν την αγαθή γη, να αποδώσετε τέλειο και πολλαπλάσιο τον καρπό της δικαιοσύνης, όπως είναι γεγραμμένο. Σας παρακαλώ, λοιπόν, διά της αγάπης του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, ο οποίος παρέδωσε τον εαυτό Του για τις αμαρτίες μας, ας αναλάβουμε επιτέλους τη φροντίδα των ψυχών μας· ας πενθήσουμε για τη ματαιότητα της προηγούμενης ζωής μας· ας αγωνιστούμε για τα μέλλοντα, προς δόξαν του Θεού και του Χριστού Του και του προσκυνητού και Αγίου Πνεύματος.

α'. Είναι καλό, όπως φαίνεται, ή μάλλον είναι πλέον καιρός, να παρουσιαστούμε φέρνοντας άγιους λόγους και να προαναγγείλουμε την αγία και πανεύφημη εορτή μας λέγοντας: «Χάρις σε εσάς και ειρήνη από τον Θεό Πατέρα, και τον Κύριό μας Ιησού Χριστό, ο οποίος παρέδωσε τον εαυτό του για τις αμαρτίες μας, για να μας ελευθερώσει από τον παρόντα πονηρό αιώνα, σύμφωνα με το θέλημα του Θεού και Πατέρα μας, στον οποίο ανήκει η δόξα στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.» Διότι παλαιότερα η αμαρτία ενέπαιζε αυτούς που βρίσκονταν πεσμένοι, και η έμφυτη ορμή της σάρκας επιτίθετο τυραννικά, καθώς σαν ποτάμιο ρεύμα εισέρρεε διαρκώς στις ψυχές όλων η ακράτητη και άγρια ηδονή, ωθώντας τους πάντοτε στην ανάγκη να επιλέγουν να φρονούν τα γήινα.

Διότι υψώνουν αλαζονικά τον εαυτό τους εναντίον της ουσίας και της δόξας που υπερβαίνει τα πάντα· και, στο μέτρο που εξαρτάται από αυτούς, κατεβάζουν από τους υπέρτατους θρόνους τον Λόγο που γεννήθηκε από τον Θεό Πατέρα, συγκαταλέγοντας στα δημιουργήματα τον δημιουργό και τεχνίτη των πάντων, ενώπιον του οποίου σείονται και τρέμουν όλα τα έργα, και ο οποίος είναι απολύτως εστεμμένος με τα κατά φύσιν αξιώματα της αληθινής θεότητας· «Διότι ενώπιόν του κάμπτεται κάθε γόνυ επουρανίων, και επιγείων, και καταχθονίων· και κάθε γλώσσα ομολογεί ότι ο Ιησούς Χριστός είναι Κύριος, εις δόξαν του Θεού Πατρός.» Υπάρχουν δε, επιπλέον, και εκείνοι που μερίζουν τον αμέριστο, εννοώ τον έναν Χριστό, και παραχαράσσουν το λαμπρό κάλλος της αλήθειας, αν και ο θεσπέσιος Παύλος μας έγραψε σαφώς και ολοκάθαρα: «Ένας Κύριος, μία πίστη, ένα βάπτισμα.» Αλλά εάν υπήρχαν δύο κύριοι, οπωσδήποτε θα υπήρχαν και δύο πίστεις, και ισάριθμα θα έπρεπε να είναι και τα βαπτίσματα. Εκείνους που έχουν τέτοιες αντιλήψεις, ας τους προσπερνάμε ως ολέθριους και φθοροποιούς, και, βγάζοντας το πόδι μας έξω από την παγίδα, ας λέμε εκείνο το ψαλμικό: «Ευλογητός ο Κύριος, ο οποίος δεν μας παρέδωσε ως θήραμα στα δόντια τους. Η παγίδα συντρίφτηκε, και εμείς ελευθερωθήκαμε.» Διότι λυτρωθήκαμε μέσω του θανάτου του Χριστού, «ο οποίος έδωσε τον εαυτό του για τις αμαρτίες μας, σύμφωνα με τις Γραφές· για να μας ελευθερώσει από τον παρόντα πονηρό αιώνα, σύμφωνα με το θέλημα του Θεού και Πατρός.»

Διότι το κάθε ένα από τα έργα του μετέχει στη σοφία του, όντας ποικιλοτρόπως κατασκευασμένο, και μετέχοντας πάνσοφα στη δημιουργική του δύναμη· ξεχωριστά όμως και εξαιρετικά οι όσιοί του του αποδίδουν την ύψιστη δοξολογία· διότι με όσα φρονούν και πράττουν, θα διακηρύξουν τη βασιλεία του, φανερώνοντας προγευστικά ότι, έχοντας στρατευθεί σε αυτόν, αποτελούν δόξα της βασιλείας του· θα μιλήσουν δε και για την εξουσία που είναι σύμφυτη με τη βασιλεία του, καθώς το κάθε ένα από τα κτίσματα του υποτάσσεται με τάξη. Όντας φιλάνθρωποι όσοι επιδιώκουν την οσιότητα που κατευθύνεται προς εσένα και προέρχεται από εσένα, μεταδίδουν άφθονα με διδακτικό τρόπο στους υιούς των ανθρώπων τα αγαθά που έλαβαν. Διότι μόνο σε αυτούς που έχουν υπερβεί την ανθρώπινη ζωή είναι δάσκαλος και καθοδηγητής ο Χριστός, ενώ για εκείνους που τυγχάνουν να είναι ακόμη υιοί των ανθρώπων, δάσκαλοι γίνονται αυτοί που έχουν εκπαιδευτεί από τον Χριστό. Ο Παύλος, για παράδειγμα, ο οποίος δεν παρέλαβε ούτε διδάχθηκε το Ευαγγέλιο από ανθρώπους ή μέσω ανθρώπων, αλλά μέσω της αποκάλυψης του Ιησού Χριστού, έγινε δάσκαλος των εθνών εν πίστει και αληθεία. Εξάλλου, και ο ίδιος ο Σωτήρας αποστέλλει τους αποστόλους για να μαθητεύσουν όλα τα έθνη, έχοντάς τους προηγουμένως διδάξει να μην ονομάζουν κανέναν δάσκαλο επί της γης· επομένως, όσα μαθαίνουν οι όσιοι από αυτόν, τα γνωστοποιούν στους υιούς των ανθρώπων.

ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΗΡΩΝΑ, ΔΙΑΚΟΝΟ ΤΗΣ ΑΝΤΙΟΧΕΙΑΣ. Ο Ιγνάτιος, ο οποίος ονομάζεται και Θεοφόρος, προς τον θεοτίμητο και ποθεινότατο, σεμνότατο, χριστοφόρο, πνευματοφόρο, γνήσιο τέκνο κατά την πίστη και την αγάπη, τον Ήρωνα, διάκονο του Χριστού, υπηρέτη του Θεού, εύχεται χάρη, έλεος και ειρήνη από τον παντοκράτορα Θεό και τον Ιησού Χριστό τον Κύριό μας, τον μονογενή Υιό Του, ο οποίος παρέδωσε τον εαυτό Του για τις αμαρτίες μας, προκειμένου να μας ελευθερώσει από τον παρόντα πονηρό αιώνα και να μας σώσει στην επουράνια βασιλεία Του.

Όχι μόνο ως προς τον Πατέρα, αλλά και ως προς τον Υιό, τα ονόματα από μόνα τους είναι ικανά να φανερώσουν την ευεργεσία. Διότι το όνομα του Κυρίου Ιησού Χριστού, όταν εξετάζεται με ακρίβεια, αποδεικνύει ολόκληρη την ευεργεσία. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο θα ονομαστεί Ιησούς, λέει, «Επειδή αυτός θα σώσει τον λαό του από τις αμαρτίες τους»· αλλά και η προσηγορία του Χριστού μάς υπενθύμισε το χρίσμα του Πνεύματος. Εκείνου που παρέδωσε τον εαυτό του για τις αμαρτίες μας.

δ'. Βλέπεις ότι δεν υπέμεινε δουλική ούτε αναγκαστική διακονία, ούτε παραδόθηκε από κάποιον, αλλά έδωσε τον ίδιο του τον εαυτό, ώστε, όταν ακούσεις τον Ιωάννη να λέει ότι ο Πατέρας έδωσε τον μονογενή του Υιό για εμάς, να μη μειώσεις την αξία του Μονογενούς εξαιτίας αυτού, ούτε να υποπτευθείς κάτι το ανθρώπινο. Διότι, ακόμη και αν λέγεται ότι ο Πατέρας τον έδωσε, αυτό δεν λέγεται για να εννοήσεις κάποια δουλική διακονία, αλλά για να μάθεις ότι αυτό ήταν αρεστό και στον Πατέρα, πράγμα το οποίο άλλωστε και εδώ ο Παύλος φανέρωσε λέγοντας: «Σύμφωνα με το θέλημα του Θεού και Πατέρα μας»· όχι κατ' επιταγή, αλλά «Σύμφωνα με το θέλημα».

Διότι, επειδή είναι ένα το θέλημα του Πατρός και του Υιού, όσα επιθυμούσε ο Υιός, αυτά ήθελε και ο Πατήρ. «Υπέρ των αμαρτιών ημών». Λέει δηλαδή ότι περιπλέξαμε τους εαυτούς μας σε αναρίθμητα κακά και είχαμε καταστεί υπόδικοι της έσχατης κολάσεως. Και ο μεν νόμος όχι μόνο δεν μας απάλλαξε, αλλά αντίθετα μας καταδίκασε, καθιστώντας αφενός το αμάρτημα πιο φανερό, χωρίς αφετέρου να έχει τη δύναμη να μας ελευθερώσει, ούτε να καταπαύσει την οργή του Θεού. Ο Υιός του Θεού όμως έκανε δυνατό και αυτό το αδύνατο, συγχωρώντας τις αμαρτίες μας, αποκαθιστώντας τους εχθρούς στη θέση των φίλων, και χαρίζοντας αναρίθμητα άλλα αγαθά. Έπειτα λέει: «Για να μας διασώσει από τον παρόντα πονηρό αιώνα».

ε΄. Για ποιον λόγο, λοιπόν, ονόμασε ο Παύλος τον παρόντα αιώνα πονηρό; Επειδή έκανε χρήση της κοινής συνήθειας. Διότι και εμείς συνηθίζουμε να λέμε: «Πέρασα κακή ημέρα», κατηγορώντας όχι τον χρόνο, αλλά την πράξη ή την περίσταση. Έτσι και ο Παύλος, στηλιτεύοντας τις πονηρές προαιρέσεις, χρησιμοποίησε αυτήν τη συνήθεια· και αποδεικνύει ότι ο Χριστός και από τα προηγούμενα αμαρτήματα μάς απάλλαξε, αλλά και για το μέλλον μάς εξασφάλισε. Διότι με το να πει, «Αυτού που έδωσε τον εαυτό Του υπέρ των αμαρτιών μας», φανέρωσε το πρώτο· με το να προσθέσει δε, «Για να μας λυτρώσει από τον παρόντα πονηρό αιώνα», υπέδειξε την ασφάλεια για το μέλλον. Διότι ο μεν νόμος ήταν ανίσχυρος ακόμη και για το ένα, η δε χάρις αποδείχθηκε ικανή και για τα δύο.

Σύμφωνα με το θέλημα του Θεού και Πατέρα μας. Επειδή, δηλαδή, εκείνοι νόμιζαν ότι παρακούουν τον Θεό, εφόσον Εκείνος είχε δώσει τον νόμο, και φοβούνταν μήπως εγκαταλείποντας την Παλαιά Διαθήκη προσέλθουν στην Καινή· γι' αυτό και διορθώνει αυτή τους την εσφαλμένη αντίληψη λέγοντας ότι και στον Πατέρα αυτά είναι αρεστά. Και δεν είπε απλώς «του Πατέρα», αλλά «του Πατέρα μας», και το επαναλαμβάνει αυτό συνεχώς, συνετίζοντάς τους με το να αποδεικνύει ότι ο Χριστός έκανε τον δικό Του Πατέρα και δικό μας Πατέρα. Σε Αυτόν ανήκει η δόξα στους αιώνες. Αμήν. Και αυτό είναι κάτι το καινούργιο και διαφορετικό.

ΣΤ΄. Έπειτα πάλι φαίνονται μεν να ξεκινούν από την αρχή, αλλά παραμένουν στο ίδιο θέμα. Όπως ακριβώς και ο Παύλος, στο προοίμιο μιας Επιστολής, καταλήγοντας σε δοξολογία και λέγοντας: «Κατά το θέλημα του Θεού και Πατρός, στον οποίο ανήκει η δόξα στους αιώνες· αμήν», αρχίζει πάλι το θέμα για το οποίο έγραφε. Και πάλι σε άλλο σημείο λέγοντας: «Σεβάστηκαν και λάτρευσαν την κτίση παρά τον Κτίσαντα, ο οποίος είναι ευλογητός στους αιώνες· αμήν», δεν ολοκλήρωσε τον λόγο, αλλά αρχίζει πάλι. Ας μην κατηγορούμε λοιπόν ούτε αυτούς τους αγγέλους ότι ενεργούν άτακτα, οι οποίοι, αφού κατέληξαν σε δοξολογία, αρχίζουν πάλι τους ιερούς ύμνους. Διότι ακολουθούν τους αποστολικούς κανόνες, αρχίζοντας από δοξολογία και καταλήγοντας σε αυτήν, και μετά την κατάληξη αυτή κάνοντας πάλι νέα αρχή. Γι' αυτό λένε: «Δόξα σοι, Κύριε, δόξα σοι, Άγιε, δόξα σοι, Βασιλεύ, διότι μας έδωσες τροφές προς ευφροσύνη». Διότι δεν πρέπει να ευχαριστούμε τον Θεό μόνο για τα μεγάλα, αλλά και για τα μικρά. Ευχαριστούν δε και για αυτά, καταντροπιάζοντας την αίρεση των Μανιχαίων και όσους ισχυρίζονται ότι η παρούσα ζωή είναι πονηρή. Διότι, για να μην υποπτευθείς για αυτούς, εξαιτίας της άκρας φιλοσοφίας τους και της περιφρόνησης της κοιλιάς, ότι αποστρέφονται τις τροφές, όπως συμβαίνει με εκείνους που καταστρέφουν τους εαυτούς τους, μέσα από την προσευχή σε διδάσκουν ότι δεν απέχουν από τα περισσότερα επειδή βδελύσσονται τα δημιουργήματα του Θεού, αλλά επειδή ασκούν τη φιλοσοφία.

Αυτό ακριβώς κάνει παντού και ο Παύλος· και μάλιστα στα προοίμια των Επιστολών, όπως όταν λέει στις Εκκλησίες της Γαλατίας: Χάρη σε σας και ειρήνη από τον Θεό Πατέρα μας και τον Κύριο Ιησού Χριστό, ο οποίος έδωσε τον εαυτό του υπέρ των αμαρτιών μας, σύμφωνα με το θέλημα του Θεού και Πατέρα μας, στον οποίο ανήκει η δόξα στους αιώνες των αιώνων. Αμήν. Και στην προς Ρωμαίους: Στους οποίους ανήκει η υιοθεσία, και η δόξα, και η λατρεία, και η επαγγελία, των οποίων είναι οι πατέρες, και από τους οποίους προέρχεται ο Χριστός κατά σάρκα, ο οποίος είναι Θεός πάνω από όλα, ευλογητός στους αιώνες. Αμήν.

Το πράττει δε αυτό και στα προοίμια των επιστολών του· διότι πολλές φορές, όταν αρχίζει μια επιστολή, μόλις μνημονεύσει τον Θεό, δεν προχωρά στη διδασκαλία πριν αποδώσει σε Αυτόν την οφειλόμενη δοξολογία. Άκουσε, λοιπόν, πώς εκφράζεται γράφοντας προς τους Γαλάτες: «Χάρις σε σας και ειρήνη από τον Θεό τον Πατέρα μας και τον Κύριο Ιησού Χριστό, ο οποίος παρέδωσε τον εαυτό του για τις αμαρτίες μας, προκειμένου να μας ελευθερώσει από τον παρόντα πονηρό αιώνα σύμφωνα με το θέλημα του Θεού και Πατρός, στον οποίο ανήκει η δόξα στους αιώνες. Αμήν.» Και πάλι κάπου αλλού: «Στον δε βασιλέα των αιώνων, τον άφθαρτο, τον αόρατο, τον μόνο σοφό Θεό, ας είναι η τιμή και η δόξα στους αιώνες.»

«Εκείνου που τον ανέστησε από τους νεκρούς». Γιατί δεν άρχισε από τα θεοπρεπή, αλλά από το ίδιο το πάθος; Διότι, επειδή στασίαζαν εναντίον του νομίζοντας ότι θα τιμωρηθούν αν αποστατήσουν από τον νόμο, γι' αυτόν τον λόγο αναφέρει το γεγονός μέσω του οποίου καταργεί κάθε αναγκαιότητα του νόμου. Εννοώ, δηλαδή, τον σταυρό και την ανάσταση που έγιναν αιτία σωτηρίας για όλους. «Και όλοι οι αδελφοί που είναι μαζί μου». Απευθύνεται πάλι σε εκείνο που έλεγαν αυτοί, ότι δηλαδή ο Παύλος είναι ένας, ενώ οι απόστολοι είναι πολλοί· γι' αυτό παρουσίασε ένα πλήθος μαζί του, και όχι όπως σε άλλες επιστολές, όπου αναφέρει μόνο τον Παύλο, ή τον Παύλο και τον Τιμόθεο, ή και τον Σιλουανό. «Στις Εκκλησίες της Γαλατίας». Δείχνει την αναγκαιότητα της επιστολής, ότι δεν ήταν μόνο μία Εκκλησία που κινδύνευε και προκάλεσε τόσο μεγάλο ζήλο εκ μέρους του, αλλά ένα πλήθος Εκκλησιών. «Χάρη σε εσάς και ειρήνη από τον Θεό Πατέρα και τον Κύριο Ιησού Χριστό». Παντού μεν το θέτει αυτό, αλλά κυρίως τώρα που στέλνει επιστολή στους Γαλάτες, επειδή κινδύνευαν να εκπέσουν από τη χάρη, με το να γυρίσουν πίσω πάλι στην περιτομή. «Ο οποίος έδωσε τον εαυτό του για τις αμαρτίες μας». Είχαμε περιπλακεί, λέει, σε αμέτρητα κακά και ήμασταν υπόδικοι της έσχατης κολάσεως· και ο μεν νόμος όχι μόνο δεν μας συμφιλίωσε, αλλά και μας καταδίκασε, καθιστώντας μεν φανερό το αμάρτημα, χωρίς όμως να έχει τη δύναμη να μας ελευθερώσει, ούτε να καταπαύσει την οργή του Θεού.

Ο Υιός όμως του Θεού έκανε το αδύνατο δυνατό, λύνοντας τις αμαρτίες και τοποθετώντας τους εχθρούς σε θέση φίλων. «Για να μας λυτρώσει από τον πονηρό αιώνα.» Δεν εννοούσε τον χρόνο, αλλά ονόμασε πονηρή την παρούσα ζωή. «Του ενεστώτος πονηρού αιώνα, σύμφωνα με το θέλημα του Θεού και Πατέρα μας, στον οποίο ανήκει η δόξα στους αιώνες των αιώνων· Αμήν.» Εννοεί τις πονηρές πράξεις, τη διεστραμμένη προαίρεση. «Απορώ πώς τόσο γρήγορα απομακρύνεστε από εκείνον που σας κάλεσε με τη χάρη του Χριστού.» Αυτό, λέει, μου προκάλεσε τη μεγάλη έκπληξη, το ότι αυτοί που διδάχθηκαν έτσι το μυστήριο της χάριτος, ώστε να μπορούν να γίνουν και δάσκαλοι άλλων, αυτοί πείθονται τόσο εύκολα σε εκείνους που τους εξαπατούν. «Σε ένα διαφορετικό Ευαγγέλιο, το οποίο δεν είναι άλλο.» Διότι, όπως λέει ο Πέτρος, δεν υπάρχει άλλο όνομα κάτω από τον ουρανό το οποίο να έχει δοθεί στους ανθρώπους, μέσω του οποίου πρέπει να σωθούμε. «Παρά μόνο υπάρχουν μερικοί που σας αναστατώνουν και θέλουν να διαστρέψουν το Ευαγγέλιο του Χριστού.» Εύστοχα λέει το «αναστατώνουν», και όχι «διδάσκουν» ούτε «πείθουν»· για να δείξει ότι το πράγμα είναι απλώς και μόνο απάτη. «Αλλά και εάν εμείς ή άγγελος από τον ουρανό σας κηρύξει Ευαγγέλιο διαφορετικό από εκείνο που σας κηρύξαμε, ας είναι ανάθεμα. Όπως το έχουμε προείπει, και τώρα πάλι το λέω: εάν κάποιος σας κηρύττει Ευαγγέλιο διαφορετικό από εκείνο που παραλάβατε, ας είναι ανάθεμα.»

ιαʹ. Και το «όπως εξέληται ημάς εκ του ενεστώτος αιώνος πονηρού» είχε παρόμοιο σχηματισμό· διότι η λέξη «πονηρού», ενώ όφειλε να κατέχει τη θέση αμέσως μετά το «ενεστώτος», πήρε την τελευταία θέση. ιβʹ. Και πάλι το «τούτου χάριν ο δέσμιος του Χριστού Ιησού υπέρ υμών των εθνών», είναι σαν να λέει «τούτου χάριν ο υπέρ υμών των εθνών δέσμιος του Χριστού Ιησού»· διότι δέσμιοι του Χριστού Ιησού έγιναν βέβαια και πολλοί από τους μάρτυρες, αλλά όχι υπέρ των εθνών, επειδή δεν δένονταν με δεσμά και σφάζονταν για το ότι οδηγούσαν τα έθνη στον Χριστό, αλλά διότι οι ίδιοι για τον εαυτό τους δεν αθετούσαν την πίστη στον Χριστό. Ο Παύλος όμως ήταν μεν δέσμιος του Χριστού Ιησού, αλλά και υπέρ των εθνών· διότι, επειδή κήρυττε σε αυτά τον Χριστό και επειδή δεν μετέστρεφε στον Χριστό απλώς τον έναν ή τον άλλον, αλλά ολόκληρους λαούς, γι' αυτόν κυρίως τον λόγο δενόταν με δεσμά. Αλλά για τη θεωρητική εξέταση των νοημάτων και την ανάλυση των λέξεων θα κάνουμε λόγο αλλού.