Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΓΑΛΑΤΑΣ 2:14

Ανόμ. Ακόμη και αν δεν έλεγαν πάντοτε οι προφήτες τα λόγια του Θεού, όπως έδειξε ο λόγος, οι απόστολοι ωστόσο δεν μιλούσαν από τον εαυτό τους, αλλά έλεγαν πάντοτε τα λόγια του Θεού. Ορθ. Η Γραφή μάς δίδαξε ότι οι απόστολοι μιλούσαν από τον εαυτό τους. Ανόμ. Πώς; Ορθ. Εάν, λοιπόν, ακούσεις τον Παύλο να λέει για τους αποστόλους: «Αλλά όταν είδα ότι δεν ορθοποδούν σύμφωνα με την αλήθεια του Ευαγγελίου, είπα στον Κηφά μπροστά σε όλους» (και τα επόμενα τα γνωρίζεις, αν είσαι μελετητής του λόγου), τι άλλο συμπεραίνεις, παρά ότι είπαν και έπραξαν κάτι από τον εαυτό τους, το οποίο δεν ήταν θεόπνευστο; Και για τον εαυτό του πάλι λέει: «Διότι η συνείδησή μου δεν με ελέγχει για τίποτε· όμως δεν έχω δικαιωθεί εξαιτίας αυτού». Το Πνεύμα, όμως, δεν ενεργεί έτσι· και γι' αυτό έχει ειπωθεί ότι «Δεν θα μιλήσει από τον εαυτό του». Ανόμ. Αλλά και όλοι οι άνθρωποι πότε λένε τα δικά τους και πότε τα του Θεού· οι άγγελοι όμως λένε πάντοτε τα του Θεού. Ορθ. Ούτε αυτό είναι αληθές. Διότι αν έλεγαν πάντοτε τα του Θεού, δεν θα αμάρταναν, ώστε να γράφεται: «Διότι, αφού ο Θεός δεν λυπήθηκε τους αγγέλους που αμάρτησαν». Ανόμ. Αλλά και αν κάποτε αμάρτησαν μερικοί από τους αγγέλους, υπάρχουν ωστόσο άγγελοι αναμάρτητοι.

Αν πρέπει να επιλέξουμε τη μερίδα τους, είναι καταγέλαστο να αρχίζουμε από τα νύχια και να μη διαλεγόμαστε με τις ίδιες τις κεφαλές τους. Αν λοιπόν δεν πρέπει να θεωρούμε απολύτως κανέναν ως αιρετικό ούτε να τον αποφεύγουμε, για ποιο λόγο, πες μου, αποχωρίζεσαι εσύ και αποφεύγεις την κοινωνία με ορισμένους; Αν πάλι υπάρχουν κάποιοι που πρέπει να αποφεύγονται σύμφωνα με τον κανόνα της ακριβείας, ας μας πουν αυτοί που είναι σε όλα ακριβείς, σε ποια μερίδα ανήκουν εκείνοι τους οποίους προσείλκυσαν προς το μέρος τους από τη Γαλατία. Αυτά, αν μεν σου φαίνονται άξια λύπης, να καταλογίζεις τον χωρισμό στους υπαιτίους τους· αν όμως τα κρίνεις αδιάφορα, θα μας συγχωρήσεις που δεν καταδεχόμαστε να αναμιχθούμε με τη ζύμη όσων ετεροδιδασκαλούν. Ώστε, αν νομίζεις σωστό, αφήνοντας κατά μέρος εκείνα τα ευλογοφανή λόγια, να ελέγχεις με κάθε παρρησία εκείνους που δεν ορθοποδούν σύμφωνα με την αλήθεια του Ευαγγελίου.

Πες, τι είπες; «Εάν εσύ, ενώ είσαι Ιουδαίος, ζεις εθνικώς και όχι ιουδαϊκώς, γιατί αναγκάζεις τα έθνη να ιουδαΐζουν;» Μολονότι δεν παρασύρθηκαν μαζί του τα έθνη, αλλά οι Ιουδαίοι· γιατί, λοιπόν, εγκαλείς για κάτι που δεν συνέβη; Και γιατί δεν στρέφεις τον λόγο προς όσους προέρχονται από τους Ιουδαίους και υποκρίνονται, αλλά προς τα έθνη; Και γιατί κατηγορείς μόνο τον Πέτρο, εφόσον και οι υπόλοιποι υποκρίθηκαν μαζί του; Ας δούμε όμως και για ποιο πράγμα τον εγκαλεί: «Εάν εσύ, ενώ είσαι Ιουδαίος, ζεις εθνικώς και όχι ιουδαϊκώς, γιατί αναγκάζεις τα έθνη να ιουδαΐζουν;»

Και όμως, αυτός αποτραβιόταν μόνος του· τι είναι λοιπόν αυτό που θέλει να επιτύχει; Να κάνει την επίπληξη ανύποπτη. Διότι, εάν μεν έλεγε «κακώς κάνεις και τηρείς τον νόμο», θα τον επέπλητταν οι εξ Ιουδαίων, με το αιτιολογικό ότι αυθαδιάζει απέναντι στον δάσκαλο. Τώρα όμως, καθώς τον εγκαλεί υπέρ των δικών του μαθητών, αυτών δηλαδή που προέρχονται από τα έθνη, κάνει με αυτόν τον τρόπο τον λόγο του ευπρόσδεκτο. Και όχι μόνο με αυτόν τον τρόπο, αλλά και με το να απομακρύνει την επίπληξη από όλους τους άλλους, ώστε να τη στρέψει εξ ολοκλήρου προς τον απόστολο. Λέει, δηλαδή: «Εάν εσύ, που είσαι Ιουδαίος, ζεις εθνικώς και όχι ιουδαϊκώς»· σχεδόν σαν να λέει ρητά: «Μιμηθείτε τον δάσκαλο, διότι και αυτός, μολονότι Ιουδαίος, ζει εθνικώς». Αλλά βέβαια δεν το λέει έτσι, διότι δεν θα αποδέχονταν την προτροπή. Με το πρόσχημα, όμως, της επίπληξης υπέρ των εθνών, αποκαλύπτει το πραγματικό φρόνημα του Πέτρου.

Πάλι, αν είχε πει: «Γιατί αναγκάζεις αυτούς που προέρχονται από τους Ιουδαίους να ιουδαΐζουν;», ο λόγος του θα γινόταν πιο σφοδρός· τώρα όμως, επειδή υπερασπίζεται όχι τους Ιουδαίους μαθητές αλλά αυτούς που προέρχονται από τα έθνη, με αυτόν τον τρόπο διορθώνει τους πρώτους. Διότι και οι επιπλήξεις, όταν δεν είναι υπερβολικά φορτικές, τότε κυρίως μπορούν να γίνουν εύκολα αποδεκτές. Άλλωστε, ούτε κανένας από όσους προέρχονταν από τα έθνη μπορούσε να κατηγορήσει τον Παύλο, εφόσον εκείνος μιλούσε υπέρ των Ιουδαίων. Όλο αυτό το κατόρθωσε ο Πέτρος μένοντας σιωπηλός και αποδεχόμενος την εντύπωση της υποκρισίας, προκειμένου να απαλλάξει τους Ιουδαίους από την αληθινή υποκρισία. Αρχικά, λοιπόν, έστρεψε τον λόγο στο πρόσωπο του Πέτρου λέγοντας: «Αν εσύ, που είσαι Ιουδαίος»· προχωρώντας όμως, γενικεύει τα λεγόμενα, και συμπεριλαμβάνοντας τον εαυτό του, λέει τα εξής: «Εμείς είμαστε εκ φύσεως Ιουδαίοι και όχι αμαρτωλοί προερχόμενοι από τα έθνη». Και όσα ειπώθηκαν αποτελούσαν μεν παραίνεση, αλλά έχουν περιβληθεί με το σχήμα της επίπληξης εξαιτίας όσων προέρχονταν από τους Ιουδαίους.

Β΄. Άραγε, λοιπόν, δεν θορυβεί καθέναν από όσους ακούν τούτο, ότι ο Παύλος εναντιώθηκε στον Πέτρο, ότι οι στύλοι της Εκκλησίας συγκρούονται και έρχονται σε ρήξη μεταξύ τους; Διότι πράγματι αυτοί είναι στύλοι, που συγκρατούν και υποβαστάζουν την οροφή της πίστεως, και στύλοι, και προμαχώνες, και οφθαλμοί του σώματος της Εκκλησίας, και πηγές των αγαθών, και θησαυροί, και λιμάνια, και οτιδήποτε κι αν έλεγε κανείς, δεν θα έφτανε στο ύψος της αξίας τους· αλλά όσο πιο μεγάλα είναι τα εγκώμιά τους, τόσο μεγαλύτερος είναι ο δικός μας αγώνας. Αφυπνιστείτε, λοιπόν· διότι ο λόγος μας γίνεται προς υπεράσπιση των πατέρων, ώστε να αποκρούσουμε τις κατηγορίες που εκτοξεύονται εναντίον τους από τους έξω και από τους ξένους προς την πίστη. «Όταν δε ήλθε ο Πέτρος στην Αντιόχεια, του εναντιώθηκα κατά πρόσωπο, διότι ήταν αξιοκατάκριτος». Έπειτα παραθέτει και την αιτία της κατακρίσεως: «Διότι, πριν έλθουν μερικοί εκ μέρους του Ιακώβου, συνέτρωγε με τους εθνικούς· όταν όμως ήλθαν, αποτραβιόταν και αποχώριζε τον εαυτό του, επειδή φοβόταν εκείνους που προέρχονταν από την περιτομή. Και συνυποκρίθηκαν μαζί του και οι υπόλοιποι Ιουδαίοι, ώστε παρασύρθηκε από την υποκρισία τους ακόμη και ο Βαρνάβας. Αλλά όταν είδα ότι δεν βαδίζουν ορθά σύμφωνα με την αλήθεια του Ευαγγελίου, είπα στον Πέτρο μπροστά σε όλους».

Και πιο πάνω λέει: «Κατά πρόσωπο»· και εδώ, «Μπροστά σε όλους». Παρατηρήστε το αυτό, το ότι δηλαδή είπε: «Μπροστά σε όλους». «Εάν εσύ, που είσαι Ιουδαίος, ζεις ως εθνικός και όχι ως Ιουδαίος, γιατί εξαναγκάζεις τα έθνη να ιουδαΐζουν;». Ίσως επαινέσατε τον Παύλο για την παρρησία του, επειδή δεν δείλιασε μπροστά στο αξίωμα του προσώπου και, για χάρη της αλήθειας του Ευαγγελίου, δεν ντράπηκε τους παρευρισκομένους. Αλλά, ακόμη κι αν αυτό αποτελεί εγκώμιο για τον Παύλο, μεταβάλλεται σε δική μας ντροπή. Διότι τι σημασία έχει αν ο Παύλος έπραξε ορθά; Ο Πέτρος έπραξε εσφαλμένα, εφόσον δεν ορθοποδούσε. Ποιο είναι λοιπόν το όφελος για εμένα, όταν από το ζεύγος των ίππων το ένα άλογο χωλαίνει; Διότι ο λόγος μου τώρα δεν αφορά τον Παύλο, αλλά εκείνους που βρίσκονται εκτός. Γι' αυτό και σας παρακαλώ να προσέχετε. Διότι αυξάνω την κατηγορία και την καθιστώ μεγαλύτερη, προκειμένου να εντείνω τον ζήλο σας.

Γʹ. Επαινέσατε τον Παύλο; Ακούστε, λοιπόν, πώς τα λεγόμενα αποτελούν κατηγορία εναντίον του Παύλου, εάν δεν αναζητήσουμε το κρυμμένο στα λόγια νόημα. Τι λες, Παύλε; Επιτίμησες τον Πέτρο, όταν τον είδες να μην ορθοποδεί σύμφωνα με την αλήθεια του Ευαγγελίου;

ιζʹ. Αυτό συνέβη και στην περίπτωση του Παύλου και του Πέτρου. Διότι οι Ιουδαίοι είχαν κάποιες ελλείψεις. Ποιες ακριβώς ήταν αυτές; Το να αποκοπούν παντελώς από τον Ιουδαϊσμό. Ο Πέτρος ήθελε να απαιτήσει την κάλυψη αυτών των ελλείψεων με μεγαλύτερη σφοδρότητα, και να εισπράξει από αυτούς την πίστη καθαρή. Θέλοντας λοιπόν να λάβει μεγαλύτερο δικαίωμα και αφορμή για μια τέτοια απαίτηση, προετοιμάζει τον Παύλο να του κάνει υπερβολική επιτίμηση και επίπληξη, ώστε αυτή η προσποιητή επιτίμηση να του παράσχει δίκαιη αφορμή και πρόφαση για να μιλήσει με παρρησία εναντίον τους. Γι' αυτό και αρχίζοντας λέει: «Του εναντιώθηκα κατά πρόσωπο»· και εδώ πάλι: «Είπα στον Πέτρο μπροστά σε όλους». Διότι, αν ήθελε να διορθώσει τον Απόστολο, θα το είχε κάνει κατ' ιδίαν· επειδή όμως δεν ήταν αυτός ο σκοπός του (καθώς γνώριζε το σκεπτικό με το οποίο έκανε όλα αυτά), αλλά επιδίωκε να στηρίξει εκείνους που για πολύ καιρό χώλαιναν στην πίστη, γι' αυτό κάνει την επιτίμηση μπροστά σε όλους. Ο δε Πέτρος το ανέχεται, σιωπά και δεν φέρνει αντίρρηση. Γνώριζε άλλωστε τον σκοπό για τον οποίο ο Παύλος τον επιτιμούσε· και ο Πέτρος κατόρθωσε τα πάντα με τη σιωπή του. Διότι η δική του σιωπή αποτέλεσε διδασκαλία για τους Ιουδαίους, ώστε να μην δεσμεύονται πλέον από τις διατάξεις του Νόμου.

Διότι δεν θα σιωπούσε ο διδάσκαλος, λέγει, εάν δεν εγνώριζε ότι δικαίως τον επιτιμούσε ο Παύλος. Αλλά, εάν θέλετε, ας ακούσουμε και αυτήν την ίδια την επιτίμηση. «Είπα στον Πέτρο ενώπιον όλων», λέγει, «Εάν εσύ, που είσαι Ιουδαίος, ζεις ως εθνικός». Πρόσεξε τη σύνεση· δεν του είπε, «Κακώς πράττεις και ζεις ιουδαϊκώς», αλλά ελέγχει την προηγούμενη διαγωγή του, ώστε να μη φανεί ότι η προτροπή και η συμβουλή προέρχεται από τη γνώμη του Παύλου, αλλά ότι εισάγεται από την κρίση του ίδιου του Πέτρου που είχε ήδη διαμορφωθεί. Διότι, εάν βέβαια είχε πει, «Κακώς πράττεις που τηρείς τον νόμο», θα τον είχαν επιτιμήσει οι μαθητές του Πέτρου· τώρα όμως, ακούγοντας ότι αυτή η προτροπή και η διόρθωση δεν ήταν γνώμη του Παύλου, αλλά ότι ο ίδιος ο Πέτρος έτσι ζούσε και αυτά τα δόγματα είχε στην ψυχή του, ησύχαζαν θέλοντας και μη. Γι' αυτόν τον λόγο ούτε ο Πέτρος εισηγείται τη γνώμη του, αλλά ανέχεται να ελέγχεται από άλλον, δηλαδή από τον Παύλο, και σιωπά, ώστε να γίνει ευπρόσδεκτη η διδασκαλία.

ιηʹ. Και όχι μόνο από αυτό μπορεί κανείς να διακρίνει τη σύνεση του Παύλου, αλλά και από όσα αναφέρει στη συνέχεια. Διότι δεν είπε: «Εάν εσύ, που είσαι Ιουδαίος, ζούσες σαν εθνικός και όχι ιουδαϊκά», αλλά ότι «Ζεις»· ώστε και τώρα έχεις το ίδιο φρόνημα. Και εκείνο που είναι γεμάτο από πολλή σύνεση είναι αυτό που ακολουθεί. Διότι, αφού είπε, «Ζεις σαν εθνικός, αν και είσαι Ιουδαίος», δεν πρόσθεσε: «Γιατί αναγκάζεις τους Ιουδαίους να ιουδαΐζουν;», αλλά πώς διατύπωσε τον λόγο; «Γιατί», λέγει, «αναγκάζεις τα έθνη να ιουδαΐζουν;», ώστε, δίνοντας την εντύπωση ότι υπερασπίζεται τους δικούς του μαθητές και με το πρόσχημα της φροντίδας για τους εθνικούς, να πείσει τους Ιουδαίους να απομακρυνθούν από την παλαιά συνήθεια. Διότι το ότι οι κατηγορίες είναι εικονικές, είναι φανερό από τα ίδια τα λεγόμενα. Επειδή, αφού είπε πιο πάνω: «Συμπαρασύρθηκαν μαζί του και οι υπόλοιποι Ιουδαίοι», εδώ λέει: «Γιατί αναγκάζεις τα έθνη να ιουδαΐζουν;».

Και όμως έπρεπε να πει: «Γιατί αναγκάζεις τους Ιουδαίους να ιουδαΐζουν;» Διότι εκείνοι που παρασύρθηκαν δεν προέρχονταν από τα έθνη, αλλά ήταν Ιουδαίοι. Αλλά αν έλεγε αυτό, ο λόγος του θα φαινόταν σκληρός και καθόλου ταιριαστός στον ίδιον· διότι αυτός ήταν δάσκαλος των εθνών. Τώρα όμως, με το πρόσχημα της φροντίδας για τους δικούς του μαθητές, καθιστά την επίπληξη απρόσβλητη και ελεύθερη. Και για να μάθετε ότι τα λεγόμενα δεν αποτελούσαν επίπληξη εναντίον του Πέτρου, αλλά προτροπή και διδασκαλία προς τους Ιουδαίους υπό τη μορφή της επιπλήξεως εναντίον του Πέτρου, άκουσε τα εξής: «Εμείς είμαστε εκ φύσεως Ιουδαίοι και όχι αμαρτωλοί προερχόμενοι από τα έθνη». Διότι αυτά πλέον είναι λόγια κάποιου που διδάσκει, και δεν στρέφει πια το παν γύρω από τον Πέτρο, αλλά καθιστά τον λόγο κοινό για όλους. Επειδή, αν παρενέβαινε εξ αρχής ως διδάσκαλος, δεν θα τον ανέχονταν οι Ιουδαίοι. Τώρα όμως, κάνοντας την αρχή με επίπληξη, και δίνοντας την εντύπωση ότι επικρίνει δίκαια τον Πέτρο, επειδή παρασύρει τους προερχόμενους από τα έθνη προς την τήρηση των διατάξεων του Νόμου, προχωρεί στη συνέχεια άφοβα σε προτροπή και συμβουλή, σαν να τον οδηγεί σε αυτό η ίδια η λογική ακολουθία. Διότι, προκειμένου να μην νομίσει κάποιος που ακούει το «Αναγκάζεις τα έθνη να ιουδαΐζουν» ότι μόνο σε εκείνους δεν επιτρέπεται να ιουδαΐζουν, ενώ στους Ιουδαίους επιτρέπεται, στρέφει τον λόγο στους ίδιους τους διδασκάλους. Τι μιλώ, λέει, για τα έθνη ή για τους υπόλοιπους Ιουδαίους; Αλλά και εμείς οι διδάσκαλοι, εμείς οι απόστολοι.

Κ΄. Βλέπεις πώς παντού στηρίζεται στην κρίση του Πέτρου και αποκαλύπτει την προηγούμενη συμπεριφορά του; Ώστε να φαίνεται ότι οι Ιουδαίοι αποδέχονται την προτροπή όχι από τα λόγια του Παύλου, αλλά από τη γνώμη του Πέτρου ή από όσα εκείνος απέδειξε μέσω των πράξεών του; Για τον λόγο αυτόν λέει: «επειδή φοβόταν αυτούς που προέρχονταν από την περιτομή», και «ότι ήταν κατακριτέος», και «ότι δεν ορθοποδεί σύμφωνα με την αλήθεια του Ευαγγελίου». Δεν είχαν όμως έτσι τα πράγματα, μη γένοιτο! Διότι αυτό το έχουμε αποδείξει με πολλά επιχειρήματα. Αντιθέτως, όπως ακριβώς τότε επέπληττε ο Παύλος, και ο Πέτρος ακούγοντάς τα σιωπούσε, ώστε να μην ανατρέψει την οικονομία του Παύλου, και καταδεχόταν να λάβει την επίπληξη σαν να μην είχε πράξει ορθά, προκειμένου αυτό να χρησιμεύσει στον ίδιο ως δικαιολογία απέναντι στους μαθητές, έτσι λοιπόν και αυτός τώρα, με την ίδια πρόθεση με την οποία επέπληξε τον Πέτρο, γράφει αυτά ακριβώς που έγραψε προς τους Γαλάτες.

Διότι, εάν τότε το να επιπληχθεί ο Πέτρος και να σιωπήσει ήταν ωφέλιμο στους Ιουδαίους, πολύ περισσότερο θα ήταν ωφέλιμο και τώρα το να λεχθούν αυτά γι' αυτόν σε όσους από τους Γαλάτες είχαν διαφθαρεί πνευματικά. Διότι, όπως ακριβώς όσοι διέμεναν τότε στην Αντιόχεια, βλέποντας τον Πέτρο να επιπλήττεται με υπερβολική αυστηρότητα και να σιωπά, διορθώνονταν μέσω της κατηγορίας κατά του διδασκάλου και της σιωπής του· έτσι και τώρα οι Γαλάτες, που νοσούσαν ως προς τα ιουδαϊκά έθιμα, ακούγοντας τον Παύλο να λέει αυτά γι' αυτόν, δηλαδή ότι ήταν κατακριτέος και ότι δεν ορθοποδούσε σύμφωνα με την αλήθεια του Ευαγγελίου, και ότι, αφού επιπλήχθηκε για αυτά, σιώπησε, λάμβαναν τη μέγιστη διδασκαλία από αυτήν την κατηγορία, ώστε να μην προσκολλώνται πλέον στα ιουδαϊκά έθιμα. Γι' αυτόν τον λόγο, ο Παύλος και τότε τον επέπληξε, αλλά και τώρα μνημονεύει την επίπληξη που είχε γίνει τότε· και όχι λιγότερο πρέπει εξαιτίας αυτού να θαυμάσουμε τον Πέτρο, ο οποίος αποδέχθηκε όλα όσα ελέχθησαν.

Όταν κατέβηκε στην Αντιόχεια, συνέτρωγε χωρίς διακρίσεις με εκείνους από τα έθνη που είχαν πιστέψει στον Κύριο. Έπειτα, όταν κατέβηκαν κάποιοι από τα Ιεροσόλυμα, φοβήθηκε μήπως τους σκανδαλίσει, και χώρισε τον εαυτό του από εκείνους, με τους οποίους προηγουμένως συνέτρωγε. Αλλά ο Παύλος ενήργησε με κάποια οικονομία μαζί του, επιπλήττοντάς τον μπροστά σε όλους, επειδή εξανάγκαζε τα έθνη να ιουδαΐζουν, ώστε, καθώς ο δάσκαλος άκουγε αυτά και σιωπούσε, εκείνοι μέσω της επίπληξης του ίδιου του δασκάλου να μάθουν ότι δεν πρέπει να τηρούν τα ιουδαϊκά έθιμα. Και όλο αυτό το ζήτημα ήταν οικονομία, που προήλθε από τη σύνεση και των δύο για την ωφέλεια των μαθητών, ώστε, ακόμη κι αν λέει ότι ο Πέτρος υποκρινόταν, ακόμη κι αν δεν ορθοποδούσε, να θεωρήσουμε αυτά τα λόγια ως οικονομία της ανάγκης για την ωφέλεια τους. «Διότι ήταν κατακριτέος. Επειδή, πριν έλθουν κάποιοι από τον Ιάκωβο, συνέτρωγε με τους εθνικούς· όταν όμως ήλθαν, υποχωρούσε και αποχώριζε τον εαυτό του.» Δηλαδή, από αυτούς που κατέβηκαν από τα Ιεροσόλυμα. «Επειδή φοβόταν αυτούς που προέρχονταν από την περιτομή.» Για να μην τους σκανδαλίσει, δηλαδή, μήπως και πάθει κάτι δεινό από αυτούς. «Και μαζί του συνυποκρίθηκαν και οι υπόλοιποι Ιουδαίοι, ώστε και ο Βαρνάβας συμπαρασύρθηκε από την υπόκρισή τους.» Ονομάζει «υπόκριση» την τήρηση του νόμου, διδάσκοντας ότι πρέπει να αποχωρίζονται από αυτήν. «Αλλά όταν είδα ότι δεν ορθοποδούν σύμφωνα με την αλήθεια του Ευαγγελίου, είπα στον Πέτρο μπροστά σε όλους.» Δηλαδή, το ότι δεν εγκατέλειπαν εντελώς την παράδοση του νόμου.

Όπως δε έχουμε ήδη πει, διαμορφώνει τα λόγια του σύμφωνα με την ανάγκη της οικονομίας· διότι οικονομία ήταν όλο αυτό που συνέβαινε, και η επίπληξη του Παύλου, και η σιωπή και η συγκατάθεση του Πέτρου. Διότι ένα πράγμα επιδίωκαν και οι δύο, να κάνουν αυτούς που πίστευαν στον Χριστό να σταματήσουν να τηρούν τον νόμο. «Εάν εσύ, που είσαι Ιουδαίος, ζεις εθνικώς και όχι ιουδαϊκώς.» Δηλαδή, δεν εφαρμόζεις τις διατάξεις του νόμου, αλλά, όπως ακριβώς εκείνοι από τα έθνη που πίστεψαν, δεν τηρείς πλέον ούτε τις Νουμηνίες ούτε τα Σάββατα. «Πώς αναγκάζεις τα έθνη να ιουδαΐζουν;» Και από αυτό αποδεικνύεται η οικονομία του ζητήματος.

Καλός είναι ο νόμος, σαν λυχνάρι που φέγγει σε σκοτεινό τόπο, αλλά μέχρι να ξημερώσει η ημέρα· ήδη όμως ανέτειλε ο αυγερινός στις καρδιές μας και το ζωντανό νερό της θεογνωσίας σκέπασε τις θάλασσες των εθνών και όλοι γνωρίσαμε τον Κύριο. «Τα παλαιά παρήλθαν, ιδού τα πάντα έγιναν καινούργια.» Λέει λοιπόν ο θείος απόστολος προς τον Πέτρο, την ύψιστη κορυφή των αποστόλων: «Εάν εσύ, που είσαι Ιουδαίος, ζεις σαν εθνικός και όχι σαν Ιουδαίος, πώς αναγκάζεις τα έθνη να ιουδαΐζουν;», και προς τους Γαλάτες γράφει: «Διαμαρτύρομαι σε κάθε άνθρωπο που περιτέμνεται, ότι είναι οφειλέτης να τηρήσει ολόκληρο τον νόμο.» Παλαιότερα, λοιπόν, όταν δεν γνωρίζαμε τον Θεό, ήμασταν δούλοι σε εκείνους που εκ φύσεως δεν είναι θεοί, τώρα όμως που γνωρίσαμε τον Θεό, ή μάλλον που γνωριστήκαμε από τον Θεό, πώς επιστρέφουμε και πάλι στα ασθενή και φτωχά στοιχεία; Είδα την ανθρώπινη μορφή του Θεού, «και σώθηκε η ψυχή μου.» Αντικρίζω την εικόνα του Θεού, όπως την είδε ο Ιακώβ, έστω και με διαφορετικό τρόπο· διότι εκείνος μεν είδε την άυλη, που προμήνυε αυτό που επρόκειτο να γίνει με τα άυλα μάτια του νου, εγώ όμως έχω την αναζωπύρωση της μνήμης Εκείνου που φανερώθηκε με σάρκα. Η σκιά των αποστόλων, καθώς και τα σουδάρια και τα σιμικίνθια απομάκρυναν ασθένειες, εκδίωκαν δαίμονες· και πώς η σκιά και η εικόνα των αγίων δεν θα δοξαστεί; Ή κατάργησε την προσκύνηση κάθε ύλης ή μην καινοτομείς «ούτε να μετακινείς τα αιώνια όρια, τα οποία έθεσαν οι πατέρες σου.» Δεν παρέδωσαν την εκκλησιαστική θεσμοθεσία μόνο με γραπτά κείμενα, αλλά και με ορισμένες άγραφες παραδόσεις.

Ήλθαν δε σε ρήξη, ο μεν Παύλος αντιστεκόμενος κατά πρόσωπο στον Πέτρο, όταν εκείνος υποκρίθηκε ως προς τον διαχωρισμό του από τους απερίτμητους, και έχοντας ταχθεί αντίθετα προς όλους όσοι, όπως ο ίδιος λέει, δεν ορθοποδούσαν· ο δε Μάρκος επειδή άφησε για λίγο τον Παύλο και δεν τον ακολούθησε στο κήρυγμα, και όταν επέστρεψε δεν έγινε δεκτός, γεγονός εξαιτίας του οποίου προκλήθηκε και παροξυσμός μεταξύ του Παύλου και του Βαρνάβα· επομένως, το Πνεύμα δεν βρίσκεται εξίσου ούτε με τον ίδιο τρόπο στον Χριστό και στους Αποστόλους. Άρα, δεν θα μπορούσαν να ονομαστούν κυριολεκτικά «χριστοί» εκείνοι οι οποίοι ούτε από την πρώτη, όπως λέγεται, αρχή, ούτε έπειτα ενώθηκαν ουσιωδώς και αχωρίστως με ολόκληρο το χρίσμα, αλλά ένας είναι αυτός, «ένας Κύριος Ιησούς Χριστός», όπως θα συμφωνούσαμε και εμείς με τον Παύλο· ενώ οι υπόλοιποι, ως μερικοί μέτοχοι του χρίσματος και του Χριστού, θα ονομαστούν μάλλον χριστιανοί, λαμβάνοντας το όνομα παραγώγως από τον Χριστό· αυτό ακριβώς το νέο και θεοδώρητο όνομα, το οποίο ο Κύριος μετέδωσε άφθονα σε όλους μας.

Γαλ 2,8—14 〈Διότι εκείνος που ενήργησε στον Πέτρο για την αποστολή.〉 Αν έλεγε ο Παύλος ότι ο Πέτρος και οι συνοδοί του εφάρμοζαν την περιτομή κατ' οικονομίαν, θα φαινόταν ότι και ο ίδιος την επιτρέπει, και έτσι θα φαινόταν μάλλον να συμπορεύεται με όσα είχε καθήκον να πολεμά. Διότι θα του έλεγαν: «Αν ο Πέτρος καλά κάνει και την επιτρέπει, γιατί δεν το κάνεις και εσύ; Και γιατί επικρίνεις με δριμύτητα αυτό που ονομάζεις οικονομία; Άφησέ το να εφαρμόζεται και μην το επιτιμάς· και ονόμαζέ το όπως σου αρέσει, είτε οικονομία είτε δόγμα και ακρίβεια». Αυτά θα σκέφτονταν και θα έλεγαν στον Παύλο, αν δήλωνε ότι οι περί τον Πέτρο αποδέχονταν την περιτομή κατ' οικονομίαν. Διότι μια ψυχή που έχει κυριευθεί από μια ιδέα, αρπάζοντας ακόμη και μια μικρή και τυχαία αφορμή, προσκολλάται και περιπλέκεται σε αυτήν ακόμη περισσότερο. Γι' αυτό με πάρα πολλή σοφία ο Παύλος αποσιωπά εντελώς το θέμα της οικονομίας, κατακρίνει δριμύτατα την πράξη, και ελέγχει αυτούς που την επέτρεψαν δήθεν ως παραβάτες του νόμου, ώστε με τη σφοδρότητα της επίπληξης προς εκείνους να εκφοβίσει και να διορθώσει αυτούς που πραγματικά παρανομούσαν. Γι' αυτό και δεν διστάζει να τους αποκαλεί 〈έχοντες κύρος〉 και 〈κατακριτέους〉 και 〈υποκριτές〉 και 〈μη βαδίζοντες ορθά〉, προκειμένου μόνο να κατοχυρώσει το κήρυγμα του Χριστού. Τόσο θάρρος είχαν μεταξύ τους για χάρη του κηρύγματος, και με τόσο ισχυρό δεσμό ενώνονταν, ώστε, αν υπήρχε ανάγκη, ανάλογα με την περίσταση, να ενισχυθεί ο λόγος του κηρύγματος μέσω της αμοιβαίας επίκρισής τους, δεν απέφευγαν ούτε αυτό.