Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΓΑΛΑΤΑΣ 2:18

Πρόσεξε λοιπόν μήπως, αναπολώντας την παλαιά στοργή των κατά σάρκα γονέων σου και επιστρέφοντας στις μέριμνες τούτου του αιώνα, βρεθείς ακατάλληλος για τη βασιλεία των ουρανών, σύμφωνα με τον λόγο του Κυρίου. Πρόσεξε μήπως την υπερηφάνεια, την οποία στο ξεκίνημά σου καταπάτησας με τη θέρμη της ταπεινώσεως, την εγείρεις και πάλι εναντίον σου, όταν μάθεις το Ψαλτήρι ή κάτι από τη Γραφή, ή μήπως, σύμφωνα με τον λόγο του Αποστόλου, οικοδομώντας πάλι αυτά που γκρέμισες, αποδείξεις τον εαυτό σου παραβάτη· αλλά μάλλον, όπως ακριβώς άρχισες και ομολόγησας την ταπείνωση ενώπιον του Θεού και των αγγέλων, να τη διατηρήσεις μέχρι τέλους. Παρομοίως, φρόντισε να αυξήσεις την υπομονή την οποία επέδειξες στο μοναστήρι, καρτερώντας για πολλές ημέρες μπροστά στις πύλες και ικετεύοντας με δάκρυα. Διότι είναι όντως άθλιο, ενώ οφείλεις καθημερινά να επαυξάνεις την αρχική σου θέρμη και προκόπτοντας να αναβαίνεις προς την τελειότητα, εσύ να αφαιρείς από αυτήν και να καταπίπτεις προς τα κάτω.

Να μην αγαπάς τους οικείους σου περισσότερο από τον Κύριο. Διότι λέει: «Εκείνος που αγαπά πατέρα ή μητέρα ή αδελφούς περισσότερο από εμένα, δεν είναι άξιός μου». Και τι θέλει να πει η εντολή του Κυρίου; «Όποιος», λέει, «δεν σηκώνει τον σταυρό του και δεν με ακολουθεί, δεν μπορεί να είναι μαθητής μου». Εάν πέθανες μαζί με τον Χριστό απομακρυσμένος από τους κατά σάρκα συγγενείς σου, γιατί θέλεις πάλι να συναναστρέφεσαι με αυτούς; Εάν δε, εκείνα που γκρέμισες για τον Χριστό, τα χτίζεις πάλι για τους συγγενείς σου, καθιστάς τον εαυτό σου παραβάτη. Μην αναχωρήσεις, λοιπόν, από τον τόπο σου εξαιτίας κάποιας υποχρέωσης προς τους συγγενείς σου· διότι αναχωρώντας από τον τόπο σου, ίσως αναχωρήσεις και από τον τρόπο της ζωής σου. Μην είσαι οχλοχαρής, μήτε φιλόχωρος, μήτε φιλοπολίτης, αλλά να είσαι φιλέρημος, μένοντας πάντοτε εντός του εαυτού σου απερίσπαστα, θεωρώντας ως κύριο έργο σου την προσευχή και την ψαλμωδία. Ούτε να παραμελήσεις τα αναγνώσματα, και μάλιστα της Καινής Διαθήκης, επειδή από την Παλαιά Διαθήκη πολλές φορές προκαλείται βλάβη, όχι επειδή γράφτηκαν βλαβερά πράγματα, αλλά επειδή ο νους εκείνων που βλάπτονται είναι ασθενής. Διότι κάθε άρτος είναι θρεπτικός, αλλά στους ασθενείς είναι επιβλαβής. Έτσι λοιπόν «κάθε Γραφή είναι θεόπνευστη και ωφέλιμη», και τίποτε δεν είναι ακάθαρτο μέσω αυτής, παρά μόνο σε εκείνον που θεωρεί ότι κάτι είναι ακάθαρτο, για εκείνον είναι ακάθαρτο. «Όλα να τα δοκιμάζετε, το καλό να το κατέχετε, και από κάθε είδος πονηρού να απέχετε». Διότι «όλα επιτρέπονται, αλλά δεν συμφέρουν όλα».

Βλέπετε, αγαπητοί, σε πόσα κατορθώματα έγινε εμπόδιο η πολυκτημοσύνη, και δεν τον άφησε να γίνει ακόλουθος του Κυρίου, αλλά και αυτά που φαινόταν να κατορθώνει, η πολλή περιουσία τα αχρήστευσε. Γι' αυτό πάλι ο Κύριος έλεγε: Ευκολότερο είναι να περάσει καμήλα μέσα από την τρύπα της βελόνας, παρά πλούσιος να εισέλθει στη βασιλεία των ουρανών. Γιατί λοιπόν δεν αφαιρούμε από τον εαυτό μας αυτό το εμπόδιο, και να λάβουμε τον σταυρό μας, και να ακολουθήσουμε τον Σωτήρα, χωρίς να βλέπουμε προς τα πίσω, όπως η γυναίκα του Λωτ, η οποία στέκεται ως υπόδειγμα απιστίας, ως στήλη άλατος μέχρι σήμερα; Και ο Κύριος λέει: Κανείς που έβαλε το χέρι του στο άροτρο και βλέπει προς τα πίσω δεν είναι κατάλληλος για τη βασιλεία των ουρανών. Το να βλέπει κανείς προς τα πίσω δεν είναι τίποτε άλλο παρά το να στραφεί στα πράγματα του κόσμου, και αυτά που νομίσαμε ότι γκρεμίσαμε, χάριν της πρόσκαιρης ανάπαυσης τα οικοδομούμε, αποδεικνύοντας από παντού τους εαυτούς μας παραβάτες, όπως λέει ο απόστολος Παύλος: Διότι, εάν αυτά που γκρέμισα τα οικοδομώ πάλι, αποδεικνύω τον εαυτό μου παραβάτη. Τι νομίζουμε λοιπόν, ότι παραβαίνοντας τις εντολές του θα αξιωθούμε τη βασιλεία, και δεν θα καταδικαστούμε μάλλον στη γέεννα του πυρός;

Γι' αυτό, μοναχέ, μην αθετείς Εκείνον που σου δώρισε αυτή τη χάρη. Μην παρακούσεις αυτόν που σου λέει μέσω του Αποστόλου: μην αμελείς το χάρισμα που υπάρχει μέσα σου, το οποίο σου δόθηκε μέσω προφητείας με την επίθεση των χειρών του πρεσβυτερίου, για να μην καταστήσεις τον εαυτό σου παραβάτη, οικοδομώντας πάλι αυτά που γκρέμισες. Αλλά απόδωσε στον Κύριο τις υποσχέσεις σου, διότι είναι γραμμένο: καλύτερα να μην υποσχεθείς, παρά να υποσχεθείς και να μην εκπληρώσεις. Αγωνίσου, λοιπόν, να ολοκληρώσεις τον δρόμο σου νομίμως, ώστε να έχεις την παρρησία να λες μαζί με τον Απόστολο: Τον καλό αγώνα αγωνίστηκα, τον δρόμο ολοκλήρωσα, την πίστη τήρησα· τώρα πια, φυλάσσεται για μένα το στεφάνι της δικαιοσύνης, το οποίο θα μου αποδώσει ο Κύριος εκείνη την ημέρα, ο δίκαιος κριτής· και όχι μόνο σε εμένα, αλλά και σε όλους όσοι έχουν αγαπήσει την επιφάνειά του. Αμήν.

Έπειτα, επειδή μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα συγκροτήθηκε η Εκκλησία από τα έθνη μετά την έκπτωση του θεοσεβούς πολιτεύματος των Ιουδαίων, προσθέτει στη συνέχεια: «και γρήγορα θα ανοικοδομηθείς από εκείνους που σε γκρέμισαν»· διότι, όπως ακριβώς οι Ιουδαίοι έγιναν αίτιοι της κατεδάφισής της, έτσι πάλι από αυτούς προήλθαν οι εργάτες της νέας οικοδομής, δηλαδή οι απόστολοι του Σωτήρα μας, οι μαθητές και οι ευαγγελιστές, μέσω των οποίων ανοικοδομήθηκε η Εκκλησία του Θεού από τα έθνη. Και οι ίδιοι αυτοί, αφού κατέλυσαν την ιουδαϊκή εθελοθρησκεία, όπως διδάσκει ο Παύλος λέγοντας: «διότι, εάν εκείνα που γκρέμισα τα οικοδομώ πάλι», συγκρότησαν τη νέα Σιών σύμφωνα με το ευαγγελικό πολίτευμα. Στη συνέχεια όμως υποδηλώνονται άλλοι, εκτός από αυτούς, «εκείνοι που ερήμωσαν» μεν τη Σιών, χωρίς όμως να την ανοικοδομήσουν, για τους οποίους έχει ειπωθεί: «και εκείνοι που σε ερήμωσαν θα εξέλθουν από εσένα». Είναι δε αξιοθαύμαστο πώς, εκτός από το πνευματικό νόημα, ο λόγος εκπληρώθηκε και ιστορικά, καθώς ολόκληρο το ιουδαϊκό έθνος, μετά τη συγκρότηση της Εκκλησίας από τα έθνη, αποβλήθηκε από την αισθητή πόλη που βρίσκεται στην Παλαιστίνη, πέραν της εκπτώσεώς του από το θεοσεβές πολίτευμα. Μετά από αυτά προσωποποιεί, εισάγοντας σαν κάποια «νύμφη» που κοσμείται από το πλήθος των τέκνων της, και την προσφωνεί λέγοντας: «Σήκωσε τα μάτια σου ολόγυρα και δες τους όλους, ιδού συγκεντρώθηκαν και ήλθαν σε σένα· ζω εγώ, λέγει ο Κύριος, διότι όλους αυτούς θα τους ενδυθείς σαν στολίδι».

Έτσι, αποδεικνύει πραγματικά τον εαυτό του ως αναιρετή και παραβάτη του Τόμου, οικοδομώντας ύστερα κακώς αυτά που προηγουμένως κατέλυσε καλώς και λύνοντας μόνος του αβασάνιστα αυτά που, μαζί με ολόκληρη την Εκκλησία και με φιλαλήθη κρίση, έδεσε αδιάλυτα. Επίσης, λέγοντας εδώ ότι δίνει σε όλους την ευκαιρία να μας κατηγορούν, χωρίς ωστόσο δικά του συγγράμματα, αφού πήρε και κράτησε κοντά του τα συγγράμματα των κατηγόρων μας εναντίον μας, τα έχει συνενώσει με τα δικά του και επιδεικνύεται με αυτά περισσότερο από ό,τι οι Πελοπίδες με το ελεφαντοστό σύμφωνα με τον μύθο. Καθημερινά τα υποδεικνύει σε όσους τον πλησιάζουν και φιλοτιμείται να τα αναλύει ενώπιόν τους, τα στέλνει στους απόντες και απαιτεί να τα διαβάσουν, και παρακινεί τους πιο λογίους να προσθέσουν και από μόνοι τους παρόμοια πράγματα. Και αυτά, ποια σπουδή και ποια πρόθεση άραγε έχουν; Να συγχωνεύουν αθέως ή να διχοτομούν ακόμη πιο αθέως τη μία Θεότητα σε κτιστά και άκτιστα και να αποκαλούν πολυθεϊστές αυτούς που δεν πράττουν έτσι, επειδή φρονούν ότι ο Θεός είναι άκτιστος και κατά την ουσία και κατά την ενέργεια, έστω κι αν κατά τη μία είναι με κάποιον τρόπο ρητός και καταληπτός, ενώ κατά την άλλη υπερβαίνει κάθε ονομασία και κατάληψη.

Διότι, εάν αυτά που κατέλυσα τα οικοδομώ και πάλι, αποδεικνύω τον εαυτό μου παραβάτη. Παρατήρησε τη σύνεση του Παύλου. Εκείνοι βέβαια ήθελαν να αποδείξουν ότι όποιος δεν τηρεί τον νόμο είναι παραβάτης· αυτός όμως αντέστρεψε το επιχείρημα στο αντίθετο, αποδεικνύοντας ότι όποιος τηρεί τον νόμο είναι παραβάτης, όχι της πίστεως, αλλά και αυτού του ίδιου του νόμου. Διότι λέγοντας «αυτά που κατέλυσα, αυτά πάλι οικοδομώ», εννοεί τον νόμο. Αυτό δε που λέει, σημαίνει το εξής: έχει παύσει πλέον να ισχύει ο νόμος, και αυτό εμείς το ομολογήσαμε, διότι, αφού τον εγκαταλείψαμε, καταφύγαμε στη σωτηρία που προέρχεται από την πίστη.

Αυτό που λέει είναι το εξής: Η πίστη δικαιώνει, και παραγγέλλει να απομακρυνθούμε από τα ιουδαϊκά έθιμα, εφόσον πλέον έχουν πάψει να ισχύουν. Εάν όμως ο νόμος εξακολουθεί να ισχύει και είναι κύριος, και εκείνος που τον εγκατέλειψε καταδικάζεται για παράβαση, τότε θα βρεθεί ο Χριστός, ο οποίος μας έδωσε την εντολή να τον εγκαταλείψουμε, να έχει γίνει ο αίτιος της παράβασής μας, και όχι μόνο να μην μας έχει απαλλάξει από την αμαρτία, αλλά να μας έχει ρίξει κιόλας σε αυτήν. Διότι, εάν εξαιτίας της πίστης εγκαταλείψαμε τον νόμο, και η εγκατάλειψη του νόμου είναι αμαρτία, τότε η πίστη, εξαιτίας της οποίας εγκαταλείψαμε τον νόμο, έγινε η αιτία της αμαρτίας μας. Και επειδή, λοιπόν, οδήγησε τον συλλογισμό σε άτοπο, δεν χρειάστηκε καμία άλλη επιχειρηματολογία για να τον ανατρέψει, αλλά αρκέστηκε στο «Μη γένοιτο», δεδομένου ότι η ατοπία ήταν εξ αρχής ολοφάνερη και ομολογημένη. «Διότι», λέει, «αν αυτά που κατέλυσα, αυτά πάλι οικοδομώ, αναδεικνύω τον εαυτό μου παραβάτη»· αντέστρεψε το επιχείρημα και έδειξε ότι δεν είναι η παράβαση του νόμου, αλλά η μη εγκατάλειψη του νόμου, που καθιστά κάποιον παραβάτη· και χρησιμοποιώντας το δικό του πρόσωπο, υπαινίσσεται και πάλι τον Πέτρο. Διότι, τι κατέλυσε ο Πέτρος; Την τήρηση των διατάξεων περί των τροφών, έχοντας επιλέξει να ζει ως εθνικός. Επιστρέφοντας, λοιπόν, πάλι στους Ιουδαίους και ζώντας μαζί τους, θα βρεθεί να οικοδομεί εκείνα ακριβώς τα οποία κατέλυσε.

Διότι, εάν εκείνοι που είναι από την παιδική τους ηλικία Ιουδαίοι, και όχι προσήλυτοι, αλλά αναθρεμμένοι με τον νόμο, βλέποντας την αδυναμία του νόμου να δικαιώσει τον άνθρωπο, μετέβησαν στη χάρη που παρέχεται μέσω της πίστης, πόσο μάλλον εκείνοι που εξ αρχής δεν ανήκαν στον νόμο, αλλά προέρχονταν από τα έθνη και έπειτα πίστεψαν στον Χριστό, δεν οφείλουν να προσκολληθούν στον νόμο, ο οποίος είναι ανίσχυρος προς διόρθωση. «Εάν όμως, ζητώντας να δικαιωθούμε εν Χριστώ, βρεθήκαμε και εμείς οι ίδιοι αμαρτωλοί, άραγε ο Χριστός είναι διάκονος της αμαρτίας;» Δες σε πόσο μεγάλη ατοπία οδηγεί αυτούς που προσκολλώνται στον νόμο. Εάν δεν έχει τη δύναμη, λέει, η πίστη στον Χριστό να δικαιώσει, αλλά είναι ανάγκη πάλι να κρατιόμαστε από τον νόμο, τότε, έχοντας εγκαταλείψει τον νόμο για χάρη του Χριστού, και μη δικαιωνόμενοι από αυτήν την εγκατάλειψη αλλά κατακρινόμενοι, θα βρούμε ότι Αυτός (ο Χριστός) γίνεται η αιτία της κατάκρισής μας, εξαιτίας του οποίου εγκαταλείψαμε τον νόμο και τρέξαμε προς την πίστη. «Μη γένοιτο.» Έχοντας δει την ατοπία που προκύπτει από αυτή τη διδασκαλία, γρήγορα απομακρύνεται, χρησιμοποιώντας τη φράση «Μη γένοιτο». «Διότι, εάν αυτά που κατέλυσα, τα οικοδομώ πάλι, καθιστώ τον εαυτό μου παραβάτη.» Ενώ εκείνοι έλεγαν ότι όποιος δεν τηρεί τον νόμο είναι παραβάτης, αυτός αντίθετα, αποκαλεί τον εαυτό του παραβάτη εάν τηρεί τον νόμο. Και είναι παρόμοιο σαν να έλεγε: Έχει παύσει ο νόμος, και αυτό το ομολογήσαμε, με το γεγονός ότι τον εγκαταλείψαμε και καταφύγαμε στη σωτηρία που προέρχεται από την πίστη.

Διότι εάν εκείνα που καταλύσαμε, τα οικοδομούμε και πάλι, σύμφωνα με τον θείο απόστολο, καθιστούμε τους εαυτούς μας παραβάτες. Αντιθέτως, μάλλον κηρύξαμε ότι ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός είναι κατά πάντα διπλός, σε μία υπόσταση και σε ένα πρόσωπο, χωρίς καμία απολύτως διαίρεση ή σύγχυση· διότι το να κάνει λόγο κανείς για μία φύση, θέληση και ενέργεια στον ίδιο τον Κύριό μας Ιησού Χριστό, και όχι για δύο, αποτελεί δίδαγμα και φρόνημα των κακόδοξων, βλάσφημων και ομοφρόνων σου ανδρών.

Μήπως το σχήμα μας δεν είναι αγγελικό, αδελφοί μου; Μήπως δεν είναι πανάγιος ο βίος; Μήπως δεν είναι θεόληπτος ο δρόμος; Τι λέει ο μέγας απόστολος; «Διότι αν όσα γκρέμισα», λέει, «αυτά πάλι οικοδομώ, αποδεικνύω τον εαυτό μου παραβάτη». Απεκδυθήκαμε λοιπόν τον παλαιό άνθρωπο, που φθείρεται από την απάτη του πολύμορφου όφεως. Αποταχθήκαμε τα της πρώτης και πικρής γεύσεως και της παρακοής που έφερε την εξορία, εξαιτίας των οποίων ο πολυπαθής θάνατος εισήλθε στον κόσμο. Εγκαταλείψαμε τις αιτίες της μοχθηρής μας γενέσεως. Αυτό έγινε πρώτα με το βάπτισμα δι' ύδατος και Πνεύματος. Έπειτα, κατά τη μεγάλη φιλανθρωπία του Θεού, και με το δεύτερο βάπτισμα της μετανοίας και της αποταγής. Και τις ομολογίες μας τις έχει ο Θεός καταγεγραμμένες με τη μαρτυρία των αγίων του αγγέλων. Τις έχω δε κι εγώ ο ταλαίπωρος σημειωμένες.

Λοιπόν, είναι καλό και μακάριο το να υπομένει κανείς τέτοια παθήματα και να γίνεται αθλοφόρος του Χριστού, και να μην απογοητεύεται ούτε να παρασύρεται στα κακά, σαν να επιδίδεται σε οργές και μάχες, αυθάδειες και αλαζονείες, αντιλογίες και έχθρες, ανυποταξίες και έριδες, πικρίες και καταλαλιές, συκοφαντίες και ψευδολογίες, διαβολές και φθόνους, παρακοές και αστειότητες, και φτάνει μάλιστα ο λόγος στο σημείο να αναφέρει παλαίστρες και αγώνες δρόμου· τόσο πολύ ξέπεσαν ορισμένοι ανάμεσά σας, όπως μαθαίνω, τώρα πια στην κακία. Και αυτοί οι άνθρωποι πώς μπορούν να ανήκουν και να υπακούν στον Κύριό μας Ιησού Χριστό; Αλλά δεν είναι μάλλον υιοί της απείθειας και τέκνα οργής και κληρονόμοι όχι των αιώνιων αγαθών, αλλά των ατελεύτητων βασανιστηρίων; Διότι, αδελφοί μου, δεν είναι αγγελικό το σχήμα σας; Δεν είναι πανάγιος ο βίος σας; Δεν είναι θεόληπτος ο δρόμος σας; Τι λέει ο μέγας απόστολος; «Διότι εάν εκείνα που κατέλυσα», λέει, «αυτά πάλι τα οικοδομώ, καθιστώ τον εαυτό μου παραβάτη».

Μη γένοιτο. «Διότι εάν εκείνα που κατέλυσα, τα οικοδομώ και πάλι, λέει κάπου ο Απόστολος, καθιστώ τον εαυτό μου παραβάτη». Ας μη γίνουμε λοιπόν παραβάτες, αδελφοί, των θείων συνθηκών· ούτε να καταστούμε υπόδουλοι στον διάβολο, εφόσον έχουμε άπαξ ελευθερωθεί· ούτε να θησαυρίσουμε για τους εαυτούς μας «οργή κατά την ημέρα της οργής και της αποκάλυψης της δικαιοκρισίας του Θεού». Διότι έχει γραφτεί για τους ανθρώπους αυτούς ότι «το πυρ αυτών δεν θα σβήσει και ο σκώληξ αυτών δεν θα πεθάνει». Αλλά «στην ελευθερία με την οποία ο Χριστός μας ελευθέρωσε», ας παραμείνουμε σταθεροί, βδελυσσόμενοι τις βδελυρές φαντασίες του δράκοντα, καθημερινά αντιτασσόμενοι και αντιστεκόμενοι, όχι μόνο σε αυτό το πάθος, αλλά και σε όλα τα άλλα, καταπατώντας τον φθόνο, αποστρεφόμενοι την πονηρία, τη μισαδελφία, και κάθε άλλη κακία, προκειμένου να αποφύγουμε τα αιώνια βάσανα και να αξιωθούμε τη βασιλεία των ουρανών, εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος, μαζί με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα, νυν και αεί και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.