Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΓΑΛΑΤΑΣ 3:20

Ο δε μεσίτης δεν είναι μεσίτης ενός· ο δε Θεός είναι ένας. Γι' αυτό πλανώνται και εκείνοι που λένε ότι άλλος είναι ο Υιός που έπαθε και άλλος αυτός που δεν έπαθε. Διότι δεν είναι άλλος παρά ο Λόγος εκείνος που καταδέχθηκε τον θάνατο και το πάθος· αλλά ο ίδιος ο απαθής και ασώματος Λόγος, αφού καταδέχθηκε τη γέννηση της ανθρώπινης σάρκας, τα έχει εκπληρώσει όλα, ώστε να έχει κάτι να προσφέρει υπέρ ημών. Και λέγεται ότι έγινε ανώτερος από τους αγγέλους· όχι ότι ο ίδιος ο δημιουργός των αγγέλων Λόγος έγινε ανώτερος, σαν να ήταν ποτέ κατώτερος, αλλά η μορφή του δούλου, την οποία ο ίδιος ο Λόγος οικειοποιήθηκε με φυσική γέννηση, αναδείχθηκε ανώτερη από τη γέννηση του πρωτοπλάστου, και οικειοποιείται εμάς, όπως έχει λεχθεί, οι οποίοι γίναμε συμπολίτες των αγίων και οικείοι του Θεού· και ανήκει πλέον στον Θεό κατά φύσιν, ούσα η σάρκα δική Του, χωρίς να είναι ομοούσια με τη θεότητα του Λόγου, σαν να ήταν συναΐδια· αλλά έγινε δική Του κατά φύσιν, και αδιαίρετη κατά την ένωση, προερχόμενη από το σπέρμα του Δαβίδ, και του Αβραάμ, και του Αδάμ, από τον οποίο έχουμε γεννηθεί και εμείς. Εάν δε η σάρκα είναι ομοούσια με τον Λόγο και συναΐδια, με αυτή τη λογική θα πείτε ότι και όλα τα κτίσματα είναι συναΐδια με τον Θεό που δημιούργησε τα πάντα.

Δεν λέει, «Και στους απογόνους», σαν να πρόκειται για πολλούς, αλλά σαν να πρόκειται για έναν: «Και στον απόγονό σου», ο οποίος είναι ο Χριστός. Αυτό λοιπόν λέω: τη διαθήκη που έχει προηγουμένως επικυρωθεί από τον Θεό, ο νόμος, ο οποίος δόθηκε ύστερα από τετρακόσια τριάντα χρόνια, δεν την ακυρώνει, ώστε να καταργήσει την υπόσχεση. Διότι, αν η κληρονομιά προέρχεται από τον νόμο, δεν προέρχεται πλέον από υπόσχεση· στον Αβραάμ όμως ο Θεός την χάρισε μέσω της υπόσχεσης». Και προσθέτει σε αυτά αμέσως και την αιτία της παρεμβολής του νόμου, λέγοντας τα εξής: «Τι είναι λοιπόν ο νόμος; Προστέθηκε εξαιτίας των παραβάσεων, μέχρι να έρθει ο απόγονος στον οποίο δόθηκε η υπόσχεση, και θεσπίστηκε μέσω αγγέλων δια χειρός ενός μεσίτη. Ο μεσίτης, όμως, δεν υπάρχει όταν πρόκειται για έναν μόνο, ενώ ο Θεός είναι ένας. Μήπως λοιπόν ο νόμος είναι αντίθετος προς τις υποσχέσεις του Θεού; Μη γένοιτο. Διότι, αν είχε δοθεί νόμος ικανός να δώσει ζωή, τότε πραγματικά η δικαίωση θα προερχόταν από τον νόμο. Αντίθετα, η Γραφή περιόρισε τα πάντα κάτω από την αμαρτία, ώστε η υπόσχεση να δοθεί στους πιστούς μέσω της πίστεως στον Ιησού Χριστό. Πριν όμως έρθει η πίστη, φρουρούμασταν κάτω από τον νόμο, συγκλεισμένοι ενόψει της δόξας που επρόκειτο να αποκαλυφθεί. Επομένως, ο νόμος έγινε ο παιδαγωγός μας για να μας οδηγήσει στον Χριστό, ώστε να δικαιωθούμε μέσω της πίστεως.

Και το ότι γνώριζε πως Αυτός ήταν Υιός του Θεού πριν από την ένσαρκη παρουσία Του, το αποδεικνύει ξεκάθαρα, προσθέτοντας στην ίδια επιστολή προς Γαλάτας: «όταν δε ήλθε το πλήρωμα του χρόνου, εξαπέστειλε ο Θεός τον Υιό του, ο οποίος γεννήθηκε από γυναίκα». Επομένως, ο Πατέρας Τον απέστειλε όχι τώρα, αλλά πριν γεννηθεί από γυναίκα, εφόσον ήταν Υιός και προϋπήρχε· ώστε Αυτός που ανέκαθεν ήταν Υιός του Θεού να γίνει και Υιός ανθρώπου, γενόμενος «από γυναίκα». Αλλά διδάσκει επίσης ότι Αυτός έγινε μεσίτης του νόμου του Μωυσή, καθορίζοντας την έννοια της μεσιτείας με όσα λέει: «Ποιος είναι λοιπόν ο σκοπός του νόμου; Τέθηκε εξαιτίας των παραβάσεων, μέχρι να έρθει το σπέρμα στο οποίο δόθηκε η υπόσχεση, και θεσπίστηκε μέσω αγγέλων δια χειρός μεσίτη. Ο δε μεσίτης δεν είναι (μεσίτης) ενός, ο δε Θεός είναι ένας». Ακούς πώς με αυτά ο απόστολος δίδαξε τους ίδιους τους Γαλάτες να γνωρίζουν εξ αυτού έναν Θεό, και έναν μεσίτη μεταξύ Θεού και αγγέλων. Πράγμα που βεβαίως και σε άλλα χωρία δήλωνε, λέγοντας: «Διότι ένας είναι ο Θεός· ένας είναι και ο μεσίτης μεταξύ Θεού και ανθρώπων, ο άνθρωπος Ιησούς Χριστός».

Αλλά όταν μεν τον ονόμαζε μεσίτη «Θεού και ανθρώπων», εύλογα τον αποκαλούσε άνθρωπο εξαιτίας της ενανθρώπησης· όταν όμως τον παρουσίαζε όχι ως μεσίτη Θεού και ανθρώπων, αλλά Θεού και αγγέλων, δεν τον ονόμαζε πλέον άνθρωπο, αλλά αναφέρει μόνο τον όρο μεσίτης, λέγοντας ότι ο νόμος παραδόθηκε «μέσω αγγέλων με το χέρι μεσίτη», και διασαφηνίζοντας αναγκαστικά την ονομασία του μεσίτη μέσω αυτής της διάκρισης με το να λέει: «ο δε μεσίτης δεν είναι ενός, ο δε Θεός είναι ένας». Ούτε, επομένως, ο Θεός θα μπορούσε να είναι ο μεσίτης (διότι τίνος άραγε θα γινόταν μεσίτης;) ούτε ο ίδιος ο μεσίτης θα μπορούσε να είναι ο Θεός· διότι «ο μεσίτης δεν είναι ενός». Επομένως, στέκεται ανάμεσα σε δύο. Ποιων δύο, το διασαφηνίζει κατονομάζοντας τους αγγέλους και τον Θεό· ανάμεσα στους οποίους λέει ότι βρισκόταν ο Υιός του Θεού, ο οποίος έλαβε μεν τον νόμο με το ίδιο του το χέρι από τον Πατέρα, και τον παρέδωσε δε στον παλαιό λαό «μέσω αγγέλων». Ήταν, επομένως, έκτοτε ο Υιός μεσίτης Θεού και αγγέλων, πριν να γίνει «μεσίτης Θεού και ανθρώπων». Και δεν ήταν απλώς λόγος του Θεού, ανυπόστατος, αποτελώντας ένα και το αυτό με τον Θεό (διότι έτσι δεν θα μπορούσε να είναι μεσίτης)· αλλά ήταν και προϋπήρχε ως «μονογενής Υιός, πλήρης χάριτος και αληθείας». Και μεσίτευε στον Πατέρα που παρείχε τον νόμο «μέσω αγγέλων» στους ανθρώπους. Αυτό ακριβώς διδάσκοντας, εξ αφορμής αυτού, ο απόστολος σε όσους αγνοούσαν και δεν γνώριζαν τη θεολογία του Υιού του Θεού, το επισφράγισε λέγοντας: «ο δε μεσίτης δεν είναι ενός».

Διότι δεν είναι στη φύση των πραγμάτων ο μεσίτης να ορίζεται μόνο για έναν. Γι' αυτό, αυτός δεν ανήκει σε έναν, αλλά κατ' ανάγκην βρίσκεται στο μέσο δύο, χωρίς να ταυτίζεται με κανένα από εκείνα μεταξύ των οποίων μεσιτεύει· ώστε ούτε πρέπει να θεωρούμε ότι ο ίδιος είναι ο επί πάντων Θεός ούτε ένας από τους αγγέλους, αλλά ενδιάμεσος και μεσίτης αυτών, όταν μεσιτεύει στον Πατέρα και τους αγγέλους· όπως πάλι, όταν γίνεται «μεσίτης Θεού και ανθρώπων», ευρισκόμενος στο μέσο καθεμιάς από τις δύο τάξεις, δεν ταυτίζεται με κανένα από τα δύο των οποίων είναι μεσίτης· ούτε ο ίδιος είναι ο ένας και μόνος Θεός, ούτε άνθρωπος όμοιος με τους υπόλοιπους ανθρώπους. Και τι άλλο είναι, αν δεν είναι κανένα από αυτά, παρά ο μονογενής Υιός του Θεού, ο οποίος τώρα βέβαια έγινε μεσίτης μεταξύ ανθρώπων και Θεού, ενώ παλαιότερα, επί Μωυσή, υπήρξε μεσίτης μεταξύ Θεού και αγγέλων; Γράφοντάς τους δε αυτά, και παραδίδοντάς τα περίπου με αυτόν τον τρόπο, ο μέγας Απόστολος λέει: «ο νόμος παραδόθηκε μέσω αγγέλων δια χειρός ενός μεσίτη. Ο δε μεσίτης δεν είναι για έναν μόνο, ενώ ο Θεός είναι ένας». Επομένως, «ένας» είναι ο «Θεός», και «ένας ο μεσίτης του Θεού» και όλων των δημιουργημάτων, ο οποίος δεν άρχισε τώρα τη σωτηριώδη μεσιτεία του, αλλά την ασκούσε και πριν από τη θεοφάνειά του προς τους ανθρώπους, όπως άλλωστε απέδειξε ο λόγος.

ιαʹ. Επιπλέον, ο ίδιος τον ονόμασε μεσίτη του Θεού, λέγοντας ότι η νομοθεσία του Μωυσή παραδόθηκε δια χειρός του, με τα εξής λόγια: «ο νόμος διατάχθηκε δι᾽ αγγέλων, δια χειρός μεσίτου. Ο δε μεσίτης δεν είναι ενός, ο δε Θεός είναι ένας». Ακούς πώς, αποκαλώντας ιδιαιτέρως τον Θεό και ονομάζοντας τους αγγέλους, εισάγει ενδιάμεσα τον μεσίτη λέγοντας «ο δε μεσίτης δεν είναι ενός»; Επομένως, και πριν από την ενανθρώπηση, κατά την εποχή του Μωυσή, αυτός μεσίτευε στη νομοθεσία.

Αυτό, εξάλλου, μπορούμε να το γνωρίσουμε και από τη θεία αποκάλυψη προς τον Μωυσή· λέγει λοιπόν η Γραφή: «Ελάλησε δε ο Θεός προς τον Μωυσή και του είπε: Εγώ είμαι ο Κύριος· και εμφανίστηκα στον Αβραάμ και στον Ισαάκ και στον Ιακώβ, όντας Θεός τους». Βλέπεις πώς είπε ότι ο ίδιος εμφανίστηκε στους πατέρες. Το πότε δε εμφανίστηκε, πάλι η Γραφή το μαρτυρεί λέγοντας: «Εμφανίστηκε δε Κύριος ο Θεός στον Αβραάμ κοντά στη δρυ του Μαμβρή, ενώ εκείνος καθόταν στη θύρα». Και πώς εμφανίστηκε, παρά με ανθρώπινη μορφή; Και ποιον έπρεπε να πιστέψουμε ότι είναι αυτός, παρά τον Υιό του Θεού; Αυτό βεβαίως και ο ίδιος στα Ευαγγέλια το επιβεβαιώνει λέγοντας προς τους Ιουδαίους: «Ο Αβραάμ ο πατέρας σας αγαλλίασε για να δει την ημέρα την δική μου, και την είδε και χάρηκε»· όταν μάλιστα εκείνοι θαύμασαν με τον λόγο αυτόν, πρόσθεσε το «πριν γίνει ο Αβραάμ, εγώ είμαι», παρουσιάζοντας την προΰπαρξή του σαφέστατα. Τι άλλο λοιπόν αποδεικνύει ο λόγος αυτός παρά ότι ο ίδιος ο Υιός του Θεού είναι εκείνος που αποκαλύφθηκε στον Μωυσή και είπε «Εγώ είμαι ο Ων»; Διότι ο ίδιος δίδαξε ότι εμφανίστηκε στον Αβραάμ. Το πώς δε ήταν ο ίδιος «ο Ων», έχει ήδη ειπωθεί. Αλλά και ο μέγας απόστολος Παύλος γνωρίζει ότι ο Υιός του Θεού έγινε μεσίτης της νομοθεσίας που δόθηκε μέσω του Μωυσή, σε όσα διδάσκει λέγοντας: «ο νόμος διατάχθηκε μέσω αγγέλων, με το χέρι μεσίτη. Ο δε μεσίτης δεν είναι ενός». Άρα λοιπόν, εκείνος που αποκαλύφθηκε στον Μωυσή ήταν ο μεσίτης, ο οποίος μεσίτευε για τη σωτηρία των ανθρώπων από τότε, πριν ακόμη αναλάβει τη σάρκα.

«Δεν θα υπάρχουν για σένα άλλοι θεοί εκτός από εμένα», πάλι και εδώ ας μην ταράζεται στην ψυχή του, αλλά ας ακούσει και τα όσα ακολουθούν σε σύνδεση με αυτό· διότι, αφού είπε «δεν θα υπάρχουν για σένα άλλοι θεοί εκτός από εμένα», πρόσθεσε: «δεν θα κατασκευάσεις για τον εαυτό σου είδωλο ούτε ομοίωμα κανενός πράγματος, όσα βρίσκονται ψηλά στον ουρανό και όσα βρίσκονται κάτω στη γη και όσα βρίσκονται στα νερά κάτω από τη γη. Δεν θα τα προσκυνήσεις ούτε θα τα λατρέψεις· διότι εγώ είμαι ο Κύριος ο Θεός σου, Θεός ζηλωτής». Βλέπεις πώς έδινε ρητή εντολή να μην παρασύρονται από την πολυθεϊστική πλάνη των εθνών, αλλά να αναγνωρίζουν μόνο αυτόν ως Θεό και Κύριο. Και ποιος ήταν αυτός; Ο Υιός, ο οποίος, έχοντας μέσα του την εικόνα του Πατέρα, διέταζε με την αυθεντία Εκείνου αυτά σε όσους νοσούσαν από την ειδωλολατρία. Διότι, όπως «τα πάντα έγιναν δι' αυτού», καθώς ο Πατέρας δια του Σωτήρος έδωσε υπόσταση στην ουσία όλων των δημιουργημάτων, έτσι ήταν ο ίδιος ο Πατέρας που παρέδιδε στους ανθρώπους τη γνώση και την ευσέβεια προς αυτόν μέσω του μεσίτη Υιού. Αυτό άλλωστε δίδασκε και ο Απόστολος, γράφοντας με τα ίδια λόγια στους Γαλάτες, με τα οποία είπε: «ο νόμος, ο οποίος διατάχθηκε μέσω αγγέλων, από το χέρι ενός μεσίτη. Ο δε μεσίτης δεν είναι ενός, ο δε Θεός είναι ένας». Και αν λέει «δείτε, δείτε ότι εγώ είμαι, και δεν υπάρχει Θεός εκτός από εμένα», πάλι ο Πατέρας ήταν που το έλεγε αυτό δια του Υιού, ως μέσω εικόνας και μεσίτη.

Δεν είναι αυτά που διδαχθήκαμε από την υψηλή φωνή του Αποστόλου, ο οποίος λέει ότι Εκείνος που κατήργησε τον νόμο των εντολών με τα δικά Του δόγματα, Αυτός είναι ο μεσίτης Θεού και ανθρώπων, λέγοντας ρητώς τα εξής: «Ένας είναι ο Θεός και ένας ο μεσίτης Θεού και ανθρώπων, ο άνθρωπος Ιησούς Χριστός»; Εδώ μας αποκάλυψε ολόκληρο τον σκοπό του μυστηρίου, αναπτύσσοντάς τον μέσω της λέξεως του μεσίτη. Και ο σκοπός είναι ο εξής: Κάποτε η ανθρώπινη φύση αποστασιοποιήθηκε εξαιτίας της κακίας του αντιδίκου, και, αφού υποδουλώθηκε στην αμαρτία, αποξενώθηκε από την όντως ζωή. Μετά από αυτά, ο Κύριος του πλάσματος ανακαλεί το δικό Του πλάσμα και γίνεται άνθρωπος παραμένοντας Θεός, όντας πλήρως το ένα [Θεός] και γινόμενος πλήρως το άλλο [άνθρωπος], και έτσι το ανθρώπινο στοιχείο συγκεράστηκε με τον Θεό, καθώς ο κατά Χριστόν άνθρωπος πραγματοποίησε τη μεσιτεία, μέσω της οποίας, με την πρόσληψη της δικής μας απαρχής, συγκεράστηκε δυνάμει μαζί Του ολόκληρο το φύραμα. Επειδή λοιπόν ο μεσίτης δεν είναι ενός μόνο, ενώ ο Θεός είναι ένας, χωρίς να μερίζεται στα πρόσωπα που μας έχουν παραδοθεί στην πίστη (διότι μία είναι η θεότητα στον Πατέρα, στον Υιό και στο Άγιο Πνεύμα), για τον λόγο αυτόν γίνεται εφάπαξ ο Κύριος μεσίτης Θεού και ανθρώπων, ενώνοντας τον άνθρωπο με τη θεότητα μέσω του εαυτού Του. Αλλά και μέσω της έννοιας του μεσίτη διδαχθήκαμε την ευσέβεια της πίστεως.

Εάν, λοιπόν, έχει δοθεί μέχρι την παρουσία του Χριστού, γιατί τον παρατείνεις περαιτέρω και παράκαιρα; «Έχοντας παραδοθεί μέσω αγγέλων διά χειρός μεσίτη». Είτε ονομάζει τους ιερείς αγγέλους, είτε λέει ότι και οι ίδιοι οι άγγελοι υπηρέτησαν κατά τη νομοθεσία. Ως μεσίτη δε εδώ εννοεί τον Χριστό, αποδεικνύοντας ότι προϋπήρχε, και ότι ο ίδιος έδωσε τον νόμο. Ο δε μεσίτης δεν είναι ενός μόνο, ο δε Θεός είναι ένας.

ε΄. Τι θα μπορούσαν να πουν εδώ οι αιρετικοί; Διότι, αν το «μόνος αληθινός» δεν επιτρέπει στον Υιό να είναι αληθινός Θεός, τότε δεν είναι ούτε καν Θεός, επειδή λέγεται: «Ο δε Θεός είναι ένας». Αν όμως, ενώ ο Πατέρας ονομάζεται ένας Θεός, είναι Θεός και ο Υιός, είναι ολοφάνερο ότι, και όταν ο Πατέρας ονομάζεται αληθινός, αληθινός είναι και ο Υιός. «Ο δε μεσίτης», λέει, «είναι μεσίτης μεταξύ δύο». Τίνος λοιπόν μεσίτης ήταν ο Χριστός; Είναι προφανές, του Θεού και των ανθρώπων.

Διότι, εάν όσα υποσχέθηκε εκείνη, δεν τα δίνει εκείνη, αλλά άλλος αντί για εκείνη, δηλαδή ο νόμος, τότε η διαθήκη έχει ακυρωθεί· και πώς θα μπορούσε αυτό να είναι λογικό; Αντί του, ή προσθέτει. «Τι είναι λοιπόν ο νόμος; Προστέθηκε εξαιτίας των παραβάσεων.» Για να μη νομίσει κανείς ότι ο νόμος είναι περιττός, διορθώνει και αυτό το σημείο, δείχνοντας ότι δεν δόθηκε μάταια, αλλά αποδείχθηκε εξαιρετικά χρήσιμος, ώστε να μην επιτρέπεται στους Ιουδαίους να ζουν ανεξέλεγκτα και να ολισθήσουν στο έσχατο σημείο της κακίας, αλλά αντί για χαλινάρι να τους έχει επιβληθεί ο νόμος, εκπαιδεύοντάς τους, ρυθμίζοντάς τους, εμποδίζοντάς τους να παραβαίνουν, αν όχι όλες, τουλάχιστον μερικές από τις εντολές. Επομένως, δεν είναι μικρό το όφελος του νόμου. Αλλά μέχρι πότε; Μέχρι να έλθει το σπέρμα στο οποίο δόθηκε η υπόσχεση. «Μέχρις ότου έλθει το σπέρμα στο οποίο δόθηκε η υπόσχεση που διατάχθηκε μέσω αγγέλων.» Σπέρμα βέβαια εννοεί τον Χριστό. Και λέει: Έχει δοθεί μέχρι την παρουσία του Χριστού· γιατί τον παρατείνεις περαιτέρω και παράκαιρα; «Δια χειρός Μεσίτου. Ο δε μεσίτης δεν είναι ενός· ο δε Θεός είναι ένας.» Εδώ εννοεί τον Χριστό, ο οποίος είχε δώσει παλαιότερα και τον νόμο. Εάν όμως ο ίδιος έδωσε τον νόμο, είναι κύριος και να τον καταργήσει πάλι. «Είναι λοιπόν ο νόμος αντίθετος προς τις υποσχέσεις του Θεού; Μη γένοιτο. Διότι, εάν δινόταν νόμος που να μπορεί να ζωοποιήσει, τότε πράγματι η δικαιοσύνη θα προερχόταν από τον νόμο.» Διότι, εάν οι ευλογίες έχουν δοθεί στο σπέρμα του Αβραάμ, ο δε νόμος εισάγει κατάρα, άρα ο νόμος είναι αντίθετος προς τις υποσχέσεις του Θεού. Πρόσεξε, λοιπόν, πώς το επιλύει αυτό.

Γαλ 3,20-21 <Ο δε Θεός είναι ένας.> Ο δε Θεός είναι ένας, αυτός που έδωσε και τον νόμο και το ευαγγέλιο, και που μεσίτευσε και μας συμφιλίωσε με τον Πατέρα, δηλαδή είναι ο ίδιος, ο οποίος είναι ο Χριστός. Διότι, έστω κι αν τα μέρη της μεσιτείας είναι δύο, ο μεσίτης όμως είναι ένας· διότι ένας οφείλει και να είναι. <Ο νόμος λοιπόν είναι αντίθετος προς τις υποσχέσεις του Θεού; Μη γένοιτο.> Εδώ λύνει μια αντίρρηση· διότι, θα μπορούσαν να πουν κάποιοι, ο νόμος άρπαξε το δικαίωμα των υποσχέσεων και στράφηκε εναντίον τους. Αλλά μη γένοιτο· διότι, αν μεν μπορούσε <να ζωοποιήσει>, εύλογα θα νόμιζε κανείς ότι θεσπίστηκε <εναντίον των υποσχέσεων> και ότι υφάρπαξε το δικό τους δικαίωμα, επειδή ο ίδιος είχε τη δύναμη να δικαιώσει. Επειδή όμως δεν έχει τη δύναμη να κάνει τίποτα τέτοιο, ούτε να ζωοποιήσει ούτε να δικαιώσει, είναι φανερό ότι δεν δόθηκε <εναντίον των υποσχέσεων>· διότι αυτές θα επιδείξουν το δικό τους δικαίωμα σώζοντας και δικαιώνοντας αυτόν που προέρχεται <εκ πίστεως>. Και δες σοφία· διότι, αυτό που κάποιος άλλος θα πρόβαλλε για να κατηγορήσει τον νόμο, ότι δηλαδή δεν ζωοποιεί ούτε δικαιώνει, αυτό ο ίδιος το παρουσίασε ως απολογία στην κατηγορία και ως εγκώμιο. Γι' αυτό, λέει, ο νόμος δεν έχει τεθεί εναντίον των υποσχέσεων, επειδή δεν μπόρεσε ούτε να σώσει ούτε να δικαιώσει.