Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΓΑΛΑΤΑΣ 3:23

Δεν λέει, «Και στους απογόνους», σαν να πρόκειται για πολλούς, αλλά σαν να πρόκειται για έναν: «Και στον απόγονό σου», ο οποίος είναι ο Χριστός. Αυτό λοιπόν λέω: τη διαθήκη που έχει προηγουμένως επικυρωθεί από τον Θεό, ο νόμος, ο οποίος δόθηκε ύστερα από τετρακόσια τριάντα χρόνια, δεν την ακυρώνει, ώστε να καταργήσει την υπόσχεση. Διότι, αν η κληρονομιά προέρχεται από τον νόμο, δεν προέρχεται πλέον από υπόσχεση· στον Αβραάμ όμως ο Θεός την χάρισε μέσω της υπόσχεσης». Και προσθέτει σε αυτά αμέσως και την αιτία της παρεμβολής του νόμου, λέγοντας τα εξής: «Τι είναι λοιπόν ο νόμος; Προστέθηκε εξαιτίας των παραβάσεων, μέχρι να έρθει ο απόγονος στον οποίο δόθηκε η υπόσχεση, και θεσπίστηκε μέσω αγγέλων δια χειρός ενός μεσίτη. Ο μεσίτης, όμως, δεν υπάρχει όταν πρόκειται για έναν μόνο, ενώ ο Θεός είναι ένας. Μήπως λοιπόν ο νόμος είναι αντίθετος προς τις υποσχέσεις του Θεού; Μη γένοιτο. Διότι, αν είχε δοθεί νόμος ικανός να δώσει ζωή, τότε πραγματικά η δικαίωση θα προερχόταν από τον νόμο. Αντίθετα, η Γραφή περιόρισε τα πάντα κάτω από την αμαρτία, ώστε η υπόσχεση να δοθεί στους πιστούς μέσω της πίστεως στον Ιησού Χριστό. Πριν όμως έρθει η πίστη, φρουρούμασταν κάτω από τον νόμο, συγκλεισμένοι ενόψει της δόξας που επρόκειτο να αποκαλυφθεί. Επομένως, ο νόμος έγινε ο παιδαγωγός μας για να μας οδηγήσει στον Χριστό, ώστε να δικαιωθούμε μέσω της πίστεως.

Αλλά η Γραφή περιέκλεισε τα πάντα υπό την αμαρτία, ώστε η επαγγελία, μέσω της πίστεως στον Ιησού Χριστό, να δοθεί σε εκείνους που πιστεύουν. Πριν δε έλθει η πίστη, βρισκόμασταν υπό τη φρούρηση του νόμου, περιορισμένοι μέχρι την πίστη που επρόκειτο να αποκαλυφθεί. Ώστε ο νόμος έγινε ο παιδαγωγός μας για να μας οδηγήσει στον Χριστό, προκειμένου να δικαιωθούμε μέσω της πίστεως.

Περί των Θείων Γραφών. Αυτά μας διδάσκουν οι θεόπνευστες Γραφές της Παλαιάς και της Καινής Διαθήκης. Διότι ένας είναι ο Θεός των δύο Διαθηκών, αυτός που προανήγγειλε στην Παλαιά τον Χριστό, ο οποίος φανερώθηκε στην Καινή· αυτός που μέσω του Νόμου και των προφητών μας παιδαγώγησε προς τον Χριστό. Διότι πριν έρθει η πίστη, φρουρούμασταν κάτω από τον Νόμο· και ο Νόμος έγινε ο παιδαγωγός μας για να μας οδηγήσει στον Χριστό.

Διότι, εάν ο νόμος διεκδικούσε για τον εαυτό του το έργο και την αυθεντία, σωστά θα λέγονταν αυτά· εάν όμως εργάζεται για άλλον, και χάριν εκείνου έπραττε τα πάντα, πώς είναι αντίθετος προς τις επαγγελίες του Θεού; Διότι, εάν δεν είχε δοθεί ο νόμος, όλοι θα είχαν εξοκείλει στην κακία, και δεν θα υπήρχε κανένας από τους Ιουδαίους που θα εισάκουγε τον Χριστό. Τώρα όμως που δόθηκε, κατόρθωσε αυτά τα δύο: εκπαίδευσε στη σύμμετρη αρετή όσους πρόσεχαν, και τους έπεισε να αποκτήσουν επίγνωση των δικών τους αμαρτημάτων, πράγμα που κυρίως τους έκανε πιο πρόθυμους στο να αναζητήσουν τον Υιό. Όσοι, λοιπόν, δεν Τον πίστεψαν, δεν πίστεψαν εξαιτίας του ότι δεν καταδίκασαν τα δικά τους αμαρτήματα. Και δηλώνοντας αυτό έλεγε: «Διότι, αγνοώντας τη δικαιοσύνη του Θεού, και ζητώντας να εδραιώσουν τη δική τους δικαιοσύνη, δεν υποτάχθηκαν στη δικαιοσύνη του Θεού». Πριν δε έλθει η πίστη, φρουρούμασταν υπό τον νόμο, κλεισμένοι εν όψει της πίστεως που επρόκειτο να αποκαλυφθεί σε εμάς. Είδες πώς παρουσίασε με σαφήνεια αυτά ακριβώς που είπαμε; Διότι το «εφρουρούμεθα» και το «συγκεκλεισμένοι» δεν δηλώνει τίποτε άλλο, παρά την ασφάλεια που προερχόταν από τις εντολές του νόμου.

«Ο δε νόμος παρεισήλθε, για να πλεονάσει το παράπτωμα». Διότι, επειδή απέδειξε ότι από μεν τον Αδάμ η οικουμένη καταδικάστηκε, από δε τον Χριστό σώθηκε και απαλλάχθηκε από την καταδίκη, ευκαίρως εξετάζει λοιπόν πάλι το ζήτημα περί του νόμου, υποσκάπτοντας τη γνώμη που είχαν γι' αυτόν. Διότι, λέγει, όχι μόνο δεν ωφέλησε σε τίποτε, ούτε μόνο δεν βοήθησε σε τίποτε, αλλά και αυξήθηκε το νόσημα με την παρεισαγωγή του. Και το «για να» (ίνα), εδώ δεν δηλώνει πάλι αιτιολογία, αλλά έκβαση. Διότι δεν δόθηκε γι' αυτόν τον σκοπό, για να πλεονάσει το παράπτωμα, αλλά δόθηκε μεν ώστε να μειώσει και να εξαλείψει το παράπτωμα· συνέβη όμως το αντίθετο, όχι εξαιτίας της φύσεως του νόμου, αλλά εξαιτίας της ραθυμίας εκείνων που τον δέχθηκαν. Και γιατί δεν είπε, «Ο νόμος δόθηκε», αλλά, «Ο νόμος παρεισήλθε»; Για να δείξει ότι η χρησιμότητά του ήταν πρόσκαιρη, και όχι η κύρια ούτε η πρωταρχική· αυτό ακριβώς αναφέρει και στην Προς Γαλάτας επιστολή, δηλώνοντας το ίδιο πράγμα με διαφορετικό τρόπο: «Διότι προτού να έλθει η πίστη», λέγει, «φρουρούμασταν κλεισμένοι κάτω από τον νόμο, εν όψει της πίστεως που επρόκειτο να αποκαλυφθεί». Ώστε δεν φύλαττε το ποίμνιο για τον εαυτό του, αλλά για κάποιον άλλον. Διότι, επειδή ορισμένοι Ιουδαίοι ήταν βάναυσοι και ηθικά χαλαροί, και επιδείκνυαν αμέλεια προς τις ίδιες τις δωρεές του Θεού, γι' αυτόν τον λόγο δόθηκε ο νόμος, ώστε να τους ελέγξει εντονότερα, να τους διδάξει με σαφήνεια σε ποια κατάσταση βρίσκονται, και αυξάνοντας την κατηγορία εναντίον τους, να τους περισφίξει περισσότερο.

Πρώτον μεν, με την αποτρεπτική φράση, λέγοντας «Μη γένοιτο», απορρίπτει αυτό που ήταν εξαιρετικά άτοπο, και έπειτα παραθέτει έναν σταθερό συλλογισμό. Και αυτός είναι ο εξής: Αν, λέει, είχαμε την ελπίδα της ζωής στον ίδιο τον νόμο, ίσως να τα έλεγαν αυτά σωστά. Αν όμως η σωτηρία και η ζωή μας προέρχονται από την πίστη, ακόμη κι αν εκείνος τους καθιστά επικατάρατους, δεν βλαπτόμαστε καθόλου, εφόσον έρχεται εκείνη (η πίστη) και τα καταλύει όλα. «Αλλά η Γραφή τα έκλεισε όλα κάτω από την εξουσία της αμαρτίας, ώστε η επαγγελία που προέρχεται από την πίστη στον Ιησού Χριστό να δοθεί σε αυτούς που πιστεύουν. Πριν δε έρθει η πίστη, φρουρούμασταν κάτω από τον νόμο, όντας συγκλεισμένοι για την πίστη που επρόκειτο να αποκαλυφθεί.» Επειδή οι Ιουδαίοι υπερηφανεύονταν πολύ, και αυτό ήταν που τους έκανε ταλαίπωρους, γι' αυτόν τον λόγο δόθηκε ο νόμος, για να ελέγξει την αμαρτία τους και να τους θέσει υπό κατάρα, ώστε, γνωρίζοντας ότι βρίσκονται σε έσχατη κατάσταση, να ποθήσουν την πίστη δια του Χριστού, η οποία και λύνει την αμαρτία. «Ώστε ο νόμος έγινε παιδαγωγός μας για να μας οδηγήσει στον Χριστό, προκειμένου να δικαιωθούμε εκ πίστεως. Όταν δε ήρθε η πίστη, δεν είμαστε πλέον υπό την εποπτεία παιδαγωγού.» Ο παιδαγωγός, εξάλλου, δεν είναι αντίθετος προς τον διδάσκαλο, αλλά του προετοιμάζει τον δρόμο. Αν δε κάποιος εμπεδώσει τα μαθήματα από τον διδάσκαλο, ντρέπεται πλέον να παραμένει ακόμη υπό τον παιδαγωγό. «Διότι όλοι είστε υιοί του Θεού δια της πίστεως στον Χριστό Ιησού.» Αλλά όχι δια του νόμου, λέει. «Διότι όσοι βαπτιστήκατε στον Χριστό, ενδυθήκατε τον Χριστό.»

Εκτός αυτών, τιμούμε τις σεβάσμιες εικόνες της παναγίας, άχραντης δέσποινάς μας και αληθινής προστάτιδας, της Αειπαρθένου Θεοτόκου, η οποία γέννησε κατά σάρκα τον Κύριό μας Ιησού Χριστό, τον Θεό, χωρίς σπορά, με τρόπο ανέκφραστο και υπερφυσικό· ομοίως και των αγίων αγγέλων, και όλων των άλλων αγίων, οι οποίοι απ' αιώνος ευαρέστησαν τον Θεό. Τη μνήμη αυτών τιμούμε με ευσέβεια και ζητούμε τις πρεσβείες τους, διότι ζουν στον Θεό και ενεργούν μέσα σε Αυτόν, και μπορούν να συντρέχουν και να βοηθούν αυτούς που προστρέχουν και παρακαλούν, με τη δύναμη και τη χάρη που τους έχει δοθεί από τον Θεό. Τι θα μπορούσε, λοιπόν, να είναι υψηλότερο ή πιο σεβαστό από αυτή την ομολογία και την πίστη; Διότι δεν υπάρχει άλλη πίστη εκτός από αυτή, ούτε πρόκειται ποτέ να υπάρξει, την οποία και μόνη γνωρίζει να ονομάζει πίστη ο αποστολικός λόγος· διότι για αυτήν λέγει: Πριν να έλθει η πίστη, βρισκόμασταν φρουρούμενοι υπό τον νόμο, συγκλεισμένοι για την πίστη που επρόκειτο να αποκαλυφθεί.