Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΓΑΛΑΤΑΣ 2:13

Αρμόζει σε έναν θεοφιλή βασιλιά η φιλομαθής προαίρεση και ο πόθος των επουρανίων· διότι έτσι αληθινά και την καρδιά σου θα έχεις στο χέρι του Θεού, και τη βασιλεία σου θα διατηρήσεις με ειρήνη για πολλές περιόδους ετών. Επειδή, λοιπόν, η ευσέβειά σου θέλησε να μάθει από εμάς την πίστη της Καθολικής Εκκλησίας, αφού ευχαριστήσαμε γι' αυτό τον Κύριο, αποφασίσαμε να υπενθυμίσουμε στη θεοσέβειά σου, περισσότερο από οτιδήποτε άλλο, την πίστη που ομολογήθηκε από τους Πατέρες στη Νίκαια. Διότι κάποιοι, αθετώντας την, εμάς μεν επιβουλεύθηκαν με ποικίλους τρόπους επειδή δεν υποταχθήκαμε στην αρειανή αίρεση, στην δε Καθολική Εκκλησία έγιναν αίτιοι αιρέσεως και σχισμάτων. Η αληθινή και ευσεβής πίστη στον Κύριό μας Ιησού Χριστό έχει καταστεί φανερή σε όλους, καθώς γνωρίζεται και αναγινώσκεται μέσα από τις θείες Γραφές· διότι, παραμένοντας σε αυτήν, οι άγιοι τελειώθηκαν και μαρτύρησαν, και τώρα που έχουν αναχωρήσει από τη ζωή βρίσκονται κοντά στον Κύριο. Η πίστη θα είχε παραμείνει παντοτινά αλώβητη, εάν η πονηρία κάποιων αιρετικών δεν τολμούσε να την παραποιήσει. Διότι κάποιος Άρειος και οι οπαδοί του επιχείρησαν να τη διαφθείρουν και να εισαγάγουν ασέβεια εναντίον της, ισχυριζόμενοι ότι ο Υιός του Θεού προέρχεται «εκ του μη όντος» και ότι είναι «κτίσμα» και «ποίημα» και «τρεπτός». Και με αυτές τις δοξασίες εξαπάτησαν πολλούς, ώστε ακόμη και «εκείνοι που φαίνονταν να είναι κάτι σπουδαίο» να παρασυρθούν από τη βλασφημία τους.

Β΄. Άραγε, λοιπόν, δεν θορυβεί καθέναν από όσους ακούν τούτο, ότι ο Παύλος εναντιώθηκε στον Πέτρο, ότι οι στύλοι της Εκκλησίας συγκρούονται και έρχονται σε ρήξη μεταξύ τους; Διότι πράγματι αυτοί είναι στύλοι, που συγκρατούν και υποβαστάζουν την οροφή της πίστεως, και στύλοι, και προμαχώνες, και οφθαλμοί του σώματος της Εκκλησίας, και πηγές των αγαθών, και θησαυροί, και λιμάνια, και οτιδήποτε κι αν έλεγε κανείς, δεν θα έφτανε στο ύψος της αξίας τους· αλλά όσο πιο μεγάλα είναι τα εγκώμιά τους, τόσο μεγαλύτερος είναι ο δικός μας αγώνας. Αφυπνιστείτε, λοιπόν· διότι ο λόγος μας γίνεται προς υπεράσπιση των πατέρων, ώστε να αποκρούσουμε τις κατηγορίες που εκτοξεύονται εναντίον τους από τους έξω και από τους ξένους προς την πίστη. «Όταν δε ήλθε ο Πέτρος στην Αντιόχεια, του εναντιώθηκα κατά πρόσωπο, διότι ήταν αξιοκατάκριτος». Έπειτα παραθέτει και την αιτία της κατακρίσεως: «Διότι, πριν έλθουν μερικοί εκ μέρους του Ιακώβου, συνέτρωγε με τους εθνικούς· όταν όμως ήλθαν, αποτραβιόταν και αποχώριζε τον εαυτό του, επειδή φοβόταν εκείνους που προέρχονταν από την περιτομή. Και συνυποκρίθηκαν μαζί του και οι υπόλοιποι Ιουδαίοι, ώστε παρασύρθηκε από την υποκρισία τους ακόμη και ο Βαρνάβας. Αλλά όταν είδα ότι δεν βαδίζουν ορθά σύμφωνα με την αλήθεια του Ευαγγελίου, είπα στον Πέτρο μπροστά σε όλους».

Ενώ λοιπόν ο Πέτρος ζούσε κατ' αυτόν τον τρόπο, κατέβηκαν κάποιοι Ιουδαίοι εκ μέρους του Ιακώβου, δηλαδή από τα Ιεροσόλυμα, οι οποίοι, επειδή διέμεναν συνεχώς στη μητρόπολη και δεν έβλεπαν κανέναν να ζει με διαφορετικό τρόπο, είχαν ακόμη την ιουδαϊκή προκατάληψη και διατηρούσαν πολλές από εκείνες τις τυπικές διατάξεις. Βλέποντας αυτούς ο Πέτρος, εκείνους δηλαδή που κατέβηκαν από τον Ιάκωβο και από τα Ιεροσόλυμα, να είναι ακόμη ασθενέστεροι στις αντιλήψεις τους, και φοβούμενος μήπως σκανδαλιστούν και απομακρυνθούν από την πίστη, άλλαξε και πάλι στάση, και εγκαταλείποντας τον τρόπο ζωής των εθνικών, επανήλθε στην προηγούμενη συγκατάβαση, τηρώντας τις διατάξεις περί των τροφών. Βλέποντάς τον λοιπόν οι Ιουδαίοι που διέμεναν στην Αντιόχεια να πράττει αυτό, και μη γνωρίζοντας τον σκοπό με τον οποίο τα έκανε, παρασύρθηκαν και αυτοί μαζί του και αναγκάζονταν να ιουδαΐζουν εξαιτίας του διδασκάλου. Και αυτό είναι που κατακρίνει ο Παύλος· για να γίνει δε σαφέστερο αυτό που λέγεται, θα σας διαβάσω στη συνέχεια τα ίδια τα αποστολικά λόγια: «Όταν δε ήλθε ο Πέτρος στην Αντιόχεια, του εναντιώθηκα κατά πρόσωπο, διότι η στάση του ήταν κατακριτέα. Διότι, προτού να έλθουν κάποιοι από τον Ιάκωβο», δηλαδή από τα Ιεροσόλυμα, «συνέτρωγε με τους εθνικούς», δηλαδή με αυτούς της Αντιόχειας. «Όταν όμως ήλθαν» κάποιοι νομομαθείς από τα Ιεροσόλυμα, «αποτραβιόταν και αποχώριζε τον εαυτό του ο Πέτρος, φοβούμενος αυτούς που προέρχονταν από την περιτομή». Ποιους; Αυτούς που κατέβηκαν από τον Ιάκωβο· «Και παρασύρθηκαν μαζί του και οι λοιποί Ιουδαίοι».

Ποιοι Ιουδαίοι; Εκείνοι που διέμεναν στην Αντιόχεια προτού κατέβουν οι απεσταλμένοι από τα Ιεροσόλυμα, και οι οποίοι δεν τηρούσαν καμία ιουδαϊκή διάταξη· ώστε και ο Βαρνάβας παρασύρθηκε από την υποκρισία τους. Και αυτό μεν φαινόταν να είναι το σφάλμα.

Αφού είπε ο Παύλος ότι παρασύρθηκαν μαζί του και οι υπόλοιποι Ιουδαίοι, πρόσθεσε λέγοντας: «Ώστε και ο Βαρνάβας συμπαρασύρθηκε από την υποκρισία τους». Το να πει όμως «Ώστε και ο Βαρνάβας», φανερώνει ότι αυτό ήταν πολύ πιο εκπληκτικό από το να παρασυρθεί ο Πέτρος. Διότι μίλησε έτσι, τοποθετώντας τον ως ανώτερο, ότι δηλαδή όχι μόνο ο Πέτρος, αλλά και ο Βαρνάβας· όμως ο Βαρνάβας δεν ήταν ανώτερος από εκείνον τον Πέτρο. Αλλά δεν είναι έτσι τα πράγματα, δεν είναι. Διότι δεν εκπλήσσεται περισσότερο με αυτό το γεγονός επειδή ο Βαρνάβας ήταν ανώτερος, αλλά για ποιον λόγο;

Επειδή εκείνος μεν είχε αποσταλεί στους περιτμημένους, ενώ ο Βαρνάβας κήρυττε στα έθνη μαζί με τον Παύλο, και παντού συμπορεύεται με τον Παύλο. Όπως, λοιπόν, λέει αλλού: «Ή μήπως μόνο εγώ και ο Βαρνάβας δεν έχουμε το δικαίωμα να μην εργαζόμαστε;» Και πάλι: «Ανέβηκα στα Ιεροσόλυμα μαζί με τον Βαρνάβα», και παντού τον βλέπεις να διδάσκει μαζί με τον Παύλο. Δεν εκφράζει, λοιπόν, την έκπληξή του για το γεγονός ότι παρασύρθηκε και αυτός επειδή τάχα ήταν ανώτερος του Πέτρου, αλλά επειδή, παρόλο που κήρυττε πάντοτε μαζί του και δεν είχε τίποτα κοινό με τους Ιουδαίους, αλλά δίδασκε στα έθνη, παρασύρθηκε και αυτός. Και το ότι ο Πέτρος είναι αυτός για τον οποίο λέει όλα αυτά, είναι φανερό και από τα προηγούμενα και από τα επόμενα. Διότι το να πει ότι «του εναντιώθηκα κατά πρόσωπο» και να το θεωρήσει αυτό ως κάτι το σπουδαίο, δεν φανέρωνε τίποτε άλλο παρά το ότι δεν δείλιασε μπροστά στο αξίωμα του προσώπου του. Αν όμως μιλούσε για κάποιον άλλο, δεν θα παρουσίαζε το ότι «του εναντιώθηκα κατά πρόσωπο» ως κάτι τόσο σπουδαίο. Και πάλι, αν ο Πέτρος ήταν κάποιος άλλος, η αλλαγή της στάσης του δεν θα είχε τόση ισχύ ώστε να παρασύρει και τους υπόλοιπους Ιουδαίους. Διότι ούτε προέτρεψε σε κάτι ούτε συμβούλευσε, αλλά μόνο αποσυρόταν και αποχώριζε τον εαυτό του· και όμως, η υποστολή και ο αποχωρισμός είχαν τη δύναμη να παρασύρουν όλους τους μαθητές, εξαιτίας του αξιώματος του προσώπου του.

ιηʹ. Και όχι μόνο από αυτό μπορεί κανείς να διακρίνει τη σύνεση του Παύλου, αλλά και από όσα αναφέρει στη συνέχεια. Διότι δεν είπε: «Εάν εσύ, που είσαι Ιουδαίος, ζούσες σαν εθνικός και όχι ιουδαϊκά», αλλά ότι «Ζεις»· ώστε και τώρα έχεις το ίδιο φρόνημα. Και εκείνο που είναι γεμάτο από πολλή σύνεση είναι αυτό που ακολουθεί. Διότι, αφού είπε, «Ζεις σαν εθνικός, αν και είσαι Ιουδαίος», δεν πρόσθεσε: «Γιατί αναγκάζεις τους Ιουδαίους να ιουδαΐζουν;», αλλά πώς διατύπωσε τον λόγο; «Γιατί», λέγει, «αναγκάζεις τα έθνη να ιουδαΐζουν;», ώστε, δίνοντας την εντύπωση ότι υπερασπίζεται τους δικούς του μαθητές και με το πρόσχημα της φροντίδας για τους εθνικούς, να πείσει τους Ιουδαίους να απομακρυνθούν από την παλαιά συνήθεια. Διότι το ότι οι κατηγορίες είναι εικονικές, είναι φανερό από τα ίδια τα λεγόμενα. Επειδή, αφού είπε πιο πάνω: «Συμπαρασύρθηκαν μαζί του και οι υπόλοιποι Ιουδαίοι», εδώ λέει: «Γιατί αναγκάζεις τα έθνη να ιουδαΐζουν;».

Διότι, εάν τότε το να επιπληχθεί ο Πέτρος και να σιωπήσει ήταν ωφέλιμο στους Ιουδαίους, πολύ περισσότερο θα ήταν ωφέλιμο και τώρα το να λεχθούν αυτά γι' αυτόν σε όσους από τους Γαλάτες είχαν διαφθαρεί πνευματικά. Διότι, όπως ακριβώς όσοι διέμεναν τότε στην Αντιόχεια, βλέποντας τον Πέτρο να επιπλήττεται με υπερβολική αυστηρότητα και να σιωπά, διορθώνονταν μέσω της κατηγορίας κατά του διδασκάλου και της σιωπής του· έτσι και τώρα οι Γαλάτες, που νοσούσαν ως προς τα ιουδαϊκά έθιμα, ακούγοντας τον Παύλο να λέει αυτά γι' αυτόν, δηλαδή ότι ήταν κατακριτέος και ότι δεν ορθοποδούσε σύμφωνα με την αλήθεια του Ευαγγελίου, και ότι, αφού επιπλήχθηκε για αυτά, σιώπησε, λάμβαναν τη μέγιστη διδασκαλία από αυτήν την κατηγορία, ώστε να μην προσκολλώνται πλέον στα ιουδαϊκά έθιμα. Γι' αυτόν τον λόγο, ο Παύλος και τότε τον επέπληξε, αλλά και τώρα μνημονεύει την επίπληξη που είχε γίνει τότε· και όχι λιγότερο πρέπει εξαιτίας αυτού να θαυμάσουμε τον Πέτρο, ο οποίος αποδέχθηκε όλα όσα ελέχθησαν.

Όταν κατέβηκε στην Αντιόχεια, συνέτρωγε χωρίς διακρίσεις με εκείνους από τα έθνη που είχαν πιστέψει στον Κύριο. Έπειτα, όταν κατέβηκαν κάποιοι από τα Ιεροσόλυμα, φοβήθηκε μήπως τους σκανδαλίσει, και χώρισε τον εαυτό του από εκείνους, με τους οποίους προηγουμένως συνέτρωγε. Αλλά ο Παύλος ενήργησε με κάποια οικονομία μαζί του, επιπλήττοντάς τον μπροστά σε όλους, επειδή εξανάγκαζε τα έθνη να ιουδαΐζουν, ώστε, καθώς ο δάσκαλος άκουγε αυτά και σιωπούσε, εκείνοι μέσω της επίπληξης του ίδιου του δασκάλου να μάθουν ότι δεν πρέπει να τηρούν τα ιουδαϊκά έθιμα. Και όλο αυτό το ζήτημα ήταν οικονομία, που προήλθε από τη σύνεση και των δύο για την ωφέλεια των μαθητών, ώστε, ακόμη κι αν λέει ότι ο Πέτρος υποκρινόταν, ακόμη κι αν δεν ορθοποδούσε, να θεωρήσουμε αυτά τα λόγια ως οικονομία της ανάγκης για την ωφέλεια τους. «Διότι ήταν κατακριτέος. Επειδή, πριν έλθουν κάποιοι από τον Ιάκωβο, συνέτρωγε με τους εθνικούς· όταν όμως ήλθαν, υποχωρούσε και αποχώριζε τον εαυτό του.» Δηλαδή, από αυτούς που κατέβηκαν από τα Ιεροσόλυμα. «Επειδή φοβόταν αυτούς που προέρχονταν από την περιτομή.» Για να μην τους σκανδαλίσει, δηλαδή, μήπως και πάθει κάτι δεινό από αυτούς. «Και μαζί του συνυποκρίθηκαν και οι υπόλοιποι Ιουδαίοι, ώστε και ο Βαρνάβας συμπαρασύρθηκε από την υπόκρισή τους.» Ονομάζει «υπόκριση» την τήρηση του νόμου, διδάσκοντας ότι πρέπει να αποχωρίζονται από αυτήν. «Αλλά όταν είδα ότι δεν ορθοποδούν σύμφωνα με την αλήθεια του Ευαγγελίου, είπα στον Πέτρο μπροστά σε όλους.» Δηλαδή, το ότι δεν εγκατέλειπαν εντελώς την παράδοση του νόμου.

Ήλθαν δε σε ρήξη, ο μεν Παύλος αντιστεκόμενος κατά πρόσωπο στον Πέτρο, όταν εκείνος υποκρίθηκε ως προς τον διαχωρισμό του από τους απερίτμητους, και έχοντας ταχθεί αντίθετα προς όλους όσοι, όπως ο ίδιος λέει, δεν ορθοποδούσαν· ο δε Μάρκος επειδή άφησε για λίγο τον Παύλο και δεν τον ακολούθησε στο κήρυγμα, και όταν επέστρεψε δεν έγινε δεκτός, γεγονός εξαιτίας του οποίου προκλήθηκε και παροξυσμός μεταξύ του Παύλου και του Βαρνάβα· επομένως, το Πνεύμα δεν βρίσκεται εξίσου ούτε με τον ίδιο τρόπο στον Χριστό και στους Αποστόλους. Άρα, δεν θα μπορούσαν να ονομαστούν κυριολεκτικά «χριστοί» εκείνοι οι οποίοι ούτε από την πρώτη, όπως λέγεται, αρχή, ούτε έπειτα ενώθηκαν ουσιωδώς και αχωρίστως με ολόκληρο το χρίσμα, αλλά ένας είναι αυτός, «ένας Κύριος Ιησούς Χριστός», όπως θα συμφωνούσαμε και εμείς με τον Παύλο· ενώ οι υπόλοιποι, ως μερικοί μέτοχοι του χρίσματος και του Χριστού, θα ονομαστούν μάλλον χριστιανοί, λαμβάνοντας το όνομα παραγώγως από τον Χριστό· αυτό ακριβώς το νέο και θεοδώρητο όνομα, το οποίο ο Κύριος μετέδωσε άφθονα σε όλους μας.

Γαλ 2,8—14 〈Διότι εκείνος που ενήργησε στον Πέτρο για την αποστολή.〉 Αν έλεγε ο Παύλος ότι ο Πέτρος και οι συνοδοί του εφάρμοζαν την περιτομή κατ' οικονομίαν, θα φαινόταν ότι και ο ίδιος την επιτρέπει, και έτσι θα φαινόταν μάλλον να συμπορεύεται με όσα είχε καθήκον να πολεμά. Διότι θα του έλεγαν: «Αν ο Πέτρος καλά κάνει και την επιτρέπει, γιατί δεν το κάνεις και εσύ; Και γιατί επικρίνεις με δριμύτητα αυτό που ονομάζεις οικονομία; Άφησέ το να εφαρμόζεται και μην το επιτιμάς· και ονόμαζέ το όπως σου αρέσει, είτε οικονομία είτε δόγμα και ακρίβεια». Αυτά θα σκέφτονταν και θα έλεγαν στον Παύλο, αν δήλωνε ότι οι περί τον Πέτρο αποδέχονταν την περιτομή κατ' οικονομίαν. Διότι μια ψυχή που έχει κυριευθεί από μια ιδέα, αρπάζοντας ακόμη και μια μικρή και τυχαία αφορμή, προσκολλάται και περιπλέκεται σε αυτήν ακόμη περισσότερο. Γι' αυτό με πάρα πολλή σοφία ο Παύλος αποσιωπά εντελώς το θέμα της οικονομίας, κατακρίνει δριμύτατα την πράξη, και ελέγχει αυτούς που την επέτρεψαν δήθεν ως παραβάτες του νόμου, ώστε με τη σφοδρότητα της επίπληξης προς εκείνους να εκφοβίσει και να διορθώσει αυτούς που πραγματικά παρανομούσαν. Γι' αυτό και δεν διστάζει να τους αποκαλεί 〈έχοντες κύρος〉 και 〈κατακριτέους〉 και 〈υποκριτές〉 και 〈μη βαδίζοντες ορθά〉, προκειμένου μόνο να κατοχυρώσει το κήρυγμα του Χριστού. Τόσο θάρρος είχαν μεταξύ τους για χάρη του κηρύγματος, και με τόσο ισχυρό δεσμό ενώνονταν, ώστε, αν υπήρχε ανάγκη, ανάλογα με την περίσταση, να ενισχυθεί ο λόγος του κηρύγματος μέσω της αμοιβαίας επίκρισής τους, δεν απέφευγαν ούτε αυτό.