Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΓΑΛΑΤΑΣ 2:15

Διότι κανείς δεν δικαιώνεται μέσω του νόμου, σύμφωνα με τα λόγια του θεσπέσιου Παύλου. Γράφει, λοιπόν, και λέει τόσο για τον εαυτό του όσο και για τους άλλους αποστόλους, δηλαδή για όσους από τους περιτμημένους πίστεψαν: «Εμείς είμαστε εκ φύσεως Ιουδαίοι και όχι αμαρτωλοί από τα έθνη. Γνωρίζοντας όμως ότι ο άνθρωπος δεν δικαιώνεται από τα έργα του νόμου, παρά μόνο μέσω της πίστεως στον Ιησού Χριστό, και εμείς πιστέψαμε στον Χριστό Ιησού, για να δικαιωθούμε μέσω αυτού.» Μη νομίσεις, λοιπόν, λέει, ότι θα μπορέσεις ποτέ να αναδείξεις τον εαυτό σου ελεύθερο από τα εγκλήματα της φαυλότητας μέσω θυσιών και καπνών. Αλλά μάλλον να γνωρίζεις ότι εγώ είμαι αυτός που εξαλείφει τις ανομίες σου και δεν πρόκειται να τις θυμηθώ ξανά.

Διότι κανείς από τους Ιουδαίους δεν υπήρξε τόσο τέλειος, ώστε να μην υποπέσει σε κανένα σφάλμα· «διότι όλοι αμάρτησαν και στερούνται τη δόξα του Θεού, και δικαιώνονται δωρεάν με τη δική Του χάρη». Το ότι δε είναι ανώφελη αυτή η προσπάθεια ακόμη και για εκείνους που έχουν φτάσει στην τελειότητα κατά τον νόμο, εάν δεν προσλάβουν τη χάρη διά του Χριστού, το αποδεικνύει πολύ καλά γράφοντας σε κάποιους ο πάνσοφος Παύλος, ότι θεώρησε σκύβαλα όλα τα του νόμου, για να κερδίσει τον Χριστό και να βρεθεί ενωμένος με Αυτόν, έχοντας όχι τη δική του δικαιοσύνη, δηλαδή αυτήν που προέρχεται από τον νόμο, αλλά αυτήν που αποκτάται διά της πίστεως στον Ιησού Χριστό. Κατηγορεί δε τους Ιουδαίους για ανοησία, λέγοντας τα εξής: «Επειδή αγνοούσαν τη δικαιοσύνη του Θεού και ζητούσαν να εγκαθιδρύσουν τη δική τους, δεν υποτάχθηκαν στη δικαιοσύνη του Θεού. Διότι το τέλος του νόμου είναι ο Χριστός, για τη δικαίωση καθενός που πιστεύει». Είπε δε πάλι: «Εμείς που είμαστε εκ φύσεως Ιουδαίοι και όχι αμαρτωλοί από τα έθνη, επειδή γνωρίζουμε ότι δεν δικαιώνεται ο άνθρωπος από τα έργα του νόμου, παρά μόνο διά της πίστεως στον Ιησού Χριστό, πιστέψαμε και εμείς στον Χριστό». Έγινε δε γι' αυτόν τον λόγο κατάρα ο Χριστός, για να ελευθερώσει από την κατάρα του νόμου όσους βρίσκονταν υπό αυτήν· διότι έχει γραφτεί ότι, «Επικατάρατος είναι καθένας που δεν εμμένει σε όλα τα γραμμένα στον νόμο του βιβλίου αυτού, ώστε να τα πράξει.» <Και θα οικοδομήσουν οικίες, και οι ίδιοι θα κατοικήσουν σε αυτές· και θα φυτέψουν αμπελώνες, και οι ίδιοι θα φάνε τον καρπό τους.>

Γι' αυτό λοιπόν και ο θεσπέσιος Παύλος λέει ότι αυτή δεν είναι άμεμπτη ως τύπος της δεύτερης, δηλαδή της εν Χριστώ, η οποία εισάγεται μέσω των ευαγγελικών θεσπισμάτων και είναι τελειότατη. Αυτή τη δικαιοσύνη, λοιπόν, όσοι την επιθυμούν ας αγαλλιάσουν, λέει, και ας ευφρανθούν. <Αυτοί που θέλουν την ειρήνη του δούλου του.> (B f. 120 b) Αν κάποιοι από το αίμα του Ισραήλ τιμούσαν την ειρήνη με αυτόν, αυτοί εγκαταλείποντας τους τύπους και τις σκιές του νόμου, μετέβησαν στην αλήθεια, η οποία είναι η δικαιοσύνη. Αυτό διδάσκει ο ιερότατος Παύλος λέγοντας: «Εμείς, που είμαστε εκ φύσεως Ιουδαίοι και όχι αμαρτωλοί από τα έθνη, γνωρίζοντας ότι ο άνθρωπος δεν δικαιώνεται από τα έργα του νόμου, παρά μόνο μέσω της πίστης στον Ιησού Χριστό, πιστέψαμε και εμείς στον Χριστό Ιησού, για να δικαιωθούμε εν αυτώ.» Αν πάλι ως κληθέντες μέσω της πίστης νοούνται τυχόν αυτοί από τα έθνη, και αυτοί βεβαίως ασπάστηκαν την ειρήνη, λέει, με τον Κύριό μας Ιησού Χριστό, υπερπηδώντας την απάτη που τους χώριζε από αυτόν και καταλύοντας την έχθρα, και βγάζοντας από τη μέση αυτό που παρεμβαλλόταν, στους οποίους και ο πάνσοφος Παύλος απευθύνθηκε λέγοντας: «Έχοντας δικαιωθεί λοιπόν εκ πίστεως.»

Είπε λοιπόν στους αγίους αποστόλους: «Αλήθεια σας λέω, εάν η δικαιοσύνη σας δεν ξεπεράσει αυτήν των Γραμματέων και των Φαρισαίων, δεν πρόκειται να εισέλθετε στη βασιλεία του Θεού των ουρανών.» Γράφει δε και ο πάνσοφος Παύλος: «Ότι δε μέσω του νόμου κανείς δεν δικαιώνεται ενώπιον του Θεού, είναι φανερό.» Και πάλι, «Εμείς είμαστε εκ φύσεως Ιουδαίοι, και όχι αμαρτωλοί από τα έθνη. Γνωρίζοντας όμως ότι ο άνθρωπος δεν δικαιώνεται από τα έργα του νόμου, παρά μόνο μέσω της πίστης στον Ιησού Χριστό, και εμείς πιστέψαμε στον Χριστό, για να δικαιωθούμε μέσω αυτού.» βʹ. Και ως προς αυτό ίσως θα πεις: Εάν δεν υπήρχε απολύτως καμία ωφέλεια από τον νόμο, εάν για όσους είναι μπλεγμένοι στις αμαρτίες ήταν εντελώς ανώφελη για την κάθαρσή τους η προσήλωση στο αρχαίο γράμμα, γιατί δόθηκε εξ αρχής; Προς αυτά λοιπόν απαντάμε, ότι ο γραπτός νόμος παραδόθηκε μέσω αγγέλων με τη μεσολάβηση του Μωυσή. Ήταν δε εικόνα της αλήθειας και σαν μια μορφή ευσέβειας που μέσω τύπων και σκιών οδηγούσε προς αυτήν. Γράφει λοιπόν ο ιερότατος Παύλος: «Ώστε ο νόμος έγινε παιδαγωγός μας για να μας οδηγήσει στον Χριστό.» Και αυτό ήταν επινόημα της άνωθεν σοφίας και απόδειξη της θεοπρεπούς τέχνης.

Θα μαρτυρήσει πάλι ο θεσπέσιος Παύλος, γράφοντας: «Διότι μέσω του νόμου έρχεται η επίγνωση της αμαρτίας, ενώ τώρα, χωρίς τον νόμο, έχει φανερωθεί η δικαιοσύνη του Θεού, για την οποία μαρτυρούν ο νόμος και οι προφήτες. Δικαιοσύνη του Θεού, που δίνεται μέσω της πίστης στον Ιησού Χριστό προς όλους εκείνους που πιστεύουν. Διότι δεν υπάρχει διάκριση. Επειδή όλοι αμάρτησαν και στερούνται τη δόξα του Θεού. Δικαιώνονται δωρεάν με τη χάρη του, μέσω της απολύτρωσης που προσφέρει ο Χριστός Ιησούς». Εξαιρετική βέβαια δόξα, η οποία ταιριάζει αποκλειστικά και ιδιαίτερα στη φύση που νοείται πέρα από κάθε κτιστό, είναι το να παραμένει απολύτως αναμάρτητη και εντελώς αλάνθαστη, ώστε να μη μπορεί με κανέναν τρόπο να αποτύχει ως προς το πρέπον. Από αυτήν τη δόξα εμείς υστερούμε, δηλαδή τη στερούμαστε, σύμφωνα με τη φωνή του σοφότατου Παύλου, αφού δεν είναι ασυνήθιστο για εμάς να υποκύπτουμε στις παγίδες της αμαρτίας και, παρασυρόμενοι από τις ροπές προς τη φαυλότητα, να κατρακυλάμε προς τα αισχρότερα. Αλλά, όπως λέει η ιερή Γραφή, «Όπου επλεόνασε η αμαρτία, εκεί υπερπερίσσευσε η χάρη». Αυτήν ακριβώς τη χάρη θα διαπιστώσει κανείς ότι διψούσαν όσοι αγνοούσαν το μυστήριο της ενανθρωπήσεως του Μονογενούς. Γράφει λοιπόν ο νομομαθέστατος Παύλος: «Εμείς, που είμαστε εκ φύσεως Ιουδαίοι και όχι αμαρτωλοί προερχόμενοι από τα έθνη, γνωρίζοντας ότι ο άνθρωπος δεν δικαιώνεται από τα έργα του νόμου παρά μόνο μέσω της πίστης στον Ιησού Χριστό, πιστέψαμε κι εμείς στον Χριστό, για να δικαιωθούμε εν αυτώ». γ΄.

Πάλι, αν είχε πει: «Γιατί αναγκάζεις αυτούς που προέρχονται από τους Ιουδαίους να ιουδαΐζουν;», ο λόγος του θα γινόταν πιο σφοδρός· τώρα όμως, επειδή υπερασπίζεται όχι τους Ιουδαίους μαθητές αλλά αυτούς που προέρχονται από τα έθνη, με αυτόν τον τρόπο διορθώνει τους πρώτους. Διότι και οι επιπλήξεις, όταν δεν είναι υπερβολικά φορτικές, τότε κυρίως μπορούν να γίνουν εύκολα αποδεκτές. Άλλωστε, ούτε κανένας από όσους προέρχονταν από τα έθνη μπορούσε να κατηγορήσει τον Παύλο, εφόσον εκείνος μιλούσε υπέρ των Ιουδαίων. Όλο αυτό το κατόρθωσε ο Πέτρος μένοντας σιωπηλός και αποδεχόμενος την εντύπωση της υποκρισίας, προκειμένου να απαλλάξει τους Ιουδαίους από την αληθινή υποκρισία. Αρχικά, λοιπόν, έστρεψε τον λόγο στο πρόσωπο του Πέτρου λέγοντας: «Αν εσύ, που είσαι Ιουδαίος»· προχωρώντας όμως, γενικεύει τα λεγόμενα, και συμπεριλαμβάνοντας τον εαυτό του, λέει τα εξής: «Εμείς είμαστε εκ φύσεως Ιουδαίοι και όχι αμαρτωλοί προερχόμενοι από τα έθνη». Και όσα ειπώθηκαν αποτελούσαν μεν παραίνεση, αλλά έχουν περιβληθεί με το σχήμα της επίπληξης εξαιτίας όσων προέρχονταν από τους Ιουδαίους.

Διότι το ευαρεστήθηκαν, και είναι οφειλέτες τους. Και πάλι: Διότι, αν τα έθνη έγιναν κοινωνοί στα πνευματικά τους αγαθά, οφείλουν να τους υπηρετήσουν και στα υλικά. Πρόσεξε λοιπόν και εδώ πώς καταστέλλει τα φρονήματα των Ιουδαίων, αποδεικνύοντας το ένα μέσα από το άλλο. Και με αυθεντία χειρίζεται τον λόγο, λέγοντας: «Εμείς είμαστε εκ φύσεως Ιουδαίοι, και όχι αμαρτωλοί από τα έθνη». Τι σημαίνει όμως το «εκ φύσεως Ιουδαίοι»; Ότι δεν είμαστε προσήλυτοι, αλλά, αφού ανατραφήκαμε από τη μικρή μας ηλικία με τον Νόμο, εγκαταλείψαμε τον οικείο μας τρόπο ζωής και καταφύγαμε στην πίστη στον Χριστό.

Και όμως έπρεπε να πει: «Γιατί αναγκάζεις τους Ιουδαίους να ιουδαΐζουν;» Διότι εκείνοι που παρασύρθηκαν δεν προέρχονταν από τα έθνη, αλλά ήταν Ιουδαίοι. Αλλά αν έλεγε αυτό, ο λόγος του θα φαινόταν σκληρός και καθόλου ταιριαστός στον ίδιον· διότι αυτός ήταν δάσκαλος των εθνών. Τώρα όμως, με το πρόσχημα της φροντίδας για τους δικούς του μαθητές, καθιστά την επίπληξη απρόσβλητη και ελεύθερη. Και για να μάθετε ότι τα λεγόμενα δεν αποτελούσαν επίπληξη εναντίον του Πέτρου, αλλά προτροπή και διδασκαλία προς τους Ιουδαίους υπό τη μορφή της επιπλήξεως εναντίον του Πέτρου, άκουσε τα εξής: «Εμείς είμαστε εκ φύσεως Ιουδαίοι και όχι αμαρτωλοί προερχόμενοι από τα έθνη». Διότι αυτά πλέον είναι λόγια κάποιου που διδάσκει, και δεν στρέφει πια το παν γύρω από τον Πέτρο, αλλά καθιστά τον λόγο κοινό για όλους. Επειδή, αν παρενέβαινε εξ αρχής ως διδάσκαλος, δεν θα τον ανέχονταν οι Ιουδαίοι. Τώρα όμως, κάνοντας την αρχή με επίπληξη, και δίνοντας την εντύπωση ότι επικρίνει δίκαια τον Πέτρο, επειδή παρασύρει τους προερχόμενους από τα έθνη προς την τήρηση των διατάξεων του Νόμου, προχωρεί στη συνέχεια άφοβα σε προτροπή και συμβουλή, σαν να τον οδηγεί σε αυτό η ίδια η λογική ακολουθία. Διότι, προκειμένου να μην νομίσει κάποιος που ακούει το «Αναγκάζεις τα έθνη να ιουδαΐζουν» ότι μόνο σε εκείνους δεν επιτρέπεται να ιουδαΐζουν, ενώ στους Ιουδαίους επιτρέπεται, στρέφει τον λόγο στους ίδιους τους διδασκάλους. Τι μιλώ, λέει, για τα έθνη ή για τους υπόλοιπους Ιουδαίους; Αλλά και εμείς οι διδάσκαλοι, εμείς οι απόστολοι.

Διότι, αφού είπε: «Εμείς είμαστε εκ φύσεως Ιουδαίοι και όχι αμαρτωλοί από τα έθνη», παραθέτει και την εύλογη αιτία για την οποία απομακρύνθηκαν από τον Ιουδαϊσμό: «Γνωρίζοντας ότι δεν δικαιώνεται ο άνθρωπος από τα έργα του νόμου, παρά μόνο διά της πίστεως στον Ιησού Χριστό, και εμείς πιστέψαμε στον Χριστό Ιησού, για να δικαιωθούμε εκ της πίστεως στον Χριστό και όχι εκ των έργων του νόμου, διότι δεν δικαιώνεται ο άνθρωπος από τα έργα του νόμου, παρά μόνο διά της πίστεως στον Ιησού Χριστό».

Αν και εκείνος ούτε εξανάγκαζε, ούτε έπειθε τα έθνη να ιουδαΐζουν, ο Παύλος λέει ότι το έκανε αυτό, ώστε η επίπληξη προς τον Πέτρο να θεωρηθεί δικαιολογημένη, ως γενόμενη υπέρ των δικών του μαθητών. Εμμέσως δε, μέσα από ολόκληρη τη διήγηση, διαπαιδαγωγεί τους Γαλάτες να υποφέρουν εύκολα το βάρος της επίπληξης. Διότι, εάν ο Πέτρος, ο οποίος καταγόταν από τους Ιουδαίους και έπειθε άλλους να ιουδαΐζουν, επιπλήχθηκε και υπέμεινε την επίπληξη θεωρώντας την ορθή, πόσο μάλλον οι Γαλάτες, οι οποίοι προέρχονταν από τα έθνη, πίστεψαν στον Χριστό και πάλι υπέταξαν τους εαυτούς τους στη δουλεία του νόμου, οφείλουν, όταν επιπλήττονται, να δέχονται την επίπληξη. «Εμείς είμαστε εκ φύσεως Ιουδαίοι και όχι αμαρτωλοί προερχόμενοι από τα έθνη».