Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΓΑΛΑΤΑΣ 3:11

Και όπως ακριβώς ο μακάριος απόστολος, γράφοντας προς τους Ρωμαίους, έλεγε: «ο νόμος είναι πνευματικός» και «ο νόμος είναι άγιος και η εντολή αγία και δίκαιη και αγαθή», και λίγο αργότερα: «εκείνο που ήταν αδύνατο για τον νόμο, επειδή ήταν ανίσχυρος», ενώ προς τους Εβραίους έγραφε: «ο νόμος δεν έκανε κανέναν τέλειο», και στους μεν Γαλάτες: «με τον νόμο δεν δικαιώνεται κανείς», στον δε Τιμόθεο ότι «ο νόμος είναι καλός, εάν κάποιος τον χρησιμοποιεί νομίμως», και κανείς δεν θα κατηγορούσε τον άγιο ότι γράφει αντιφατικά και ασύμβατα πράγματα, αλλά μάλλον θα θαύμαζε το γεγονός ότι έγραφε ταιριαστά προς τον καθένα, ώστε οι μεν Ρωμαίοι και οι άλλοι να μάθουν να στρέφονται από το γράμμα στο πνεύμα, οι δε Εβραίοι και οι Γαλάτες να διδαχθούν να εναποθέτουν τις ελπίδες τους όχι στον νόμο, αλλά στον Κύριο που έδωσε τον νόμο· κατ' αυτόν τον τρόπο, εάν οι πατέρες και των δύο συνόδων αναφέρθηκαν με διαφορετικό τρόπο περί του ομοουσίου, δεν πρέπει επουδενί εμείς να ερχόμαστε σε αντίθεση μαζί τους, αλλά να ερευνούμε τη σκέψη τους, και οπωσδήποτε θα διαπιστώσουμε την ομόνοια και των δύο συνόδων.

Ματθ. 19, 17-18. Όταν ο Χριστός είπε: «Αν θέλεις να εισέλθεις στη ζωή, τήρησε τις εντολές», εκείνος, μην περιμένοντας να του πει τίποτε άλλο παρά αμέσως τις δικές Του, λέει: «Ποιες;». Διαψεύστηκε όμως πολύ στην προσδοκία του· διότι ο Χριστός δεν του αποκρίθηκε αυτό που νόμιζε, αλλά τον ανάγει στον Νόμο, όχι επειδή ο Νόμος είναι η τελειότητα (διότι «κανείς δεν δικαιώνεται με τον νόμο», σύμφωνα με το γραμμένο), αλλά επειδή η μελέτη και εφαρμογή του Νόμου είναι σαν μια προεισαγωγή στην αιώνια ζωή, η οποία σταδιακά εξοικειώνει τον νου αυτών που παιδαγωγούνται προς τα ανώτερα. Διότι «ο Νόμος έγινε για εμάς παιδαγωγός προς τον Χριστό»· επομένως ο Νόμος είναι η αρχή της σωματικής πολιτείας, ενώ ο Χριστός είναι η τελειότητα· διότι η αρχή των αγαθών, λέει, είναι το να πράττει κανείς τα δίκαια. Ο Νόμος, λοιπόν, υποδεικνύει το δίκαιο, ενώ ο Χριστός το αγαθό. Ο μεν πρώτος δίδασκε να αμύνεται κανείς με τα ίδια μέσα απέναντι σε όσους θέλουν να τον αδικήσουν (διότι λέει «δόντι αντί δοντιού» και «οφθαλμό αντί οφθαλμού»), ενώ ο δεύτερος μας ζητά να εγκαταλείψουμε την ίση ανταπόδοση και να προχωρήσουμε στο μεγαλύτερο... διότι σε αυτόν που σε χτυπά «στη δεξιά σιαγόνα, στρέψε του και την άλλη· και σε αυτόν που θέλει να κριθεί μαζί σου», λέει, «και να πάρει τον χιτώνα σου, άφησέ του και το ιμάτιο».

Διότι, επειδή είναι από τη φύση του αγαθός, θέλει να σωθούν όλοι οι άνθρωποι και να έλθουν σε επίγνωση της αλήθειας. Επειδή όμως είχαν τη συνήθεια να υπερηφανεύονται για την ευγενή καταγωγή των πατέρων τους και να καυχιούνται γι' αυτό και μόνο, νομίζοντας ότι αυτό τους αρκεί, ακόμη και αν δεν φαινόταν να έχουν το καύχημα του ενάρετου βίου, προσπαθεί να τους πληροφορήσει ότι η έπαρσή τους γι' αυτό θα είναι εντελώς μάταιη. Αντιθέτως, αποδεικνύει ότι αποκτούν θεοπρεπή δόξα όταν επιλέγουν να εκπληρώνουν τα διατεταγμένα και όταν αγαπούν να επιδιώκουν τη λαμπρότητα των έργων. Επομένως, λέει, να τηρείτε την κρίση, δηλαδή την ορθή κρίση, ή τα θεία κρίματα, που προφανώς είναι οι εντολές. Να πράττετε δικαιοσύνη· διότι δεν θα αρκέσει μόνο το να θέλει κανείς να προσκολλάται στους θείους νόμους, αλλά να απέχει από την υποχρέωση να τους εφαρμόζει. Πρέπει, αντίθετα, να αναδεικνύονται φύλακες των ιερών κριμάτων και, επιπλέον, να διαπρέπουν με κάθε αγαθοεργία. Και για να μη νομίσει κανείς από εμάς ότι με αυτά τα λόγια παρακινεί τους Ισραηλίτες στην τήρηση του νόμου, αναφέρομαι φυσικά σε εκείνη που συνίσταται σε σκιές και τύπους· διότι κανείς δεν δικαιώνεται ενώπιον του Θεού μέσω του νόμου, όπως έγραψε σε κάποιους ο πανάριστος Παύλος· λέει ότι το σωτήριο είναι εγγύς, και το έλεός του πρόκειται να αποκαλυφθεί. Έλεος δε και σωτήριο ονομάζει τον Χριστό· διότι ελεηθήκαμε μέσω αυτού, κερδίζοντας την άφεση και τη σωτηρία δια της πίστεως.

Γ'. Ας εορτάσουμε, λοιπόν, εφόσον οι εχθροί έχουν εξασθενήσει, εφόσον ο Σατανάς έχει καθαιρεθεί, εφόσον η Εκκλησία έχει καθαρθεί· εφόσον κανείς πλέον δεν λέει ότι ο Εμμανουήλ δεν είναι αληθινός Θεός, αλλά μάλλον όλοι ομολογούν τη δόξα του και με ακατάπαυστα χείλη του αναπέμπουν δοξολογίες. Διότι είναι γραμμένο: «Όλη η γη ας σε προσκυνήσει και ας ψάλει στο όνομά σου.» Διότι κατήργησε τον Σατανά, ο οποίος από υπερβολική αλαζονεία έλεγε: «Θα καταλάβω ολόκληρη την οικουμένη με το χέρι μου σαν φωλιά, και θα την μαζέψω σαν εγκαταλειμμένα αυγά, και δεν υπάρχει κανείς που θα μου ξεφύγει ή θα μου αντιμιλήσει.» Μαζί με αυτόν, κατέλυσε και το ίδιο το κράτος του θανάτου, καθώς αναιρέθηκε η αμαρτία. «Διότι έχουμε δικαιωθεί όχι εξαιτίας έργων του νόμου μέσω της παλαιάς εντολής, αλλά μέσω της πίστεως σε αυτόν», και μέσω της ημερότητας που υπερβαίνει τον νόμο. «Διότι το γράμμα σκοτώνει, ενώ το πνεύμα ζωοποιεί. Και διακονία της κατακρίσεως» ονομάστηκε η διακονία του Μωυσή, και πολύ σωστά. Επειδή κανείς δεν δικαιώνεται ενώπιον του Θεού μέσω του νόμου. Αντιθέτως, διακονία της δικαιοσύνης έχει θεωρηθεί η χάρη μέσω του Χριστού.

Είπε λοιπόν στους αγίους αποστόλους: «Αλήθεια σας λέω, εάν η δικαιοσύνη σας δεν ξεπεράσει αυτήν των Γραμματέων και των Φαρισαίων, δεν πρόκειται να εισέλθετε στη βασιλεία του Θεού των ουρανών.» Γράφει δε και ο πάνσοφος Παύλος: «Ότι δε μέσω του νόμου κανείς δεν δικαιώνεται ενώπιον του Θεού, είναι φανερό.» Και πάλι, «Εμείς είμαστε εκ φύσεως Ιουδαίοι, και όχι αμαρτωλοί από τα έθνη. Γνωρίζοντας όμως ότι ο άνθρωπος δεν δικαιώνεται από τα έργα του νόμου, παρά μόνο μέσω της πίστης στον Ιησού Χριστό, και εμείς πιστέψαμε στον Χριστό, για να δικαιωθούμε μέσω αυτού.» βʹ. Και ως προς αυτό ίσως θα πεις: Εάν δεν υπήρχε απολύτως καμία ωφέλεια από τον νόμο, εάν για όσους είναι μπλεγμένοι στις αμαρτίες ήταν εντελώς ανώφελη για την κάθαρσή τους η προσήλωση στο αρχαίο γράμμα, γιατί δόθηκε εξ αρχής; Προς αυτά λοιπόν απαντάμε, ότι ο γραπτός νόμος παραδόθηκε μέσω αγγέλων με τη μεσολάβηση του Μωυσή. Ήταν δε εικόνα της αλήθειας και σαν μια μορφή ευσέβειας που μέσω τύπων και σκιών οδηγούσε προς αυτήν. Γράφει λοιπόν ο ιερότατος Παύλος: «Ώστε ο νόμος έγινε παιδαγωγός μας για να μας οδηγήσει στον Χριστό.» Και αυτό ήταν επινόημα της άνωθεν σοφίας και απόδειξη της θεοπρεπούς τέχνης.

Μας λευκαίνει, λοιπόν, μέσω του αγίου βαπτίσματος, κλείνοντας το στόμα της αμαρτίας και εξαλείφοντας κάθε ρύπο μέσα μας, νοερά βεβαίως και πνευματικά. Γι' αυτό και ο θεσπέσιος Ιωάννης, απευθυνόμενος στους Ιουδαίους, λέει: «Εγώ σας βαπτίζω με νερό για μετάνοια· πίσω μου όμως έρχεται ο ισχυρότερός μου, εκείνος θα σας βαπτίσει με Πνεύμα Άγιο και φωτιά». Διότι η ενέργεια και η δύναμη του Αγίου Πνεύματος, όταν έρθει μέσα μας και βρει την ψυχή κατάφυτη από υλικά πάθη, τότε ακριβώς, εισορμώντας σαν φωτιά, την κατατρώει σαν άχρηστη ύλη και αναλώνει τους μολυσμούς της αμαρτίας. Ως απαρχή δε αυτού του γεγονότος, και σαν ένας δρόμος που οδηγεί σε μια τόσο λαμπρή και αξιοπόθητη χάρη, βρίσκεται η πίστη στον Χριστό. Γι' αυτό και ο θεσπέσιος Δαβίδ, σχεδόν προτείνοντας το χέρι, μας την υπέδειξε, λέγοντας: «Αυτή είναι η πύλη του Κυρίου, οι δίκαιοι θα εισέλθουν από αυτήν». Διότι ο νόμος δόθηκε θεόπνευστα μέσω του Μωυσή στους εξ αίματος Ισραηλίτες, με τη διακονία αγγέλων. Όμως αποτελούσε μεν έλεγχο της αμαρτίας και υπόδειξη των σφαλμάτων, αλλά ήταν εντελώς ανωφελής ως προς το να μπορεί να δικαιώσει κάποιους. Γράφει βεβαίως ο πάνσοφος Παύλος: «Ότι δε μέσω του νόμου κανείς δεν δικαιώνεται ενώπιον του Θεού, είναι φανερό. Διότι ο νόμος κατεργάζεται οργή». Επειδή επέβαλλε αμέσως τις τιμωρίες, ανάλογα με τα παραπτώματα του καθενός.

«Ο Ιακώβ έδωσε στον Ησαύ ψωμί και βραστή φακή· και έφαγε και ήπιε, και σηκώθηκε και έφυγε. Και ο Ησαύ περιφρόνησε τα πρωτοτόκιά του». Ότι ο θεσπέσιος Αβραάμ θα γινόταν πατέρας πολλών εθνών το υποσχέθηκε ο Θεός, ο οποίος δεν γνωρίζει το ψεύδος, και διαβεβαίωνε επανειλημμένα ότι το πλήθος που θα προερχόταν από αυτόν θα ξεπερνούσε κάθε αριθμό. «Διότι θα είναι σαν την αναρίθμητη άμμο, λέει, και στο πλήθος σαν τα άστρα του ουρανού». Όμως η εκπλήρωση αυτής της τόσο περίβλεπτης δόξας έχει πραγματοποιηθεί, όχι μόνο βέβαια στον Ισραήλ, αλλά και στα πλήθη των εθνών. Διότι έχουν προσκληθεί μέσω της πίστης, και αυτοί θα ήταν μάλλον τα τέκνα στον Ισαάκ, δηλαδή από την επαγγελία· και ο σοφότατος Παύλος θα το μαρτυρήσει γράφοντας: «Προβλέποντας δε η Γραφή ότι ο Θεός δικαιώνει τα έθνη εκ πίστεως, προανήγγειλε το ευαγγέλιο στον Αβραάμ, λέγοντας: Στο πρόσωπό σου θα ευλογηθούν όλα τα έθνη. Ώστε εκείνοι που προέρχονται από την πίστη ευλογούνται μαζί με τον πιστό Αβραάμ. Διότι όσοι εξαρτώνται από τα έργα του νόμου, βρίσκονται υπό κατάρα. Επειδή είναι γραμμένο: Επικατάρατος καθένας που δεν εμμένει σε όλα όσα είναι γραμμένα στο βιβλίο του νόμου, ώστε να τα πράξει. Και ότι μέσω του νόμου κανείς δεν δικαιώνεται ενώπιον του Θεού είναι φανερό, διότι ο δίκαιος θα ζήσει εκ πίστεως. Ο δε νόμος δεν βασίζεται στην πίστη, αλλά όποιος τα πράξει, θα ζήσει μέσω αυτών». Είναι βέβαιο λοιπόν ότι οι υποσχέσεις εκπληρώνονταν· και οπωσδήποτε όχι μέσω εκείνων που διαπαιδαγωγούνταν στον νόμο, αλλά μέσω εκείνων που είχαν δικαιωθεί στην πίστη.

Επομένως, ο Χριστός είναι απρόσιτος σε όσους ζουν υπό τον νόμο και την παιδαγωγική λατρεία. Διότι είναι ανάγκη να ξεπλυθεί προηγουμένως ο μολυσμός και να αποτριφτεί ο ρύπος που προέρχεται από την αμαρτία. Και είναι αδύνατον το αίμα των ταύρων να αφαιρέσει την αμαρτία. Διότι κανείς δεν δικαιώνεται μέσω του νόμου. Εφόσον λοιπόν η αμαρτία δεν έχει ακόμη καταργηθεί, κατ' ανάγκην ισχύει η φθορά και ο θάνατος εξακολουθεί να κατακυριαρχεί επί των μολυσμένων. Πρέπει, επομένως, εκείνοι που επιθυμούν να δουν το μυστήριο του Χριστού, να αποβάλουν προηγουμένως τη λατρεία των τύπων και των σκιών, η οποία δεν είναι ανώτερη ούτε από τη φθορά ούτε από την αμαρτία. Διότι τότε θα κατανοήσει κανείς και θα εισέλθει στην άγια γη, δηλαδή στην Εκκλησία.

Έπειτα, αφού ο Μωυσής έριξε το ξύλο μέσα, το νερό απαλλάχθηκε από την έμφυτη πικρία του. Τι είναι λοιπόν η Μερρά; Θα έλεγα ότι είναι το νομικό Γράμμα. Διότι ο νόμος είναι πικρός, εφόσον είναι τιμωρός. Και βέβαια ο θεσπέσιος Παύλος είπε: «Όποιος αθετήσει τον νόμο του Μωυσή πεθαίνει χωρίς έλεος, με την κατάθεση δύο ή τριών μαρτύρων». Βλέπεις ότι ήταν πικρός και δυσβάσταχτος, ίσως και για τους ίδιους που ήθελαν να τον τηρήσουν; Και βέβαια, οι θεσπέσιοι μαθητές έλεγαν ρητά σε εκείνους που, μετά την αποδοχή της πίστεως, υποκινούσαν κάποιους να επιστρέψουν πάλι στη νομική λατρεία: «Και τώρα γιατί πειράζετε τον Θεό, προσπαθώντας να επιβάλετε στον τράχηλο των μαθητών έναν ζυγό, τον οποίο ούτε εμείς ούτε οι πατέρες μας μπορέσαμε να βαστάσουμε;» Και μάλιστα, ο μακάριος Παύλος αποκαλεί διακονία της κατακρίσεως την εντολή που δόθηκε μέσω του πανσόφου Μωυσή. Διότι είπε τα εξής: «Εάν λοιπόν η διακονία της κατακρίσεως είναι δόξα, πολύ περισσότερο περισσεύει σε δόξα η διακονία της δικαιοσύνης». Είπε δε και αλλού: «Το γράμμα θανατώνει, ενώ το πνεύμα ζωοποιεί». Ονομάζοντας σαφώς, νομίζω, γράμμα τον νόμο, και πνεύμα πάλι την εν πνεύματι λατρεία, δηλαδή την ευαγγελική· διότι ο νόμος είναι πικρός. Και η Μερρά ερμηνεύεται ως πικρία. Ότι δε η δια του νόμου παιδαγωγία από μόνη της, και όσον αφορά τους τύπους, δεν είναι ικανή να ζωοποιήσει, είναι περιττό να το τονίζουμε. Διότι κανείς δεν δικαιώνεται ενώπιον του Θεού μέσω του νόμου, σύμφωνα με τα γεγραμμένα.

Και λοιπόν ο σοφότατος Παύλος γράφει: «Διότι δεν επαισχύνομαι το Ευαγγέλιο, επειδή είναι δύναμη Θεού προς σωτηρία για καθέναν που πιστεύει, και για τον Ιουδαίο πρώτα και για τον Έλληνα. Διότι η δικαιοσύνη του Θεού αποκαλύπτεται μέσω αυτού εκ πίστεως εις πίστην, καθώς είναι γραμμένο: Ο δε δίκαιος θα ζήσει εκ πίστεως». Και καταγράφει σε αυτό ακριβώς το ανώφελο και αδρανές του παλαιού νόμου, λέγοντας: «Και ότι μέσω του νόμου κανείς δεν δικαιώνεται ενώπιον του Θεού, είναι φανερό· διότι ο δίκαιος θα ζήσει εκ πίστεως. Ο δε νόμος δεν προέρχεται από την πίστη, αλλά όποιος έπραξε αυτά, θα ζήσει μέσω αυτών». Στον Χριστό, επομένως, δικαιωνόμαστε διά της πίστεως, και έχουμε λυτρωθεί από τη νοητή δουλεία. ΠΑΛΛΑΔΙΟΣ: Είναι λοιπόν ανώφελος ο νόμος; ΚΥΡΙΛΛΟΣ: Δεν λέω αυτό· διότι δεν έχει δοθεί θεόπνευστα μάταια· αλλά έχει δοθεί μάλλον «προς βοήθεια», σύμφωνα με το γεγραμμένο· διότι όσον αφορά την παιδαγωγία, και τη διάγνωση του αμαρτήματος, και την ανάγκη να λάβει κανείς τις αρχές και τα στοιχεία των λογίων του Θεού, πώς δεν θα θεωρούνταν χρήσιμος; Είναι όμως αδρανής ως προς την έκπλυση της αμαρτίας, και στο να μπορεί να οδηγήσει στην τελειότητα του αγιασμού.

〈Από την προς Γαλάτας επιστολή〉. 〈Σχόλιο〉 〈α'〉. «Μάθετε ότι ο δίκαιος εκ πίστεως θα ζήσει· διότι όσοι βρίσκονται υπό τον νόμο, είναι υπό κατάρα· ενώ εκείνος που έπραξε αυτά θα ζήσει μέσω αυτών». 〈Έλεγχος〉 〈α'〉. Το «μάθετε ότι ο δίκαιος εκ πίστεως θα ζήσει», σύμφωνα με τα όσα ελέχθησαν από τον απόστολο, αποτελεί υπόδειξη της Παλαιάς Γραφής, πράγματα τα οποία έχουν ειπωθεί από τον απόστολο για τη δική μας ζωή * από τον νόμο και τους προφήτες σχετικά με την Καινή Διαθήκη και τα οποία είναι άρρηκτα συνδεδεμένα με την ελπίδα μας. Και το «είναι υπό κατάρα» δηλώνει ότι στον νόμο υπήρχε απειλή κατά της παρακοής του Αδάμ, μέχρις ότου ήλθε Εκείνος που κατήλθε άνωθεν, και, αφού ενέδυσε τον Εαυτό Του με σώμα από το φύραμα του Αδάμ, μετέβαλε την κατάρα σε ευλογία. 〈Σχόλιο〉 〈β'〉. «Επικατάρατος είναι καθένας που κρεμιέται πάνω σε ξύλο». «Ενώ εκείνος που προέρχεται από την επαγγελία, γεννήθηκε μέσω της ελεύθερης». 〈Έλεγχος〉 〈β'〉. Δείχνοντας πάλι ο άγιος απόστολος την οικονομία της ένσαρκης παρουσίας και του σταυρού που πραγματοποιήθηκε για τη λύση της κατάρας, και ότι αυτή είχε προγραφεί στον νόμο και είχε προφητευθεί 〈ότι〉 θα συμβεί, και έπειτα εκπληρώθηκε στο πρόσωπο του Σωτήρα, απέδειξε σαφώς ότι ο νόμος δεν είναι ξένος προς τον Σωτήρα. Διότι προφήτευσε και έδωσε μαρτυρία για όσα επρόκειτο να γίνουν από Αυτόν. 〈Σχόλιο〉 〈γ'〉. «Και μαρτύρομαι πάλι ότι κάθε άνθρωπος που περιτέμνεται είναι οφειλέτης να τηρήσει ολόκληρο τον νόμο». 〈Έλεγχος〉 〈γ'〉.

Είδες πώς απέδειξε ότι όσοι προσηλώνονται στον νόμο, επειδή είναι αδύνατον αυτός να εκπληρωθεί πλήρως, βρέθηκαν υπό κατάρα; Πώς όμως και η πίστη έχει αυτήν τη δύναμη της δικαίωσης; Διότι αυτά τα εξήγγειλε προηγουμένως, και τα απέδειξε με μεγάλη ισχύ. Επειδή, δηλαδή, ο νόμος ήταν ανίσχυρος να οδηγήσει τον άνθρωπο στη δικαιοσύνη, βρέθηκε ως φάρμακο διόλου μικρό η πίστη, η οποία κατέστησε δυνατό μέσω αυτής το αδύνατο του νόμου. Εάν λοιπόν και η Γραφή λέει ότι «ο δίκαιος θα ζήσει εκ πίστεως», αποκλείοντας τη σωτηρία μέσω του νόμου, και ο Αβραάμ δικαιώθηκε εκ πίστεως, είναι φανερό ότι η ισχύς της πίστεως είναι μεγάλη. Αλλά το ότι μεν όποιος δεν τηρεί τον νόμο είναι επικατάρατος, και ότι όποιος προσηλώνεται στην πίστη είναι δίκαιος, είναι φανερό. Το ότι όμως δεν ισχύει πλέον εκείνη η κατάρα, από πού μπορείς να μας το αποδείξεις; λέει. Διότι ο μεν Αβραάμ έζησε προ του νόμου· εμείς όμως, εφόσον μπήκαμε μια φορά κάτω από τον ζυγό της δουλείας, καταστήσαμε τους εαυτούς μας υπόλογους στην κατάρα· ποιος λοιπόν είναι αυτός που έλυσε εκείνη την κατάρα; Ως προς αυτό δες πώς απαντά αμέσως· αν και ήταν αρκετά και όσα είχαν ήδη ειπωθεί. Διότι αυτός που δικαιώθηκε άπαξ, και πέθανε ως προς τον νόμο, και έλαβε μια νέα ζωή, πώς θα μπορούσε να είναι υπόλογος στην κατάρα; Παρ' όλα αυτά δεν αρκείται σε αυτά, αλλά αγωνίζεται και με άλλον τρόπο, γράφοντας: Ο Χριστός μάς εξαγόρασε από την κατάρα του νόμου, γινόμενος κατάρα για χάρη μας· διότι είναι γραμμένο: επικατάρατος καθένας που κρεμιέται πάνω σε ξύλο.

«Επομένως, εκείνοι που προέρχονται από την πίστη ευλογούνται μαζί με τον πιστό Αβραάμ». Μέσω της όμοιας πίστης. «Διότι όσοι στηρίζονται στα έργα του νόμου βρίσκονται υπό κατάρα. Επειδή είναι γεγραμμένο: Επικατάρατος είναι καθένας που δεν εμμένει σε όλα τα γεγραμμένα στο βιβλίο του νόμου, ώστε να τα πράξει». Αφού έδειξε ότι η πίστη δικαιώνει τα έθνη, και αφού προσέφερε μαρτυρία γι' αυτό από τη θεία Γραφή, αποδεικνύει ότι καθίστανται καταραμένοι και εκείνοι που εμμένουν στον νόμο. «Το ότι μέσω του νόμου κανένας δεν δικαιώνεται ενώπιον του Θεού είναι φανερό, διότι ο δίκαιος θα ζήσει εκ πίστεως. Ο δε νόμος δεν προέρχεται από την πίστη, αλλά εκείνος που τα πράττει θα ζήσει μέσω αυτών». Δέχθηκε ως αναμφισβήτητο γεγονός ότι κανένας δεν δικαιώνεται μέσω του νόμου. Επειδή, δηλαδή, προείπε ότι είναι επικατάρατος εκείνος που δεν εκπληρώνει ολόκληρο τον νόμο, και καθώς ήταν αδύνατο στον άνθρωπο να τον εκπληρώσει, για τον λόγο αυτό αποφάνθηκε με θάρρος: «Ο Χριστός μάς εξαγόρασε από την κατάρα του νόμου, γενόμενος ο ίδιος κατάρα για χάρη μας· διότι είναι γεγραμμένο: Επικατάρατος καθένας που κρεμιέται επί ξύλου». Ο μεν λαός ήταν υπόλογος στην κατάρα που καταδικάζει όποιον δεν εμμένει σε όλα τα γεγραμμένα στο βιβλίο του νόμου. Ο δε Χριστός αντάλλαξε αυτή την κατάρα με μια άλλη, η οποία λέγει: Επικατάρατος καθένας που κρεμιέται επί ξύλου.