Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΓΑΛΑΤΑΣ 2:11

Αρμόζει σε έναν θεοφιλή βασιλιά η φιλομαθής προαίρεση και ο πόθος των επουρανίων· διότι έτσι αληθινά και την καρδιά σου θα έχεις στο χέρι του Θεού, και τη βασιλεία σου θα διατηρήσεις με ειρήνη για πολλές περιόδους ετών. Επειδή, λοιπόν, η ευσέβειά σου θέλησε να μάθει από εμάς την πίστη της Καθολικής Εκκλησίας, αφού ευχαριστήσαμε γι' αυτό τον Κύριο, αποφασίσαμε να υπενθυμίσουμε στη θεοσέβειά σου, περισσότερο από οτιδήποτε άλλο, την πίστη που ομολογήθηκε από τους Πατέρες στη Νίκαια. Διότι κάποιοι, αθετώντας την, εμάς μεν επιβουλεύθηκαν με ποικίλους τρόπους επειδή δεν υποταχθήκαμε στην αρειανή αίρεση, στην δε Καθολική Εκκλησία έγιναν αίτιοι αιρέσεως και σχισμάτων. Η αληθινή και ευσεβής πίστη στον Κύριό μας Ιησού Χριστό έχει καταστεί φανερή σε όλους, καθώς γνωρίζεται και αναγινώσκεται μέσα από τις θείες Γραφές· διότι, παραμένοντας σε αυτήν, οι άγιοι τελειώθηκαν και μαρτύρησαν, και τώρα που έχουν αναχωρήσει από τη ζωή βρίσκονται κοντά στον Κύριο. Η πίστη θα είχε παραμείνει παντοτινά αλώβητη, εάν η πονηρία κάποιων αιρετικών δεν τολμούσε να την παραποιήσει. Διότι κάποιος Άρειος και οι οπαδοί του επιχείρησαν να τη διαφθείρουν και να εισαγάγουν ασέβεια εναντίον της, ισχυριζόμενοι ότι ο Υιός του Θεού προέρχεται «εκ του μη όντος» και ότι είναι «κτίσμα» και «ποίημα» και «τρεπτός». Και με αυτές τις δοξασίες εξαπάτησαν πολλούς, ώστε ακόμη και «εκείνοι που φαίνονταν να είναι κάτι σπουδαίο» να παρασυρθούν από τη βλασφημία τους.

Αυτός ήταν ο Χριστός, και όταν ο Πιλάτος, καθ' υπόδειξη των πλέον επιφανών ανδρών μεταξύ μας, τον καταδίκασε σε σταυρικό θάνατο, δεν έπαψαν να τον αγαπούν εκείνοι που τον είχαν αγαπήσει εξαρχής· διότι εμφανίστηκε σε αυτούς την τρίτη ημέρα και πάλι ζωντανός, καθώς οι θείοι προφήτες είχαν προείπει αυτά και άλλα μύρια θαυμαστά για αυτόν. Ακόμη και μέχρι σήμερα δεν έχει εκλείψει το γένος των Χριστιανών, που έλαβαν το όνομά τους από αυτόν». Εφόσον λοιπόν ο συγγραφέας αυτός, που προέρχεται από τους ίδιους τους Εβραίους, παραδίδει ανέκαθεν στο σύγγραμμά του αυτά τα γεγονότα τόσο για τον βαπτιστή Ιωάννη όσο και για τον Σωτήρα μας, ποια διέξοδος απομένει πλέον ώστε να μην αποδειχθούν αναίσχυντοι εκείνοι που έπλασαν τα ψευδή υπομνήματα εναντίον τους; Αλλά αυτά ας παραμείνουν ως έχουν· όσο για τους αποστόλους του Σωτήρα, η προσωνυμία τους είναι σε όλους σαφής μέσα από τα Ευαγγέλια. Για τους εβδομήκοντα μαθητές, όμως, δεν διασώζεται πουθενά κανένας κατάλογος· λέγεται πάντως ότι ένας από αυτούς υπήρξε ο Βαρνάβας, τον οποίο μνημόνευσαν επανειλημμένα και οι Πράξεις των Αποστόλων, αλλά, όχι λιγότερο, και ο Παύλος γράφοντας προς τους Γαλάτες. Λένε δε ότι σε αυτούς ανήκε και ο Σωσθένης, ο οποίος μαζί με τον Παύλο έστειλε επιστολή στους Κορινθίους. Η σχετική μαρτυρία βρίσκεται στον Κλήμεντα, στο πέμπτο βιβλίο των Υποτυπώσεων, όπου αναφέρει ότι και ο Κηφάς, για τον οποίο ο Παύλος λέει: «όταν δε ήλθε ο Κηφάς στην Αντιόχεια, του εναντιώθηκα κατά πρόσωπο», υπήρξε ένας από τους εβδομήκοντα μαθητές, τυγχάνοντας μάλιστα ομώνυμος με τον απόστολο Πέτρο.

Και όχι μόνο συγκεντρώνει χρήματα, αλλά και ο ίδιος τα μεταφέρει, και λέγει: «Τώρα όμως πηγαίνω στην Ιερουσαλήμ για να διακονήσω τους αγίους». Διότι πράγματι στερούνταν την αναγκαία τροφή. Αυτό λοιπόν δηλώνοντας και εδώ έλεγε, ότι δηλαδή σε αυτό το έργο θεώρησα σωστό να τους βοηθήσω, και το ανέλαβα, και δεν υστέρησα. Και αφού απέδειξε μέσω αυτών την ομόνοια και τη συμφωνία του προς αυτούς, αναγκάζεται πλέον να αναφέρει και την αντιπαράθεση που είχε με τον Πέτρο στην Αντιόχεια, και λέγει: «Όταν όμως ήλθε ο Πέτρος στην Αντιόχεια, του εναντιώθηκα κατά πρόσωπο, διότι ήταν αξιοκατάκριτος. Επειδή, προτού να έλθουν μερικοί από το περιβάλλον του Ιακώβου, συνέτρωγε με τους εθνικούς· όταν όμως ήλθαν, αποτραβιόταν και αποχώριζε τον εαυτό του, επειδή φοβόταν τους προερχόμενους από την περιτομή».

Ε΄. Και παρατήρησε με πόση ακρίβεια χρησιμοποιεί τον λόγο, δίνοντας τη δυνατότητα στους συνετούς να κατανοήσουν ότι τα λόγια δεν υποδήλωναν διαμάχη, αλλά οικονομία. Διότι, λέγει, «όταν ήλθε ο Πέτρος στην Αντιόχεια, του εναντιώθηκα κατά πρόσωπο, διότι ήταν κατακριτέος». Δεν είπε «από εμένα», αλλά «από τους άλλους». Εάν μάλιστα τον κατέκρινε ο ίδιος, δεν θα παρέλειπε να το πει κι αυτό. Και το «του εναντιώθηκα κατά πρόσωπο» ήταν σχήμα. Διότι, εάν πράγματι φιλονικούσαν, δεν θα επέκριναν ο ένας τον άλλον ενώπιον των μαθητών· διότι θα τους σκανδάλιζαν πάρα πολύ. Στην προκειμένη περίπτωση όμως η φανερή αυτή διαμάχη ήταν ωφέλιμη. Και όπως ακριβώς ο Παύλος υποχώρησε σε αυτούς στα Ιεροσόλυμα, έτσι και αυτοί στην Αντιόχεια. Ποια ήταν, λοιπόν, η κατάκριση; Διότι, προτού να έλθουν μερικοί εκ μέρους του Ιακώβου (επειδή αυτός ήταν ο διδάσκαλος στα Ιεροσόλυμα), συνέτρωγε με τους εθνικούς· όταν όμως ήλθαν, αποτραβιόταν και αποχώριζε τον εαυτό του, επειδή φοβόταν τους εκ περιτομής· όχι βέβαια επειδή φοβόταν μήπως κινδυνεύσει (διότι εκείνος που δεν φοβήθηκε στην αρχή, πολύ περισσότερο δεν θα φοβόταν τότε), αλλά για να μην αποστατήσουν.

Στην προηγούμενη σύναξη, αφού συγκεντρώθηκε στη νέα εκκλησία μαζί με τον επίσκοπο, εκφώνησε αυτήν την ομιλία στην παλαιά, αναφορικά με την περικοπή του Αποστόλου: «Όταν όμως ήλθε ο Πέτρος στην Αντιόχεια, του εναντιώθηκα κατά πρόσωπο»· και αποδεικνύει ότι τα όσα συνέβησαν δεν ήταν εναντίωση, αλλά θεία οικονομία. αʹ. Μία μόνον ημέρα έλειψα από κοντά σας, και περνούσα τον χρόνο μου νιώθοντας τόση στενοχώρια και αδημονία, σαν να είχα χωριστεί από εσάς έναν ολόκληρο χρόνο. Και ότι αυτά είναι αληθινά, το γνωρίζετε από τα όσα και εσείς αισθανθήκατε. Διότι, όπως ακριβώς ένα βρέφος που θηλάζει, όταν αποσπαστεί από τον μητρικό μαστό, όπου κι αν μεταφερθεί, γυρίζει διαρκώς το κεφάλι του αναζητώντας με το βλέμμα τη μητέρα του, έτσι λοιπόν και εγώ, όταν απομακρύνθηκα κάπως μακρύτερα από τη μητρική αγκαλιά, κοιτούσα διαρκώς ολόγυρα, αναζητώντας παντού την αγία σας σύναξη. Είχα ωστόσο αρκετή παρηγοριά για όλα αυτά, το ότι τα υπέμενα υπακούοντας στον φιλόστοργο πατέρα, και ο μισθός της υπακοής απομάκρυνε τη θλίψη που μου προκαλούσε ο αποχωρισμός. Διότι για εμένα είναι λαμπρότερο από κάθε διάδημα και πιο αξιοσέβαστο από κάθε στέφανο το να συνοδεύω παντού εκείνον που με γέννησε πνευματικά· αυτό αποτελεί για εμένα και στολίδι και ασφάλεια. Στολίδι μεν, επειδή τον κέρδισα τόσο πολύ και τον είλκυσα προς την αγάπη μου, ώστε να μην ανέχεται ποτέ και πουθενά να εμφανίζεται χωρίς το παιδί του· ασφάλεια δε, διότι, όντας παρών και βλέποντάς με να αγωνίζομαι, εξάπαντος θα μας παράσχει και τη συμμαχία των προσευχών του.

Διότι όλοι σας ακούσατε το αποστολικό ανάγνωσμα· και εάν κάποιος πρόσεξε με οξύνοια τα όσα αναγνώσθηκαν, γνωρίζει ότι μεγάλοι αγώνες και ιδρώτες βρίσκονται μπροστά μας σήμερα. Διότι, «όταν ήλθε ο Πέτρος», λέγει, «στην Αντιόχεια, του εναντιώθηκα κατά πρόσωπο».

Β΄. Άραγε, λοιπόν, δεν θορυβεί καθέναν από όσους ακούν τούτο, ότι ο Παύλος εναντιώθηκε στον Πέτρο, ότι οι στύλοι της Εκκλησίας συγκρούονται και έρχονται σε ρήξη μεταξύ τους; Διότι πράγματι αυτοί είναι στύλοι, που συγκρατούν και υποβαστάζουν την οροφή της πίστεως, και στύλοι, και προμαχώνες, και οφθαλμοί του σώματος της Εκκλησίας, και πηγές των αγαθών, και θησαυροί, και λιμάνια, και οτιδήποτε κι αν έλεγε κανείς, δεν θα έφτανε στο ύψος της αξίας τους· αλλά όσο πιο μεγάλα είναι τα εγκώμιά τους, τόσο μεγαλύτερος είναι ο δικός μας αγώνας. Αφυπνιστείτε, λοιπόν· διότι ο λόγος μας γίνεται προς υπεράσπιση των πατέρων, ώστε να αποκρούσουμε τις κατηγορίες που εκτοξεύονται εναντίον τους από τους έξω και από τους ξένους προς την πίστη. «Όταν δε ήλθε ο Πέτρος στην Αντιόχεια, του εναντιώθηκα κατά πρόσωπο, διότι ήταν αξιοκατάκριτος». Έπειτα παραθέτει και την αιτία της κατακρίσεως: «Διότι, πριν έλθουν μερικοί εκ μέρους του Ιακώβου, συνέτρωγε με τους εθνικούς· όταν όμως ήλθαν, αποτραβιόταν και αποχώριζε τον εαυτό του, επειδή φοβόταν εκείνους που προέρχονταν από την περιτομή. Και συνυποκρίθηκαν μαζί του και οι υπόλοιποι Ιουδαίοι, ώστε παρασύρθηκε από την υποκρισία τους ακόμη και ο Βαρνάβας. Αλλά όταν είδα ότι δεν βαδίζουν ορθά σύμφωνα με την αλήθεια του Ευαγγελίου, είπα στον Πέτρο μπροστά σε όλους».

Καλώς. Για ποιο λόγο λοιπόν «κατά πρόσωπον»; Για ποιο λόγο «μπροστά σε όλους»; Δεν έπρεπε ο έλεγχος να γίνει χωρίς μάρτυρες; Εσύ όμως πώς δημοσιοποιείς το δικαστήριο και καθιστάς πολλούς μάρτυρες της κατηγορίας; Και ποιος δεν θα έλεγε ότι το κάνεις αυτό από απέχθεια, και από φθόνο, και από φιλονικία; Δεν ήσουν εσύ αυτός που έλεγε: «Έγινα για τους ασθενείς σαν ασθενής»; Τι σημαίνει όμως το «για τους ασθενείς σαν ασθενής»; Συγκαταβαίνοντας και καλύπτοντας τα τραύματά τους, λέει, και μη αφήνοντάς τους να ξεπέσουν στην αναισχυντία. Έπειτα, ενώ απέναντι στους μαθητές υπήρξες τόσο προστατευτικός και φιλάνθρωπος, απέναντι στον συναπόστολό σου έγινες απάνθρωπος; Δεν άκουσες τον Χριστό που λέει: «Όταν αμαρτήσει ο αδελφός σου, πήγαινε και έλεγξέ τον μεταξύ εσού και αυτού μόνου»; Εσύ όμως και δημόσια τον ελέγχεις, και υπερηφανεύεσαι για το γεγονός. Διότι, λέει, «όταν ήλθε ο Πέτρος στην Αντιόχεια, του εναντιώθηκα κατά πρόσωπο».

δʹ. Ἀλλὰ εάν τα όσα συνέβησαν ήταν πράγματι μάχη και φιλονικία, θα ήταν δικαιολογημένες αυτές οι κατηγορίες. Τώρα όμως δεν πρόκειται περί μάχης, αλλά φαίνεται μεν να είναι, ενώ στην πραγματικότητα επιδεικνύει τη μεγάλη σοφία και του Παύλου και του Πέτρου, καθώς και την αμοιβαία εύνοια μεταξύ τους. Προς το παρόν, όμως, ας ακούσουμε αυτήν την ίδια που φαίνεται να είναι κατηγορία: «Όταν δε ήλθε ο Πέτρος στην Αντιόχεια, του εναντιώθηκα κατά πρόσωπο». Γιατί; «Επειδή ήταν κατακριτέος». Και με ποιον τρόπο κατέστη κατακριτέος; «Διότι, προτού να έλθουν κάποιοι από τον Ιάκωβο, συνέτρωγε με τους εθνικούς· όταν όμως ήλθαν, υποχωρούσε και αποχώριζε τον εαυτό του, επειδή φοβόταν αυτούς που προέρχονταν από την περιτομή». Τι λέγεις; Δειλός ο Πέτρος και άνανδρος; Δεν ονομάσθηκε «Πέτρος» ακριβώς γι' αυτόν τον λόγο, επειδή δηλαδή ήταν ακλόνητος στην πίστη; Τι κάνεις, άνθρωπε;

Ενώ λοιπόν ο Πέτρος ζούσε κατ' αυτόν τον τρόπο, κατέβηκαν κάποιοι Ιουδαίοι εκ μέρους του Ιακώβου, δηλαδή από τα Ιεροσόλυμα, οι οποίοι, επειδή διέμεναν συνεχώς στη μητρόπολη και δεν έβλεπαν κανέναν να ζει με διαφορετικό τρόπο, είχαν ακόμη την ιουδαϊκή προκατάληψη και διατηρούσαν πολλές από εκείνες τις τυπικές διατάξεις. Βλέποντας αυτούς ο Πέτρος, εκείνους δηλαδή που κατέβηκαν από τον Ιάκωβο και από τα Ιεροσόλυμα, να είναι ακόμη ασθενέστεροι στις αντιλήψεις τους, και φοβούμενος μήπως σκανδαλιστούν και απομακρυνθούν από την πίστη, άλλαξε και πάλι στάση, και εγκαταλείποντας τον τρόπο ζωής των εθνικών, επανήλθε στην προηγούμενη συγκατάβαση, τηρώντας τις διατάξεις περί των τροφών. Βλέποντάς τον λοιπόν οι Ιουδαίοι που διέμεναν στην Αντιόχεια να πράττει αυτό, και μη γνωρίζοντας τον σκοπό με τον οποίο τα έκανε, παρασύρθηκαν και αυτοί μαζί του και αναγκάζονταν να ιουδαΐζουν εξαιτίας του διδασκάλου. Και αυτό είναι που κατακρίνει ο Παύλος· για να γίνει δε σαφέστερο αυτό που λέγεται, θα σας διαβάσω στη συνέχεια τα ίδια τα αποστολικά λόγια: «Όταν δε ήλθε ο Πέτρος στην Αντιόχεια, του εναντιώθηκα κατά πρόσωπο, διότι η στάση του ήταν κατακριτέα. Διότι, προτού να έλθουν κάποιοι από τον Ιάκωβο», δηλαδή από τα Ιεροσόλυμα, «συνέτρωγε με τους εθνικούς», δηλαδή με αυτούς της Αντιόχειας. «Όταν όμως ήλθαν» κάποιοι νομομαθείς από τα Ιεροσόλυμα, «αποτραβιόταν και αποχώριζε τον εαυτό του ο Πέτρος, φοβούμενος αυτούς που προέρχονταν από την περιτομή». Ποιους; Αυτούς που κατέβηκαν από τον Ιάκωβο· «Και παρασύρθηκαν μαζί του και οι λοιποί Ιουδαίοι».

Επειδή εκείνος μεν είχε αποσταλεί στους περιτμημένους, ενώ ο Βαρνάβας κήρυττε στα έθνη μαζί με τον Παύλο, και παντού συμπορεύεται με τον Παύλο. Όπως, λοιπόν, λέει αλλού: «Ή μήπως μόνο εγώ και ο Βαρνάβας δεν έχουμε το δικαίωμα να μην εργαζόμαστε;» Και πάλι: «Ανέβηκα στα Ιεροσόλυμα μαζί με τον Βαρνάβα», και παντού τον βλέπεις να διδάσκει μαζί με τον Παύλο. Δεν εκφράζει, λοιπόν, την έκπληξή του για το γεγονός ότι παρασύρθηκε και αυτός επειδή τάχα ήταν ανώτερος του Πέτρου, αλλά επειδή, παρόλο που κήρυττε πάντοτε μαζί του και δεν είχε τίποτα κοινό με τους Ιουδαίους, αλλά δίδασκε στα έθνη, παρασύρθηκε και αυτός. Και το ότι ο Πέτρος είναι αυτός για τον οποίο λέει όλα αυτά, είναι φανερό και από τα προηγούμενα και από τα επόμενα. Διότι το να πει ότι «του εναντιώθηκα κατά πρόσωπο» και να το θεωρήσει αυτό ως κάτι το σπουδαίο, δεν φανέρωνε τίποτε άλλο παρά το ότι δεν δείλιασε μπροστά στο αξίωμα του προσώπου του. Αν όμως μιλούσε για κάποιον άλλο, δεν θα παρουσίαζε το ότι «του εναντιώθηκα κατά πρόσωπο» ως κάτι τόσο σπουδαίο. Και πάλι, αν ο Πέτρος ήταν κάποιος άλλος, η αλλαγή της στάσης του δεν θα είχε τόση ισχύ ώστε να παρασύρει και τους υπόλοιπους Ιουδαίους. Διότι ούτε προέτρεψε σε κάτι ούτε συμβούλευσε, αλλά μόνο αποσυρόταν και αποχώριζε τον εαυτό του· και όμως, η υποστολή και ο αποχωρισμός είχαν τη δύναμη να παρασύρουν όλους τους μαθητές, εξαιτίας του αξιώματος του προσώπου του.

ιζʹ. Αυτό συνέβη και στην περίπτωση του Παύλου και του Πέτρου. Διότι οι Ιουδαίοι είχαν κάποιες ελλείψεις. Ποιες ακριβώς ήταν αυτές; Το να αποκοπούν παντελώς από τον Ιουδαϊσμό. Ο Πέτρος ήθελε να απαιτήσει την κάλυψη αυτών των ελλείψεων με μεγαλύτερη σφοδρότητα, και να εισπράξει από αυτούς την πίστη καθαρή. Θέλοντας λοιπόν να λάβει μεγαλύτερο δικαίωμα και αφορμή για μια τέτοια απαίτηση, προετοιμάζει τον Παύλο να του κάνει υπερβολική επιτίμηση και επίπληξη, ώστε αυτή η προσποιητή επιτίμηση να του παράσχει δίκαιη αφορμή και πρόφαση για να μιλήσει με παρρησία εναντίον τους. Γι' αυτό και αρχίζοντας λέει: «Του εναντιώθηκα κατά πρόσωπο»· και εδώ πάλι: «Είπα στον Πέτρο μπροστά σε όλους». Διότι, αν ήθελε να διορθώσει τον Απόστολο, θα το είχε κάνει κατ' ιδίαν· επειδή όμως δεν ήταν αυτός ο σκοπός του (καθώς γνώριζε το σκεπτικό με το οποίο έκανε όλα αυτά), αλλά επιδίωκε να στηρίξει εκείνους που για πολύ καιρό χώλαιναν στην πίστη, γι' αυτό κάνει την επιτίμηση μπροστά σε όλους. Ο δε Πέτρος το ανέχεται, σιωπά και δεν φέρνει αντίρρηση. Γνώριζε άλλωστε τον σκοπό για τον οποίο ο Παύλος τον επιτιμούσε· και ο Πέτρος κατόρθωσε τα πάντα με τη σιωπή του. Διότι η δική του σιωπή αποτέλεσε διδασκαλία για τους Ιουδαίους, ώστε να μην δεσμεύονται πλέον από τις διατάξεις του Νόμου.

Κ΄. Βλέπεις πώς παντού στηρίζεται στην κρίση του Πέτρου και αποκαλύπτει την προηγούμενη συμπεριφορά του; Ώστε να φαίνεται ότι οι Ιουδαίοι αποδέχονται την προτροπή όχι από τα λόγια του Παύλου, αλλά από τη γνώμη του Πέτρου ή από όσα εκείνος απέδειξε μέσω των πράξεών του; Για τον λόγο αυτόν λέει: «επειδή φοβόταν αυτούς που προέρχονταν από την περιτομή», και «ότι ήταν κατακριτέος», και «ότι δεν ορθοποδεί σύμφωνα με την αλήθεια του Ευαγγελίου». Δεν είχαν όμως έτσι τα πράγματα, μη γένοιτο! Διότι αυτό το έχουμε αποδείξει με πολλά επιχειρήματα. Αντιθέτως, όπως ακριβώς τότε επέπληττε ο Παύλος, και ο Πέτρος ακούγοντάς τα σιωπούσε, ώστε να μην ανατρέψει την οικονομία του Παύλου, και καταδεχόταν να λάβει την επίπληξη σαν να μην είχε πράξει ορθά, προκειμένου αυτό να χρησιμεύσει στον ίδιο ως δικαιολογία απέναντι στους μαθητές, έτσι λοιπόν και αυτός τώρα, με την ίδια πρόθεση με την οποία επέπληξε τον Πέτρο, γράφει αυτά ακριβώς που έγραψε προς τους Γαλάτες.

Διότι, εάν τότε το να επιπληχθεί ο Πέτρος και να σιωπήσει ήταν ωφέλιμο στους Ιουδαίους, πολύ περισσότερο θα ήταν ωφέλιμο και τώρα το να λεχθούν αυτά γι' αυτόν σε όσους από τους Γαλάτες είχαν διαφθαρεί πνευματικά. Διότι, όπως ακριβώς όσοι διέμεναν τότε στην Αντιόχεια, βλέποντας τον Πέτρο να επιπλήττεται με υπερβολική αυστηρότητα και να σιωπά, διορθώνονταν μέσω της κατηγορίας κατά του διδασκάλου και της σιωπής του· έτσι και τώρα οι Γαλάτες, που νοσούσαν ως προς τα ιουδαϊκά έθιμα, ακούγοντας τον Παύλο να λέει αυτά γι' αυτόν, δηλαδή ότι ήταν κατακριτέος και ότι δεν ορθοποδούσε σύμφωνα με την αλήθεια του Ευαγγελίου, και ότι, αφού επιπλήχθηκε για αυτά, σιώπησε, λάμβαναν τη μέγιστη διδασκαλία από αυτήν την κατηγορία, ώστε να μην προσκολλώνται πλέον στα ιουδαϊκά έθιμα. Γι' αυτόν τον λόγο, ο Παύλος και τότε τον επέπληξε, αλλά και τώρα μνημονεύει την επίπληξη που είχε γίνει τότε· και όχι λιγότερο πρέπει εξαιτίας αυτού να θαυμάσουμε τον Πέτρο, ο οποίος αποδέχθηκε όλα όσα ελέχθησαν.

Αντί του: εναντιώθηκαν. «Αλλά τουναντίον, βλέποντας ότι μου έχει εμπιστευθεί το Ευαγγέλιο της ακροβυστίας, όπως ακριβώς στον Πέτρο της περιτομής (διότι εκείνος που ενήργησε στον Πέτρο για την αποστολή στην περιτομή, ενήργησε και σε εμένα για τα έθνη)· και αναγνωρίζοντας τη χάρη που μου δόθηκε, ο Ιάκωβος, ο Κηφάς και ο Ιωάννης, οι οποίοι θεωρούνταν ότι είναι στύλοι, έδωσαν σε εμένα και στον Βαρνάβα δεξιά χείρα κοινωνίας, ώστε εμείς μεν να πάμε στα έθνη, αυτοί δε στην περιτομή.» Με τη φράση «αλλά τουναντίον βλέποντας», πρέπει να συνδεθεί το «έδωσαν σε εμένα και στον Βαρνάβα». Αναφέρει δε τα ενδιάμεσα, αποδεικνύοντας πάλι ότι δεν έχει χειροτονηθεί από ανθρώπους για να κηρύττει στα έθνη, πράγμα το οποίο έλεγαν οι εχθροί γι' αυτόν. «Μόνο να θυμόμαστε τους φτωχούς, πράγμα το οποίο και φρόντισα ο ίδιος να κάνω.» Οι συμφωνίες, λέει, έγιναν τέτοιες, ώστε εκείνοι μεν να κηρύττουν στους Ιουδαίους, εμείς δε στα έθνη. Κοινή όμως έγινε και για τους δύο η φροντίδα των φτωχών. Και αυτοί οι φτωχοί ήταν εκείνοι από τους Ιουδαίους που πίστεψαν στον Χριστό, οι οποίοι και στερήθηκαν τα ίδια τους τα σπίτια από τους Ιουδαίους· και αυτοί είναι στους οποίους έγραφε: «Και την αρπαγή των υπαρχόντων σας την αποδεχθήκατε με χαρά». «Όταν όμως ήλθε ο Κηφάς στην Αντιόχεια, του αντιστάθηκα κατά πρόσωπο.» Όσο βρισκόταν στα Ιεροσόλυμα ο Πέτρος, συγκατέβαινε στον Ιουδαϊσμό, μην εμποδίζοντας προς το παρόν την περιτομή, ούτε τα Σάββατα.

Όταν κατέβηκε στην Αντιόχεια, συνέτρωγε χωρίς διακρίσεις με εκείνους από τα έθνη που είχαν πιστέψει στον Κύριο. Έπειτα, όταν κατέβηκαν κάποιοι από τα Ιεροσόλυμα, φοβήθηκε μήπως τους σκανδαλίσει, και χώρισε τον εαυτό του από εκείνους, με τους οποίους προηγουμένως συνέτρωγε. Αλλά ο Παύλος ενήργησε με κάποια οικονομία μαζί του, επιπλήττοντάς τον μπροστά σε όλους, επειδή εξανάγκαζε τα έθνη να ιουδαΐζουν, ώστε, καθώς ο δάσκαλος άκουγε αυτά και σιωπούσε, εκείνοι μέσω της επίπληξης του ίδιου του δασκάλου να μάθουν ότι δεν πρέπει να τηρούν τα ιουδαϊκά έθιμα. Και όλο αυτό το ζήτημα ήταν οικονομία, που προήλθε από τη σύνεση και των δύο για την ωφέλεια των μαθητών, ώστε, ακόμη κι αν λέει ότι ο Πέτρος υποκρινόταν, ακόμη κι αν δεν ορθοποδούσε, να θεωρήσουμε αυτά τα λόγια ως οικονομία της ανάγκης για την ωφέλεια τους. «Διότι ήταν κατακριτέος. Επειδή, πριν έλθουν κάποιοι από τον Ιάκωβο, συνέτρωγε με τους εθνικούς· όταν όμως ήλθαν, υποχωρούσε και αποχώριζε τον εαυτό του.» Δηλαδή, από αυτούς που κατέβηκαν από τα Ιεροσόλυμα. «Επειδή φοβόταν αυτούς που προέρχονταν από την περιτομή.» Για να μην τους σκανδαλίσει, δηλαδή, μήπως και πάθει κάτι δεινό από αυτούς. «Και μαζί του συνυποκρίθηκαν και οι υπόλοιποι Ιουδαίοι, ώστε και ο Βαρνάβας συμπαρασύρθηκε από την υπόκρισή τους.» Ονομάζει «υπόκριση» την τήρηση του νόμου, διδάσκοντας ότι πρέπει να αποχωρίζονται από αυτήν. «Αλλά όταν είδα ότι δεν ορθοποδούν σύμφωνα με την αλήθεια του Ευαγγελίου, είπα στον Πέτρο μπροστά σε όλους.» Δηλαδή, το ότι δεν εγκατέλειπαν εντελώς την παράδοση του νόμου.

Ήλθαν δε σε ρήξη, ο μεν Παύλος αντιστεκόμενος κατά πρόσωπο στον Πέτρο, όταν εκείνος υποκρίθηκε ως προς τον διαχωρισμό του από τους απερίτμητους, και έχοντας ταχθεί αντίθετα προς όλους όσοι, όπως ο ίδιος λέει, δεν ορθοποδούσαν· ο δε Μάρκος επειδή άφησε για λίγο τον Παύλο και δεν τον ακολούθησε στο κήρυγμα, και όταν επέστρεψε δεν έγινε δεκτός, γεγονός εξαιτίας του οποίου προκλήθηκε και παροξυσμός μεταξύ του Παύλου και του Βαρνάβα· επομένως, το Πνεύμα δεν βρίσκεται εξίσου ούτε με τον ίδιο τρόπο στον Χριστό και στους Αποστόλους. Άρα, δεν θα μπορούσαν να ονομαστούν κυριολεκτικά «χριστοί» εκείνοι οι οποίοι ούτε από την πρώτη, όπως λέγεται, αρχή, ούτε έπειτα ενώθηκαν ουσιωδώς και αχωρίστως με ολόκληρο το χρίσμα, αλλά ένας είναι αυτός, «ένας Κύριος Ιησούς Χριστός», όπως θα συμφωνούσαμε και εμείς με τον Παύλο· ενώ οι υπόλοιποι, ως μερικοί μέτοχοι του χρίσματος και του Χριστού, θα ονομαστούν μάλλον χριστιανοί, λαμβάνοντας το όνομα παραγώγως από τον Χριστό· αυτό ακριβώς το νέο και θεοδώρητο όνομα, το οποίο ο Κύριος μετέδωσε άφθονα σε όλους μας.

Γαλ 2,8—14 〈Διότι εκείνος που ενήργησε στον Πέτρο για την αποστολή.〉 Αν έλεγε ο Παύλος ότι ο Πέτρος και οι συνοδοί του εφάρμοζαν την περιτομή κατ' οικονομίαν, θα φαινόταν ότι και ο ίδιος την επιτρέπει, και έτσι θα φαινόταν μάλλον να συμπορεύεται με όσα είχε καθήκον να πολεμά. Διότι θα του έλεγαν: «Αν ο Πέτρος καλά κάνει και την επιτρέπει, γιατί δεν το κάνεις και εσύ; Και γιατί επικρίνεις με δριμύτητα αυτό που ονομάζεις οικονομία; Άφησέ το να εφαρμόζεται και μην το επιτιμάς· και ονόμαζέ το όπως σου αρέσει, είτε οικονομία είτε δόγμα και ακρίβεια». Αυτά θα σκέφτονταν και θα έλεγαν στον Παύλο, αν δήλωνε ότι οι περί τον Πέτρο αποδέχονταν την περιτομή κατ' οικονομίαν. Διότι μια ψυχή που έχει κυριευθεί από μια ιδέα, αρπάζοντας ακόμη και μια μικρή και τυχαία αφορμή, προσκολλάται και περιπλέκεται σε αυτήν ακόμη περισσότερο. Γι' αυτό με πάρα πολλή σοφία ο Παύλος αποσιωπά εντελώς το θέμα της οικονομίας, κατακρίνει δριμύτατα την πράξη, και ελέγχει αυτούς που την επέτρεψαν δήθεν ως παραβάτες του νόμου, ώστε με τη σφοδρότητα της επίπληξης προς εκείνους να εκφοβίσει και να διορθώσει αυτούς που πραγματικά παρανομούσαν. Γι' αυτό και δεν διστάζει να τους αποκαλεί 〈έχοντες κύρος〉 και 〈κατακριτέους〉 και 〈υποκριτές〉 και 〈μη βαδίζοντες ορθά〉, προκειμένου μόνο να κατοχυρώσει το κήρυγμα του Χριστού. Τόσο θάρρος είχαν μεταξύ τους για χάρη του κηρύγματος, και με τόσο ισχυρό δεσμό ενώνονταν, ώστε, αν υπήρχε ανάγκη, ανάλογα με την περίσταση, να ενισχυθεί ο λόγος του κηρύγματος μέσω της αμοιβαίας επίκρισής τους, δεν απέφευγαν ούτε αυτό.