Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΓΑΛΑΤΑΣ 2:9

Έλιωσε η γη και όλοι όσοι κατοικούν σε αυτήν. Κρίνοντας δίκαια, λέει, έλιωσες τη γη, δηλαδή την Ιερουσαλήμ, και όλους όσους κατοικούν σε αυτήν. Αυτό όμως μπορεί να κατανοηθεί με δύο τρόπους: και με καλή έννοια, ότι η λέξη «έλιωσε» χρησιμοποιείται αντί του «υποχώρησε ως προς την πονηρία»· και με κακή έννοια, για να δηλώσει την τιμωρία που επήλθε εναντίον τους. Εγώ στερέωσα τους στύλους της. Στύλοι της Ιερουσαλήμ είναι οι άγιοι απόστολοι, σύμφωνα με το ρητό: «Στύλος και εδραίωμα της αλήθειας». [Λέει ο Απόστολος: Και αφού γνώρισαν τη χάρη που μου δόθηκε, ο Ιάκωβος και ο Κηφάς και ο Ιωάννης, οι οποίοι θεωρούνταν ότι είναι στύλοι.] Είπα στους παράνομους: Μην παρανομείτε. Από το σημείο αυτό παρουσιάζεται το πρόσωπο των αποστόλων να προτρέπει τους ανθρώπους να παύσουν την ασέβεια. [Ταπεινώνει δε τον ιουδαϊκό λαό εξαιτίας της υπερηφάνειάς του· και υψώνει εκείνον που προέρχεται από τα έθνη εξαιτίας της ταπεινοφροσύνης του.] Μην υψώνετε ψηλά το κέρας σας. Διότι και τα κερασφόρα ζώα υπερηφανεύονται πάρα πολύ για τα κέρατά τους.

Αρμόζει σε έναν θεοφιλή βασιλιά η φιλομαθής προαίρεση και ο πόθος των επουρανίων· διότι έτσι αληθινά και την καρδιά σου θα έχεις στο χέρι του Θεού, και τη βασιλεία σου θα διατηρήσεις με ειρήνη για πολλές περιόδους ετών. Επειδή, λοιπόν, η ευσέβειά σου θέλησε να μάθει από εμάς την πίστη της Καθολικής Εκκλησίας, αφού ευχαριστήσαμε γι' αυτό τον Κύριο, αποφασίσαμε να υπενθυμίσουμε στη θεοσέβειά σου, περισσότερο από οτιδήποτε άλλο, την πίστη που ομολογήθηκε από τους Πατέρες στη Νίκαια. Διότι κάποιοι, αθετώντας την, εμάς μεν επιβουλεύθηκαν με ποικίλους τρόπους επειδή δεν υποταχθήκαμε στην αρειανή αίρεση, στην δε Καθολική Εκκλησία έγιναν αίτιοι αιρέσεως και σχισμάτων. Η αληθινή και ευσεβής πίστη στον Κύριό μας Ιησού Χριστό έχει καταστεί φανερή σε όλους, καθώς γνωρίζεται και αναγινώσκεται μέσα από τις θείες Γραφές· διότι, παραμένοντας σε αυτήν, οι άγιοι τελειώθηκαν και μαρτύρησαν, και τώρα που έχουν αναχωρήσει από τη ζωή βρίσκονται κοντά στον Κύριο. Η πίστη θα είχε παραμείνει παντοτινά αλώβητη, εάν η πονηρία κάποιων αιρετικών δεν τολμούσε να την παραποιήσει. Διότι κάποιος Άρειος και οι οπαδοί του επιχείρησαν να τη διαφθείρουν και να εισαγάγουν ασέβεια εναντίον της, ισχυριζόμενοι ότι ο Υιός του Θεού προέρχεται «εκ του μη όντος» και ότι είναι «κτίσμα» και «ποίημα» και «τρεπτός». Και με αυτές τις δοξασίες εξαπάτησαν πολλούς, ώστε ακόμη και «εκείνοι που φαίνονταν να είναι κάτι σπουδαίο» να παρασυρθούν από τη βλασφημία τους.

Αλλά και ο ίδιος ο Απόστολος, τηρώντας με μεγαλύτερη ακρίβεια αυτό που παραγγέλλει στους άλλους, λέει: «Έδωσαν σε εμένα και στον Βαρνάβα το δεξί χέρι της κοινωνίας, ώστε εμείς μεν να απευθυνθούμε στα έθνη, αυτοί δε στους περιτμημένους». Εάν όμως κάποτε παραστεί ανάγκη, επειδή η αγάπη προς τον Θεό ή προς τον πλησίον καλεί στην αναπλήρωση αυτού που υπολείπεται, εκείνος που θα υπακούσει λαμβάνει τον μισθό της εκούσιας υπακοής. Και καλεί μεν η αγάπη προς τον Θεό και τον Χριστό Του στο να εκπληρώσουμε την εντολή του Κυρίου, ο Οποίος είπε: «Καινή εντολή σας δίνω, να αγαπάτε ο ένας τον άλλον, όπως εγώ σας αγάπησα. Μεγαλύτερη αγάπη από αυτήν δεν έχει κανείς, από το να θυσιάσει κάποιος τη ζωή του για τους φίλους του». Η δε αγάπη προς τον πλησίον καλεί, όταν εκείνος που έχει αναλάβει την προστασία έχει ανάγκη από βοήθεια, ή όταν η τάξη εκείνων που δέχονται φροντίδα έχει ανάγκη από κάποιον για να αναπληρώσει αυτό που λείπει, καθώς ο Απόστολος λέει: «Κανείς ας μη ζητά το δικό του, αλλά ο καθένας το συμφέρον του άλλου»· διότι η κατά Χριστόν αγάπη δεν ζητά τα δικά της· και αλλού: «Να οικοδομείτε ο ένας τον άλλον, καθώς άλλωστε και κάνετε». Επομένως, για οτιδήποτε έχει αποσταλεί κανείς, εάν δεν εκπληρώσει το κήρυγμα με έργο και με λόγο, είναι ένοχος για το αίμα εκείνων που δεν άκουσαν· και δεν έχει το δικαίωμα να πει τα ίδια με τον Απόστολο, ο οποίος διαβεβαίωνε τους πρεσβυτέρους της Εφέσου, λέγοντας ότι: «Είμαι καθαρός από σήμερα από το αίμα όλων σας. Διότι δεν απέφυγα να σας αναγγείλω όλη τη βουλή του Θεού».

και (λέει) «ρίξτε στα δεξιά του πλοίου και θα βρείτε»· όταν δε ο Πέτρος εξεπλάγη με αυτόν τον λόγο, ο Ιωάννης, τον οποίο αγαπούσε ο Ιησούς, λέει: «Είναι ο Κύριος», άνθρωπος μεν κατά σάρκα, γεννηθείς από τη Μαρία εν αληθεία και όχι φαινομενικά, Θεός δε όντας κατά πνεύμα, ελθών από τα επουράνια εκ του Πατρός· αυτός είναι που ακούει από τον ίδιο: «Πέτρε, ποίμαινε τα αρνία μου», αυτός στον οποίο έχει εμπιστευθεί την ποίμνη, αυτός που την οδηγεί καλώς με τη δύναμη του ιδίου του Δεσπότου, αυτός που ομολογεί περί της σαρκός, αυτός που αληθινά αναγγέλλει τα του Πατρός περί του Υιού, αυτός που φανερώνει το Πνεύμα και την αξία Του στη Θεότητα, αυτός που έδωσε δεξιά χείρα κοινωνίας στον Παύλο και τον Βαρνάβα, μαζί με τον Ιάκωβο και τον Ιωάννη, ώστε «διά τριών μαρτύρων να σταθεί κάθε λόγος».

Το ότι όλοι οι απόστολοι απορρίπτουν την πίστη του Εβίωνος και τη θεώρησαν ξένη προς τον χαρακτήρα του δικού τους κηρύγματος, είναι σε όλους φανερό. 25. Σχετικά δε με τον άγιο Παύλο, πόσα να πω για όσα λένε βλασφημώντας τον; Διότι, πρώτον, λένε ότι αυτός ήταν Έλληνας και από τα έθνη (εθνικός), και ότι έγινε προσήλυτος αργότερα. Πώς λοιπόν ο ίδιος λέει για τον εαυτό του ότι είναι «Εβραίος από Εβραίους, από το σπέρμα του Αβραάμ, από τη φυλή Βενιαμίν, Φαρισαίος σύμφωνα με τον νόμο, όντας υπερβολικά ζηλωτής των πατρικών μου παραδόσεων»· και σε άλλο σημείο λέει: «Είναι Ισραηλίτες; Είμαι και εγώ· είναι σπέρμα του Αβραάμ; Είμαι και εγώ», και αναφέρει: «περιτμημένος την όγδοη ημέρα και αναθρεμμένος στα πόδια του Γαμαλιήλ και Εβραίος από Εβραίους». Και, ω, τα φοβερά ουρλιαχτά των δεινών ερπετών και τα συρίγματα των δρακόντων και τα δηλητήρια της κενοφωνίας! Τίνος λοιπόν τη μαρτυρία θα δεχθώ; Του Εβίωνος και των οπαδών του ή του αγίου Πέτρου που λέει: «όπως σας έγραψε ο αδελφός μου Παύλος, πράγματα τα οποία είναι βαθιά και δυσερμήνευτα, τα οποία οι αμαθείς και αστήρικτοι διαστρεβλώνουν λόγω της δικής τους άγνοιας»; Και πάλι, ο άγιος Παύλος δίνει και αυτός μαρτυρία υπέρ εκείνων γύρω από τον Πέτρο, λέγοντας: «Ο Ιάκωβος και ο Ιωάννης και ο Κηφάς, οι οποίοι θεωρούνται ότι είναι στύλοι, έδωσαν σε εμένα και στον Βαρνάβα το δεξί χέρι της κοινωνίας».

«Αλλά ενώ αυτοί καταστρέφονται, εγώ», λέει, «στερέωσα τους στύλους της». Ποιους άλλους θα μπορούσες να υποδείξεις ως τέτοιους, παρά τους ιερούς αποστόλους και όλους τους μαθητές και ευαγγελιστές του Σωτήρος μας; Διότι, αφού προήλθαν από αυτήν ακριβώς τη γη, έγιναν στύλοι και εδραίωμα της Εκκλησίας. Γι' αυτό και ο Παύλος ονόμαζε τους κορυφαίους των αποστόλων στύλους, λέγοντας: «Ο Ιάκωβος, ο Κηφάς και ο Ιωάννης, οι οποίοι θεωρούνται ότι είναι στύλοι».

ΣΤ΄. Γι' αυτά σε αγκαλιάζω και σε ασπάζομαι, άριστε μεταξύ των λαών, και φιλοχριστότατε, και θερμότατε στην ευσέβεια, και άξιε των ποιμένων σου· διότι δεν έχω να πω τίποτα ανώτερο από αυτό, ούτε κάτι με το οποίο θα μπορούσα να σας περιποιηθώ περισσότερο· και σε υποδέχομαι, με λίγα μεν λόγια, αλλά κυρίως με τα σκιρτήματα της διανοίας. Λαέ μου· διότι δικό μου ονομάζω τον ομόφρονα και ομόδοξο, και αυτόν που ακολουθεί τους ίδιους Πατέρες και είναι προσκυνητής της ίδιας Τριάδος. Λαέ μου· διότι είσαι δικός μου, έστω κι αν αυτό δεν αρέσει στους φθονερούς· και, για να πληγωθούν ακόμη περισσότερο όσοι διακατέχονται από αυτό το πάθος, ιδού, δίνω χείρα κοινωνίας ενώπιον τόσων μαρτύρων, ορατών και αοράτων· και αποδιώχνω την παλαιά διαβολή με νέα χρηστότητα. Λαέ μου· διότι είσαι δικός μου, έστω κι αν εγώ ο ελάχιστος οικειοποιούμαι τον μέγιστο. Διότι τέτοια είναι η χάρις του Πνεύματος· καθιστά ομότιμους αυτούς που είναι ομόφρονες.

ΙΑʹ. Αλλά ο κήρυκάς μας είναι ξένος και από άλλα μέρη, ίσως θα έλεγε κάποιος από τους πολύ στενόμυαλους και σαρκικούς ανθρώπους. Οι απόστολοι όμως δεν ήσαν ξένοι στα τόσα έθνη και στις πόλεις στις οποίες μοιράστηκαν, ώστε να τρέξει παντού το Ευαγγέλιο, ώστε να μην μείνει τίποτα που να μην λάμπει από το τρισυπόστατο φως και να παραμένει αφώτιστο από την αλήθεια, ούτως ώστε και σε αυτούς που κάθονται στο σκοτάδι και στη σκιά του θανάτου να διαλυθεί η νύχτα της άγνοιας; «Ώστε εμείς μεν να πάμε στα έθνη, και αυτοί στην περιτομή», άκουσες τον Παύλο να λέει. Έστω ότι στον Πέτρο ανήκε η Ιουδαία· τι το κοινό είχε ο Παύλος με τα έθνη, ο Λουκάς με την Αχαΐα, ο Ανδρέας με την Ήπειρο, ο Ιωάννης με την Έφεσο, ο Θωμάς με την Ινδική, ο Μάρκος με την Ιταλία; Και τι κοινό είχαν όλοι οι υπόλοιποι, για να μην τα αναφέρω ένα προς ένα, με εκείνους στους οποίους μετέβησαν; Ώστε, ή επίπληξε και εκείνους, ή συγχώρεσε και εμένα, ή απόδειξε ότι, επειδή πρεσβεύεις τον αληθινό λόγο, δέχεσαι επιθέσεις από φλυαρίες. Επειδή, όμως, σου μίλησα για αυτά τα ζητήματα με κάπως ταπεινό τρόπο, έλα τώρα να φιλοσοφήσω και με τρόπο πιο μεγαλοπρεπή.

Ως προς το πώς πρέπει να ερμηνευθούν τα αινίγματα σχετικά με τους στύλους, εάν γίνουμε μαθητές του αγίου Παύλου δεν θα εκπέσουμε από την αληθινή έννοια, διότι αυτός ονόμασε τους προεξάρχοντες ανάμεσα στους αποστόλους, τον Πέτρο, τον Ιάκωβο και τον Ιωάννη, στύλους της Εκκλησίας. Επειδή όμως αρμόζει να μάθουμε και τούτο, το πώς είναι δυνατόν να γίνει κάποιος στύλος, ώστε να γίνουμε και εμείς άξιοι αυτής της κλήσεως, πάλι και αυτό το ακούμε από τη σοφία του Παύλου, ο οποίος λέει ότι στύλος είναι το εδραίωμα της αλήθειας. Επομένως, το μεν χρυσάφι είναι η αλήθεια, η οποία γίνεται βάση των κνημών και μέσω του εαυτού της στολίζει τα χέρια και το κεφάλι, ενώ όποιος ταυτίσει το εδραίωμα με τη φύση του μαρμάρου δεν θα σφάλει. Ώστε η έννοια των λεγομένων είναι η εξής: ότι οι κνήμες του σώματος, οι μαρμάρινοι στύλοι (δηλαδή εκείνοι που με τον λαμπρό βίο και τον υγιή λόγο βαστάζουν και στηρίζουν το κοινό σώμα της Εκκλησίας, μέσω των οποίων η βάση της πίστης αποκτά τη σταθερότητά της, ο δρόμος της αρετής διανύεται και με τα άλματα των θείων ελπίδων ολόκληρο το σώμα ανυψώνεται) εδραιώνονται μέσω αυτών των δύο: της αλήθειας και της σταθερότητας. Το μεν χρυσάφι εκλαμβάνεται ως η αλήθεια, η οποία, σύμφωνα με τη φωνή του Παύλου, γίνεται και ονομάζεται θεμέλιο της θείας οικοδομής (διότι έτσι λέει: «Θεμέλιο άλλο κανείς δεν μπορεί να θέσει παρά αυτό που υπάρχει, το οποίο είναι ο Ιησούς Χριστός»).

Όταν λοιπόν βλέπει την άνω σκηνή, αυτά βλέπει ο προφήτης μέσα από εκείνα. Εάν όμως κάποιος θεωρήσει την κάτω σκηνή, επειδή σε πολλά σημεία η Εκκλησία ονομάζεται Χριστός από τον Παύλο, θα ήταν ορθό να θεωρήσει ότι οι ονομασίες αυτές αφορούν τους υπηρέτες του θείου μυστηρίου, τους οποίους ο λόγος ονομάζει και στύλους της Εκκλησίας, δηλαδή τους αποστόλους, τους διδασκάλους και τους προφήτες. Διότι δεν είναι μόνο ο Πέτρος, ο Ιωάννης και ο Ιάκωβος στύλοι της Εκκλησίας, ούτε μόνο ο Ιωάννης ο Βαπτιστής ήταν ο καιόμενος λύχνος, αλλά όλοι όσοι στηρίζουν δι' εαυτών την Εκκλησία και όσοι γίνονται φωστήρες διά των ιδίων τους έργων, ονομάζονται και στύλοι και λύχνοι. Εσείς είστε το φως του κόσμου, λέει προς τους Αποστόλους ο Κύριος. Και πάλι, ο θείος Απόστολος παραγγέλλει σε άλλους να είναι στύλοι, λέγοντας: να γίνεστε εδραίοι και αμετακίνητοι. Και τον Τιμόθεο οικοδόμησε ως καλό στύλο, καθιστώντας τον, όπως λέει με την ίδια του τη φωνή, στύλο και εδραίωμα της αλήθειας.

Αλλά πρόσεξε ότι γι' αυτούς και ο λιμός έγινε αίτιος σωτηρίας, αφορμή για ελεημοσύνη, πρόξενος πολλών αγαθών· ώστε το ίδιο θα μπορούσε να είχε γίνει και σε εσάς, εάν βέβαια το θέλατε, αλλά δεν το θελήσατε. Και προαναγγέλλεται ο λιμός, ώστε λοιπόν να προετοιμαστούν για την ελεημοσύνη, διότι οι κάτοικοι της Ιερουσαλήμ θα υπέφεραν δεινά· ενώ πριν από αυτό δεν βρίσκονταν σε λιμό. Και αποστέλλονται ο Βαρνάβας και ο Παύλος για να διακονήσουν. Και οι μαθητές συνεισέφεραν, ανάλογα με την ευπορία του καθενός. Είδες πώς με το που πίστεψαν, αμέσως καρποφόρησαν, και μάλιστα όχι μόνο προς τους δικούς τους, αλλά και προς τους μακρινούς; Αυτό μου φαίνεται ότι υπονοεί εδώ, αυτό το οποίο αλλού λέει ο Παύλος, ότι δηλαδή «έδωσαν σε εμένα και στον Βαρνάβα το δεξί χέρι της κοινωνίας, με μόνη προϋπόθεση να θυμόμαστε τους πτωχούς». Τόσο πολύ ωφέλησε ο λιμός. Και πρόσεξε ότι αυτοί ούτε και στη θλίψη δεν καταπίπτουν σε θρήνους και δάκρυα, όπως κάνουμε εμείς, αλλά παραδίδουν τον εαυτό τους σε έργο μεγάλο και αγαθό· διότι με μεγαλύτερη ελευθερία κήρυτταν τον λόγο. Και δεν είπαν: «Εμείς, που είμαστε Κυρηναίοι και Κύπριοι, πώς να καταπιαστούμε με μια τόσο λαμπρή και μεγάλη πόλη;»· αλλά, έχοντας εμπιστοσύνη στη χάρη του Θεού, και εκείνοι επιχείρησαν το έργο της διδασκαλίας, και τούτοι δεν απαξίωσαν να διδαχθούν κάτι από εκείνους. Πρόσεξε πώς μέσω των μικρών τα πάντα οικοδομούνται, το κήρυγμα αυξάνεται, και οι ευρισκόμενοι στα Ιεροσόλυμα φροντίζουν εξίσου για όλους, θεωρώντας ολόκληρη την οικουμένη ως μία οικία.

Και γιατί δεν τον έστειλαν πριν από αυτό; Διότι λάμβαναν μεγάλη πρόνοια για τους δικούς τους, και δεν ήθελαν να τους κατηγορήσουν οι Ιουδαίοι ότι αποδέχονταν τα έθνη. Ωστόσο, επειδή ήταν αναπόφευκτο να αναμειχθούν μαζί τους, και εφόσον επρόκειτο να προκύψει κάποια αμφισβήτηση εκ μέρους τους, προηγήθηκαν τα γεγονότα σχετικά με τον Κορνήλιο. Τότε, λοιπόν, λένε: «Για να πάμε εμείς στα έθνη, και εκείνοι στην περιτομή».

Εδώ μου φαίνεται ότι έλαβαν τη δεξιά, όπως λέει ο ίδιος: «Έδωσαν σε εμένα και στον Βαρνάβα δεξιές κοινωνίας». Έπειτα λέει ότι: «Τίποτε δεν μου προσέθεσαν».

Πώς όμως, ενώ έλεγε: «Για να πάμε εμείς στα έθνη και αυτοί στην περιτομή», κήρυττε στους Ιουδαίους; Το έπραττε αυτό εκ περισσού. Επειδή, αν έπρεπε να κηρύττει στους Ιουδαίους, πώς έλεγε πάλι: «Διότι εκείνος που ενέργησε σε αυτόν για την περιτομή, ενέργησε και σε εμένα για τα έθνη»;

Και όταν λέγει: «Έδωσαν σε εμένα και στον Βαρνάβα δεξιά χέρια κοινωνίας, ώστε εμείς μεν να απευθυνθούμε στα έθνη, αυτοί δε στην περιτομή», αυτό εννοεί. Και αυτά δεν τα αναφέρει απλώς για τους φτωχούς που βρίσκονταν εκεί, αλλά για να συμμετέχουμε και εμείς σε αυτό το έργο της ευποιίας. Διότι, λέγει, δεν κατανείμαμε μεταξύ μας τη φροντίδα των φτωχών, με τον ίδιο τρόπο που κατανείμαμε το κήρυγμα, πηγαίνοντας εμείς μεν στα έθνη, εκείνοι δε στην περιτομή. Και παντού βλέπεις τον Παύλο να λαμβάνει μεγάλη πρόνοια για αυτούς· και ευλόγως.

Όπως, λοιπόν, ονομάζει «ακροβυστία» τα έθνη, έτσι ονομάζει και «περιτομή» τους Ιουδαίους. Και τους αποδεικνύει πλέον ότι είναι ομότιμος, και δεν συγκρίνει τον εαυτό του με τους άλλους, αλλά με τον κορυφαίο, δείχνοντας ότι ο καθένας απόλαυσε την ίδια αξία. Διότι, αφού παρουσίασε την απόδειξη για την ομόνοιά τους, συζητά πλέον με θάρρος και παρρησία, και δεν περιορίζεται μόνο στους αποστόλους, αλλά ανάγει τον λόγο στον Χριστό και στη χάρη που Εκείνος του έδωσε· και καλεί ως μάρτυρες γι' αυτά τους αποστόλους, και λέει: «Αφού αναγνώρισαν τη χάρη του Κυρίου που μου δόθηκε, ο Ιάκωβος και ο Κηφάς και ο Ιωάννης, οι οποίοι θεωρούνται ότι είναι στύλοι, έδωσαν σε μένα και στον Βαρνάβα τα δεξιά της κοινωνίας». Και δεν είπε «αφού άκουσαν», αλλά «αφού αναγνώρισαν», δηλαδή, αφού το κατάλαβαν καλά από τα ίδια τα γεγονότα, έδωσαν σε εμένα και στον Βαρνάβα τα δεξιά της κοινωνίας. Είδες πώς σιγά-σιγά απέδειξε ότι αυτό ήταν αρεστό και στον Χριστό και στους αποστόλους; Διότι ούτε θα δινόταν ούτε θα ενεργούσε η χάρη, εάν ένα τέτοιο κήρυγμα δεν ήταν αρεστό σε Αυτόν. Και όπου μεν έπρεπε να συγκρίνει τον εαυτό του, μνημονεύει μόνο τον Πέτρο· όπου όμως έπρεπε να επικαλεστεί μαρτυρία, αναφέρει και τους τρεις μαζί, και μάλιστα με εγκώμιο, λέγοντας, «ο Κηφάς και ο Ιάκωβος και ο Ιωάννης, οι οποίοι θεωρούνται ότι είναι στύλοι».

Γι' αυτό και έδωσαν το δεξί χέρι σε εμένα, και όχι μόνο σε εμένα, αλλά και στον Βαρνάβα, ώστε εμείς μεν να απευθυνθούμε στα έθνη, αυτοί δε στην περιτομή. Ω υπερβολή της συνέσεως και αναντίρρητη απόδειξη της συμφωνίας! Διότι αποδεικνύει ότι και τα δικά τους ήταν δικά του, και τα δικά του δικά τους. Επειδή αυτό φαινόταν ορθό και στις δύο πλευρές, δηλαδή και εκείνοι να κηρύττουν με αυτόν τον τρόπο στους Ιουδαίους, και αυτός στα έθνη· γι' αυτό και πρόσθεσε: «Ώστε εμείς μεν στα έθνη, αυτοί δε στην περιτομή». Βλέπεις πώς εδώ ονομάζει περιτομή όχι το ίδιο το πράγμα, αλλά τους Ιουδαίους; Διότι, όταν εννοεί το ίδιο το πράγμα και το αντιδιαστέλλει, παραθέτει απέναντί του την ακροβυστία, όπως όταν λέει: «Η περιτομή βέβαια ωφελεί, εάν τηρείς τον νόμο· εάν όμως είσαι παραβάτης του νόμου, η περιτομή σου έχει γίνει ακροβυστία»· και πάλι: «Ούτε η περιτομή έχει κάποια ισχύ, ούτε η ακροβυστία»· όταν όμως ονομάζει κατ' αυτόν τον τρόπο τους Ιουδαίους, και θέλει να δηλώσει όχι το πράγμα αλλά τον λαό, δεν αντιπαραθέτει την ακροβυστία, αλλά τα έθνη. Διότι οι Ιουδαίοι αντιδιαστέλλονται προς τα έθνη, ενώ η περιτομή προς την ακροβυστία· όπως όταν λέει και πιο πάνω: «Διότι εκείνος που ενήργησε στον Πέτρο για την αποστολή της περιτομής, ενήργησε και σε εμένα για τα έθνη»· και εδώ πάλι, το «Εμείς στα έθνη, αυτοί δε στην περιτομή», δεν το λέει για το ίδιο το πράγμα, αλλά έτσι ονομάζει τον λαό των Ιουδαίων, αντιδιαστέλλοντάς τον προς τα έθνη. «Μόνο να θυμόμαστε τους φτωχούς, πράγμα το οποίο και εγώ προθυμοποιήθηκα να πράξω ακριβώς».

Από όποιον, λέγει, θέλετε να μάθετε, μάθετε· δεν διαφέρουμε σε τίποτα. Και δεν είπε: «Εάν δεν θέλετε να πεισθείτε από εμένα, πεισθείτε από εκείνους», αλλά καθιστά και τον εαυτό του αξιόπιστο, και λέγει ότι ο ίδιος από μόνος του επαρκεί, όπως και εκείνοι από μόνοι τους. Διότι καμία διαφορά δεν δημιουργούσε η διάκριση των προσώπων, εφόσον τα αξιώματα ήσαν ίσα. Αυτό πράττει και στην προς Γαλάτας επιστολή, όταν τους αποδέχεται, όχι επειδή τους είχε ανάγκη, αλλά δηλώνοντας ότι και ο ίδιος είναι επαρκής: «Διότι σε εμένα», λέγει, «εκείνοι που εθεωρούντο ότι είναι κάτι σπουδαίο δεν προσέθεσαν τίποτα»· πλην όμως ακόμη και έτσι επιδιώκω την ομόνοια μαζί τους: «Μου έδωσαν», λέγει, «το δεξί χέρι». Διότι, εάν η αξιοπιστία του Παύλου επρόκειτο να εναπόκειται πάντοτε σε άλλους και να επιβεβαιώνεται από τη μαρτυρία των άλλων, οι μαθητές θα υφίσταντο εξαιτίας αυτού μύριες βλάβες. Δεν το κάνει λοιπόν αυτό για να εξυψώσει τον εαυτό του, αλλά επειδή αγωνιά για το Ευαγγέλιο. Γι' αυτό και εδώ λέγει, εξισώνοντας τον εαυτό του: «Είτε λοιπόν εγώ είτε εκείνοι, με αυτόν τον τρόπο κηρύσσουμε».

Επειδή, λοιπόν, η ανάγκη τους για τα απαραίτητα είναι μεγαλύτερη, και συγχρόνως έχουν στερηθεί τη δυνατότητα να εργάζονται, καθώς κανείς δεν προσλαμβάνει τους δυστυχείς αυτούς, ούτε τους καλεί για κάποια υπηρεσία, ελάτε να αντικαταστήσουμε εκείνους που θα τους μίσθωναν με τα χέρια των ελεημόνων, λαμβάνοντας ως συνεργό σε αυτή την πρεσβεία τον Παύλο, τον αληθινό προστάτη και κηδεμόνα όσων ζουν στη φτώχεια. Διότι αυτός δείχνει πολλή μέριμνα για το θέμα αυτό, και μάλιστα τόση όση κανένας άλλος. Γι' αυτό ακριβώς, όταν μοίρασε τους μαθητές με τον Πέτρο, δεν διαμοίρασε την προστασία των φτωχών· αλλά, αφού είπε ότι «έδωσαν σε εμένα και στον Βαρνάβα το δεξί χέρι της κοινωνίας, για να απευθυνθούμε εμείς στα έθνη, και εκείνοι στην περιτομή», πρόσθεσε, «μόνο μας ζήτησαν να θυμόμαστε τους φτωχούς, πράγμα το οποίο και εγώ φρόντισα με ζήλο να πράξω».

Αντί του: εναντιώθηκαν. «Αλλά τουναντίον, βλέποντας ότι μου έχει εμπιστευθεί το Ευαγγέλιο της ακροβυστίας, όπως ακριβώς στον Πέτρο της περιτομής (διότι εκείνος που ενήργησε στον Πέτρο για την αποστολή στην περιτομή, ενήργησε και σε εμένα για τα έθνη)· και αναγνωρίζοντας τη χάρη που μου δόθηκε, ο Ιάκωβος, ο Κηφάς και ο Ιωάννης, οι οποίοι θεωρούνταν ότι είναι στύλοι, έδωσαν σε εμένα και στον Βαρνάβα δεξιά χείρα κοινωνίας, ώστε εμείς μεν να πάμε στα έθνη, αυτοί δε στην περιτομή.» Με τη φράση «αλλά τουναντίον βλέποντας», πρέπει να συνδεθεί το «έδωσαν σε εμένα και στον Βαρνάβα». Αναφέρει δε τα ενδιάμεσα, αποδεικνύοντας πάλι ότι δεν έχει χειροτονηθεί από ανθρώπους για να κηρύττει στα έθνη, πράγμα το οποίο έλεγαν οι εχθροί γι' αυτόν. «Μόνο να θυμόμαστε τους φτωχούς, πράγμα το οποίο και φρόντισα ο ίδιος να κάνω.» Οι συμφωνίες, λέει, έγιναν τέτοιες, ώστε εκείνοι μεν να κηρύττουν στους Ιουδαίους, εμείς δε στα έθνη. Κοινή όμως έγινε και για τους δύο η φροντίδα των φτωχών. Και αυτοί οι φτωχοί ήταν εκείνοι από τους Ιουδαίους που πίστεψαν στον Χριστό, οι οποίοι και στερήθηκαν τα ίδια τους τα σπίτια από τους Ιουδαίους· και αυτοί είναι στους οποίους έγραφε: «Και την αρπαγή των υπαρχόντων σας την αποδεχθήκατε με χαρά». «Όταν όμως ήλθε ο Κηφάς στην Αντιόχεια, του αντιστάθηκα κατά πρόσωπο.» Όσο βρισκόταν στα Ιεροσόλυμα ο Πέτρος, συγκατέβαινε στον Ιουδαϊσμό, μην εμποδίζοντας προς το παρόν την περιτομή, ούτε τα Σάββατα.

Γαλ 2,8—14 〈Διότι εκείνος που ενήργησε στον Πέτρο για την αποστολή.〉 Αν έλεγε ο Παύλος ότι ο Πέτρος και οι συνοδοί του εφάρμοζαν την περιτομή κατ' οικονομίαν, θα φαινόταν ότι και ο ίδιος την επιτρέπει, και έτσι θα φαινόταν μάλλον να συμπορεύεται με όσα είχε καθήκον να πολεμά. Διότι θα του έλεγαν: «Αν ο Πέτρος καλά κάνει και την επιτρέπει, γιατί δεν το κάνεις και εσύ; Και γιατί επικρίνεις με δριμύτητα αυτό που ονομάζεις οικονομία; Άφησέ το να εφαρμόζεται και μην το επιτιμάς· και ονόμαζέ το όπως σου αρέσει, είτε οικονομία είτε δόγμα και ακρίβεια». Αυτά θα σκέφτονταν και θα έλεγαν στον Παύλο, αν δήλωνε ότι οι περί τον Πέτρο αποδέχονταν την περιτομή κατ' οικονομίαν. Διότι μια ψυχή που έχει κυριευθεί από μια ιδέα, αρπάζοντας ακόμη και μια μικρή και τυχαία αφορμή, προσκολλάται και περιπλέκεται σε αυτήν ακόμη περισσότερο. Γι' αυτό με πάρα πολλή σοφία ο Παύλος αποσιωπά εντελώς το θέμα της οικονομίας, κατακρίνει δριμύτατα την πράξη, και ελέγχει αυτούς που την επέτρεψαν δήθεν ως παραβάτες του νόμου, ώστε με τη σφοδρότητα της επίπληξης προς εκείνους να εκφοβίσει και να διορθώσει αυτούς που πραγματικά παρανομούσαν. Γι' αυτό και δεν διστάζει να τους αποκαλεί 〈έχοντες κύρος〉 και 〈κατακριτέους〉 και 〈υποκριτές〉 και 〈μη βαδίζοντες ορθά〉, προκειμένου μόνο να κατοχυρώσει το κήρυγμα του Χριστού. Τόσο θάρρος είχαν μεταξύ τους για χάρη του κηρύγματος, και με τόσο ισχυρό δεσμό ενώνονταν, ώστε, αν υπήρχε ανάγκη, ανάλογα με την περίσταση, να ενισχυθεί ο λόγος του κηρύγματος μέσω της αμοιβαίας επίκρισής τους, δεν απέφευγαν ούτε αυτό.