Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΓΑΛΑΤΑΣ 3:16

Να γνωρίζετε λοιπόν ότι όσοι είναι από την πίστη, αυτοί είναι υιοί του Αβραάμ. Στον Αβραάμ δε δόθηκαν οι επαγγελίες και στο σπέρμα του· δεν λέγει «στα σπέρματα», σαν να μιλά για πολλούς, αλλά σαν να μιλά για έναν: «στο σπέρμα σου». Διότι αυτή είναι διαθήκη προκυρωμένη από τον Θεό για τον Χριστό, την οποία ο νόμος, που δόθηκε ύστερα από τετρακόσια τριάντα χρόνια, δεν ακυρώνει, ώστε να καταργήσει την επαγγελία. Και η παλαιά Γραφή ονομάζει διαθήκη του Θεού την επαγγελία που δόθηκε προς τον Αβραάμ. Ο Θεός των όλων υποσχέθηκε ότι διά του σπέρματος του Αβραάμ θα ευλογήσει τα έθνη· και αυτό το σπέρμα είναι ο ίδιος ο Δεσπότης Χριστός· διότι δι’ αυτού η υπόσχεση έλαβε το πλήρωμά της. Εάν λοιπόν η κληρονομία προέρχεται από τον νόμο, τότε δεν προέρχεται πλέον από την επαγγελία· στον Αβραάμ όμως ο Θεός χάρισε το σπέρμα διά της επαγγελίας. Τι λοιπόν; Ο νόμος προστέθηκε εξαιτίας των παραβάσεων, έως ότου έλθει το σπέρμα στο οποίο είχε δοθεί η επαγγελία. Ο νόμος τέθηκε για την επιμέλεια του γένους, από το οποίο επρόκειτο εκείνο το σπέρμα να βλαστήσει κατά σάρκα· και τέθηκε με τη διακονία αγγέλων και με τον Μωυσή να υπηρετεί στη θέσπισή του. Εάν εσύ ονομάζεσαι Ιουδαίος και αναπαύεσαι στον νόμο, ώστε να καυχάσαι για τον νόμο, διά της παραβάσεως του νόμου ατιμάζεις τον Θεό. Η περιτομή βέβαια ωφελεί, εάν τηρείς τον νόμο· εάν όμως είσαι παραβάτης του νόμου, η περιτομή σου έγινε ακροβυστία, καθώς λέγει ο Ιερεμίας, ότι «όλα τα έθνη είναι απερίτμητα κατά τη σάρκα, ενώ ο οίκος του Ισραήλ είναι απερίτμητος στην καρδιά». «Περιτμηθείτε για τον Θεό και περιτμήστε την ακροβυστία της καρδιάς σας». Διότι διά του νόμου έρχεται η επίγνωση της αμαρτίας. Τώρα όμως φανερώθηκε η δικαιοσύνη του Θεού, μαρτυρούμενη από τον νόμο και τους προφήτες· δικαιοσύνη δε Θεού διά της πίστεως του Ιησού Χριστού σε όλους και πάνω σε όλους όσοι πιστεύουν. Δικαιωνόμαστε δωρεάν με τη χάρη Του, διά της απολυτρώσεως που έγινε εν Χριστώ Ιησού.

Και αν ο Κύριος Σαβαώθ δεν μας είχε αφήσει σπέρμα, θα είχαμε γίνει σαν τα Σόδομα και θα είχαμε μοιάσει με τα Γόμορρα. Αν όλο το έθνος είναι αμαρτωλό και όλος ο λαός γεμάτος ανομίες και όλοι είναι υιοί άνομοι, ποιο σπέρμα αφέθηκε στον Ισραήλ, το οποίο τον εμπόδισε να υποστεί τα παθήματα των Σοδόμων και των Γομόρρων; Διότι το σπέρμα που ενυπήρχε στον Ισραήλ, ήταν σπέρμα πονηρό, όχι αίτιο σωτηρίας, αλλά άξιο απώλειας. Ποιο ήταν, λοιπόν, αυτό; Μήπως πρόκειται για εκείνο για το οποίο έχει ειπωθεί στις επαγγελίες προς τον Αβραάμ: «Σε εσένα θα δώσω και στο σπέρμα σου»; Διότι δεν λέει «και στα σπέρματα», σαν να αναφέρεται σε πολλά, αλλά σαν σε ένα: «Και στο σπέρμα σου», το οποίο είναι ο Χριστός. Αυτό, λοιπόν, το σπέρμα, με τη δική του παρουσία, εμπόδισε να πάθουν τα των Σοδόμων και να εξολοθρευτούν με πυρ και θειάφι εκείνοι οι οποίοι το όφειλαν με βάση τα πεπραγμένα της ζωής τους, εξαιτίας της κακίας τους που έφτανε στο μέτρο των Σοδόμων.

«Στον Αβραάμ δόθηκαν οι υποσχέσεις, και στο σπέρμα του μετά από αυτόν. Δεν λέει: “Και στα σπέρματα”, σαν να πρόκειται για πολλούς, αλλά σαν για έναν: “Και στο σπέρμα σου, ο οποίος είναι ο Χριστός”. Ότι δε πάλι σε όσους πιστεύουν στον Χριστό έχει εκπληρωθεί η υπόσχεση προς τον Αβραάμ, και ότι δεν θα μεταφέρουμε κατ' ανάγκην την υπόσχεση στο κατά σάρκα γένος εκβιάζοντας τη χάρη, θα μας το βεβαιώσει ο ίδιος ο Παύλος λέγοντας: “Διότι όσοι βαπτιστήκατε στον Χριστό, ενδυθήκατε τον Χριστό· δεν υπάρχει Ιουδαίος ούτε Έλληνας, δεν υπάρχει δούλος ούτε ελεύθερος, δεν υπάρχει άρρεν και θήλυ. Διότι όλοι εσείς είστε ένας, ανήκοντας στον Ιησού Χριστό. Επομένως είστε του Αβραάμ, και κληρονόμοι σύμφωνα με την υπόσχεση.” Θεωρώ λοιπόν ότι το πλήθος όσων ειπώθηκαν επαρκεί για την απόδειξη του σκοπού που έχει τεθεί στον λόγο. Εάν όμως νομίζεις, ω Ιουδαίε, ότι είπα λίγα, και θεωρήσεις το να σκέπτεσαι ορθά ως ανάξιο λόγου, και δεν συμφωνήσεις και πάλι μαζί μας σε καμία περίπτωση ότι αυτά πρέπει να έχουν κατ' αυτόν τον τρόπο, το σφάλμα, άνθρωπέ μου, δεν είναι δικό μου, αλλά της δικής σου απείθειας.»

Παρεμβλήθηκε δε κατά θεία οικονομία η εντολή μέσω του Μωυσή, όχι επειδή παραμελήθηκε η επαγγελία, αλλά για να παιδαγωγεί και να επαναφέρει σταδιακά προς την κλήση της πίστεως· και, ελέγχοντας την αδυναμία όσων είχαν ήδη προηγηθεί, να αποδείξει πλέον ως εξαιρετικά χρήσιμη και αναγκαία σε όλους τη χάρη μέσω της πίστεως και τη δικαίωση εν Χριστώ. Είπε δε πάλι τα εξής ο θεσπέσιος Παύλος: «Αδελφοί, μιλώ με ανθρώπινα παραδείγματα· ωστόσο, μια επικυρωμένη διαθήκη ανθρώπου κανείς δεν την αθετεί ούτε προσθέτει σε αυτήν διατάξεις. Στον Αβραάμ δόθηκαν οι επαγγελίες και στο σπέρμα του».

Δεν λέει, «Και στους απογόνους», σαν να πρόκειται για πολλούς, αλλά σαν να πρόκειται για έναν: «Και στον απόγονό σου», ο οποίος είναι ο Χριστός. Αυτό λοιπόν λέω: τη διαθήκη που έχει προηγουμένως επικυρωθεί από τον Θεό, ο νόμος, ο οποίος δόθηκε ύστερα από τετρακόσια τριάντα χρόνια, δεν την ακυρώνει, ώστε να καταργήσει την υπόσχεση. Διότι, αν η κληρονομιά προέρχεται από τον νόμο, δεν προέρχεται πλέον από υπόσχεση· στον Αβραάμ όμως ο Θεός την χάρισε μέσω της υπόσχεσης». Και προσθέτει σε αυτά αμέσως και την αιτία της παρεμβολής του νόμου, λέγοντας τα εξής: «Τι είναι λοιπόν ο νόμος; Προστέθηκε εξαιτίας των παραβάσεων, μέχρι να έρθει ο απόγονος στον οποίο δόθηκε η υπόσχεση, και θεσπίστηκε μέσω αγγέλων δια χειρός ενός μεσίτη. Ο μεσίτης, όμως, δεν υπάρχει όταν πρόκειται για έναν μόνο, ενώ ο Θεός είναι ένας. Μήπως λοιπόν ο νόμος είναι αντίθετος προς τις υποσχέσεις του Θεού; Μη γένοιτο. Διότι, αν είχε δοθεί νόμος ικανός να δώσει ζωή, τότε πραγματικά η δικαίωση θα προερχόταν από τον νόμο. Αντίθετα, η Γραφή περιόρισε τα πάντα κάτω από την αμαρτία, ώστε η υπόσχεση να δοθεί στους πιστούς μέσω της πίστεως στον Ιησού Χριστό. Πριν όμως έρθει η πίστη, φρουρούμασταν κάτω από τον νόμο, συγκλεισμένοι ενόψει της δόξας που επρόκειτο να αποκαλυφθεί. Επομένως, ο νόμος έγινε ο παιδαγωγός μας για να μας οδηγήσει στον Χριστό, ώστε να δικαιωθούμε μέσω της πίστεως.

βʹ. Είναι, λοιπόν, προφανές ότι ο σκοπός της θείας οικονομίας για εμάς ανέδειξε ως απολύτως αναγκαία την, τρόπον τινά, προαναγγελία μέσω της εντολής του Μωυσή της χάριτος που ακολούθησε αμέσως και έδρασε εν Χριστώ, η οποία φέρνει στο προσκήνιο το σπέρμα που είχε προαναγγελθεί από την υπόσχεση του Θεού, δηλαδή εκείνους που είναι εν Χριστώ μέσω της πίστεως. Διότι έτσι ο θεσπέσιος Αβραάμ έγινε πατέρας αναρίθμητων ανθρώπων. Παρατήρησε, λοιπόν, παρατήρησε το σχέδιο της οικονομίας, το οποίο έχει διαπλαστεί με χάρη ως τύπος πάλι στο ζεύγος των αδελφών που κατάγονται από τον Ισαάκ, εννοώ τον Ησαύ και, βεβαίως, τον Ιακώβ. Είχε λεχθεί, λοιπόν, από τον Θεό προς τον θεσπέσιο Αβραάμ: «Εν Ισαάκ θα κληθεί το σπέρμα σου». Ερμηνεύοντας δε τον θείο αυτόν λόγο ο Παύλος, όντας νομομαθής, αναφέρει: «Στον Αβραάμ ειπώθηκαν οι υποσχέσεις, και στο σπέρμα του. Δεν λέει, και στα σπέρματα, σαν να πρόκειται για πολλά, αλλά σαν για ένα: Και στο σπέρμα σου, το οποίο είναι ο Χριστός». Επομένως, εν Χριστώ εκπληρώνονταν τα υπεσχημένα, και ο Ισαάκ τίθεται κατά κάποιον τρόπο ως εικόνα και τύπος Του. Αυτό δε το όνομα ερμηνεύεται ως χαρά και αγαλλίαση. Αγαλλίαση δε ονόμαζε τον Χριστό και ο θεσπέσιος Δαβίδ, λέγοντας εκ προσώπου εκείνων που διψούσαν για τη σωτηρία μέσω Αυτού: «Αγαλλίασή μου, λύτρωσέ με από εκείνους που με έχουν περικυκλώσει». Διότι εν Χριστώ διαφύγαμε σώοι από τις επιθέσεις των φονιάδων· και εν Αυτώ εμείς που πιστέψαμε πατήσαμε επάνω σε σκορπιούς και φίδια, και περπατήσαμε επάνω σε ασπίδα και βασιλίσκο.

Όπως ακριβώς, λοιπόν, ο ιερός απόστολος ανήγαγε τα όσα αφορούν τον Ισαάκ στο πρόσωπο του Χριστού, λέγοντας: «στον Αβραάμ δόθηκαν οι επαγγελίες και στο σπέρμα του· δεν λέει "και στα σπέρματα", σαν να επρόκειτο για πολλούς, αλλά σαν να επρόκειτο για έναν, "και στο σπέρμα σου", το οποίο είναι ο Χριστός», δες μήπως με τον ίδιο τρόπο και τα όσα αναφέρονται εδώ για τον Ιακώβ αρμόζουν μάλλον στον Χριστό. Αυτό, εάν πράγματι ισχύει, ο φιλομαθής θα το κατανοήσει εξετάζοντας την κάθε λέξη σύμφωνα με τους κανόνες της αλληγορίας.

«Ακόμη και ανθρώπου επικυρωμένη διαθήκη». Εάν κάποιος άνθρωπος, λέει, συντάξει διαθήκη, τολμά άραγε κανείς, ερχόμενος αργότερα, να την ανατρέψει ή να προσθέσει κάτι; Διότι αυτό σημαίνει το «ή προσθέτει νέους όρους». Επομένως, πολύ περισσότερο ισχύει αυτό για τον Θεό. Και με ποιον συνήψε διαθήκη ο Θεός; Στον Αβραάμ, λέει, δόθηκαν οι υποσχέσεις και στο σπέρμα του. Δεν λέει, «και στα σπέρματά του», σαν να επρόκειτο για πολλούς, αλλά σαν για έναν: «Και στο σπέρμα σου», το οποίο είναι ο Χριστός. Και εννοώ το εξής: Τη διαθήκη που είχε προηγουμένως επικυρωθεί από τον Θεό για τον Χριστό, ο νόμος, ο οποίος δόθηκε ύστερα από τετρακόσια τριάντα έτη, δεν την ακυρώνει, ώστε να καταργήσει την υπόσχεση. Διότι, εάν η κληρονομία προέρχεται από τον νόμο, δεν προέρχεται πλέον από υπόσχεση· ενώ στον Αβραάμ ο Θεός την χάρισε διά μέσου της υπόσχεσης. Ιδού, λοιπόν, και ο Θεός συνήψε διαθήκη με τον Αβραάμ, διακηρύσσοντας για τα έθνη, ότι στο σπέρμα του θα έλθουν οι ευλογίες· πώς, λοιπόν, μπορεί ο νόμος να τις ανατρέψει; Επειδή όμως το παράδειγμα δεν αρκούσε πλήρως για να προσαρμοστεί στο εξεταζόμενο ζήτημα, γι' αυτό τον λόγο προείπε: «Μιλώ σύμφωνα με τα ανθρώπινα». Μην εκλάβεις τίποτε από το ανθρώπινο παράδειγμα που να μειώνει τη μεγαλοπρέπεια του Θεού. Εξέτασε το παράδειγμα από την αρχή: Υποσχέθηκε στον Αβραάμ ότι μέσω του σπέρματός του θα ευλογηθούν τα έθνη· και το σπέρμα του κατά σάρκα είναι ο Χριστός. Ο νόμος ήλθε μετά από τετρακόσια τριάντα έτη. Εάν, επομένως, ο νόμος χαρίζει τις ευλογίες, και τη ζωή, και τη δικαιοσύνη, τότε εκείνη η υπόσχεση είναι άκυρη.

Σχετικά δε με αυτό το σπέρμα, ο θείος Απόστολος είπε: «Μέχρις ότου έλθει το σπέρμα, προς το οποίο δόθηκε η επαγγελία»· και, «Στον Αβραάμ ελέχθησαν οι επαγγελίες και στο σπέρμα αυτού. Δεν λέει δε, "στα σπέρματα", σαν να επρόκειτο για πολλούς, αλλά σαν για έναν, "και στο σπέρμα σου", ο οποίος είναι ο Χριστός». Αυτό το σπέρμα θα διαμείνει εις τον αιώνα. Διότι, αφού ενώθηκε με τον Λόγο του Θεού, κατέχει ανώλεθρη την ύπαρξή του και δωρίζει ζωή σε αυτούς που πιστεύουν, σύμφωνα με τη φωνή του ίδιου του Κυρίου· διότι λέει: «Εκείνος που τρώγει τη σάρκα μου και πίνει το αίμα μου, θα ζήσει εις τον αιώνα», εν αυτώ τω Χριστώ τω Κυρίω ημών, στον οποίο ανήκει η δόξα εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Επειδή, λοιπόν, και εκείνος που κρεμιέται είναι καταραμένος, και εκείνος που παραβαίνει τον νόμο είναι καταραμένος, ενώ εκείνος που επρόκειτο να λύσει εκείνη την κατάρα δεν έπρεπε να καταστεί υπόλογος σε αυτήν, αλλά έπρεπε να δεχθεί μια κατάρα στη θέση της – εννοώ στη θέση εκείνης που καταδικάζει όποιον δεν τηρεί όλα τα γεγραμμένα –, για τον λόγο αυτόν, από την πρώτη έμεινε ελεύθερος· διότι «δεν βρέθηκε δόλος στο στόμα του»· έλαβε όμως τούτη την (άλλη) κατάρα, η οποία καθιστά ένοχο αυτόν που κρεμιέται πάνω σε ξύλο, και μέσω αυτής έλυσε εκείνη την πρώτη κατάρα. Και όπως ακριβώς, όταν κάποιος έχει καταδικαστεί να πεθάνει, αν κάποιος άλλος, που είναι αθώος, επιλέξει να πεθάνει στη θέση του τον απαλλάσσει από την τιμωρία, έτσι έπραξε και ο Χριστός. Όπως, δηλαδή, αυτός που πέθανε ως ανεύθυνος (αθώος) γλίτωσε από τον θάνατο με τον δικό του θάνατο εκείνους που επρόκειτο να πεθάνουν, έτσι και ο Χριστός, αφού δέχθηκε ο Ίδιος κατάρα, απάλλαξε από την κατάρα. «Για να έλθει στα έθνη η ευλογία του Αβραάμ εν Χριστώ Ιησού». Πώς θα έλθει στα έθνη; «Στο σπέρμα σου», λέει, «θα ευλογηθούν τα έθνη», δηλαδή στο πρόσωπο του Κυρίου. Όπως ακριβώς λέει και ο ίδιος κάπου: Δεν είπε «Και στα σπέρματά σου», σαν να πρόκειται για πολλούς, αλλά «Στο σπέρμα σου», σαν να πρόκειται για έναν, δηλαδή στον Χριστό. Διότι δεν ήταν καν δυνατόν να ευλογηθούν τα έθνη μέσω των Ιουδαίων. Πώς, άλλωστε, αυτοί που εξαιτίας του νόμου βρίσκονταν υπό κατάρα, θα μπορούσαν να γίνουν πρόξενοι ευλογίας για άλλους; «Για να λάβουμε την επαγγελία του Πνεύματος μέσω της πίστεως».

«Στον Αβραάμ, λοιπόν, δόθηκαν οι υποσχέσεις και στο σπέρμα του. Δεν λέει, "και στα σπέρματα", ως αναφορά σε πολλούς, αλλά ως αναφορά σε έναν, "και στο σπέρμα σου", που είναι ο Χριστός. Λέω, λοιπόν, το εξής: μια διαθήκη που έχει από πριν επικυρωθεί από τον Θεό, ο νόμος, που δόθηκε μετά από τετρακόσια τριάντα χρόνια, δεν την ακυρώνει, ώστε να καταργήσει την υπόσχεση. Διότι, αν η κληρονομία προέρχεται από τον νόμο, δεν προέρχεται πλέον από την υπόσχεση. Στον Αβραάμ, όμως, ο Θεός τη χάρισε μέσω της υπόσχεσης». Ο λόγος, λέει, προέρχεται από ανθρώπινα παραδείγματα· διότι αυτό σημαίνει το «μιλώ κατά τα ανθρώπινα».

Το δε νόημα είναι το εξής: Υποσχέθηκε στον Αβραάμ να ευλογήσει τα έθνη μέσω του σπέρματός του· και σπέρμα του κατά σάρκα είναι ο Χριστός. Ήλθε μετά από τετρακόσια τριάντα έτη ο νόμος. Εάν λοιπόν ο νόμος χαρίζει τις ευλογίες και τη ζωή και τη δικαιοσύνη, η επαγγελία εκείνη είναι άκυρη. Έπειτα, ενώ κανείς δεν αθετεί τη διαθήκη ενός ανθρώπου, η διαθήκη του Θεού ακυρώνεται μετά από τετρακόσια τριάντα έτη;