Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΓΑΛΑΤΑΣ 2:20

Γʹ. Προοίμιο πριν από την πραγματεία. Αρχή των λόγων σου, Χριστέ, είναι η αλήθεια· ή μάλλον, εσύ ο ίδιος, ο Θεός Λόγος, η αληθινή Αλήθεια, αφού αληθινά είσαι γέννημα και αλήθεια της υπεραληθούς πατρικής Αλήθειας, και υπόσχεσαι στους εραστές της δικής σου αλήθειας να αποστείλεις το Πνεύμα της αληθείας, λέγοντας: «Ο δε Παράκλητος, τον οποίο θα σας στείλω στο όνομα του Πατρός μου, το Πνεύμα της αληθείας, εκείνος θα σας οδηγήσει σε όλη την αλήθεια, ώστε να μην είστε εσείς εκείνοι που μιλούν, αλλά το Πνεύμα της αληθείας που μιλά μέσα σας την αλήθεια». Διότι και όσοι θέλουν να αλιεύσουν και να φανερώσουν στους ανθρώπους τους φωτοφόρους και πολυτίμους μαργαρίτες από βυθούς αόρατους για τους ανθρώπους, γυμνώνοντας τον εαυτό τους από κάθε περίβλημα, γεμίζοντας το στόμα τους με λάδι και ελκύοντας από τον αέρα αρκετό πνεύμα στα ρουθούνια τους, έτσι παραδίδουν τον εαυτό τους στον φοβερό και σκοτεινό βυθό. Και το παράδειγμα αυτό, καθώς νομίζω, δείχνει ότι κάθε άνθρωπος που θέλει να διερευνήσει τα βάθη των πνευματικών υδάτων και των δογμάτων και να αλιεύσει από αυτά τους θείους και καθαρούς μαργαρίτες, πρέπει να είναι γυμνός από κάθε εμπαθές περίβλημα και να ελκύει και να έχει το Άγιο Πνεύμα στα ρουθούνια της ψυχής, κατά τον άγιο που λέγει: «Θείο Πνεύμα είναι εκείνο που υπάρχει στα ρουθούνια μου· και πνοή του Παντοκράτορος είναι αυτή που με διδάσκει», και: «Άνοιξα το στόμα μου και έλκυσα πνεύμα», το οποίο είναι το έλαιο της αγαλλιάσεως, ώστε να εκπληρώνεται σε αυτούς το θείο λόγιο που λέγει: «Ο αγαθός άνθρωπος από τον αγαθό θησαυρό της καρδιάς προφέρει τα αγαθά», όπως ακριβώς και ο εμπαθής άνθρωπος από τον εμπαθή θησαυρό της καρδιάς προφέρει τα πονηρά. Διότι δεν είναι τόσο μεγάλος ο κίνδυνος για εκείνους που τολμούν να κατεβαίνουν στα βάθη των υδάτων, όσο για εκείνους που έχουν τα πάθη και επιχειρούν να διερευνήσουν τα βάθη των ιερών Γραφών· επειδή μόνο το Άγιο Πνεύμα, ως Θεός, δύναται να ερευνά τα βάθη του Θεού. Γι’ αυτό και κάποιος σοφός έλεγε ότι πρώτα πρέπει να καθαρίσει κανείς τον εαυτό του και έπειτα να συνομιλήσει με τον Καθαρό. Διότι, αν εκείνος που είχε μέσα του τον Χριστό να μιλά, και ανέβηκε έως τον τρίτο ουρανό, και έμαθε στον παράδεισο άρρητα ρήματα, και είπε ότι «Ζω όχι πλέον εγώ, αλλά ζει μέσα μου ο Χριστός», έγραφε στους Κορινθίους ότι «κατά μέρος μιλούμε και κατά μέρος γνωρίζουμε», ποιος είναι εκείνος που μπορεί να πει: «Μιλώ τελείως και γνωρίζω τελείως, και μάλιστα τα περί του ακαταλήπτου Θεού;» Αυτά ακριβώς πάλι ένας θεολόγος, μιλώντας διά του Αγίου Πνεύματος, έλεγε: «Όταν μιλώ για τον Θεό, φρίττω και στη γλώσσα και στην ακοή και στη διάνοια». Διότι το να μιλά κανείς για τον Θεό δεν είναι χωρίς κίνδυνο.

Γνώριζε, λοιπόν, ότι από τη σημερινή ημέρα έχεις πεθάνει και έχεις σταυρωθεί για τον κόσμο, και ο κόσμος για εσένα, κατά τον Απόστολο· και κατανόησε βαθιά ποια είναι η δύναμη της σταυρώσεως· διότι δεν ζεις πλέον εσύ, αλλά ζει μέσα σου Εκείνος που σταυρώθηκε για χάρη σου.

Εφόσον δε ο Θεός είναι μέσα μας, είναι και ο Υιός μέσα μας, καθώς λέει ο ίδιος ο Υιός: «Θα έλθουμε εγώ και ο Πατέρας, και θα κατοικήσουμε μαζί του». Έπειτα, εφόσον ο Υιός είναι η ζωή, διότι όπως λέει, «Εγώ είμαι η ζωή», λέγεται για εμάς ότι ζωοποιούμαστε εν τω Πνεύματι. Διότι λέει: «Εκείνος που ανέστησε τον Ιησού Χριστό από τους νεκρούς, θα ζωοποιήσει και τα θνητά μας σώματα δια του Πνεύματός του που κατοικεί μέσα σας». Και ενώ εμείς ζωοποιούμαστε εν τω Πνεύματι, λέγεται ότι ο ίδιος ο Χριστός ζει μέσα μας. Διότι λέει: «Έχω συσταυρωθεί με τον Χριστό. Και δεν ζω πλέον εγώ, αλλά ζει μέσα μου ο Χριστός». Και πάλι, όπως ακριβώς ο Υιός, τα έργα τα οποία ο ίδιος έκανε, έλεγε ότι τα εργάζεται ο Πατέρας: «Διότι ο Πατέρας», λέει, «που μένει μέσα μου, αυτός κάνει τα έργα. Να με πιστεύετε ότι εγώ είμαι μέσα στον Πατέρα και ο Πατέρας μέσα σε εμένα· ειδάλλως, πιστέψτε με εξαιτίας αυτών των ίδιων των έργων». Έτσι και ο Παύλος, όσα εργαζόταν με τη δύναμη του Πνεύματος, έλεγε ότι είναι έργα του Χριστού: «Διότι δεν θα τολμήσω να μιλήσω για τίποτε από όσα δεν κατεργάστηκε ο Χριστός δι' εμού για την υπακοή των εθνών, με λόγο και με έργο, με τη δύναμη σημείων και τεράτων, με τη δύναμη του Αγίου Πνεύματος». Εφόσον, λοιπόν, υπάρχει τέτοια συστοιχία και ενότητα στην Αγία Τριάδα, ποιος θα μπορούσε να χωρίσει είτε τον Υιό από τον Πατέρα, είτε το Πνεύμα από τον Υιό ή από τον ίδιο τον Πατέρα; Ή ποιος είναι τόσο τολμηρός ώστε να πει ότι η Τριάδα είναι ανόμοια και ετεροφυής ως προς τον εαυτό της, ή ότι ο Υιός είναι αλλοτριούσιος από τον Πατέρα, ή ότι το Πνεύμα είναι ξένο προς τον Υιό;

Εφόσον δε ο Θεός είναι μέσα μας, είναι και ο Υιός μέσα μας, καθώς λέει ο ίδιος ο Υιός: «Θα έλθουμε εγώ και ο Πατέρας, και θα κατοικήσουμε μαζί του». Έπειτα, επειδή ο Υιός είναι η ζωή, διότι λέει «Εγώ είμαι η ζωή», λέγεται ότι εμείς ζωοποιούμαστε εν τω Πνεύματι· διότι, λέει: «Αυτός που ανέστησε τον Χριστό Ιησού από τους νεκρούς θα ζωοποιήσει και τα θνητά σας σώματα διά του Πνεύματός του που κατοικεί μέσα σας». Και ενώ εμείς ζωοποιούμαστε εν τω Πνεύματι, λέγεται ότι ο ίδιος ο Χριστός ζει μέσα μας. Διότι, λέει: «Έχω συσταυρωθεί με τον Χριστό. Δεν ζω πλέον εγώ, αλλά ζει μέσα μου ο Χριστός». Και πάλι, όπως ο Υιός για τα έργα που έκανε, έλεγε ότι τα εργάζεται ο Πατέρας· διότι, λέει: «Ο Πατέρας που μένει μέσα μου, αυτός κάνει τα έργα. Πιστεύετέ με, ότι εγώ είμαι εν τω Πατρί και ο Πατέρας είναι εν εμοί· ειδάλλως, πιστεύετέ με εξαιτίας αυτών των ίδιων των έργων». Έτσι, τα όσα εργαζόταν με τη δύναμη του Πνεύματος ο Παύλος, έλεγε ότι είναι έργα του Χριστού· «Διότι δεν θα τολμήσω να μιλήσω για τίποτε από όσα δεν κατεργάστηκε ο Χριστός δι' εμού για την υπακοή των εθνών, με λόγο και με έργο, με τη δύναμη σημείων και τεράτων, με τη δύναμη του Αγίου Πνεύματος». Εφόσον, λοιπόν, υπάρχει τέτοια συστοιχία και ενότητα στην Αγία Τριάδα, ποιος θα μπορούσε να χωρίσει είτε τον Υιό από τον Πατέρα, είτε το Πνεύμα από τον Υιό, ή από τον ίδιο τον Πατέρα; Ή ποιος είναι τόσο τολμηρός, ώστε να πει ότι η Τριάδα είναι ανόμοια και ετεροφυής προς τον εαυτό της, ή ότι ο Υιός είναι αλλοτριούσιος από τον Πατέρα, ή ότι το Πνεύμα είναι ξένο προς τον Υιό;

«Πουλήστε τα υπάρχοντά σας και δώστε ελεημοσύνη, και θα αποκτήσετε πουγκιά που δεν παλιώνουν, θησαυρό ανεξάντλητο στους ουρανούς.» Όταν δε οι άγιοι μαθητές του εκπλήρωσαν και αυτήν την εντολή, τους είπε: «Την ειρήνη τη δική μου σας δίνω, την ειρήνη τη δική μου σας αφήνω.» Διότι, «Εκείνος που με αγαπά, θα τηρήσει τις εντολές μου· και εγώ και ο Πατέρας θα έρθουμε, και θα κατοικήσουμε μαζί του». Υποδεικνύοντάς μας δε να υπομένουμε γενναία τους πειρασμούς και τους αγώνες, είπε: Μέσα στον κόσμο θα έχετε θλίψη. Αλλά «έχετε θάρρος· εγώ έχω νικήσει τον κόσμο. Εσείς δε, είστε εκείνοι που εξαιτίας μου παραμείνατε σταθεροί στους πειρασμούς μου, και εγώ σας παραχωρώ βασιλεία, όπως την παραχώρησε σε εμένα ο Πατέρας μου, ώστε να τρώτε και να πίνετε στο τραπέζι μου.» Αυτά όμως δεν τα λέει σε όλους, αλλά σε εκείνους που υπομένουν τους πειρασμούς και τις θλίψεις με μακροθυμία. Πηγαίνοντας προς το άγιο πάθος του σταυρού ο Κύριος, είπε τα εξής: Όποιος θέλει να τρώει και να πίνει στο τραπέζι μου, ας συμπορευθεί μαζί μου προς τον σταυρό· δηλαδή, ας νεκρωθεί και αυτός ως προς τον κόσμο, όπως εγώ, μέσω της εφαρμογής των εντολών μου. Ακούγοντας δε αυτά ο απόστολος Παύλος, και έχοντας αποκόψει από τον εαυτό του όλα τα σαρκικά φρονήματα, τολμούσε να λέει: «Έχω συσταυρωθεί με τον Χριστό. Και δεν ζω πλέον εγώ, αλλά ζει μέσα μου ο Χριστός.» Διότι, εφόσον πορευόμαστε σαρκικά, είμαστε νεκροί μέσα στις αμαρτίες.

Η θεία Γραφή, διδάσκοντας και φανερώνοντας την εν Θεώ τελείωση, την ονόμασε ύπνο, και κοίτη, και κλίνη, και θάνατο. Ύπνο μεν, όπως όταν λέει ο Δαβίδ: «Εν ειρήνη επί το αυτό κοιμηθήσομαι και υπνώσω», δηλαδή σε αυτό θα καταλήξω· θα αφοσιωθώ στο να ζω εν Θεώ, κατά τον άγιο Απόστολο που είπε: «Ζω δε ουκ έτι εγώ, ζη δε εν εμοί ο Χριστός»· κοίτη δε, όπως όταν λέει: «Καυχήσονται όσιοι εν δόξη, και αγαλλιάσονται επί των κοιτών αυτών». Διότι, όπως ακριβώς εκείνος που πέφτει στην κοίτη του αναπαύεται και κοιμάται γλυκά, έτσι και εκείνος που έχει τελειωθεί εν Θεώ και έχει φθάσει σε άνδρα τέλειο, στο μέτρο της ηλικίας του πληρώματος του Χριστού, αναπαύεται στον Θεό, θεωρώντας την εν Θεώ τελείωση ως κοίτη. Πόδια δε της κοίτης ονομάζει τις αρετές· κλίνη δε, όπως όταν λέει ο Σολομών: «Εξήκοντα δυνατοί κυκλούσιν αυτήν». Διότι, όταν ο ενάρετος φθάσει στην τελειότητα, τον περικυκλώνουν και τον περιστοιχίζουν οι δυνατοί, δηλαδή οι άγγελοι, σύμφωνα με εκείνον που είπε: «Προεωρώμην τον Κύριον ενώπιόν μου διά παντός, ότι εκ δεξιών μου εστίν, ίνα μη σαλευθώ». Συνηθίζει δε η θεία Γραφή να αποκαλεί και τον άγγελο Κύριο, όπως στην περίπτωση του Μανωέ που είπε «Θεόν εωράκαμεν», καθώς παρουσιάστηκε με την εμφάνιση του Θεού.

Και θάνατο πάλι την ονόμασε ο Δαβίδ λέγοντας: «Τίμιος ενώπιον του Κυρίου είναι ο θάνατος των οσίων του». Είδες πώς και ύπνο, και κοίτη, και κλίνη, και θάνατο την παρουσίασε η θεία Γραφή; Την ονόμασε δε θάνατο, διότι εκείνος που πέθανε έχει δικαιωθεί από την αμαρτία. Διότι, όπως ακριβώς δεν είναι δυνατόν να επιστρέψει στη ζωή ο νεκρός και να αμαρτήσει πλέον, έτσι ούτε εκείνος που έχει αξιωθεί αυτής της κατάστασης είναι δυνατόν να στραφεί προς τα πίσω, αλλά λέει μαζί με τον Δαβίδ: «Ο Κύριος είναι φωτισμός μου και σωτήρας μου· ποιον θα φοβηθώ;», και μαζί με τον Παύλο: «Διότι, είτε ζούμε είτε πεθαίνουμε, του Κυρίου είμαστε», και πάλι: «Ζω δε, όχι πλέον εγώ, αλλά ζει μέσα μου ο Χριστός. Και αυτό που τώρα ζω στη σάρκα, το ζω με την πίστη». Αφού έφθασαν σε αυτήν την τελειότητα οι άγιοι, περιφρόνησαν τον κόσμο και δεν θεωρούσαν ηδονή την ηδονή αυτού του κόσμου. Οι δε μάρτυρες περιφρόνησαν τα βασανιστήρια.

Αλλά μου έχει δοθεί η εντολή να ευχαριστώ για τα πάντα. Να ευχαριστώ όταν βασανίζομαι, όταν κακοποιούμαι, όταν τεντώνομαι πάνω στον τροχό του μαρτυρίου, όταν μου βγάζουν τα μάτια; Να ευχαριστώ όταν δέχομαι ατιμωτικά χτυπήματα από αυτόν που με μισεί; Όταν παγώνω από το κρύο, όταν πεθαίνω από την πείνα, όταν είμαι δεμένος στο ξύλο, όταν χάνω ξαφνικά τα παιδιά μου, ή όταν στερούμαι και αυτήν ακόμα τη γυναίκα μου; Όταν εξαιτίας ναυαγίου χάνω ξαφνικά την περιουσία μου; Όταν πέφτω σε πειρατές στη θάλασσα ή σε ληστές στην ξηρά; Όταν είμαι γεμάτος πληγές, όταν συκοφαντούμαι, όταν περιπλανιέμαι άστεγος, όταν κατοικώ στη φυλακή; Αυτά και ακόμη περισσότερα από αυτά αραδιάζουν, κατηγορώντας τον νομοθέτη, θεωρώντας ότι ετοιμάζουν για τον εαυτό τους δικαιολογία για τα αμαρτήματά τους μέσω της διαβολής των εντολών που μας έχουν δοθεί ως δήθεν ακατόρθωτων. Τι απαντάμε λοιπόν; Ότι, ενώ ο Απόστολος αποβλέπει σε άλλα, και προσπαθεί να υψώσει τις ψυχές μας από το χώμα προς τα ύψη, και να τις μεταφέρει στο ουράνιο πολίτευμα, εκείνοι που δεν μπορούν να φθάσουν το μεγαλείο της σκέψης του νομοθέτη, σερνόμενοι γύρω από το χώμα και τις σάρκες, σαν τα σκουλήκια μέσα στον βούρκο των σωματικών παθών, ζητούν τον λόγο για το αν είναι εφικτές οι αποστολικές διατάξεις. Αυτός όμως προσκαλεί στο να χαίρεται πάντοτε όχι τον οποιονδήποτε, αλλά εκείνον που είναι όπως ήταν ο ίδιος, ο οποίος δεν ζει πλέον κατά σάρκα, αλλά έχει ζωντανό μέσα του τον Χριστό, δεδομένου ότι η διαρκής ένωση με το ύψιστο των αγαθών δεν επιτρέπει με κανέναν τρόπο τη συμμετοχή στον πόνο που προκαλούν οι οχλήσεις της σάρκας.

Τέτοια είναι συχνά στην Αγία Γραφή η έννοια της απόδοσης ή της ανταπόδοσης, όπως λαμβάνεται στις προκαταρκτικές ενέργειες. Τώρα, όμως, φαίνεται να έχει θάρρος εκείνος που μιλά, επειδή δεν ανταπέδωσε σε όσους του έκαναν κακό, δεν ανταπέδωσε δηλαδή τα όμοια. Εάν, λοιπόν, έπραξα αυτό και εάν ανταπέδωσα κακό σε αυτούς που μου ανταποδίδουν κακά, ας πέσω τότε ηττημένος από τους εχθρούς μου κενός. Κενός ηττάται από τους εχθρούς εκείνος που έχει εκπέσει από τη χάρη, η οποία προέρχεται από το πλήρωμα του Χριστού. Ας καταδιώξει, λοιπόν, ο εχθρός την ψυχή μου και ας την καταλάβει, και ας καταπατήσει στη γη τη ζωή μου. Η ψυχή του δικαίου, βέβαια, όταν χωριστεί από τη συνάφεια και την προσκόλληση προς το σώμα, έχει τη ζωή της κεκρυμμένη μαζί με τον Χριστό στον Θεό· ώστε να μπορεί να λέει, σύμφωνα με τον Απόστολο: «Δεν ζω πλέον εγώ, αλλά ζει μέσα μου ο Χριστός»· και, «εκείνο που τώρα ζω εν σαρκί, το ζω εν πίστει».

Και τότε κανείς δεν είναι ακόμη άξιος να ακολουθήσει τον Κύριο (το επαναλαμβάνω), ο Οποίος δεν είπε προηγουμένως στον νεανίσκο, «Έλα, ακολούθησέ με», πριν του πει, «Πούλησε τα υπάρχοντά σου και δώσε τα στους φτωχούς». Αλλά ούτε και αυτό το πρόσταξε, προτού εκείνος ομολογήσει ότι είναι καθαρός από κάθε παράβαση, με το να πει ότι έχει τηρήσει όλα όσα ειπώθηκαν από τον Κύριο. Ώστε και σε αυτό είναι αναγκαίο να τηρείται η τάξη. Και δεν διδασκόμαστε μόνο να καταφρονούμε τα υπάρχοντα και τα αναγκαία για τη ζωή, αλλά διδασκόμαστε να υπερβαίνουμε ακόμη και τα δίκαια καθήκοντα που έχουν καθιερωθεί μεταξύ μας σύμφωνα με τον νόμο και τη φύση, καθώς ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός είπε: «Εκείνος που αγαπά πατέρα ή μητέρα περισσότερο από εμένα, δεν είναι άξιός μου»· ομοίως και για τους υπόλοιπους στενότατους συγγενείς, και είναι προφανές, πολύ περισσότερο πριν από τους πιο μακρινούς και τους ξένους ως προς την πίστη. Στα οποία προσθέτει: «Εκείνος που δεν παίρνει τον σταυρό του και δεν με ακολουθεί, δεν είναι άξιός μου»· το οποίο, αφού το κατόρθωσε ο Απόστολος, γράφει για δική μας διδασκαλία: «Εγώ έχω σταυρωθεί για τον κόσμο, και ο κόσμος για εμένα. Και δεν ζω πλέον εγώ, αλλά ζει μέσα μου ο Χριστός.»

Και πώς δεν είναι κάποιος νεκρός και ως προς τον νόμο, όταν δεν αντιστέκεται σε εκείνον που του αποσπά τα υπάρχοντά του; Και πώς δεν ζει εν Χριστώ, εκείνος που του παραχωρεί μαζί και το ιμάτιο; Ομοίως διδασκόμαστε να τηρούμε την περίσσεια κάθε κατά τον νόμο δικαιοσύνης. Το ότι δε δεν πρέπει μόνο να έχουμε σταυρωθεί ως προς τον κόσμο, αλλά και να πεθάνουμε ως προς τον νόμο, μπορούμε να το μάθουμε δογματικώς από τον ίδιο τον Απόστολο. Διότι άλλοτε μεν λέει: «Εγώ έχω σταυρωθεί ως προς τον κόσμο, και ο κόσμος ως προς εμένα. Και δεν ζω πλέον εγώ, αλλά ζει μέσα μου ο Χριστός»· άλλοτε δε, μετά από πολλή καύχηση για τα ύψιστα κατορθώματα εντός του νόμου, αναφέρει: «Αλλά βεβαίως θεωρώ ότι τα πάντα είναι σκύβαλα, για να κερδίσω τον Χριστό και να βρεθώ ενωμένος μαζί του, μην έχοντας τη δική μου δικαιοσύνη που προέρχεται από τον νόμο, αλλά εκείνη που αποκτάται δια της πίστεως στον Ιησού Χριστό, τη δικαιοσύνη που προέρχεται από τον Θεό με βάση την πίστη, ώστε να γνωρίσω αυτόν και τη δύναμη της αναστάσεώς του, και την κοινωνία των παθημάτων του, γινόμενος σύμμορφος με τον θάνατό του, μήπως και κατορθώσω να φθάσω στην εξανάσταση των νεκρών». Και λίγο πιο κάτω, διδάσκοντάς μας να έχουμε το ίδιο φρόνημα με αυτόν, λέει πιο κατηγορηματικά: «Όσοι λοιπόν είμαστε τέλειοι, αυτό ας φρονούμε». Και αλλού, με μεγαλύτερη σφοδρότητα, εκθέτοντάς το ως αναγκαίο δόγμα, λέει: «Ώστε κι εσείς θανατωθήκατε ως προς τον νόμο δια του σώματος του Χριστού, για να ανήκετε σε άλλον, σε αυτόν που αναστήθηκε από τους νεκρούς, προκειμένου να καρποφορήσουμε για τον Θεό».

Και πάλι: «Νεκρώστε», λέει, «τα μέλη σας τα επίγεια (αφού βεβαίως διαφυλάξετε τις συμφωνίες που κάνατε στο βάπτισμα και μετέπειτα), την πορνεία, την ακαθαρσία, το πάθος, την κακή επιθυμία και την πλεονεξία, η οποία είναι ειδωλολατρία, εξαιτίας των οποίων έρχεται η οργή του Θεού»· και όχι μόνο αυτό, αλλά πρόσθεσε πιο γενικά: «Πάνω στους υιούς της απείθειας»· έτσι ώστε ούτε καν η πρόσκαιρη ηδονή, που ρυπαίνει, να μην ενοχλεί πλέον τη διάνοια εκείνου που έχει συμφυτευθεί με τον Χριστό στο ομοίωμα του θανάτου Του. Αντιθέτως, με το να μισεί και να αποστρέφεται κάθε κακία μέχρι και την εμπαθή ενθύμηση, αποδεικνύει την καθαρότητα της καρδιάς του, όπως λέει ο Δαβίδ: «Δεν προσκολλήθηκε σε μένα διεστραμμένη καρδιά· όταν απομακρυνόταν από εμένα ο πονηρός, δεν τον γνώριζα»· επειδή βεβαίως, ούτε όταν τον πλησίαζε, δεν στράφηκε προς αυτόν. Εφόσον δε έχουμε συμφυτευθεί στο ομοίωμα του θανάτου Του, οπωσδήποτε θα συναναστηθούμε με τον Χριστό (διότι το φυσικό επακόλουθο της φύτευσης είναι αυτό)· τώρα μεν, σύμφωνα με το μέτρο της ενανθρωπήσεως, συμμορφώνοντας τον εσωτερικό άνθρωπο στην καινότητα της ζωής, και με τη μέχρι θανάτου υπακοή μέσα σε πλήρη βεβαιότητα για την αλήθεια των λόγων Του· ώστε να γίνουμε άξιοι να πούμε με αλήθεια: «Δεν ζω πλέον εγώ, αλλά ζει μέσα μου ο Χριστός»· στο δε μέλλον, όπως ακριβώς διαβεβαίωσε ο ίδιος ο Απόστολος λέγοντας ότι: «Εάν συναποθάναμε, και θα συζήσουμε· εάν υπομένουμε, και θα συμβασιλεύσουμε».

Γι' αυτόν τον λόγο είναι αναγκαίο να καθαριστούμε από όλα ανεξαιρέτως: και από τις επιθυμίες του διαβόλου, και από τους περισπασμούς του κόσμου, και από τις ανθρώπινες παραδόσεις, και από τα δικά μας θελήματα, έστω κι αν αυτά φαίνονται πιο ευπρόσωπα και υποστηρίζονται από τον νόμο, εάν προκαλούν έστω και τη μικρότερη αναβολή στην οφειλόμενη ταχύτατη προθυμία για την εκπλήρωση των θελημάτων του Θεού. Τούτο είναι αναγκαίο, ώστε εκείνοι που μέσω ενός τέτοιου βαπτίσματος ομολόγησαν ότι έχουν συσταυρωθεί με τον Χριστό, ότι έχουν συναποθάνει, συνταφεί, συμφυτευθεί και συναναστηθεί μαζί Του, να έχουν την παρρησία να πουν σύμφωνα με την αλήθεια: «Εγώ έχω σταυρωθεί για τον κόσμο (και πολύ νωρίτερα για τον διάβολο), και ο κόσμος έχει σταυρωθεί για εμένα. Και δεν ζω πλέον εγώ, αλλά ζει μέσα μου ο Χριστός», Εκείνος που διδάσκει μια δικαιοσύνη ανώτερη από την κατά νόμον, ώστε να αξιωθούμε τη βασιλεία των ουρανών. Είναι καιρός, λοιπόν, πλέον να φθάσουμε σε επίγνωση και, διά της πίστεως στον Χριστό, να λάβουμε σύνεση και να γνωρίσουμε τι ακριβώς σημαίνει το να βαπτισθεί κανείς στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος.

«Διότι η αγάπη του Χριστού μάς συνέχει, καθώς καταλήξαμε σε τούτη την κρίση, ότι, εάν ένας πέθανε υπέρ όλων, άρα όλοι πέθαναν· και πέθανε υπέρ όλων, ώστε αυτοί που ζουν να μη ζουν πλέον για τον εαυτό τους, αλλά για εκείνον που πέθανε και αναστήθηκε υπέρ αυτών.» Διότι, εάν αυτός που δέχθηκε περιτομή σε ένα μέρος του σώματός του, σύμφωνα με την περιτομή του Μωυσή, είναι οφειλέτης να τηρήσει ολόκληρο τον νόμο, πόσο μάλλον αυτός που δέχθηκε την κατά Χριστόν περιτομή με την απέκδυση ολόκληρου του σώματος των αμαρτιών της σάρκας, καθώς είναι γεγραμμένο, είναι οφειλέτης να εκπληρώσει τα λόγια του Αποστόλου, «Εγώ έχω σταυρωθεί για τον κόσμο, και ο κόσμος για εμένα· και δεν ζω πλέον εγώ, αλλά ζει μέσα μου ο Χριστός;» Επομένως, εκείνος που πραγματικά, κατά τον λόγο του Αποστόλου, βαπτίσθηκε στον θάνατο του Χριστού, νέκρωσε μεν τον εαυτό του ως προς τον κόσμο, αλλά πολύ περισσότερο και πρωτίστως ως προς την αμαρτία, σύμφωνα με όσα ειπώθηκαν από τον Απόστολο στον λόγο του περί του βαπτίσματος, ότι «Ο παλαιός μας άνθρωπος συσταυρώθηκε, για να καταργηθεί το σώμα της αμαρτίας, ώστε να μην είμαστε πλέον δούλοι της αμαρτίας.»

Ότι, λοιπόν, θα είμαστε μαζί με τον Χριστό και θα συμμετέχουμε στη δόξα του και θα γίνουμε κοινωνοί της βασιλείας, παραλείποντας προς το παρόν να το αποδείξουμε με περισσότερα επιχειρήματα, επειδή δεν είναι καθόλου αμφισβητήσιμο, ας προχωρήσουμε στο άλλο σημείο, δηλαδή στο: «Για να βλέπουν τη δόξα τη δική μου». Συνεπώς, η θέαση της δόξας του Χριστού δεν θα υπάρξει για τους βέβηλους και τους αμαρτωλούς, ούτε καν για εκείνους που ατιμάζουν τον θείο νόμο, αλλά μάλλον μόνο για τους όσιους και τους αγαθούς. Και αυτό πάλι θα το κατανοήσουμε, καθώς από τη μία ο προφήτης λέει: «Ας εξαλειφθεί ο ασεβής, για να μη δει τη δόξα του Κυρίου»· από την άλλη δε, στα ευαγγελικά κηρύγματα του Σωτήρα Χριστού αναφέρεται: «Μακάριοι οι καθαροί στην καρδιά, διότι αυτοί θα δουν τον Θεό». Έπειτα, ποιοι θα μπορούσαν να είναι αυτοί που έχουν καθαρή καρδιά, αν όχι βεβαίως εκείνοι οι οποίοι, μέσω της ένωσης με τον Θεό δια του Υιού εν Πνεύματι, έχουν απομακρυνθεί από κάθε φιλοσαρκία, έχουν θέσει όσο το δυνατόν πιο μακριά την κοσμική ηδονή, και σαν να αρνήθηκαν τη δική τους ζωή, την αφιέρωσαν αποκλειστικά στο θέλημα του Πνεύματος, πολιτευόμενοι καθαρά και ολοκληρωτικά σύμφωνα με τον Χριστό, όπως ακριβώς ήταν και ο Παύλος, ο οποίος από την πάρα πολλή καθαρότητα που υπήρχε μέσα του δεν δίστασε να πει: «Έχω συσταυρωθεί με τον Χριστό· και δεν ζω πλέον εγώ, αλλά ζει μέσα μου ο Χριστός».

Και με έναν άλλον τρόπο, βέβαια, εκείνοι που προσκολλώνται στον Χριστό, συσταυρώνονται οπωσδήποτε μαζί Του· διότι, υπομένοντας τρόπον τινά τον θάνατο της παλαιάς τους αναστροφής, αναμορφώνονται προς μια νέα και ευαγγελική ζωή. Γι' αυτό και ο Παύλος έλεγε: «Όσοι δε ανήκουν στον Ιησού Χριστό, σταύρωσαν τη σάρκα μαζί με τα πάθη και τις επιθυμίες», και πάλι, φέρνοντας ως παράδειγμα τον εαυτό του για όλους: «Εγώ γαρ διά του νόμου πέθανα ως προς τον νόμο, για να ζήσω για τον Θεό· έχω συσταυρωθεί με τον Χριστό, και δεν ζω πλέον εγώ, αλλά ζει μέσα μου ο Χριστός»· γράφει δε και προς κάποιους: «Εάν λοιπόν πεθάνατε ως προς τον κόσμο, γιατί υποτάσσεστε σε διατάξεις σαν να ζείτε μέσα στον κόσμο;» Διότι ο θάνατος της κοσμικής αναστροφής ανάγει στις αρχές της εν Χριστώ πολιτείας και ζωής. Επομένως, η συσταύρωση των δύο ληστών μάς υποδηλώνει με κάποιον τρόπο, μέσω αυτού του γεγονότος, την παράσταση των δύο λαών, οι οποίοι επρόκειτο να πεθάνουν τρόπον τινά μαζί με τον Σωτήρα Χριστό, όσον αφορά την αποταγή των κοσμικών ηδονών και την επιλογή να μη ζουν πλέον σαρκικά, αλλά μάλλον να συζήσουν με τον δικό τους Δεσπότη, στο μέτρο που αφορά το να πολιτεύονται σύμφωνα με Εκείνον και να αφιερώσουν σε Αυτόν τη δική τους ζωή.

Ματθ. 5, 14. Αφού λοιπόν γίνατε οι ίδιοι 〈φως〉 κατά μετοχήν, εφόσον δεν ζείτε πλέον εσείς, αλλά ζει μέσα σας 〈το φως〉, ο Χριστός, ο οποίος δύναται διά του λόγου να φωτίζει και ολόκληρο 〈τον κόσμο〉.

Για όσους ανατρέφονταν στους κόλπους της Εκκλησίας, η ανάσταση των κεκοιμημένων αποτελούσε ακράδαντη ελπίδα, και ο Θεός την υπόσχεται στα έθνη, εφόσον επιλέξουν να προσφέρουν ως αντάλλαγμα την ίδια τους την ψυχή στον Χριστό, ο οποίος επέλεξε να πάθει για τη δική τους αμαρτία. Το ποιο είναι άραγε το δικό μας χρέος, το διασαφηνίζει ο Παύλος λέγοντας: «Διότι ένας πέθανε για χάρη όλων, ώστε αυτοί που ζουν να μη ζουν πλέον για τον εαυτό τους, αλλά για εκείνον που πέθανε και αναστήθηκε για χάρη τους.» Επομένως, του οφείλουμε τη δική μας ζωή. Γι' αυτό λέει: «Αν κάποιος θέλει να έρθει οπίσω μου, ας απαρνηθεί τον εαυτό του, ας σηκώσει τον σταυρό του και ας με ακολουθήσει.» Εκείνος βέβαια που απαρνείται τον εαυτό του, δεν θα ζήσει πια μια ζωή σύμφωνα με τις δικές του επιθυμίες, αλλά μάλλον εκείνη τη ζωή που αρμόζει στον Χριστό, δηλαδή αγία και άμωμη, όπως ακριβώς έπραξε και ο θεσπέσιος Παύλος, ο οποίος μάλιστα έγραψε ξεκάθαρα: «Διότι εγώ μέσω του νόμου πέθανα ως προς τον νόμο, για να ζήσω για τον Θεό· έχω συσταυρωθεί με τον Χριστό. Και δεν ζω πλέον εγώ, αλλά ζει μέσα μου ο Χριστός. Αυτό δε που τώρα ζω στη σάρκα, το ζω με την πίστη στον Υιό του Θεού, ο οποίος με αγάπησε και παρέδωσε τον εαυτό του για μένα. Δεν αθετώ τη χάρη του Θεού.» Δες λοιπόν πώς προσέφερε αντάλλαγμα για την αμαρτία, αφιερώνοντας κατά κάποιον τρόπο τη ζωή του σε εκείνον που έπαθε γι' αυτόν. Διότι έχουμε ακούσει τον Χριστό να λέει στους μαθητές του: «Εκείνος που αγαπά πατέρα ή μητέρα περισσότερο από εμένα, δεν είναι άξιός μου.»

Ένας τέτοιος άνθρωπος θα αρνηθεί τον εαυτό του σχεδόν αποτασσόμενος και την παρούσα ζωή για χάρη του αγαθού και της αγάπης προς τον Χριστό. Έτσι θα ακολουθήσει κάποιος τον Χριστό, σχεδόν κραυγάζοντας και λέγοντας προς τον Σωτήρα των πάντων Χριστό ότι: «Ένεκα σου θανατωνόμαστε όλη την ημέρα, θεωρηθήκαμε ως πρόβατα σφαγής». Τέτοιος ήταν ο μακάριος Παύλος λέγοντας: «Έχω συσταυρωθεί με τον Χριστό· ζω δε, όχι πλέον εγώ, αλλά ζει μέσα μου ο Χριστός. Και αυτό που τώρα ζω στη σάρκα, το ζω με την πίστη στον Υιό του Θεού, ο οποίος με αγάπησε και παρέδωσε τον εαυτό του για μένα». Άριστα λοιπόν προστάζει να υπερνικούμε κάθε πειρασμό και διωγμό, γνωρίζοντας καλά ότι όσοι θέλουν να μιμηθούν τα δικά του θα γίνουν κοινωνοί και μέτοχοι της δόξας του. Διότι, αν κάποιος γίνει περιφρονητής των δεσμών του θανάτου, δεν έχει χαθεί· επειδή ακριβώς με το να χάσει την ψυχή του, μάλλον θα την βρει, ενώ με το να την βρει, θα υποστεί την απώλεια.

«Διότι καθένας», λέγει, «από αυτούς που βρίσκονται σε κάθε χώρα και πόλη, ας ακολουθεί όποιον δρόμο επιλέξει ο ίδιος, και ας ζει σύμφωνα με αυτό που του φαίνεται καλό ή που νομίζει ότι είναι σωστό· για εμάς όμως μέριμνα είναι ο Χριστός, και θα καταστήσουμε ορθό δρόμο τα δικά του προστάγματα, και θα συμπορευθούμε με αυτόν, και μάλιστα όχι μόνο στον παρόντα και παρερχόμενο αιώνα, αλλά και πολύ περισσότερο στο επέκεινα. Και ο λόγος είναι αληθινός· διότι αυτοί που τώρα συμπάσχουν, θα είναι μαζί του διαπαντός και θα συνδοξασθούν και θα συμβασιλεύσουν. Και μέριμνά τους κάνουν τον Χριστό εκείνοι που δεν προτιμούν τίποτε άλλο από την αγάπη προς αυτόν, εκείνοι που απομακρύνονται από τους μάταιους περισπασμούς του κόσμου, ζητώντας μάλλον τη δικαιοσύνη και ό,τι του είναι αρεστό, και το να διαπρέπουν στις αρετές, όπως ακριβώς ήταν και ο θεσπέσιος Παύλος. Γράφει λοιπόν ότι: 'Έχω συσταυρωθεί με τον Χριστό· και δεν ζω πλέον εγώ, αλλά ζει μέσα μου ο Χριστός'.»

Κάτι τέτοιο είπε και ο θεσπέσιος Παύλος για τον Σωτήρα όλων μας Χριστό: «Διότι ένας πέθανε για χάρη όλων, ώστε εκείνοι που ζουν να μη ζουν πλέον για τον εαυτό τους, αλλά για εκείνον που πέθανε και αναστήθηκε για αυτούς». Περιγράφοντάς μας δε την ομορφιά της δικής του πολιτείας, και καθιστώντας φανερή τη δύναμη του μυστηρίου του Χριστού, είπε πάλι: «Έχω συσταυρωθεί με τον Χριστό. Δεν ζω πλέον εγώ, αλλά ζει μέσα μου ο Χριστός. Αυτό δε που τώρα ζω στη σάρκα, το ζω με την πίστη στον Υιό του Θεού, ο οποίος με αγάπησε και παρέδωσε τον εαυτό του για μένα». Θα προσφέρουν, λοιπόν, λέει, στον Κύριο, δηλαδή θα είναι αφιερωμένοι μόνο στο δικό Του θέλημα, μη φρονώντας τα επίγεια, μη αγαπώντας τους μολυσμούς που προέρχονται από την αδικία, μην επιλέγοντας να τιμούν την πλεονεξία εις βάρος άλλων, αλλά προσφέροντας μάλλον θυσίες δικαιοσύνης. Και μου φαίνεται ότι πολύ σοφά είπε ο Παύλος: «Διότι, όταν μετατίθεται η ιεροσύνη, κατ' ανάγκην γίνεται και μετάθεση του νόμου».

Έχοντας οικειοποιηθεί αυτά, και θεωρώντας τα εντελώς ανάξια λόγου, και τιμώντας με όσια απόφαση τη δόξα των ανώτερων πραγμάτων, ας ζήσουμε ευαγγελικά, επιδιώκοντας ενάρετα να φαινόμαστε σαν να έχουμε πεθάνει για τον κόσμο, με το να μην ανεχόμαστε να ζούμε με κοσμικό τρόπο. Κάτι τέτοιο υποδηλώνει και ο Παύλος λέγοντας: «Διότι εγώ δια του νόμου πέθανα ως προς τον νόμο, για να ζήσω για τον Θεό· έχω συσταυρωθεί με τον Χριστό. Και ζω, όχι πλέον εγώ, αλλά ζει μέσα μου ο Χριστός.» Και έχοντας στο νου του, νομίζω, τον λόγο Του: «Δωρεάν λάβατε, δωρεάν δώστε», μας πείθει να έχουμε και εμείς το ίδιο φρόνημα, λέγοντας: «Ή μήπως αγνοείτε ότι όσοι βαπτιστήκαμε στον Χριστό, βαπτιστήκαμε στον θάνατο του Κυρίου; Συνταφήκαμε, λοιπόν, μαζί Του δια του βαπτίσματος στον θάνατο, ώστε, όπως ακριβώς αναστήθηκε ο Χριστός εκ νεκρών δια της δόξης του Πατρός, έτσι κι εμείς να πορευθούμε σε νέα ζωή.» Λοιπόν, θα πω κάτι από τα αναγκαία για την πνευματική ωφέλεια, και θα χρησιμοποιήσω πάλι τις φωνές των αγίων: «Ποιος είναι σοφός και συνετός μεταξύ σας; Ας δείξει τα έργα του από την καλή του συμπεριφορά, με την πραότητα της σοφίας.» Και πρέπει να θεωρούμε ότι η αξιοθαύμαστη συμπεριφορά δεν είναι άλλη από εκείνη μέσω της οποίας κατορθώνει κανείς να ανορθώνεται, να επιλέγει τον άριστο βίο και να έχει γνησιότητα στην πίστη. Διότι το να φαίνεται κανείς ότι αποδέχεται μεν την πίστη, αλλά να αποβλέπει σε άλλα, και να μισεί τη σταθερότητα, εγώ τουλάχιστον θα έλεγα ότι αποτελεί την έσχατη κατάληξη κάθε κακού.

Διότι έχει γραφτεί ότι «Οι οφθαλμοί του Κυρίου είναι στραμμένοι προς τους δικαίους, και τα ώτα του προς τη δέησή τους.» Σφαζόταν λοιπόν ο μόσχος, και το αίμα χυνόταν στο θυσιαστήριο. Αλλά και σε εμάς τους ίδιους θα μπορούσαν να γίνονται αυτά, νομίζω, νοητώς δηλαδή και πνευματικώς. Διότι, όταν παύουμε τις επιδιώξεις προς τη φαυλότητα και νεκρώνουμε τα μέλη μας που είναι πάνω στη γη, δηλαδή την πορνεία, την ακαθαρσία, το πάθος, την κακή επιθυμία, πεθαίνουμε μεν ως προς τον κόσμο, μεταβαίνουμε δε σε αγία και άμωμη ζωή· και αυτό το πράγμα είναι απολύτως αξιέπαινο ενώπιον του φιλάρετου Θεού. Ψάλλει λοιπόν και λέει ο προφήτης Δαβίδ: «Τίμιος είναι ενώπιον του Κυρίου ο θάνατος των οσίων του.» Αυτήν την ένδοξη και αξιοθαύμαστη νέκρωση έχοντας υπομείνει ο πάνσοφος Παύλος, γράφει στις επιστολές του και λέει: «Διότι εγώ διά του νόμου πέθανα ως προς τον νόμο, για να ζήσω για τον Θεό· έχω συσταυρωθεί με τον Χριστό· και δεν ζω πλέον εγώ, αλλά ζει μέσα μου ο Χριστός.» Έχει γράψει επίσης και σε άλλους, ή μάλλον και σε εμάς τους ίδιους: «Δεν γνωρίζετε ότι όσοι βαπτιστήκαμε στον Χριστό, βαπτιστήκαμε στον θάνατό του; Συνταφήκαμε λοιπόν μαζί του διά του βαπτίσματος στον θάνατό του, ώστε, όπως ακριβώς αναστήθηκε ο Χριστός εκ νεκρών διά της δόξης του Πατρός, έτσι και εμείς να περπατήσουμε σε καινούργια ζωή.»

Διότι, με τον ίδιο τρόπο που εκείνοι οι οποίοι έχουν τη δύναμη να απαλλάξουν αυτούς που έχουν ήδη πέσει στα χέρια των βαρβάρων και να τους ελευθερώσουν από την απροσδόκητη δουλεία που τους επιβλήθηκε, υπομένοντας τη μάχη εναντίον τους, κατέχουν πλέον σχεδόν τη θέση του δεσπότη, αποκτώντας τους αιχμαλώτους με το δικό τους αίμα· με την ίδια λογική, νομίζω, και ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, αφού έδεσε το πλήθος των ακαθάρτων δαιμόνων και έδωσε το δικό Του αίμα υπέρ ημών, και αφού απομάκρυνε έτσι τον θάνατο και κατέλυσε τη φθορά, μας κάνει πλέον δικούς Του, ώστε να μη ζούμε πια τη δική μας ζωή, αλλά μάλλον τη δική Του ζωή. Επειδή, εάν δεν είχε πεθάνει για εμάς, δεν θα είχαμε σωθεί· και εάν δεν είχε βρεθεί ανάμεσα στους νεκρούς, δεν θα είχε συντριβεί το ακαταμάχητο κράτος του θανάτου. Έτσι και ο θεσπέσιος Παύλος μας έχει μυσταγωγήσει, λέγοντας για εκείνους που έχουν σωθεί διά του Χριστού: «Έχω συσταυρωθεί με τον Χριστό· και δεν ζω πλέον εγώ, αλλά ζει μέσα μου ο Χριστός. Και αυτό που τώρα ζω στη σάρκα, το ζω με την πίστη στον Υιό του Θεού, ο οποίος με αγάπησε και παρέδωσε τον εαυτό Του για εμένα.» Όπως λοιπόν οι Ισραηλίτες ζούσαν σχεδόν τη ζωή του σφαγιασθέντος αμνού, έτσι και εμείς δεν ζούμε πλέον τη δική μας ζωή, αλλά τη ζωή του Χριστού που πέθανε για εμάς, αν και αναστήθηκε πάλι. Διότι ως Θεός ήταν ζωή κατά φύση. Πρέπει λοιπόν η ζωή μας να είναι άγια· διότι τέτοια είναι η ζωή του Χριστού.

Αυτό έλεγε και ο ίδιος ο Σωτήρας: «Αν κάποιος θέλει να έρθει οπίσω μου, ας απαρνηθεί τον εαυτό του, και ας σηκώσει τον σταυρό του, και ας με ακολουθήσει». Το ότι δε για τους ιερούς και αγιασμένους ανθρώπους είναι το πιο πρέπον και οικείο προς ωφέλεια, το να έχουν σχεδόν μπροστά στα μάτια τους τον Χριστό που πέθανε, θα μπορούσε να το υποδηλώσει το γεγονός ότι νομοθετήθηκε η δαμάλα να σφάζεται μπροστά στα μάτια του ιερέα. Όταν δε θυμόμαστε τον Χριστό που πέθανε εξαιτίας μας και για χάρη μας, τότε ακριβώς, τότε μένουμε περισσότερο έκθαμβοι ακούγοντας τον θεσπέσιο Παύλο να μας μιλά γι' αυτόν: «Διότι ένας πέθανε υπέρ πάντων, ώστε αυτοί που ζουν, να μη ζουν πλέον για τον εαυτό τους, αλλά για εκείνον που πέθανε και αναστήθηκε για χάρη μας». Και πάλι: «Διότι εγώ μέσω του νόμου πέθανα ως προς τον νόμο, για να ζήσω για τον Θεό· έχω συσταυρωθεί με τον Χριστό. Δεν ζω πλέον εγώ, αλλά ζει μέσα μου ο Χριστός. Και αυτό που ζω τώρα στη σάρκα, το ζω με την πίστη στον Υιό του Θεού, ο οποίος με αγάπησε και παρέδωσε τον εαυτό του για χάρη μας». Επομένως, ας βρίσκεται, κατά κάποιον τρόπο, μπροστά στα μάτια της διανοίας μας καθώς υπομένει τη σφαγή για χάρη μας. Διότι έτσι δεν θα ζήσουμε πλέον για τον εαυτό μας, αλλά μάλλον για τον Θεό, ως αγορασμένοι με το αίμα του Χριστού, «ο οποίος έδωσε τον εαυτό του για χάρη μας», σύμφωνα με τις Γραφές.

Θα μπορούσε κανείς να το δει αυτό πολύ καθαρά και στα βιβλία του Μωυσή, να προδιαγράφεται σαν σε σκιές στα παλαιά γεγονότα· διότι η σφαγή του προβάτου απάλλαξε από τον θάνατο και τη φθορά τους Ισραηλίτες, και απομάκρυνε τον εξολοθρευτή. Το γεγονός αυτό λοιπόν αποτελούσε τύπο του Χριστού. «Διότι το Πάσχα μας, ο Χριστός, θυσιάστηκε για εμάς», προκειμένου να καταλύσει το αμείλικτο κράτος του θανάτου, και με το δικό του αίμα να αποκτήσει την οικουμένη. «Διότι αγοραστήκαμε με τίμημα», και «δεν ανήκουμε στους εαυτούς μας». «Επειδή ένας πέθανε για όλους», ο αξιότερος όλων, «ώστε αυτοί που ζουν να μη ζουν πλέον για τους εαυτούς τους, αλλά για εκείνον που πέθανε και αναστήθηκε για αυτούς». Μαζί θα συμφωνήσει και ο Παύλος λέγοντας: «Διότι εγώ μέσω του νόμου πέθανα ως προς τον νόμο, για να ζήσω για τον Θεό. Έχω συσταυρωθεί με τον Χριστό. Και δεν ζω πλέον εγώ, αλλά ζει μέσα μου ο Χριστός».

«Αυτό δε που τώρα ζω στη σάρκα, το ζω με την πίστη στον Υιό του Θεού, ο οποίος με αγάπησε και παρέδωσε τον εαυτό του για εμένα.» Επομένως, όλοι εμείς ανήκουμε στον Χριστό, και μέσω αυτού έχουμε συμφιλιωθεί με τον Πατέρα, αφού εκείνος έπαθε σαρκικά για εμάς, ώστε να μας αναδείξει καθαρισμένους. Διότι είναι γραμμένο: «Γι' αυτό και ο Ιησούς, για να αγιάσει τον λαό με το δικό του αίμα, έπαθε έξω από την πύλη.» Και πάλι: «Και εμάς, που κάποτε ήμασταν αποξενωμένοι και εχθροί στη διάνοια μέσα στα πονηρά έργα, τώρα μας συμφιλίωσε στο σώμα της σάρκας του μέσω του θανάτου, για να μας παρουσιάσει άγιους και άμωμους ενώπιόν του.» Κατανόησε, λοιπόν, πώς αποκαλεί «δικό του αίμα» και «δική του σάρκα» αυτήν που προσφέρθηκε για εμάς, ώστε να μην ισχυριζόμαστε ότι ανήκει σε κάποιον άλλον υιό πέραν αυτού, ο οποίος να νοείται ξεχωριστά, να έχει τιμηθεί με απλή συνάφεια, να έχει επίκτητη δόξα και όχι ουσιώδη υπεροχή, και να του έχει επιτεθεί ως κάλυμμα και σαν προσωπείο το όνομα της υιότητας και της ανώτερης από όλα θεότητας.

ΑΛΛΟ. «Διότι εγώ μέσω του νόμου πέθανα ως προς τον νόμο, για να ζήσω για τον Θεό· έχω συσταυρωθεί με τον Χριστό, και δεν ζω πλέον εγώ, αλλά ζει μέσα μου ο Χριστός.» Εάν, αποδεχόμενοι τον νέο νόμο του Σωτήρος, ζούμε μεν για τον Θεό, πεθαίνουμε δε ως προς τον νόμο που δόθηκε μέσω του Μωυσή (διότι δεν ζούμε πλέον ούτε πολιτευόμαστε σύμφωνα με αυτόν), άρα ο Χριστός είναι Θεός και αληθινός Θεός. Εάν λοιπόν ισχύει τούτο, δεν είναι δημιούργημα. Το ότι δε ζούμε για τον ίδιο τον Χριστό, θα το μαρτυρήσει λέγοντας ο ίδιος ο κήρυκας της αλήθειας: «Διότι εάν ένας πέθανε για όλους, άρα όλοι πέθαναν, ώστε αυτοί που ζουν να μη ζουν πλέον για τον εαυτό τους, αλλά για εκείνον που πέθανε και αναστήθηκε για αυτούς.» Εάν όμως, ζώντας για τον Χριστό, λέγεται ότι ζούμε για τον Θεό, πώς δεν είναι Θεός; Και πώς είναι κτίσμα ή δημιούργημα;

Το να νεκρωθεί κανείς ως προς τον κόσμο και τις αμαρτίες, και να ζήσει μια ζωή ιερή και άγια και όσο το δυνατόν πιο αγαπητή στον Θεό, για το οποίο ακριβώς σεμνυνόταν ιδιαίτερα πάλι ο Παύλος λέγοντας: «Διότι εγώ διά του νόμου πέθανα ως προς τον νόμο, για να ζήσω για τον Θεό· έχω συσταυρωθεί με τον Χριστό.

«Και δεν ζω πλέον εγώ, αλλά ζει μέσα μου ο Χριστός. Και αυτό που τώρα ζω στη σάρκα, το ζω με την πίστη στον Υιό του Θεού, ο οποίος με αγάπησε και παρέδωσε τον εαυτό του για εμένα». Αυτό, νομίζω, σημαίνει το να έχεις πεθάνει ως προς τον κόσμο, και να έχεις υποστεί τη νέκρωση του Χριστού, και να ζεις πλέον τη ζωή εν αυτώ. Η στάχτη λοιπόν της δαμάλεως ανακατεμένη με νερό θα μπορούσε να υποδηλώνει τη νέκρωση του Ιησού όπως τελείται στο άγιο βάπτισμα. Στην οποία μέθεξη είπε ότι πρέπει να βρεθούν και εκείνοι που υπηρετούν στη Λευιτική τάξη, έχοντας αποβάλει, πάλι ως σκιά, κάθε είδος σαρκικής ακαθαρσίας.

«Ο χρισμένος ιερέας, που θα τον διαδεχθεί από τους γιους του, θα την προσφέρει. Είναι νόμος αιώνιος, θα επιτελεστεί εξ ολοκλήρου. Και κάθε θυσία ιερέα θα είναι ολοκαύτωμα, και δεν θα φαγωθεί.» Παρατήρησε λοιπόν, ω Παλλάδιε, την ακρίβεια του νόμου, και την εξαιρετική λεπτότητά του προς ιεροπρεπή ασφάλεια. Διότι, επειδή διέταξε να μην προσφέρονται ως ολοκαυτώματα οι θυσίες του απλού λαού, εφόσον αυτοί δεν έχουν απολύτως άγια ζωή, αλλά μοιρασμένη θα λέγαμε μεταξύ Θεού και κόσμου, διαχωρίζοντας εύλογα και τοποθετώντας σε ανώτερη μοίρα όσους έχουν επιλεγεί για την ιερουργία, είπε ότι η θυσία για αυτούς πρέπει να γίνεται ολοκαύτωμα, προσφέροντας τη σεμίδαλι ως θυμίαμα στον Θεό το πρωί και το δειλινό, δηλαδή καθ' όλη τη διάρκεια της ημέρας και σε κάθε καιρό. Διότι κατά κάποιον τρόπο είναι πάντοτε άγιος και έχει αδιάκοπη την ευωδία, προφανώς την πνευματική, αυτός που έχει επιλεγεί, χωρίς να είναι μοιρασμένος μεταξύ Θεού και κόσμου, όπως μερικοί, αλλά με σταθερή προσήλωση και απερίσπαστα, απόλυτα και ολοκληρωτικά αφοσιωμένος στον δικό του Δεσπότη, και αναφωνώντας τρόπον τινά: «Έχω συσταυρωθεί με τον Χριστό, δεν ζω πλέον εγώ, αλλά ζει μέσα μου ο Χριστός.» Το ένα δέκατο, λοιπόν, της σεμιδάλεως, αποτελεί σημείο μιας ζωής που αναδίδει ευωδία προς τον Θεό σε κάθε καιρό.

Πώς όμως προσέφεραν ως καρπό τον ίδιο τους τον εαυτό; Μη ζώντας για τον εαυτό τους, αλλά υποδουλώνοντας τους εαυτούς τους στις εντολές του Θεού και εγκαταλείποντας τα δικά τους θελήματα για την εντολή και την αγάπη του Θεού και του πλησίον, όπως είπε ο άγιος Πέτρος: «Ιδού, εμείς αφήσαμε τα πάντα και σε ακολουθήσαμε». Τι άφησε; Διότι δεν είχε χρήματα ή κτήματα ή χρυσάφι ή ασήμι· είχε μόνο το δίχτυ του, και αυτό μάλιστα παλιωμένο, όπως είπε ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος. Και άφησε, όπως είπε, όλα τα θελήματά του, κάθε προσκόλληση αυτού του κόσμου, ώστε είναι φανερό ότι, αν είχε και χρήματα ή περιουσία, και εκείνα θα τα περιφρονούσε. Και σηκώνοντας τον σταυρό, ακολούθησε τον Χριστό σύμφωνα με το: «Ζω δε, όχι πλέον εγώ, αλλά ζει μέσα μου ο Χριστός». Ιδού πώς προσέφεραν ως καρπό τους εαυτούς τους οι άγιοι, νεκρώνοντας τους εαυτούς τους, όπως είπαμε, από κάθε προσκόλληση και ίδιο θέλημα, και ζώντας μόνο για τον Χριστό και τις εντολές Του.

Απόκτησε λοιπόν την υπομονή, αγαπητέ αδελφέ. Διότι είναι γραμμένο: με την υπομονή σας θα κερδίσετε τις ψυχές σας. Ο Ενώχ ευαρέστησε τον Θεό επί διακόσια έτη μετά τη γέννηση του Μαθουσάλα. Και εμείς σε τούτον τον σύντομο καιρό δείχνουμε ολιγωρία; Αντιστάσου στους βλαβερούς λογισμούς και πες μαζί με εκείνον που λέει: Έχω συσταυρωθεί με τον Χριστό, και δεν ζω πλέον εγώ, αλλά ζει μέσα μου ο Χριστός. Διότι τι θα ωφεληθεί ο άνθρωπος, εάν κερδίσει ολόκληρο τον κόσμο, αλλά ζημιωθεί την ψυχή του; Απομακρυνθείτε από εμένα οι πονηρευόμενοι, και θα εξερευνήσω τις εντολές του Θεού μου, καθώς ο Εκκλησιαστής βοά: ματαιότης ματαιοτήτων, τα πάντα ματαιότητα, μετά από τόσον πλούτο και δόξα.

Απόκτησε, λοιπόν, την υπομονή, αγαπητέ αδελφέ· διότι είναι γεγραμμένο: με την υπομονή σας θα κερδίσετε τις ψυχές σας. Ο Ενώχ ευαρέστησε τον Θεό για διακόσια έτη μετά τη γέννηση του Μαθουσάλα, και εμείς σε αυτόν τον βραχύ καιρό ολιγωρούμε; Αντιστάσου, αγαπητέ, στους βλαβερούς λογισμούς, και πες μαζί με εκείνον που λέει: έχω συσταυρωθεί με τον Χριστό, και δεν ζω πλέον εγώ, αλλά ζει μέσα μου ο Χριστός. Διότι τι θα ωφεληθεί ο άνθρωπος, εάν κερδίσει ολόκληρο τον κόσμο, αλλά ζημιωθεί την ψυχή του; Απομακρυνθείτε από εμένα όσοι πράττετε την πονηρία, και θα εξερευνήσω τις εντολές του Θεού μου· καθώς ο Εκκλησιαστής βοά: ματαιότης ματαιοτήτων, τα πάντα ματαιότης, μετά από τόσο πλούτο και δόξα. Δεν προσφέρω πλέον τους κόπους μου στη ματαιότητα, για να μην κληρονομήσουν άλλοι μετά την έξοδό μου από αυτή τη ζωή και εγώ υποστώ την τιμωρία, αλλά προσφέρω τους καρπούς μου στον αγαθό και ελεήμονα Θεό, ο Οποίος παρέχει ζωή μετά τον θάνατο και ετοιμάζει για όσους Τον αγαπούν αυτά που μάτι δεν είδε και αυτί δεν άκουσε και σε καρδιά ανθρώπου δεν ανέβηκαν.

ΤΟΥ ΔΑΒΙΔ ΛΔ΄: Δίκασε, Κύριε, αυτούς που με αδικούν, πολέμησε αυτούς που με πολεμούν. Λάβε όπλο και θυρεό, και σήκω προς βοήθειά μου. Σύρε ρομφαία και φράξε την οδό απέναντι σε όσους με καταδιώκουν. Επειδή και στον Ιεζεκιήλ πολλά έχουν λεχθεί περί ρομφαίας. Διότι λέγει: Ρομφαία, ρομφαία, εξεγέρσου και φάγε αίμα τραυματιών· και πάλι: Εάν μια γη αμαρτήσει απέναντί μου, θα αποστείλω ρομφαία εναντίον της. Όλα δε αυτά τα εξαπολύει εναντίον της κακίας που υπάρχει στους ανθρώπους, ως αγαθός, προς ωφέλεια εκείνων που κυριαρχούνται από αυτήν· επειδή ακόμη και πολεμώντας σώζει, όπως ακριβώς ο ιατρός που τέμνει και καίει τα πάσχοντα μέρη του σώματος για τη θεραπεία ολοκλήρου. Σε αυτά προσθέτει λέγοντας στη συνέχεια: Πες στην ψυχή μου: Εγώ είμαι η σωτηρία σου· έχοντας πίστη και την απόλυτη πεποίθηση ότι εκείνο που λέγεται από τον Θεό δεν εξέρχεται άσκοπα, αλλά καταλήγει οπωσδήποτε σε έργο αυτό που λέγεται. Και μέσω αυτού, λοιπόν, αρνούνταν τη δική του σωτηρία και παραιτούνταν από τη δική του ζωή, και ευχόταν να χαριστεί στην ψυχή του η σωτηρία του Κυρίου, ώστε να μπορεί και αυτός να λέγει: Δεν ζω πλέον εγώ, αλλά ζει μέσα μου ο Χριστός. Διότι Αυτός είναι η σωτηρία μας· αυτό ακριβώς άλλωστε σημαίνει και η ερμηνεία του ονόματος του Ιησού.

Διότι ο μεν φαύλος άνθρωπος, που περιτρέχει τις αγορές και τους δήμους, τα βουλευτήρια και τα δικαστήρια, και είναι εντελώς καταχωσμένος στις ηδυπάθειες του σώματος, δικαιολογημένα θα μπορούσε να λεχθεί ότι κατοικεί στον βυθό της γης. Εκείνοι όμως που «περιπλανήθηκαν με προβιές και με δέρματα κατσικιών, υστερούμενοι, θλιβόμενοι, κακουχούμενοι», και οι οποίοι αποφεύγουν τα κέντρα των πόλεων και διαμένουν στις ερήμους, στα όρη, στα σπήλαια και στις οπές της γης, ευλόγως θα μπορούσε να λεχθεί ότι βρίσκονται έξω από τη γη. Και αν δεν ήταν παντελώς απαλλαγμένοι από το σώμα, θα βρίσκονταν σχεδόν εκτός αυτού. Τώρα όμως, επειδή, παρότι ζούσαν μέσα σε αυτό και το χρησιμοποιούσαν ως όργανο, δεν καταβυθίζονταν στα κακά του βίου, αλλά μετείχαν μόνο ακροθιγώς στην αναγκαία τροφή και στις λοιπές ανάγκες, δικαιολογημένα έδιναν την εντύπωση ότι βρίσκονται στα άκρα και στα πέρατα του σώματος. Τέτοιος ήταν ο Παύλος όταν έλεγε: «Διότι, ενώ ζούμε στη σάρκα, δεν στρατευόμαστε κατά σάρκα» και, «Έχω συσταυρωθεί με τον Χριστό· δεν ζω πλέον εγώ, αλλά ζει μέσα μου ο Χριστός». Εκείνος, λοιπόν, που βρίσκεται σε αυτή την πνευματική κατάσταση, ευλόγως θα μπορούσε να πει στον Θεό: «Πρόσεξε την προσευχή μου», έχοντας πολλή παρρησία εξαιτίας αυτού του τρόπου ζωής. Και δεν θα έλεγε ψέματα αναφωνώντας: «Από τα πέρατα της γης έκραξα προς εσένα». Προσθέτει δε και την αιτία, λέγοντας: «Όταν ακηδίασε η καρδιά μου» ή «Όταν αδημονεί η καρδιά μου», σύμφωνα με τον Σύμμαχο.

«Σε δίψασε η ψυχή μου, πόσο απόλυτα σε δίψασε και η σάρκα μου». Γι' αυτόν τον λόγο σε ονόμασα Θεό μου, επειδή κανένας πόθος για τα επίγεια, ούτε για όσα βλέπουν τα μάτια της σάρκας, δεν με περισπά. Όπως ακριβώς λέει ο Απόστολος, «Δεν ζω πλέον εγώ, αλλά ζει μέσα μου ο Χριστός»· με τέτοια διάνοια και ο Δαβίδ έλεγε στον Θεό: «Προς εσένα ορθρίζω. Σε δίψασε η ψυχή μου». Όπως ακριβώς ένας τόπος, που δεν έχει δεχθεί τη συνήθη βροχή, θα λεγόταν ότι τη διψά, με τον ίδιο τρόπο σε δίψασε, ή σε ποθεί μαζί με την ψυχή μου και η ίδια η σάρκα μου, σαν να διψά πολλαπλάσια. Διότι, όπως με φυσικούς όρους λέμε ότι η ίδια η γη διψά για νερό, έτσι και η σάρκα μου σε δίψασε, λέει· γι' αυτό προσθέτει: «Σε γη έρημη και άβατη και άνυδρη», ή, σύμφωνα με τη μετάφραση του Συμμάχου: «Σαν σε γη διψασμένη και σε εξάντληση λόγω έλλειψης νερού». Μπορεί όμως με αυτά τα λόγια να υπονοεί και την ίδια την έρημο, στην οποία διέμενε όταν έφευγε κυνηγημένος από τον Σαούλ. Διότι οπωσδήποτε, καθώς βρισκόταν σε αυτήν και είχε απομακρυνθεί πολύ από την κιβωτό του Θεού και τη σκηνή του αγιάσματος, όπου τελούνταν οι λατρείες σύμφωνα με τον νόμο, ποθούσε τη θέα τους. Και όπως η διψασμένη γη ορέγεται το νερό, έτσι, λέει, και η δική μου ψυχή διψά όσα είναι αρεστά και προσφιλή σε εσένα τον Θεό· σε σημείο να εξαντλείται και να λιώνει, αν δεν μεταλάβει από την πηγή που υπάρχει σε σένα· για την οποία έχει ειπωθεί: «Διότι σε σένα υπάρχει πηγή ζωής. Γι' αυτό σε δίψασε η ψυχή μου».

Ποιοι όμως μπορεί να είναι αυτοί, το διδάσκει το παρόν λόγιο λέγοντας: «Και θα φοβηθούν όσοι κατοικούν στα πέρατα από τα σημεία σου». Λέγεται όμως ότι κατοικούν τα πέρατα όχι βεβαίως εκείνοι που διαμένουν στις εσχατιές της γης, αλλά όσοι μπορούν, όμοια με τον Παύλο, να πουν: «Διότι, αν και ζούμε στη σάρκα, δεν αγωνιζόμαστε κατά σάρκα»· και: «Δεν ζω πλέον εγώ, αλλά ζει μέσα μου ο Χριστός». Διότι αυτοί, ούτε έχοντας βυθιστεί στα ανθρώπινα πράγματα, ούτε όντας εντελώς εκτός αυτών, έχουν σταθεί σαν σε μια μεθόριο, διαμορφώνοντας την πολιτεία του βίου τους στα άκρα της ανθρώπινης ζωής. Αυτοί, λοιπόν, αποκτώντας βαθιά πνευματική αίσθηση και έχοντας δει τα σημεία του Σωτήρα μας, βρέθηκαν στην αρχή της σοφίας, έχοντας αποκτήσει τον φόβο του Θεού. Και ποιος, έχοντας δει τα υψώματα των κατά καιρούς αρχόντων και τις επιθέσεις εναντίον της Εκκλησίας του Θεού, καθώς και τους διωγμούς και τις απειλές των ασεβών ανθρώπων, δεν θα έλεγε ότι είναι σαν όρη που υψώνονται και σαν θάλασσα που αληθινά φουρτουνιάζει, και ότι ο ήχος των κυμάτων είναι οι βλασφημίες των ασεβών και των άθεων; Όλα αυτά βεβαίως, με τη δύναμή Του ο Σωτήρας όλων των περάτων της γης συνηθίζει να τα ταπεινώνει με μια και μόνο κίνηση· έτσι ώστε εκείνοι που βλέπουν την πτώση και την καταστροφή τους να ταράζονται, ενώ άλλοι να ωφελούνται και να αναλαμβάνουν τον φόβο του Θεού, ομολογώντας ότι η καθαίρεση των ασεβών αποτελεί ολοφάνερο σημείο της ένθεης δύναμης του Σωτήρα. «Τις εξόδους του πρωινού και της εσπέρας θα ευφράνεις· επισκέφθηκες τη γη και τη μέθυσας».

Και αυτός που είναι τόσο σοφός και έχει αξιωθεί τέτοια δωρεά, πώς αποκαλεί τον εαυτό του τον πλέον άφρονα όλων; Επειδή, δηλαδή, δεν έχει δική του φρόνηση, αλλά ενεργείται από τη θεία και τελειότερη. Διότι και ο Παύλος, λέγοντας, «ζω δε, όχι πλέον εγώ, αλλά ζει μέσα μου ο Χριστός», δεν μιλούσε βέβαια για τον εαυτό του ως να ήταν νεκρός, αλλά ως κάποιος που ζει ζωή ανώτερη από τους πολλούς, επειδή είχε γίνει μέτοχος της όντως ζωής, η οποία δεν τερματίζεται από κανέναν θάνατο.

Όπως όμως διδασκόμαστε τώρα, κάποιος γίνεται και δικό Του φορείο, εκείνος που σύμφωνα με τη δική Του σοφία κατασκευάζεται όχι μόνο από τα ξύλα του Λιβάνου, αλλά στολίζεται κατάλληλα σε κάθε του μέρος και με χρυσό και με άργυρο και με πορφύρα και με πολύτιμους λίθους· μέσω των οποίων η αγάπη Του καθίσταται ενεργός, καθώς δεν χωρούν όλοι την ενέργεια της αγάπης, παρά μόνο αν κάποια αναγνωρίζεται διά του βίου της ως θυγατέρα της άνω, της ελεύθερης Ιερουσαλήμ. Ότι βεβαίως εκείνος που φέρει τον Θεό μέσα του είναι φορείο Εκείνου που έχει εγκαθιδρυθεί εντός του, θα ήταν φανερό και πριν από τους δικούς μας λόγους. Διότι αυτός που, κατά τον άγιο Παύλο, δεν ζει πλέον ο ίδιος, αλλά έχει ζωντανό μέσα του τον Χριστό και δίνει την απόδειξη του Χριστού που λαλεί μέσα του, αυτός κυρίως ονομάζεται και γίνεται φορείο Εκείνου που φέρεται μέσα του και βαστάζεται από αυτόν.