Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΓΑΛΑΤΑΣ 2:10

Αρμόζει σε έναν θεοφιλή βασιλιά η φιλομαθής προαίρεση και ο πόθος των επουρανίων· διότι έτσι αληθινά και την καρδιά σου θα έχεις στο χέρι του Θεού, και τη βασιλεία σου θα διατηρήσεις με ειρήνη για πολλές περιόδους ετών. Επειδή, λοιπόν, η ευσέβειά σου θέλησε να μάθει από εμάς την πίστη της Καθολικής Εκκλησίας, αφού ευχαριστήσαμε γι' αυτό τον Κύριο, αποφασίσαμε να υπενθυμίσουμε στη θεοσέβειά σου, περισσότερο από οτιδήποτε άλλο, την πίστη που ομολογήθηκε από τους Πατέρες στη Νίκαια. Διότι κάποιοι, αθετώντας την, εμάς μεν επιβουλεύθηκαν με ποικίλους τρόπους επειδή δεν υποταχθήκαμε στην αρειανή αίρεση, στην δε Καθολική Εκκλησία έγιναν αίτιοι αιρέσεως και σχισμάτων. Η αληθινή και ευσεβής πίστη στον Κύριό μας Ιησού Χριστό έχει καταστεί φανερή σε όλους, καθώς γνωρίζεται και αναγινώσκεται μέσα από τις θείες Γραφές· διότι, παραμένοντας σε αυτήν, οι άγιοι τελειώθηκαν και μαρτύρησαν, και τώρα που έχουν αναχωρήσει από τη ζωή βρίσκονται κοντά στον Κύριο. Η πίστη θα είχε παραμείνει παντοτινά αλώβητη, εάν η πονηρία κάποιων αιρετικών δεν τολμούσε να την παραποιήσει. Διότι κάποιος Άρειος και οι οπαδοί του επιχείρησαν να τη διαφθείρουν και να εισαγάγουν ασέβεια εναντίον της, ισχυριζόμενοι ότι ο Υιός του Θεού προέρχεται «εκ του μη όντος» και ότι είναι «κτίσμα» και «ποίημα» και «τρεπτός». Και με αυτές τις δοξασίες εξαπάτησαν πολλούς, ώστε ακόμη και «εκείνοι που φαίνονταν να είναι κάτι σπουδαίο» να παρασυρθούν από τη βλασφημία τους.

Και είναι άξιο θαυμασμού το πώς δεν διχάστηκε το πλήθος κατά την εκλογή των ανδρών, και πώς δεν αποδοκιμάστηκαν από αυτούς οι απόστολοι. Ποιο αξίωμα άραγε κατείχαν αυτοί και τι είδους χειροτονία έλαβαν, είναι αναγκαίο να μάθουμε. Άραγε των διακόνων; Και όμως, αυτό το αξίωμα δεν υφίσταται στις Εκκλησίες, αλλά στους πρεσβυτέρους ανήκει η διαχείριση· καίτοι δεν υπήρχε ακόμη κανένας επίσκοπος, αλλά μόνο οι απόστολοι. Επομένως, νομίζω ότι ούτε το όνομα των διακόνων ούτε των πρεσβυτέρων ήταν τότε σαφές και φανερό· αλλά προς το παρόν χειροτονήθηκαν για τον σκοπό αυτόν. Και δεν τους ανατέθηκε το έργο απλώς, αλλά προσευχήθηκαν να τους δοθεί δύναμη. Πρόσεξε, μάλιστα, αν χρειάστηκαν επτά άνδρες για το έργο αυτό, τόσα πολλά χρήματα ίσως εισέρρεαν, και τόσο μεγάλο ήταν το πλήθος των χηρών. Άρα οι προσευχές δεν γίνονταν επιπόλαια, αλλά με πολύ χρόνο και αφοσίωση· και αυτό, όπως ακριβώς το κήρυγμα, έτσι επιτελούνταν· διότι τα περισσότερα τα κατόρθωναν με αυτές τις προσευχές. Έτσι επιλέγονταν για τα πνευματικά έργα, έτσι αποστέλλονταν και σε ιεραποστολικές περιοδείες, έτσι ανατέθηκε σε αυτούς ο λόγος. Και δεν το λέει, ούτε τους εξυψώνει, αλλά αναφέρει ότι δεν είναι αρεστό το να εγκαταλείψουν το έργο που τους είχε ανατεθεί. Έτσι είχαν διδαχθεί από τον Μωυσή, ώστε να μην τα διαχειρίζονται όλα οι ίδιοι. Γι' αυτό και ο Παύλος λέει: «Μόνο να θυμόμαστε τους φτωχούς». Και πώς τους προήγαν σε αυτό το αξίωμα, μάθε το: Νήστευαν και προσκαρτερούσαν στην προσευχή. Αυτό θα έπρεπε να γίνεται και σήμερα.

Αλλά πρόσεξε ότι γι' αυτούς και ο λιμός έγινε αίτιος σωτηρίας, αφορμή για ελεημοσύνη, πρόξενος πολλών αγαθών· ώστε το ίδιο θα μπορούσε να είχε γίνει και σε εσάς, εάν βέβαια το θέλατε, αλλά δεν το θελήσατε. Και προαναγγέλλεται ο λιμός, ώστε λοιπόν να προετοιμαστούν για την ελεημοσύνη, διότι οι κάτοικοι της Ιερουσαλήμ θα υπέφεραν δεινά· ενώ πριν από αυτό δεν βρίσκονταν σε λιμό. Και αποστέλλονται ο Βαρνάβας και ο Παύλος για να διακονήσουν. Και οι μαθητές συνεισέφεραν, ανάλογα με την ευπορία του καθενός. Είδες πώς με το που πίστεψαν, αμέσως καρποφόρησαν, και μάλιστα όχι μόνο προς τους δικούς τους, αλλά και προς τους μακρινούς; Αυτό μου φαίνεται ότι υπονοεί εδώ, αυτό το οποίο αλλού λέει ο Παύλος, ότι δηλαδή «έδωσαν σε εμένα και στον Βαρνάβα το δεξί χέρι της κοινωνίας, με μόνη προϋπόθεση να θυμόμαστε τους πτωχούς». Τόσο πολύ ωφέλησε ο λιμός. Και πρόσεξε ότι αυτοί ούτε και στη θλίψη δεν καταπίπτουν σε θρήνους και δάκρυα, όπως κάνουμε εμείς, αλλά παραδίδουν τον εαυτό τους σε έργο μεγάλο και αγαθό· διότι με μεγαλύτερη ελευθερία κήρυτταν τον λόγο. Και δεν είπαν: «Εμείς, που είμαστε Κυρηναίοι και Κύπριοι, πώς να καταπιαστούμε με μια τόσο λαμπρή και μεγάλη πόλη;»· αλλά, έχοντας εμπιστοσύνη στη χάρη του Θεού, και εκείνοι επιχείρησαν το έργο της διδασκαλίας, και τούτοι δεν απαξίωσαν να διδαχθούν κάτι από εκείνους. Πρόσεξε πώς μέσω των μικρών τα πάντα οικοδομούνται, το κήρυγμα αυξάνεται, και οι ευρισκόμενοι στα Ιεροσόλυμα φροντίζουν εξίσου για όλους, θεωρώντας ολόκληρη την οικουμένη ως μία οικία.

Δεν υπάρχει αμάρτημα το οποίο να μην μπορεί να καθαρίσει η ελεημοσύνη, το οποίο να μην μπορεί να σβήσει· κάθε αμαρτία είναι κατώτερή της· αποτελεί το κατάλληλο φάρμακο για κάθε τραύμα. Τι είναι χειρότερο από τον τελώνη; Αποτελεί τη βάση κάθε αδικίας· κι όμως, όλη αυτή την αδικία την ξέπλυνε από πάνω του ο Ζακχαίος. Δες πώς και ο Χριστός το αποδεικνύει αυτό, με το γεγονός ότι φρόντισε να υπάρχει ταμείο και να φυλάσσονται τα χρήματα που ρίχνονταν σε αυτό. Αλλά και ο Παύλος λέει: Φτάνει μόνο να θυμόμαστε τους φτωχούς· και παντού στις Γραφές γίνεται πολύς λόγος για το ζήτημα αυτό. Λύτρο για την ψυχή του ανθρώπου, λέει, είναι ο δικός του πλούτος· και ο Χριστός: Αν θέλεις να είσαι τέλειος, πούλησε τα υπάρχοντά σου και δώσε τα στους φτωχούς, και έλα να με ακολουθήσεις. Αυτό συνιστά ευλόγως την τελειότητα.

Πώς λοιπόν δεν θα έστελνε επιστολή σε αυτούς, για χάρη των οποίων ήθελε να γίνει ακόμη και ανάθεμα; Γι' αυτό έλεγε: «Να γνωρίζετε ότι ο αδελφός Τιμόθεος έχει αφεθεί ελεύθερος, μαζί με τον οποίο, εάν έρθει γρήγορα, θα σας δω». Διότι δεν είχε ακόμη συλληφθεί. Δύο χρόνια λοιπόν πέρασε στη Ρώμη φυλακισμένος· έπειτα αφέθηκε ελεύθερος· έπειτα πήγε στην Ισπανία· έπειτα μετέβη στην Ιουδαία, οπότε και συνάντησε τους Ιουδαίους. Και τότε πάλι ήρθε στη Ρώμη, οπότε και θανατώθηκε από τον Νέρωνα. Προγενέστερη λοιπόν από αυτήν την επιστολή είναι η προς Τιμόθεον. Διότι εκεί λέει: «Επειδή εγώ ήδη προσφέρομαι ως σπονδή»· και εκεί πάλι λέει: «Στην πρώτη μου απολογία κανείς δεν στάθηκε στο πλευρό μου». Διότι σε πολλά μέρη αγωνίστηκε, όπως λέει και γράφοντας προς τους Θεσσαλονικείς: «Εσείς γίνατε μιμητές των Εκκλησιών της Ιουδαίας». Και γράφοντας προς αυτούς τους ίδιους λέει: «Με χαρά δεχτήκατε την αρπαγή των υπαρχόντων σας». Τους βλέπεις να αγωνίζονται; Εάν λοιπόν συμπεριφέρονταν έτσι στους αποστόλους όχι μόνο στην Ιουδαία, αλλά και όπου βρίσκονταν ανάμεσα στα έθνη, τι δεν θα έκαναν στους πιστούς; Γι' αυτό, τον βλέπεις να φροντίζει ιδιαίτερα γι' αυτούς. Διότι, όταν λέει: «Πορεύομαι διακονώντας τους αγίους που βρίσκονται στα Ιεροσόλυμα»· και πάλι, όταν παρακαλεί τους Κορινθίους για την αγαθοεργία και αναφέρει ότι οι Μακεδόνες έχουν συνεισφέρει, και λέει: «Εάν αξίζει να πορευτώ κι εγώ», αυτό εννοεί. Και όταν λέει: «Μόνο να θυμόμαστε τους φτωχούς, πράγμα που και εγώ φρόντισα να πράξω», αυτό εννοεί.

Και πολύς λόγος γινόταν από τον Παύλο γι' αυτό το έλεος. Διότι άκουσέ τον άλλοτε μεν να λέει: «Μόνο τους φτωχούς να θυμόμαστε»· άλλοτε δε: «Εάν αξίζει να μεταβώ κι εγώ». Και παντού, διαρκώς, τον βλέπεις να μεριμνά γι' αυτό. Και πάλι: «Ας μαθαίνουν δε και οι δικοί μας να πρωτοστατούν στα καλά έργα»· και πάλι: «Διότι αυτά είναι καλά και ωφέλιμα για τους ανθρώπους». Άκουσε δε και κάποιον άλλον να λέει: «Η ελεημοσύνη σώζει από τον θάνατο»· και άλλον: «Εάν αφαιρέσεις το έλεος, Κύριε, Κύριε, ποιος θα μπορέσει να σταθεί;» και: «Εάν εισέλθεις», λέει, «σε κρίση με τον δούλο σου»· και κάποιος άλλος: «Μέγα πράγμα είναι ο άνθρωπος, και πολύτιμο ο ελεήμων άνδρας».

Γι' αυτό και έδωσαν το δεξί χέρι σε εμένα, και όχι μόνο σε εμένα, αλλά και στον Βαρνάβα, ώστε εμείς μεν να απευθυνθούμε στα έθνη, αυτοί δε στην περιτομή. Ω υπερβολή της συνέσεως και αναντίρρητη απόδειξη της συμφωνίας! Διότι αποδεικνύει ότι και τα δικά τους ήταν δικά του, και τα δικά του δικά τους. Επειδή αυτό φαινόταν ορθό και στις δύο πλευρές, δηλαδή και εκείνοι να κηρύττουν με αυτόν τον τρόπο στους Ιουδαίους, και αυτός στα έθνη· γι' αυτό και πρόσθεσε: «Ώστε εμείς μεν στα έθνη, αυτοί δε στην περιτομή». Βλέπεις πώς εδώ ονομάζει περιτομή όχι το ίδιο το πράγμα, αλλά τους Ιουδαίους; Διότι, όταν εννοεί το ίδιο το πράγμα και το αντιδιαστέλλει, παραθέτει απέναντί του την ακροβυστία, όπως όταν λέει: «Η περιτομή βέβαια ωφελεί, εάν τηρείς τον νόμο· εάν όμως είσαι παραβάτης του νόμου, η περιτομή σου έχει γίνει ακροβυστία»· και πάλι: «Ούτε η περιτομή έχει κάποια ισχύ, ούτε η ακροβυστία»· όταν όμως ονομάζει κατ' αυτόν τον τρόπο τους Ιουδαίους, και θέλει να δηλώσει όχι το πράγμα αλλά τον λαό, δεν αντιπαραθέτει την ακροβυστία, αλλά τα έθνη. Διότι οι Ιουδαίοι αντιδιαστέλλονται προς τα έθνη, ενώ η περιτομή προς την ακροβυστία· όπως όταν λέει και πιο πάνω: «Διότι εκείνος που ενήργησε στον Πέτρο για την αποστολή της περιτομής, ενήργησε και σε εμένα για τα έθνη»· και εδώ πάλι, το «Εμείς στα έθνη, αυτοί δε στην περιτομή», δεν το λέει για το ίδιο το πράγμα, αλλά έτσι ονομάζει τον λαό των Ιουδαίων, αντιδιαστέλλοντάς τον προς τα έθνη. «Μόνο να θυμόμαστε τους φτωχούς, πράγμα το οποίο και εγώ προθυμοποιήθηκα να πράξω ακριβώς».

Γιατί; Για σένα. Και εσένα γιατί σε δημιούργησε; Από αγαθότητα. Τίποτα δεν είναι ανώτερο από το έλαιο· είναι αιτία φωτός, και εκεί είναι αιτία φωτός. Και θα ανατείλει, λέει ο προφήτης, πρωινό το φως σου, εάν δείξεις έλεος στον πλησίον. Και όπως ακριβώς το έλαιο συντηρεί τούτο το φως, έτσι και η ελεημοσύνη μάς χαρίζει εκεί φως μεγάλο και θαυμαστό. Πολύς ήταν ο λόγος του Παύλου για το έλεος αυτό· διότι άκουσέ τον που λέει: «Αρκεί μόνο να θυμόμαστε τους πτωχούς»· και άλλοτε: «Εάν αξίζει να μεταβώ και εγώ». Και παντού τον βλέπεις να μεριμνά διαρκώς για το ζήτημα αυτό.

Επειδή, λοιπόν, η ανάγκη τους για τα απαραίτητα είναι μεγαλύτερη, και συγχρόνως έχουν στερηθεί τη δυνατότητα να εργάζονται, καθώς κανείς δεν προσλαμβάνει τους δυστυχείς αυτούς, ούτε τους καλεί για κάποια υπηρεσία, ελάτε να αντικαταστήσουμε εκείνους που θα τους μίσθωναν με τα χέρια των ελεημόνων, λαμβάνοντας ως συνεργό σε αυτή την πρεσβεία τον Παύλο, τον αληθινό προστάτη και κηδεμόνα όσων ζουν στη φτώχεια. Διότι αυτός δείχνει πολλή μέριμνα για το θέμα αυτό, και μάλιστα τόση όση κανένας άλλος. Γι' αυτό ακριβώς, όταν μοίρασε τους μαθητές με τον Πέτρο, δεν διαμοίρασε την προστασία των φτωχών· αλλά, αφού είπε ότι «έδωσαν σε εμένα και στον Βαρνάβα το δεξί χέρι της κοινωνίας, για να απευθυνθούμε εμείς στα έθνη, και εκείνοι στην περιτομή», πρόσθεσε, «μόνο μας ζήτησαν να θυμόμαστε τους φτωχούς, πράγμα το οποίο και εγώ φρόντισα με ζήλο να πράξω».

Και πάλι, αυτό που και προηγουμένως ανέφερα: «Μόνο να θυμόμαστε τους φτωχούς, το οποίο ακριβώς φρόντισα κι εγώ να πράξω». Επειδή όμως μοιράσαμε το έργο, λέει, ώστε εγώ μεν να απευθύνομαι στους Έλληνες, ο δε Πέτρος στους Ιουδαίους, συμφωνήσαμε με κοινή απόφαση να μην υπάρχει αυτή η διαίρεση όσον αφορά τους φτωχούς. Διότι, όταν μεν κήρυτταν, ο ένας κήρυττε στους Ιουδαίους και ο άλλος στους Έλληνες· όταν όμως αναλάμβαναν τη φροντίδα των φτωχών, δεν έκαναν πλέον το ίδιο, να φροντίζει δηλαδή ο ένας μόνο τους φτωχούς των Ιουδαίων και ο άλλος μόνο τους φτωχούς των Ελλήνων, αλλά ο καθένας επιδείκνυε μεγάλη πρόνοια και για εκείνους που βρίσκονταν σε φτώχεια μεταξύ των Ιουδαίων. Γι' αυτό και έλεγε: «Μόνο να θυμόμαστε τους φτωχούς, το οποίο ακριβώς φρόντισα κι εγώ να πράξω».

Αντί του: εναντιώθηκαν. «Αλλά τουναντίον, βλέποντας ότι μου έχει εμπιστευθεί το Ευαγγέλιο της ακροβυστίας, όπως ακριβώς στον Πέτρο της περιτομής (διότι εκείνος που ενήργησε στον Πέτρο για την αποστολή στην περιτομή, ενήργησε και σε εμένα για τα έθνη)· και αναγνωρίζοντας τη χάρη που μου δόθηκε, ο Ιάκωβος, ο Κηφάς και ο Ιωάννης, οι οποίοι θεωρούνταν ότι είναι στύλοι, έδωσαν σε εμένα και στον Βαρνάβα δεξιά χείρα κοινωνίας, ώστε εμείς μεν να πάμε στα έθνη, αυτοί δε στην περιτομή.» Με τη φράση «αλλά τουναντίον βλέποντας», πρέπει να συνδεθεί το «έδωσαν σε εμένα και στον Βαρνάβα». Αναφέρει δε τα ενδιάμεσα, αποδεικνύοντας πάλι ότι δεν έχει χειροτονηθεί από ανθρώπους για να κηρύττει στα έθνη, πράγμα το οποίο έλεγαν οι εχθροί γι' αυτόν. «Μόνο να θυμόμαστε τους φτωχούς, πράγμα το οποίο και φρόντισα ο ίδιος να κάνω.» Οι συμφωνίες, λέει, έγιναν τέτοιες, ώστε εκείνοι μεν να κηρύττουν στους Ιουδαίους, εμείς δε στα έθνη. Κοινή όμως έγινε και για τους δύο η φροντίδα των φτωχών. Και αυτοί οι φτωχοί ήταν εκείνοι από τους Ιουδαίους που πίστεψαν στον Χριστό, οι οποίοι και στερήθηκαν τα ίδια τους τα σπίτια από τους Ιουδαίους· και αυτοί είναι στους οποίους έγραφε: «Και την αρπαγή των υπαρχόντων σας την αποδεχθήκατε με χαρά». «Όταν όμως ήλθε ο Κηφάς στην Αντιόχεια, του αντιστάθηκα κατά πρόσωπο.» Όσο βρισκόταν στα Ιεροσόλυμα ο Πέτρος, συγκατέβαινε στον Ιουδαϊσμό, μην εμποδίζοντας προς το παρόν την περιτομή, ούτε τα Σάββατα.

Ο καθένας ας προσφέρει όπως προαιρείται η καρδιά του, όχι με λύπη ή από ανάγκη. Διότι ο Θεός αγαπά αυτόν που δίνει με χαρά. Έχοντας πάντοτε κάθε αυτάρκεια, να περισσεύετε σε κάθε αγαθό έργο, καθώς είναι γραμμένο: «Σκόρπισε, έδωσε στους φτωχούς.» «Να θυμόμαστε τους φτωχούς.» «Στους πλουσίους του παρόντος αιώνα παραγγέλλω να μην υπερηφανεύονται, ούτε να στηρίζουν την ελπίδα τους στην αβεβαιότητα του πλούτου, αλλά στον Θεό, ο οποίος παρέχει τα πάντα πλουσιοπάροχα προς απόλαυση· να αγαθοεργούν, να πλουτίζουν σε καλά έργα, να είναι πρόθυμοι να μεταδίδουν στους άλλους, να είναι αλληλέγγυοι, αποθησαυρίζοντας για τον εαυτό τους ένα καλό θεμέλιο για το μέλλον.» «Εσείς, αδελφοί, μην αποκάμνετε να πράττετε το καλό.» «Την ευποιία και την αλληλεγγύη μην τις λησμονείτε.»

Γαλ 2,8—14 〈Διότι εκείνος που ενήργησε στον Πέτρο για την αποστολή.〉 Αν έλεγε ο Παύλος ότι ο Πέτρος και οι συνοδοί του εφάρμοζαν την περιτομή κατ' οικονομίαν, θα φαινόταν ότι και ο ίδιος την επιτρέπει, και έτσι θα φαινόταν μάλλον να συμπορεύεται με όσα είχε καθήκον να πολεμά. Διότι θα του έλεγαν: «Αν ο Πέτρος καλά κάνει και την επιτρέπει, γιατί δεν το κάνεις και εσύ; Και γιατί επικρίνεις με δριμύτητα αυτό που ονομάζεις οικονομία; Άφησέ το να εφαρμόζεται και μην το επιτιμάς· και ονόμαζέ το όπως σου αρέσει, είτε οικονομία είτε δόγμα και ακρίβεια». Αυτά θα σκέφτονταν και θα έλεγαν στον Παύλο, αν δήλωνε ότι οι περί τον Πέτρο αποδέχονταν την περιτομή κατ' οικονομίαν. Διότι μια ψυχή που έχει κυριευθεί από μια ιδέα, αρπάζοντας ακόμη και μια μικρή και τυχαία αφορμή, προσκολλάται και περιπλέκεται σε αυτήν ακόμη περισσότερο. Γι' αυτό με πάρα πολλή σοφία ο Παύλος αποσιωπά εντελώς το θέμα της οικονομίας, κατακρίνει δριμύτατα την πράξη, και ελέγχει αυτούς που την επέτρεψαν δήθεν ως παραβάτες του νόμου, ώστε με τη σφοδρότητα της επίπληξης προς εκείνους να εκφοβίσει και να διορθώσει αυτούς που πραγματικά παρανομούσαν. Γι' αυτό και δεν διστάζει να τους αποκαλεί 〈έχοντες κύρος〉 και 〈κατακριτέους〉 και 〈υποκριτές〉 και 〈μη βαδίζοντες ορθά〉, προκειμένου μόνο να κατοχυρώσει το κήρυγμα του Χριστού. Τόσο θάρρος είχαν μεταξύ τους για χάρη του κηρύγματος, και με τόσο ισχυρό δεσμό ενώνονταν, ώστε, αν υπήρχε ανάγκη, ανάλογα με την περίσταση, να ενισχυθεί ο λόγος του κηρύγματος μέσω της αμοιβαίας επίκρισής τους, δεν απέφευγαν ούτε αυτό.