Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΓΑΛΑΤΑΣ 3:1

Ή δεν άκουσες αυτό που διέταξα στον νομοθέτη Μωυσή: «Φτιάξε μου δύο Χερουβείμ στη σκηνή του μαρτυρίου, ως προμήνυμα της δικής μου εικόνας»; Και πάλι, όταν με δοκίμαζαν οι Ιουδαίοι λέγοντας: «Δάσκαλε, επιτρέπεται να δώσουμε φόρο στον Καίσαρα, ή όχι;», εγώ τους είπα: «Δείξτε μου ένα νόμισμα», και σας λέω: Εκείνοι μου έφεραν ένα δηνάριο· και τους λέω: «Τίνος είναι αυτή η εικόνα και η επιγραφή;» Εκείνοι είπαν: «Του Καίσαρα»· και τους είπα: «Αποδώστε λοιπόν τα του Καίσαρα στον Καίσαρα, και τα του Θεού στον Θεό». Και πάλι προς τον Πέτρο: «Πήγαινε, ρίξε αγκίστρι στη θάλασσα, και στο ψάρι που θα ανέβει, άνοιξε το στόμα του, και θα βρεις έναν στατήρα· δώσε τον για εμένα και για εσένα». Δηλαδή, δώσε τη δική μου εικόνα και τη δική σου στον κόσμο. Ή δεν άκουσες τον μνήστορά σου Παύλο να λέει: «Εφόσον συμπάσχουμε, για να συνδοξαστούμε κιόλας;»· και προς τους Αθηναίους: «Κατά πάντα σας θεωρώ ιδιαιτέρως θρήσκους. Διότι, περιερχόμενος τα σεβάσματά σας, βρήκα και έναν βωμό που έγραφε: Στον Άγνωστο Θεό· αυτόν λοιπόν που εσείς χωρίς να γνωρίζετε λατρεύετε με ευσέβεια, αυτόν εγώ σας κηρύττω». Και προς τους Γαλάτες: «Ω ανόητοι Γαλάτες, ποιος σας βάσκανε ώστε να μην πείθεστε στην αλήθεια, εσάς, μπροστά στα μάτια των οποίων ο Ιησούς Χριστός παρουσιάστηκε ολοκάθαρα ανάμεσά σας, και μάλιστα εσταυρωμένος;»

Και γι' αυτό ο πάνσοφος Παύλος γράφει στους Γαλάτες, οι οποίοι, μετά τη δικαίωση εν Χριστώ, τόλμησαν να οπισθοδρομήσουν στη λατρεία του νόμου: «Ω ανόητοι Γαλάτες, ποιος σας βάσκανε ώστε να μην πείθεστε στην αλήθεια, εσάς μπροστά στα μάτια των οποίων ο Ιησούς Χριστός φανερώθηκε ξεκάθαρα εσταυρωμένος;» Αυτό μόνο θέλω να μάθω από εσάς, από τα έργα του νόμου λάβατε το Πνεύμα, ή από την ακοή της πίστεως;

Αφού λοιπόν ο Μωυσής υποχωρεί μπροστά στη δόξα του Χριστού, ας μην τον φέρνει κανείς και πάλι στο προσκήνιο· ας μην επικρατούν πλέον οι τύποι, ούτε βέβαια να ανακινείται από κανέναν η σκιά. «Τα παλαιά παρήλθαν, ιδού τα πάντα έγιναν καινούργια.» Εάν όμως κάποιος επιλέξει να το πράξει αυτό, ας γνωρίζει ότι ατιμάζει τη θεία οικονομία, ότι αντιστρατεύεται το θέλημα του Θεού και ότι παραλύει το σεπτό και μέγα μυστήριο. Διότι εκείνος που παραμένει ακόμη προσκολλημένος στους τύπους μετά την φανέρωση του Ιησού, αφενός θα βρεθεί όσο το δυνατόν πιο μακριά από τους ιερούς καταλόγους, αφετέρου θα αποδειχθεί απόκληρος και παντελώς αμέτοχος των χαρισμάτων που προσφέρονται μέσω του Χριστού. Αυτό ακριβώς το πάθημα ελέγχει σαφώς σε μερικούς από τους Γαλάτες ο θεσπέσιος Παύλος, γράφοντας: «Ω ανόητοι Γαλάτες, ποιος σας βασκάνεψε; Εσάς, μπροστά στα μάτια των οποίων ο Ιησούς Χριστός προδιαγράφηκε ως εσταυρωμένος.»

Γιατί, λοιπόν, φάνηκε σωστό σε κάποιους να τον αποκλείσουν από την ενανθρώπηση του Κυρίου; Και σε τι ωφέλησαν τον βίο, στρέφοντάς τον μάλλον σε ακαταστασία; Ή σε τι μας έβλαψε αυτό ή μας ωφέλησε, για να το πω έτσι, ώστε να βοηθήσουν τον Χριστό; Μήπως για να του κάνουν αυτήν τη μεγάλη χάρη και να πουν γι' αυτόν ότι δεν προσέλαβε νου; Διότι «οι Γαλάτες μεν είναι ανόητοι» και «οι Κρήτες πάντοτε ψεύτες» και «ο Εφραίμ περιστέρι χωρίς νου»· ο Κύριός μας, όμως, όταν ενανθρώπησε στον κόσμο, προσέλαβε τα πάντα τέλεια, ή μάλλον τα έλαβε, αφού ο ίδιος έγινε πλάστης του δικού του σώματος, λαμβάνοντας ο ίδιος για τον εαυτό του την ψυχή ή μάλλον ενθέτοντάς την.

αʹ. Το προοίμιο είναι γεμάτο από πολύ θυμό και μεγάλο φρόνημα· και όχι μόνο το προοίμιο, αλλά, για να το πούμε έτσι, και ολόκληρη η Επιστολή. Διότι το να συνομιλεί κανείς πάντοτε με επιείκεια προς τους μαθητευομένους, ακόμη και όταν αυτοί έχουν ανάγκη από αυστηρότητα, δεν θα ήταν γνώρισμα δασκάλου, αλλά διαφθορέα και εχθρού. Γι' αυτό και ο Κύριος, αφού συνομίλησε πολλές φορές με πραότητα στους μαθητές του, υπάρχουν περιπτώσεις όπου χρησιμοποίησε και αυστηρότερο λόγο, και άλλοτε μεν μακαρίζει, άλλοτε δε επιτιμά. Στον Πέτρο, για παράδειγμα, αφού είπε: «Μακάριος είσαι, Σίμων, γιε του Ιωνά», και αφού του υποσχέθηκε ότι θα θέσει τα θεμέλια της Εκκλησίας πάνω στην ομολογία του, λίγο μετά από αυτούς τους λόγους λέει: «Πήγαινε πίσω μου, Σατανά, μου είσαι σκάνδαλο»· και πάλι αλλού: «Ακόμη και εσείς είστε ασύνετοι;» Και τους ενέβαλε τόσο μεγάλο φόβο, ώστε και ο Ιωάννης να λέει ότι, όταν τον είδαν να μιλάει με μια Σαμαρείτιδα γυναίκα, του υπενθύμισαν μεν για την τροφή, όμως κανείς δεν τόλμησε να πει: «Τι συζητάς; ή Τι ζητάς από αυτήν;» Αυτά έχοντας μάθει ο Παύλος, ο οποίος βαδίζει στα ίχνη του δασκάλου του, ποίκιλλε τον λόγο του ανάλογα με την ανάγκη των μαθητευομένων, άλλοτε μεν καίγοντας και τέμνοντας, άλλοτε δε επιθέτοντας ήπια φάρμακα. Και στους Κορινθίους έλεγε: «Τι θέλετε; Να έρθω προς εσάς με ράβδο ή με αγάπη και πνεύμα πραότητας;» Στους Γαλάτες όμως: «Ω, ανόητοι Γαλάτες»· και δεν χρησιμοποίησε αυτή την επιτίμηση μόνο μία φορά, αλλά και δεύτερη.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Γʹ. Ω ανόητοι Γαλάτες, ποιος σας εβάσκανε; Εσάς, μπροστά στα μάτια των οποίων ολοκάθαρα σκιαγραφήθηκε ο Ιησούς Χριστός, σταυρωμένος ανάμεσά σας. αʹ. Εδώ πλέον μεταβαίνει σε άλλο κεφάλαιο. Διότι στα προηγούμενα απέδειξε ότι δεν υπήρξε απόστολος ανθρώπων, ούτε μέσω ανθρώπων, ούτε είχε ανάγκη από τη διδασκαλία των αποστόλων· εδώ όμως πλέον, αφού κατέστησε τον εαυτό του αξιόπιστο διδάσκαλο, ομιλεί με μεγαλύτερη αυθεντία, κάνοντας σύγκριση μεταξύ πίστεως και νόμου. Αρχίζοντας, λοιπόν, λέγει: Απορώ πώς τόσο γρήγορα μεταβάλλετε φρόνημα. Εδώ, όμως, λέγει: Ω ανόητοι Γαλάτες! Διότι τότε μεν κυοφορούσε την αγανάκτησή του· επειδή όμως απολογήθηκε για όσα τον αφορούσαν, την εξέφρασε φανερά ξεσπώντας, και την εκδήλωσε έπειτα από την απόδειξη. Και αν τους ονομάζει ανόητους, μην απορήσεις· διότι δεν το πράττει αυτό παραβαίνοντας τον νόμο του Χριστού, ο οποίος λέγει να μην αποκαλεί κανείς τον αδελφό του μωρό, αλλά αντιθέτως τηρώντας τον με απόλυτη ακρίβεια. Διότι δεν έχει ειπωθεί απλώς: Εκείνος που αποκαλεί τον αδελφό του μωρό, αλλά: Εκείνος που τον αποκαλεί χωρίς λόγο. Και ποιοι θα άξιζαν πιο δίκαια αυτή την ονομασία από αυτούς, οι οποίοι μετά από τόσα και τόσο σπουδαία γεγονότα, σαν να μην είχε συμβεί τίποτε, παραμένουν προσκολλημένοι στα παλαιά; Εάν όμως εξαιτίας αυτού του γεγονότος αποκαλέσεις τον Παύλο υβριστή, τότε εξαιτίας της Σαπφείρας και του Ανανία θα αποκαλέσεις και τον Πέτρο φονιά. Εάν όμως το να πει κανείς εκείνα είναι παραφροσύνη, πολύ περισσότερο είναι και τούτα.

Εσύ όμως πρόσεξέ μου πώς δεν χρησιμοποίησε αυτή τη σφοδρότητα από την αρχή, αλλά μετά τους ελέγχους και τις αποδείξεις, όταν πλέον δέχονταν την επίπληξη όχι από εκείνον, αλλά από τους ίδιους τους ελέγχους. Διότι, όταν απέδειξε ότι αποδιώχνουν την πίστη και καθιστούν περιττό τον θάνατο του Χριστού, τότε επιφέρει την επίπληξη, και μάλιστα ούτε τότε όπως τους άξιζε· επειδή ήταν άξιοι για πολύ πιο αυστηρά λόγια. Δες όμως επίσης πώς, αφού τους έπληξε, αμέσως μετριάζει την ένταση. Διότι δεν είπε: «Ποιος σας απάτησε; Ποιος σας παραπλάνησε; Ποιος σας εξαπάτησε;», αλλά: «Ποιος σας βάσκανε;», διατυπώνοντας έτσι μια επίπληξη που δεν στερείται εγκωμίων. Διότι αυτό αποτελεί ένδειξη ότι προηγουμένως έπρατταν έργα που άξιζαν τον φθόνο των άλλων, και ότι αυτό που συνέβη ήταν επήρεια δαίμονα, ο οποίος έπνευσε με σφοδρότητα εναντίον της ευημερίας τους. Όταν όμως ακούς εδώ για φθόνο, και στο Ευαγγέλιο για τον «πονηρό οφθαλμό» που δηλώνει το ίδιο πράγμα, μην νομίσεις τούτο: ότι δηλαδή η βολή των οφθαλμών από τη φύση της βλάπτει όσους κοιτάζει. Διότι ο οφθαλμός δεν είναι δυνατόν να είναι πονηρός, αυτό καθαυτό το μέλος του σώματος· αλλά εδώ ο Χριστός αποκαλεί έτσι τον φθόνο. Διότι ίδιον των οφθαλμών είναι απλώς και μόνο το να βλέπουν, ενώ το να βλέπουν με πονηρία προέρχεται από την εσωτερική διεστραμμένη προαίρεση.

Λέγοντας δε «Ποιος σας βάσκανε;», δείχνει ότι το κάνουν αυτό όχι ως κηδεμόνες, ούτε αναπληρώνοντας αυτό που λείπει, αλλά ακρωτηριάζοντας και αυτό που ήδη υπάρχει. Διότι είναι γνώρισμα του φθόνου, όχι να προσθέτει αυτό που λείπει, αλλά και από τα ολοκληρωμένα να αφαιρεί κάτι, και να καταστρέφει το παν. Αυτά δε τα λέγει, όχι με την έννοια ότι ο φθόνος έχει από μόνος του ισχύ, αλλά ότι εκείνοι που τα διδάσκουν αυτά κατέληξαν σε αυτό το σημείο παρακινούμενοι από βασκανία. Σύμφωνα με τα λόγια του, «μπροστά στα μάτια σας ο Ιησούς Χριστός προεγράφη εσταυρωμένος». Και βέβαια δεν σταυρώθηκε στη χώρα των Γαλατών, αλλά στα Ιεροσόλυμα· πώς λοιπόν λέγει «ανάμεσά σας»; Δείχνοντας τη δύναμη της πίστεως, που μπορεί να βλέπει και αυτά που βρίσκονται μακριά. Και δεν είπε «σταυρώθηκε», αλλά «προεγράφη εσταυρωμένος», δηλώνοντας ότι με τα μάτια της πίστεως τα θεωρούσαν με μεγαλύτερη ακρίβεια από ορισμένους που ήταν παρόντες και έβλεπαν τα όσα συνέβαιναν.

Διότι, πολλοί από εκείνους, αν και τον είδαν, δεν ωφελήθηκαν καθόλου· αυτοί όμως δεν τον είδαν με τα ίδια τους τα μάτια, αλλά μέσω της πίστεως τον είδαν πιο καθαρά. Αυτά δε τα λέγει, ταυτοχρόνως και ελέγχοντάς τους και επαινώντας τους. Επαινώντας τους μεν, διότι με τόσο μεγάλη βεβαιότητα αποδέχθηκαν αυτό που συνέβη· ελέγχοντάς τους δε, διότι Αυτόν που είδαν να γυμνώνεται για χάρη τους, να σταυρώνεται, να καρφώνεται, να εμπτύεται, να χλευάζεται, να ποτίζεται με όξος, να κατηγορείται από τους ληστές, να λογχίζεται (διότι όλα αυτά τα φανέρωσε με το να πει: «Προεγράφη ανάμεσά σας εσταυρωμένος»), Αυτόν τον εγκατέλειψαν και έτρεξαν στον νόμο, χωρίς να σεβαστούν καθόλου εκείνα τα πάθη. Εσύ όμως, πρόσεξέ μου πώς παντού, αφήνοντας κατά μέρος τον ουρανό, τη γη, τη θάλασσα και όλα τα άλλα, κήρυττε τη δύναμη του Χριστού, προβάλλοντας διαρκώς τον σταυρό. Διότι αυτό ακριβώς ήταν το αποκορύφωμα της πρόνοιάς Του για εμάς. «Αυτό μόνο θέλω να μάθω από εσάς: από τα έργα του νόμου λάβατε το Πνεύμα, ή από την ακοή της πίστεως;» Επειδή δηλαδή δεν μπορείτε να παρακολουθήσετε μακροσκελείς λόγους, λέγει, ούτε θέλετε να ατενίσετε το μέγεθος της θείας οικονομίας, θέλω να σας πείσω με σύντομο λόγο και με ταχύτατη απόδειξη, βλέποντας την έσχατη αγνωμοσύνη σας.

Έτσι και σε άλλο σημείο λέει: «Με την πίστη κατανοούμε ότι έχουν δημιουργηθεί οι αιώνες». Πώς; Διότι δεν τους είδαμε. «Ώστε αυτά που βλέπονται να μην έχουν γίνει από ορατά πράγματα», λέει. Θέλετε να παραθέσω και άλλη μαρτυρία, ότι τα μάτια της πίστεως βλέπουν αυτά που δεν βλέπονται; Γράφοντας κάποτε στους Γαλάτες ο Παύλος έλεγε: «Εσείς, μπροστά στα μάτια των οποίων ο Ιησούς Χριστός ζωγραφίστηκε ξεκάθαρα ανάμεσά σας ως εσταυρωμένος».

βʹ. Τι λέγεις, ω μακάριε Παύλε; Στη Γαλατία τον είδαν οι Γαλάτες να σταυρώνεται; Δεν ομολογούμε όλοι ότι το Πάθος έλαβε χώρα στην Παλαιστίνη, στο μέσον της Ιουδαίας; Πώς λοιπόν τον είδαν να σταυρώνεται οι Γαλάτες; Με τους οφθαλμούς της πίστεως, όχι της σάρκας. Είδες πώς οι οφθαλμοί της πίστεως βλέπουν τα μη φαινόμενα;

Γι' αυτόν τον λόγο και ο Χριστός, καθιστώντας τον έλεγχο ευπρόσδεκτο, δεν επιτρέπει να δημοσιοποιείται η επίπληξη από την αρχή, λέγοντας: «Πήγαινε, έλεγξέ τον μεταξύ εσού και εκείνου μόνου». Έτσι έπραττε και ο Παύλος, ασκώντας τον έλεγχο με ευσπλαχνία, και πότε μεν έλεγε: «Ω ανόητοι Γαλάτες»· πότε δε: «Παιδιά μου, για τα οποία πάλι δοκιμάζω ωδίνες». Διότι πρέπει να επινοεί πολλά αυτός που ελέγχει, ώστε να γίνει ο έλεγχος ευπρόσδεκτος, και χρειάζεται πολλή σύνεση εκείνος που χορηγεί αυτό το φάρμακο· μάλλον δε, αυτός που ελέγχει έχει ανάγκη από περισσότερη σύνεση από εκείνον που τέμνει το σώμα. Πώς;

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Γʹ. «Ω ανόητοι Γαλάτες.» Αφού έδειξε το άτοπο και το βλάσφημο, με θάρρος επέφερε την επίπληξη. «Ποιος σας βάσκανε ώστε να μην πείθεστε στην αλήθεια;» Έδειξε ότι έπρατταν ορθά όταν υπάκουαν στην πίστη. Διότι, εάν δεν πρόκειται για εκείνους που πράττουν ορθά, δεν γίνεται λόγος για βασκανία. Λέγοντας δε αυτό, τους καλεί και πάλι στη χάρη που παρέχεται μέσω της πίστης. «Μπροστά στα μάτια των οποίων ο Ιησούς Χριστός απεικονίστηκε ανάμεσά σας ως εσταυρωμένος. Μόνο αυτό θέλω να μάθω από εσάς.» Συνεχώς τους υπενθυμίζει τον θάνατο και τον σταυρό, δια του οποίου, αφού απαλλαχθήκαμε από την αμαρτία, ζήσαμε. Το δε «Απεικονίστηκε μπροστά στα μάτια σας» το είπε, για να δείξει τον ακόρεστο πόθο που είχαν προηγουμένως για τον Χριστό, ώστε να βλέπουν διαρκώς με τα μάτια τους το μυστήριο. «Από τα έργα του νόμου λάβατε το Πνεύμα, ή από την ακοή της πίστης; Τόσο ανόητοι είστε;» Πολλοί από αυτούς που βαπτίστηκαν στον Χριστό και έλαβαν το Άγιο Πνεύμα, επιτελούσαν μέσω αυτού πολλές θαυματουργικές ενέργειες και μεγάλα σημεία. Αυτά ακριβώς τους υπενθυμίζει λοιπόν. Εάν τις θεοσημείες, λέει, δεν σας παρείχε ο νόμος τη δύναμη να τις κάνετε, αλλά η χάρη του Πνεύματος, πώς, αφού εγκαταλείψατε αυτόν που σας παρείχε τόσο σπουδαία δωρεά, καταφεύγετε στον αδύναμο νόμο; «Αφού αρχίσατε με το πνεύμα, τώρα καταλήγετε με τη σάρκα;» Έδειξε ότι αυτοί αντέστρεψαν την τάξη. Διότι κανονικά προχωρά κανείς από τα σωματικά προς τα πνευματικότερα· αυτοί όμως, αντίθετα, αφού πρώτα έλαβαν τα πνευματικά, μετέπεσαν στα σαρκικά, εννοώ δηλαδή την περιτομή.

Γι' αυτόν τον λόγο ονομάζεται και Σφραγίδα, επειδή πλάθει τον άνθρωπο σύμφωνα με τη βασιλική εικόνα και τη μακάρια μορφή. Επειδή δε η μορφή περιβάλλει την ύλη και εξαφανίζει την αμορφία, ονομάζουμε το μυστήριο και Ένδυμα και Βάπτισμα. Δηλώνοντας ακριβώς αυτό ο Παύλος, ότι δηλαδή το ένδυμα και η σφραγίδα τείνουν προς το ίδιο αποτέλεσμα, πότε λέει ότι ο Χριστός εγγράφεται και μορφοποιείται μέσα μας, και πότε ότι περιβάλλει τους χριστιανούς σαν ιμάτιο. Γράφει σχετικά με το πρώτο στους Γαλάτες: «Παιδάκια μου, για τα οποία πάλι δοκιμάζω ωδίνες τοκετού, μέχρις ότου μορφωθεί μέσα σας ο Χριστός», και: «ο Ιησούς Χριστός έχει προγραφεί ανάμεσά σας εσταυρωμένος»· για το δεύτερο δε στους Κορινθίους: «Όσοι βαπτιστήκατε στον Χριστό, τον Χριστό ενδυθήκατε.» Διότι και ο χρυσός και ο άργυρος και ο χαλκός, όσο λιώνοντας στη φωτιά βρίσκονται σε ρευστή κατάσταση, παρέχουν στην όραση γυμνή την ύλη· γι' αυτό και ονομάζονται απλώς χρυσός ή χαλκός, παίρνοντας το ίδιο το όνομα της ύλης. Όταν όμως σφυρηλατηθούν από τα μεταλλικά εργαλεία για να λάβουν μορφή, τότε δεν προβάλλει πλέον η ύλη, αλλά προηγείται η μορφή και συναντά τα βλέμματα όσων κοιτάζουν, ακριβώς όπως τα ενδύματα φαίνονται πριν από τα σώματα· γι' αυτό και λαμβάνουν κάποιο ιδιαίτερο όνομα· διότι ονομάζονται ανδριάντας ή δαχτυλίδι ή οτιδήποτε παρόμοιο, τα οποία δεν υποδηλώνουν πλέον την ύλη, αλλά αποκλειστικά το είδος και τη μορφή.

Και ακόμη περισσότερο στην Προς Γαλάτας επιστολή, εγκαλώντας τους για την αποδοχή της περιτομής και των άλλων νομικών διατάξεων, θεωρεί τούτο ως μετάπτωση σε διαφορετικό ευαγγέλιο από εκείνον που τους κάλεσε με τη χάρη του Χριστού, και σε αυτόν που εισάγει αυτή την καινοτομία, ακόμη κι αν είναι ο ίδιος ο Παύλος ή άγγελος που ήλθε από τον ουρανό, επιβάλλει ως επιτίμιο το ανάθεμα· αποκαλεί δε τους Γαλάτες ανόητους επειδή ανέχθηκαν την καινοτομία, αποφαινόμενος ότι αυτοί καταλήγουν στη σάρκα και βρίσκονται υπό κατάρα. Επιπλέον, τους θεωρεί υιούς της δούλης και εκπτώτους της κληρονομίας, της οποίας έχουν αξιωθεί όσοι προέρχονται από την ελεύθερη, δηλαδή όσοι δεν ακολουθούν τον νόμο. Διότι λέγει: «Εμείς δεν είμαστε τέκνα της δούλης, αλλά της ελεύθερης. Σταθείτε, λοιπόν, σταθεροί στην ελευθερία με την οποία μας ελευθέρωσε ο Χριστός, και μην υποτάσσεστε πάλι σε ζυγό δουλείας». Και πόσο σπουδαία είναι η επόμενη προτροπή; «Ιδού», λέγει, «εγώ ο Παύλος σας λέγω ότι εάν περιτέμνεστε, ο Χριστός δεν θα σας ωφελήσει σε τίποτα».

Είναι φωνή του αποστόλου Πέτρου στην ιστορία του μαρτυρίου του αγίου Παγκρατίου: «Τέκνο Ιωσήφ, φέρε έξω την εικόνα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού και αποτύπωσέ την στον πυργίσκο, για να δουν οι λαοί ποια μορφή ανέλαβε ο Υιός του Θεού, ώστε βλέποντάς την να πιστέψουν περισσότερο, αντικρίζοντας τον τύπο της μορφής Του, και να λαμβάνουν υπόμνηση όσων τους κηρύξαμε». Είναι φωνή του Παύλου: «Ω ανόητοι Γαλάτες, ποιος σας βάσκανε για να μην πείθεστε στην αλήθεια, εσάς μπροστά στα μάτια των οποίων ο Ιησούς Χριστός ζωγραφίστηκε προηγουμένως ως εσταυρωμένος ανάμεσά σας;» Είναι φωνή του Μεγάλου Βασιλείου: «Ας ζωγραφιστεί στον πίνακα και ο αγωνοθέτης των παλαισμάτων, ο Χριστός». Και πάλι: «Η τιμή της εικόνας διαβαίνει στο πρωτότυπο». Είναι φωνή του πολυάθλου Αθανασίου: «Εμείς οι πιστοί δεν προσκυνούμε τις εικόνες ως θεούς (μη γένοιτο), όπως οι Έλληνες, αλλά φανερώνουμε μόνο τη σχέση και τον πόθο της αγάπης μας προς τα χαρακτηριστικά του προσώπου της εικόνας». Είναι φωνή του Χρυσοστόμου: «Εγώ αγάπησα και την κηρόχυτη ζωγραφιά που είναι γεμάτη από ευσέβεια. Διότι είδα σε εικόνα άγγελο να καταδιώκει στίφη βαρβάρων, είδα φύλα βαρβάρων να καταπατούνται και τον Δαβίδ να αληθεύει: Κύριε, στην πόλη σου θα εξουθενώσεις την εικόνα τους».

Διότι το ότι ο σκοπός του δεν συνίστατο στην αναίρεση της απεικόνισης της σωματικής μορφής του Χριστού, ακόμη και μετά την Ανάληψη, άκουσέ τον να λέει σε άλλο σημείο: Ω ανόητοι Γαλάτες, ποιος σας βάσκανε ώστε να μην πείθεστε στην αλήθεια, εσάς, μπροστά στα μάτια των οποίων ο Ιησούς Χριστός προδιαγράφηκε ως εσταυρωμένος ανάμεσά σας; Εάν, λοιπόν, έχουμε πιστέψει κατ' αυτόν τον τρόπο, σαν να έχουμε δηλαδή δει τον ίδιο τον Χριστό εσταυρωμένο, δικαιολογημένα, εικονίζοντάς τον πάντοτε, δεν σφάλλουμε. Διότι αυτό που βλέπεται νοερώς κατά την απουσία του, εάν δεν βλέπεται και αισθητώς μέσω της απεικόνισης, θα έχανε και το να είναι ορατό νοερώς.