Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΓΑΛΑΤΑΣ 3:27

Θέλησες να ενδυθείς· έγινε για σένα ένδυμα· «Διότι όσοι βαπτιστήκατε στον Χριστό, ενδυθήκατε τον Χριστό». Θέλησες να γίνεις νύμφη· έγινε για σένα νυμφίος· «Εκείνος που έχει τη νύμφη, είναι ο νυμφίος». Το θέλησες· έγινε για σένα σύζυγος· «Διότι σας αρραβώνιασα με έναν άνδρα, για να σας παρουσιάσω ως αγνή παρθένο στον Χριστό». Πόρνη ήσουν, και έγινες παρθένος. Ώ, καινούργια και παράδοξα πράγματα! Στα κοσμικά πράγματα ο γάμος διαλύει την παρθενία, στα πνευματικά όμως έλαβε πόρνη και την έκανε πιο σεμνή από παρθένο. Ερμήνευσε, ω αιρετικέ, πώς η πόρνη είναι παρθένος. Δεν μπορώ να το ερευνήσω με τη λογική· το αποδέχομαι όμως με την πίστη. Και όλα αυτά τα έκανε η χάρη του Πνεύματος. Ξεχύθηκε η χάρη, «Και παρουσιάστηκαν σε αυτούς γλώσσες που διαμοιράζονταν σαν να ήταν από φωτιά»· όχι φωτιά, αλλά «σαν από φωτιά». Εάν ήταν φωτιά, πώς δεν καίγονταν; ερωτά ο Ιουδαίος. Μάλλον όμως εγώ ερωτώ τον Ιουδαίο, πώς δεν έκαιγε τη βάτο, που ήταν ένα εύφλεκτο φρύγανο; Τι είναι πιο σφοδρό από τη φωτιά; Τι πιο ευτελές από τη βάτο; Και ούτε το ξύλο καιγόταν, ούτε η φωτιά έσβηνε. Και πάλι, πώς δεν κατέκαψε τα σώματα των τριών παίδων, αλλά το καμίνι μεταβαλλόταν σε δροσιά, και θεωρούσαν τα αναμμένα κάρβουνα ως ροδώνα;

Εγώ δεν σου δίνω τον βασιλικό διάκοσμο, αλλά σου παρέχω τη δυνατότητα να περιβληθείς τον ίδιο τον Βασιλιά. Και πώς θα μπορούσε κανείς να περιβληθεί τον Χριστό, θα ρωτήσει κάποιος; Άκουσε τον Παύλο που λέει: «Όσοι βαπτιστήκατε στον Χριστό, ενδυθήκατε τον Χριστό»· άκουσε την αποστολική προτροπή: «Μη φροντίζετε», λέει, «για τη σάρκα, ώστε να ικανοποιείτε τις επιθυμίες της». Έτσι ενδύεται κανείς τον Χριστό, με το να μη φροντίζει για τη σάρκα προς χάριν των επιθυμιών της. Αν ενδυθείς τον Χριστό, και οι δαίμονες θα σε φοβηθούν· αν όμως ενδυθείς τον χρυσό, και οι άνθρωποι θα σε περιγελάσουν· εάν ενδυθείς τον Χριστό, και οι άνθρωποι θα σε σεβαστούν.

Διότι η πολυτέλεια της σκηνής ταιριάζει στους τραγωδούς, στους υποκριτές, στους μίμους, στους χορευτές, σε αυτούς που μάχονται με τα θηρία· στην πιστή γυναίκα όμως έχουν δοθεί από τον Θεό άλλα ενδύματα, ο ίδιος ο μονογενής Υιός του Θεού. Διότι, όπως λέγει η Γραφή, «όσοι βαπτισθήκατε στον Χριστό, ενδυθήκατε τον Χριστό». Πες μου, εάν κάποιος σου έδινε ένα βασιλικό ένδυμα και εσύ έπαιρνες το ένδυμα ενός δούλου και το φορούσαι πάνω από αυτό, άραγε, εκτός από το ότι θα ασχημονούσες, δεν θα τιμωρούσοσο κιόλας; Ενδύθηκες τον Δεσπότη του ουρανού και των αγγέλων, και ακόμη ασχολείσαι με τα γήινα; Αυτά τα έχω πει, επειδή η φιλοκοσμία είναι και από μόνη της ένα μεγάλο κακό, έστω και αν δεν προέκυπτε τίποτε άλλο από αυτήν, αλλά μπορούσε κανείς να την έχει ακίνδυνα (διότι εξωθεί στην κενοδοξία και την αλαζονεία)· τώρα όμως γεννώνται και πολλά άλλα δεινά από τον καλλωπισμό: φανερές υποψίες, άσκοπα έξοδα, βλασφημίες, αφορμές για πλεονεξία. Διότι, πες μου, για ποιον λόγο στολίζεσαι; Για να αρέσεις στον άνδρα σου; Επομένως, να το κάνεις αυτό μέσα στο σπίτι. Εδώ όμως συμβαίνει το αντίθετο. Διότι, εάν θέλεις να αρέσεις στον δικό σου άνδρα, μην επιδιώκεις να αρέσεις στους άλλους· εάν όμως αρέσεις στους άλλους, δεν θα μπορέσεις να αρέσεις στον δικό σου. Συνεπώς, θα έπρεπε να αποβάλλεις κάθε στολισμό όταν βγαίνεις στην αγορά και όταν προσέρχεσαι στην εκκλησία.

Ό,τι λοιπόν παθαίνουν στο τραπέζι, αυτό ακριβώς υπομένουν και με τα ενδύματα. Όταν λοιπόν δει ο φτωχός τον πλούσιο να είναι ντυμένος με πιο πολυτελή στολή, πληγώνεται από την οδύνη, οικτίρει τον εαυτό του, ρίχνει χίλιες κατάρες. Εδώ όμως και αυτή ακόμη η θλίψη έχει καταργηθεί· διότι ένα είναι για όλους το ιμάτιο, το ένδυμα της σωτηρίας· και βροντοφωνάζει ο Παύλος λέγοντας: «Όσοι βαπτιστήκατε στον Χριστό, ντυθήκατε τον Χριστό». Ας μην ντροπιάζουμε, λοιπόν, μια τέτοια εορτή, παρακαλώ, αλλά ας αναλάβουμε φρόνημα άξιο των όσων μας έχουν δωρηθεί από τη χάρη του Χριστού. Ας μην παραδώσουμε τον εαυτό μας στη μέθη και τη λαιμαργία, αλλά, αναλογιζόμενοι τη γενναιοδωρία του Δεσπότη μας, και ότι τίμησε εξίσου και πλουσίους και φτωχούς, και δούλους και ελευθέρους, και εξέχυσε σε όλους κοινή τη δωρεά, ας ανταποδώσουμε στον ευεργέτη την εύνοιά του προς εμάς· και επαρκής ανταπόδοση είναι ο ευάρεστος βίος και η ψυχή που είναι νηφάλια και σε εγρήγορση. Αυτή η εορτή και η πανήγυρις δεν έχει ανάγκη από χρήματα, ούτε από δαπάνες, αλλά μόνο από αγαθή προαίρεση και καθαρή διάνοια. Τίποτα το σωματικό δεν πρόκειται να αποκομίσει κανείς από εδώ, αλλά τα πάντα είναι πνευματικά: ακρόαση των θείων λογίων, ευχές των Πατέρων, ευλογίες των ιερέων, την κοινωνία των θείων και άρρητων μυστηρίων, ειρήνη και ομόνοια, και πνευματικά δώρα, άξια της γενναιοδωρίας Εκείνου που τα δωρίζει. Ας εορτάσουμε, λοιπόν, αυτή την εορτή κατά την οποία αναστήθηκε ο Κύριος. Διότι αναστήθηκε, και συνανέστησε μαζί Του ολόκληρη την οικουμένη.

Όταν δε, αφού πιστέψεις, βαπτισθείς, τότε θα αποκληθείς ενδεδυμένος. Και άκουε τον Παύλο που λέει: «Όσοι εις Χριστόν βαπτισθήκατε, τον Χριστό ενδυθήκατε». Και όταν ακούς για τον Χριστό, μην αναλογίζεσαι μόνο τον Θεό, ούτε μόνο την ένσαρκη οικονομία, αλλά και τα δύο μαζί.

Διότι λέγει, «όσοι βαπτισθήκατε στον Χριστό, ενδυθήκατε τον Χριστό». Επειδή πριν από αυτό ήταν γυμνή και σε κατάσταση αισχύνης, εκτεθειμένη σε όλους τους περαστικούς του δρόμου· από τότε όμως που φόρεσε αυτό το ένδυμα, ανυψώθηκε σε εκείνο το ύψος και αξιώθηκε της στάσεως εκ δεξιών. Ορθώς δε το ονομάζει και ποικιλόχρωμο. Διότι το ένδυμα δεν είναι μονοειδές. Επειδή η σωτηρία δεν προέρχεται μόνο από τη χάρη, αλλά υπάρχει ανάγκη και πίστεως, και μετά την πίστη και αρετής. Αλλά τώρα ο λόγος δεν γίνεται για υλικά ενδύματα. Διότι δεν θα επεδείκνυε το Άγιο Πνεύμα τόσο μεγάλη σπουδή, ώστε να περιγράφει τα χρυσά ενδύματα μιας γυναίκας.

Διότι «εκείνος που διαπράττει την αμαρτία», λέει, «είναι δούλος της αμαρτίας»· και αναγνωρίζει ως ελεύθερο μόνον εκείνον που έχει ελευθερωθεί από τη θεία χάρη. Με την ίδια παρρησία και ο βασιλιάς και ο φτωχός προσέρχονται σε τούτη την τράπεζα, με την ίδια τιμή, και πολλές φορές μάλιστα ο φτωχός με ακόμη μεγαλύτερη τιμή. Γιατί άραγε; Επειδή ο μεν βασιλιάς, όντας εμπλεκόμενος σε αμέτρητες υποθέσεις, περιλούζεται από παντού σαν πλοίο, και φορτώνεται με πολλές αμαρτίες· ο δε φτωχός, που φροντίζει μόνο για την αναγκαία τροφή και έχει επιλέξει βίο αμέριμνο και ήσυχο, γαληνεύοντας, σαν να κάθεται σε λιμάνι, προσέρχεται στην τράπεζα με μεγάλη ασφάλεια. Πάλι, στις κοσμικές γιορτές ο μεν φτωχός βρίσκεται σε κατήφεια, ο δε πλούσιος σε λαμπρότητα, όχι μόνο εξαιτίας της τράπεζας, αλλά και εξαιτίας των ενδυμάτων· διότι αυτό που υφίστανται στο ζήτημα της τράπεζας, το ίδιο υπομένουν και στο ζήτημα των ενδυμάτων. Διότι, όταν δει ο φτωχός τον εύπορο να έχει φορέσει πολυτελέστερη στολή, πληγώνεται και θεωρεί τον εαυτό του τον πιο δυστυχισμένο από όλους. Εδώ, όμως, έχει καταργηθεί και αυτή η στέρηση· διότι ένα είναι το ένδυμα για όλους, το σωτήριο λουτρό. Διότι λέει: «Όσοι στο όνομα του Χριστού βαπτιστήκατε, τον Χριστό ενδυθήκατε».

Διότι το βάπτισμα είναι και τάφος και ανάσταση· «Διότι συνθάπτεται ο παλαιός άνθρωπος στην αμαρτία και ανίσταται ο νέος, ο οποίος ανακαινίζεται σύμφωνα με την εικόνα Εκείνου που τον δημιούργησε.» Απεκδυόμαστε και ενδυόμαστε· απεκδυόμαστε από τη μία το παλαιό ένδυμα, το οποίο έχει ρυπωθεί από το πλήθος των αμαρτημάτων μας, και ενδυόμαστε από την άλλη το νέο, το οποίο είναι απαλλαγμένο από κάθε κηλίδα. Αλλά τι λέγω; Τον ίδιο τον Χριστό ενδυόμαστε· «Διότι όσοι», λέγει, «βαπτισθήκατε στον Χριστό, τον Χριστό ενδυθήκατε.» Αλλά, επειδή λοιπόν βρίσκεται επί θύραις ο καιρός κατά τον οποίο πρόκειται να απολαύσετε τόσες δωρεές, ελάτε να σας διδάξουμε, όσο είναι δυνατόν, και τις αιτίες του καθενός από όσα τελούνται, ώστε να τις γνωρίζετε και, αφού αποκτήσετε πληρέστερη βεβαιότητα, να αναχωρήσετε έτσι από εδώ. Πρέπει, λοιπόν, να γνωρίζετε για ποιον λόγο μετά την καθημερινή διδασκαλία σάς παραπέμπουμε στις φωνές εκείνων που σας εξορκίζουν. Διότι αυτό δεν γίνεται ούτε απλώς ούτε τυχαία, αλλ' επειδή πρόκειται να δεχθείτε ως ένοικο τον επουράνιο Βασιλέα, για τον λόγο αυτό, μετά τη δική μας νουθεσία, σας παραλαμβάνουν εκείνοι που είναι τεταγμένοι σε αυτό το έργο, και σαν να ευπρεπίζουν κάποια οικία για τον βασιλέα που πρόκειται να αφιχθεί, έτσι καθαίρουν τη διάνοιά σας διαμέσου εκείνων των φοβερών λόγων, φυγαδεύοντας κάθε μηχανουργία του πονηρού και καθιστώντας την άξια για την παρουσία του Βασιλέως.

Διότι, μετά την άνοδό τους από εκεί, οδηγούνται αμέσως στη φρικτή και γεμάτη από αναρίθμητα αγαθά Τράπεζα, γεύονται το Δεσποτικό σώμα και αίμα και γίνονται κατοικητήριο του Πνεύματος. Και έχοντας ενδυθεί τον ίδιο τον Χριστό, πορεύονται με τέτοιο τρόπο, εμφανιζόμενοι παντού σαν κάποιοι επίγειοι άγγελοι και ακτινοβολώντας απέναντι στις ακτίνες του ήλιου.

Αυτούς λοιπόν και εμείς σήμερα ας εναγκαλιστούμε, αυτούς που έχουν τη δύναμη να λάμπουν περισσότερο από τα άστρα και να αντιφεγγίζουν στις ηλιακές ακτίνες, και ας μην τους περιβάλουμε μόνο με τα σωματικά μας χέρια, αλλά και μέσω της πνευματικής νουθεσίας ας επιδείξουμε τη στοργή μας προς αυτούς και ας τους προτρέψουμε, αφού αναλογιστούν το υπέρμετρο μεγαλείο της δωρεάς του Δεσπότη και τη λαμπρότητα του ενδύματος που αξιώθηκαν να φορέσουν. Διότι, όπως λέει, «όσοι βαπτιστήκατε στο όνομα του Χριστού, ντυθήκατε τον Χριστό», έτσι λοιπόν να ενεργούν και να πράττουν τα πάντα σαν να έχουν ένοικό τους τον Δημιουργό των πάντων και Δεσπότη της φύσης μας, τον Χριστό. Και όταν αναφέρω τον Χριστό, εννοώ και τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα. Επειδή και ο ίδιος το υποσχέθηκε λέγοντας: «Εάν κάποιος με αγαπά και τηρήσει τις εντολές μου, εγώ και ο Πατέρας θα έλθουμε και θα κατοικήσουμε σε αυτόν». Ένας τέτοιος άνθρωπος λοιπόν, ακόμη και αν βαδίζει πάνω στη γη, θα συμπεριφέρεται σαν να ζει στους ουρανούς, έχοντας το φρόνημά του στραμμένο στα άνω, αναλογιζόμενος τα άνω, χωρίς πλέον να φοβάται τις επιβουλές του πονηρού δαίμονα.

Ονομάζεται και βάπτισμα· διότι, «όσοι βαπτισθήκατε στον Χριστό, τον Χριστό ενδυθήκατε». Ονομάζεται ταφή· διότι, λέγει, «συνταφήκατε μαζί του διά του βαπτίσματος στον θάνατο». Ονομάζεται περιτομή· διότι διά του Χριστού «περιτμηθήκατε με περιτομή αχειροποίητη, με την απέκδυση του σώματος των αμαρτιών της σαρκός». Ονομάζεται σταυρός· διότι «ο παλαιός μας άνθρωπος συσταυρώθηκε, για να καταργηθεί το σώμα της αμαρτίας». Είναι δυνατόν να αναφέρουμε και άλλα περισσότερα ονόματα από αυτά, αλλά, για να μην αναλώσουμε όλο τον χρόνο μας στις ονομασίες του χαρίσματος, ας επανέλθουμε στην πρώτη ονομασία και, αφού εξηγήσουμε τη σημασία της, ας ολοκληρώσουμε τον λόγο μας· προς το παρόν, όμως, ας ανατρέξουμε με τη διδασκαλία μας λίγο πιο πίσω.

Ας μην παραμένουμε, λοιπόν, πλέον προσηλωμένοι στα βιοτικά πράγματα, ούτε στην τρυφή της τράπεζας, ούτε στην πολυτέλεια των ενδυμάτων· διότι έχεις το μέγιστο ένδυμα, έχεις πνευματική τράπεζα, έχεις την άνω δόξα, και ο Χριστός γίνεται τα πάντα για εσένα, και τράπεζα, και ένδυμα, και οίκος, και κεφαλή, και ρίζα. Διότι όσοι βαπτιστήκατε στον Χριστό, ντυθήκατε τον Χριστό· ιδού πώς έχει γίνει ένδυμα για εσένα. Θέλεις να μάθεις πώς γίνεται και τράπεζα για εσένα; «Εκείνος που με τρώγει», λέγει, «όπως εγώ ζω διά τον Πατέρα, έτσι και εκείνος θα ζήσει δι' εμέ». Και ότι γίνεται οίκος για εσένα: «Εκείνος που τρώγει τη σάρκα μου μένει εντός μου, και εγώ εντός αυτού»· και ότι γίνεται ρίζα, πάλι λέγει: «Εγώ είμαι η άμπελος, εσείς τα κλήματα»· και ότι είναι αδελφός, και φίλος, και νυμφίος: «Δεν σας αποκαλώ πλέον δούλους· διότι εσείς είστε φίλοι μου». Και ο Παύλος πάλι: «Σας αρραβώνιασα με έναν άνδρα, για να σας παρουσιάσω ως αγνή παρθένο στον Χριστό»· και πάλι: «Ώστε να είναι αυτός πρωτότοκος ανάμεσα σε πολλούς αδελφούς». Και δεν γινόμαστε μόνο αδελφοί του, αλλά και παιδιά του· διότι λέγει: «Ιδού εγώ και τα παιδιά που μου έδωσε ο Θεός»· και όχι μόνο αυτό, αλλά και μέλη του, και σώμα του. Διότι, σαν να μην αρκούσαν αυτά που ειπώθηκαν για να αποδείξουν την αγάπη και την εύνοια που επιδεικνύει προς εμάς, προσέθεσε και κάτι άλλο, μεγαλύτερο και στενότερο από αυτά, ονομάζοντας τον εαυτό του κεφαλή δική μας.

Και τι το θαυμαστό υπάρχει στο ότι ήλθε προς τη νύμφη, εφόσον δεν δίστασε να θυσιάσει ακόμη και τη ζωή Του για χάρη της; Καίτοι κανένας νυμφίος δεν έδωσε τη ζωή του για τη νύμφη του· διότι κανείς, κανένας εραστής, έστω κι αν διακατέχεται από σφοδρό πάθος, δεν φλέγεται τόσο πολύ για την αγαπημένη του, όσο ο Θεός ποθεί τη σωτηρία των δικών μας ψυχών. «Ακόμη κι αν χρειαστεί να με εμπτύσουν», λέει, «ακόμη κι αν με ραπίσουν, ακόμη κι αν ανεβώ στον ίδιο τον σταυρό, δεν θα αρνηθώ ούτε να σταυρωθώ, για να λάβω τη νύμφη». Αυτά δε τα έπασχε και τα υπέμενε όχι επειδή θαύμασε την ομορφιά της· διότι τίποτα δεν ήταν πιο άσχημο ούτε πιο αποκρουστικό από αυτήν προηγουμένως. Άκουσε, λοιπόν, πώς ο Παύλος περιγράφει την αμορφία και την αισχρότητά της: «Διότι κάποτε ήμασταν και εμείς ανόητοι, απειθείς, πλανώμενοι, υποδουλωμένοι σε ποικίλες επιθυμίες και ηδονές, μισητοί, και μισούσαμε ο ένας τον άλλον». Μισούσαμε ο ένας τον άλλον (τόσο μεγάλη ήταν η υπερβολή της κακίας μας), ο Θεός όμως δεν μίσησε εμάς που μισούσαμε αλλήλους, αλλά διέσωσε εκείνους που βρίσκονταν σε τόση αισχρότητα, εκείνους που είχαν τέτοια αμορφία ψυχής. Και αφού ήλθε και βρήκε εκείνη που επρόκειτο να νυμφευθεί γυμνή και σε κατάσταση αισχύνης, την περιέβαλε με ένδυμα καθαρό, του οποίου τη λαμπρότητα και τη δόξα κανένας λόγος και κανένας νους δεν θα μπορέσει να περιγράψει. Πώς να το πω; Μας περιέβαλε με τον ίδιο Του τον εαυτό ως ένδυμα· «διότι όσοι βαπτισθήκατε στον Χριστό, ενδυθήκατε τον Χριστό».

Δεν γνώρισαν, ούτε κατανόησαν· διότι, εφόσον δεν δέχθηκαν τον Χριστό που είναι το φως, πορεύονται μέσα στο σκοτάδι. Διότι και το φως φέγγει μέσα στο σκοτάδι, και το σκοτάδι δεν το κατέλαβε. Ας σαλευτούν όλα τα θεμέλια της γης· όχι της γης που πατάμε, αλλά εκείνης για την οποία λέει: «Γη είσαι, και σε γη θα επιστρέψεις». Διότι θεμέλιο του σώματος είναι η ψυχή· και όταν αυτή εξέλθει, όπως ακριβώς όταν υποχωρεί το θεμέλιο, ο οίκος του σκηνώματός μας καταρρέει. Ας σαλευτούν όλα τα θεμέλια της γης, δηλαδή, ας μετακινηθούν και ας μεταστούν οι ψυχές από την ειδωλολατρία στη θεογνωσία. Έπειτα λέει: Ανάστα, ο Θεός, κρίνε τη γη. Ανάστα εσύ που σταυρώθηκες, ανάστα εσύ που περιέδεσες τις αμαρτίες μας με τη μορφή αγκαθιών πάνω στη δική σου κεφαλή, Ανάστα, ο Θεός, κρίνε τη γη. Τη γη είπε, όχι τον ουρανό. Μη φοβηθείς, αγαπητέ. Εάν έχεις αναγεννηθεί από ύδωρ και Πνεύμα, είσαι ουρανός· διότι όσοι βαπτιστήκατε στον Χριστό, τον Χριστό έχετε ενδυθεί.

Πρώτον μεν, με την αποτρεπτική φράση, λέγοντας «Μη γένοιτο», απορρίπτει αυτό που ήταν εξαιρετικά άτοπο, και έπειτα παραθέτει έναν σταθερό συλλογισμό. Και αυτός είναι ο εξής: Αν, λέει, είχαμε την ελπίδα της ζωής στον ίδιο τον νόμο, ίσως να τα έλεγαν αυτά σωστά. Αν όμως η σωτηρία και η ζωή μας προέρχονται από την πίστη, ακόμη κι αν εκείνος τους καθιστά επικατάρατους, δεν βλαπτόμαστε καθόλου, εφόσον έρχεται εκείνη (η πίστη) και τα καταλύει όλα. «Αλλά η Γραφή τα έκλεισε όλα κάτω από την εξουσία της αμαρτίας, ώστε η επαγγελία που προέρχεται από την πίστη στον Ιησού Χριστό να δοθεί σε αυτούς που πιστεύουν. Πριν δε έρθει η πίστη, φρουρούμασταν κάτω από τον νόμο, όντας συγκλεισμένοι για την πίστη που επρόκειτο να αποκαλυφθεί.» Επειδή οι Ιουδαίοι υπερηφανεύονταν πολύ, και αυτό ήταν που τους έκανε ταλαίπωρους, γι' αυτόν τον λόγο δόθηκε ο νόμος, για να ελέγξει την αμαρτία τους και να τους θέσει υπό κατάρα, ώστε, γνωρίζοντας ότι βρίσκονται σε έσχατη κατάσταση, να ποθήσουν την πίστη δια του Χριστού, η οποία και λύνει την αμαρτία. «Ώστε ο νόμος έγινε παιδαγωγός μας για να μας οδηγήσει στον Χριστό, προκειμένου να δικαιωθούμε εκ πίστεως. Όταν δε ήρθε η πίστη, δεν είμαστε πλέον υπό την εποπτεία παιδαγωγού.» Ο παιδαγωγός, εξάλλου, δεν είναι αντίθετος προς τον διδάσκαλο, αλλά του προετοιμάζει τον δρόμο. Αν δε κάποιος εμπεδώσει τα μαθήματα από τον διδάσκαλο, ντρέπεται πλέον να παραμένει ακόμη υπό τον παιδαγωγό. «Διότι όλοι είστε υιοί του Θεού δια της πίστεως στον Χριστό Ιησού.» Αλλά όχι δια του νόμου, λέει. «Διότι όσοι βαπτιστήκατε στον Χριστό, ενδυθήκατε τον Χριστό.»

Διότι εξ αρχής το είχε υποσχεθεί στον Αβραάμ: «Επειδή δε είστε υιοί, απέστειλε το Πνεύμα του Υιού του στις καρδιές σας, το οποίο κράζει, Αββά, ο Πατήρ. Ώστε δεν είσαι πλέον δούλος, αλλά υιός. Εάν δε είσαι υιός, είσαι και κληρονόμος του Θεού δια του Χριστού». Συνεχώς τους προβάλλει τον λόγο περί της υιοθεσίας. Και ήδη το απέδειξε στα προηγούμενα με το να πει: «ενδυθήκατε τον Χριστό»· τώρα όμως το αποδεικνύει και με ένα άλλο επιχείρημα, με το να πει ότι δεν θα μπορούσαμε να αποκαλούμε Πατέρα τον Θεό, ούτε να λάβουμε το Πνεύμα του, εάν δεν είχαμε γίνει υιοί του. «Αλλά τότε μεν, επειδή δεν γνωρίζατε τον Θεό, γίνατε δούλοι σε εκείνους που από τη φύση τους δεν είναι θεοί. Τώρα όμως, αφού γνωρίσατε τον Θεό, ή μάλλον αφού γνωριστήκατε από τον Θεό, πώς επιστρέφετε πάλι στα ασθενή και πτωχά στοιχεία, στα οποία θέλετε και πάλι εξ αρχής να γίνετε δούλοι;» Εδώ απευθύνεται προς αυτούς που πίστεψαν προερχόμενοι από τα έθνη· τονίζοντας ότι και η σχολαστική τήρηση των ημερών αποτελεί ένα είδος ειδωλολατρίας. «Παρατηρείτε ημέρες, και μήνες, και εποχές, και έτη». Από αυτά είναι φανερό, ότι εκείνοι δεν κήρυτταν μόνο την περιτομή, αλλά και την τήρηση των εορτών και των Νουμηνιών. «Σας φοβάμαι, μήπως μάταια έχω κοπιάσει για εσάς.» Φοβάμαι, λέει, αλλά όμως δεν έχω απελπιστεί. Διότι εσείς έχετε την εξουσία να τα διορθώσετε όλα. «Γίνετε όπως εγώ, διότι και εγώ έγινα όπως εσείς, αδελφοί, σας παρακαλώ. Σε τίποτα δεν με αδικήσατε.» Αυτά τα λέει προς εκείνους που προέρχονται από τους Ιουδαίους.

Ο Θεοπάτωρ Δαβίδ, ή μάλλον διά του Δαβίδ ο Κύριος του Δαβίδ, προαναγγέλλοντας το δικό του πάθος και τη ζωοτόκο ταφή έλεγε: «Μοιράστηκαν τα ιμάτιά μου μεταξύ τους, και για τον ιματισμό μου έβαλαν κλήρο». Εκείνος που έντυσε με δερμάτινους χιτώνες τους προπάτορες του γένους, γυμνώνεται με τη θέλησή του για τη σταύρωση, ώστε, αφού μας απογυμνώσει από τη θνητότητα, να μας περιβάλει με την ευπρέπεια της αφθαρσίας. Και παραδίδει τη στολή του ως κλήρο στους στρατιώτες. Διότι, ανασταινόμενος από τους νεκρούς, πρόκειται να αποστείλει στα έθνη αυτούς που ο ίδιος εξέλεξε ως μαθητές, και να γίνει ο ίδιος μέσω του θείου βαπτίσματος ένδυμα για τους πιστούς· διότι, όπως λέει, «όσοι βαπτιστήκατε στον Χριστό, τον Χριστό ενδυθήκατε».

Και λίγο παρακάτω: Πες, παίρνοντας θάρρος από τη σφραγίδα: «Είμαι εικόνα του Θεού· δεν έχω κατακρημνιστεί από την άνω δόξα εξαιτίας της έπαρσης, όπως εσύ. Έχω ενδυθεί τον Χριστό, έχω μεταπλαστεί κατά Χριστόν με το βάπτισμα. Εσύ προσκύνησέ με». Του αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου, λόγος στους Μακκαβαίους: Τα αποτυπώματα των βασιλικών μορφών όχι μόνο στον χρυσό, στον άργυρο και στις πιο πολύτιμες ύλες θα τα έβρισκε κανείς να λάμπουν, αλλά μπορεί να δει την ίδια χαραγμένη μορφή ακόμη και στον χαλκό. Και η διαφορά των υλικών δεν βλάπτει το αξίωμα της μορφής, ούτε η χρήση του κατώτερου υλικού μειώνει την τιμή που προέρχεται από τα ανώτερα, αλλά ο βασιλικός τύπος τιμά εξίσου όλες τις ύλες, και, χωρίς να υποβιβάζεται καθόλου ο ίδιος από την ύλη, καθιστά πιο πολύτιμη εκείνη που τον δέχεται.

Και λοιπόν, όπως ακριβώς εκείνος που κλείνει τα μάτια του έχει ως οικείο το σκοτάδι, έτσι και εκείνος που απομακρύνθηκε από το αληθινό φως, βρισκόμενος έξω από εκείνο που φωτίζει, συγχέεται από την πνευματική τύφλωση της ψυχής. Και όπως ο χωρισμός της ψυχής από το σώμα είναι θάνατος του σώματος, έτσι και ο χωρισμός του Θεού από την ψυχή είναι θάνατος της ψυχής. Και όπως το σώμα ζει με την παρουσία της ψυχής, έτσι και η ψυχή με την παρουσία του θείου Πνεύματος, χωρίς το οποίο χάνει, όπως είπαμε, ακόμη και την ίδια τη μακάρια ζωή. Όχι με το να διαλύεται στην ανυπαρξία, αλλά ζώντας μια ζωή χειρότερη από κάθε θάνατο. Και όπως η ψυχή ζωοποιεί εκ φύσεως το σώμα, έτσι και την ψυχή τη ζωοποιεί η αρετή και η γνώση. Και όπως το σώμα φαίνεται ωραίο ντυμένο με χρυσά ενδύματα, έτσι και η ψυχή φαίνεται ωραία και υπέρκαλη όταν έχει ενδυθεί τον Χριστό. Διότι λέει: «όσοι εις Χριστόν εβαπτίσθητε, Χριστόν ενεδύσασθε». Και από τον Χριστό, τι θα μπορούσε να υπάρξει ωραιότερο;

Διότι, λέγει, «όσοι βαπτιστήκατε στον Χριστό, ντυθήκατε τον Χριστό». Ο Χριστός δε, όντας τέλειος Θεός, δώρισε σε αυτούς που βαπτίστηκαν την τέλεια χάρη του Πνεύματος, η οποία δεν δέχεται κάποια προσθήκη από εμάς, αλλά αποκαλύπτεται και φανερώνεται σε εμάς ανάλογα με την τήρηση των εντολών, και μας παρέχει αύξηση της πίστεως μέχρις ότου «καταντήσουμε όλοι στην ενότητα της πίστεως, σε τέλειο άνδρα, στο μέτρο της ηλικίας του πληρώματος του Χριστού». Εάν λοιπόν του προσφέρουμε κάτι, έχοντας αναγεννηθεί, αυτό βρισκόταν ήδη από Αυτόν και εξαιτίας Του κρυμμένο μέσα μας, σύμφωνα με το γεγραμμένο: «Ποιος γνώρισε τον νου του Κυρίου, ή ποιος έγινε σύμβουλός Του, ή ποιος Του έδωσε πρώτος κάτι, ώστε να του ανταποδοθεί;»

{ "chunk_id": "", "translation": "Εμείς όμως και πάλι, περιορίζοντας εδώ τον λόγο, ας τον ολοκληρώσουμε, διότι θέλουμε να τους κάνουμε σύντομους και όχι μακροσκελείς, ώστε να μην αποκάμουν μερικοί από την κούραση της ορθοστασίας και σκορπίσουν τον νου τους προς τα έξω· διότι είναι προτιμότερη η προσεκτική βραχυλογία παρά η επιδεικτική πολυλογία. Είναι αρκετά για πνευματική ωφέλεια, σε όσους την αναζητούν, όσα ειπώθηκαν σήμερα, και τη συνέχειά τους ας τη συνυφάνουμε με τη βοήθεια του Θεού την ερχόμενη Κυριακή, και σαν μικρό υφαντό που μοιράζεται σε πολλά μέρη θα αναλύσουμε πλήρως το νόημα της μοναχικής κουράς, και όσοι χρειάζονται ενδύματα ας λάβουν από εδώ και ας ενδυθούν το «ιμάτιο του σωτηρίου και τον χιτώνα» της αγαλλιάσεως, αφού, όπως λέει, «όσοι βαπτιστήκατε στον Χριστό, τον Χριστό ενδυθήκατε», τον Χριστό φορέσατε [***" }

57. Τον τρόπο δε με τον οποίο αγιάζονται όσοι έχουν μερίδιο στη χάρη, θα μας τον εξηγήσει πάλι ο σοφός Παύλος: «Διότι και αυτός που αγιάζει», λέει, «και εκείνοι που αγιάζονται, προέρχονται όλοι από έναν». Από αυτά μπορεί κανείς να αντιληφθεί σε ποια κορυφή αγαθών ανέδειξε τους πιστούς διαμέσου μιας τέτοιας ένωσης και κοινωνίας, από την οποία τους προέρχεται ο αγιασμός· διότι και ο Χριστός που αγιάζει, και εκείνοι που αγιάζονται, δηλαδή όσοι πίστεψαν σε αυτόν, προέρχονται όλοι από τον Θεό των όλων και Πατέρα. Και αυτός μεν αγιάζει ως κεφαλή, και αρχηγός της σωτηρίας, και πάροχος και Κύριος κάθε αγιασμού· αυτοί δε αγιάζονται ανακαινιζόμενοι με τη μέθεξη της χάριτός του, ενδυόμενοι αυτόν διαμέσου της αναγέννησης του θείου λουτρού· «Διότι όσοι βαπτιστήκατε στον Χριστό, ενδυθήκατε τον Χριστό». Και προβάλλοντας ως αιτιολογία το γεγονός ότι εξαρτώνται από έναν, καθώς και σε ποιο σημείο ευδαιμονίας και μακαριότητας φθάνουν, προσθέτει ότι συνάγονται τρόπον τινά σε συγγένεια και αξιώνονται να ονομάζονται αδελφοί: «Για τον λόγο αυτόν δεν ντρέπεται να τους ονομάζει αδελφούς, λέγοντας: Θα αναγγείλω το όνομά σου στους αδελφούς μου, στο μέσο της Εκκλησίας θα σε υμνήσω».

Ερμηνεία. Όσοι εις Χριστόν βαπτισθήκατε, Χριστόν ενδυθήκατε, λέγει ο μέγας Παύλος. Επομένως, ο παρών Κανόνας προσθέτει ότι όσοι ενδύθηκαν τον Χριστό πρέπει να πολιτεύονται σύμφωνα με Εκείνον και να επιδεικνύουν απόλυτη αγνεία και καθαρότητα, και όχι να στολίζουν το σώμα τους με τρόπο περιττό και εξεζητημένο. Για τον λόγο αυτόν, αφορίζει εκείνους τους Χριστιανούς που πλέκουν τις τρίχες της κεφαλής τους, χτενίζοντας και ισιώνοντάς τες, και προβάλλοντάς τες σαν δόλωμα στις αστήρικτες και επιρρεπείς στην αμαρτία ψυχές, τόσο των ανδρών όσο και των γυναικών, και, παιδαγωγώντας τους τέτοιους με αυτό το επιτίμιο του αφορισμού, τους διδάσκει να εγκαταλείψουν κάθε απάτη και ματαιότητα, καθώς και τον καλλωπισμό της ύλης και αυτού του φθαρτού σώματος, να αναβιβάσουν δε τον νου τους προς εκείνη τη μακάρια και άφθαρτη ζωή, πλησιάζοντας τον Θεό κατά το δυνατόν με την καθαρότητα του βίου τους, και στολίζοντας κατά προτίμηση με αρετές και χρηστά ήθη τον έσω άνθρωπο, δηλαδή την ψυχή, παρά τον έξω άνθρωπο, δηλαδή το σώμα, με τέτοια απατηλά και μάταια στολίδια, με τέτοιον τρόπο ώστε να μη φέρουν πλέον επάνω τους κανένα σημάδι της κακίας του διαβόλου, τον οποίο αποτάχθηκαν διά του αγίου Βαπτίσματος.

Γι' αυτόν τον λόγο ονομάζεται και Σφραγίδα, επειδή πλάθει τον άνθρωπο σύμφωνα με τη βασιλική εικόνα και τη μακάρια μορφή. Επειδή δε η μορφή περιβάλλει την ύλη και εξαφανίζει την αμορφία, ονομάζουμε το μυστήριο και Ένδυμα και Βάπτισμα. Δηλώνοντας ακριβώς αυτό ο Παύλος, ότι δηλαδή το ένδυμα και η σφραγίδα τείνουν προς το ίδιο αποτέλεσμα, πότε λέει ότι ο Χριστός εγγράφεται και μορφοποιείται μέσα μας, και πότε ότι περιβάλλει τους χριστιανούς σαν ιμάτιο. Γράφει σχετικά με το πρώτο στους Γαλάτες: «Παιδάκια μου, για τα οποία πάλι δοκιμάζω ωδίνες τοκετού, μέχρις ότου μορφωθεί μέσα σας ο Χριστός», και: «ο Ιησούς Χριστός έχει προγραφεί ανάμεσά σας εσταυρωμένος»· για το δεύτερο δε στους Κορινθίους: «Όσοι βαπτιστήκατε στον Χριστό, τον Χριστό ενδυθήκατε.» Διότι και ο χρυσός και ο άργυρος και ο χαλκός, όσο λιώνοντας στη φωτιά βρίσκονται σε ρευστή κατάσταση, παρέχουν στην όραση γυμνή την ύλη· γι' αυτό και ονομάζονται απλώς χρυσός ή χαλκός, παίρνοντας το ίδιο το όνομα της ύλης. Όταν όμως σφυρηλατηθούν από τα μεταλλικά εργαλεία για να λάβουν μορφή, τότε δεν προβάλλει πλέον η ύλη, αλλά προηγείται η μορφή και συναντά τα βλέμματα όσων κοιτάζουν, ακριβώς όπως τα ενδύματα φαίνονται πριν από τα σώματα· γι' αυτό και λαμβάνουν κάποιο ιδιαίτερο όνομα· διότι ονομάζονται ανδριάντας ή δαχτυλίδι ή οτιδήποτε παρόμοιο, τα οποία δεν υποδηλώνουν πλέον την ύλη, αλλά αποκλειστικά το είδος και τη μορφή.

Κεφάλαιο Γ'. Περί του εάν πρέπει να βαπτίζονται τα βρέφη των Σαρακηνών, ενώ βρίσκονται στη δική τους χώρα και στα δικά τους σπίτια. —Όσον αφορά τα βρέφη των Σαρακηνών που προσάγονται από τις μητέρες τους, έχει κριθεί σωστό να μην στερούνται σε καμία περίπτωση το θείο βάπτισμα· διότι δεν απαγορεύεται από την Εκκλησία του Θεού να δέχονται τη θεία χάρη του βαπτίσματος ενώ βρίσκονται ακόμη σε τρυφερή ηλικία, έστω κι αν μετά από αυτά, όταν φθάσουν στην εφηβεία, το αυτεξούσιο του καθενός καθιστά τον βίο του άλλοτε σπουδαίο και άλλοτε φαύλο. Διότι, εφόσον το μέλλον είναι αόρατο, είναι άτοπο να μην θέσουμε καλά θεμέλια για εκείνον που θα έχει την εξουσία να οικοδομήσει τον οίκο της ζωής του· κι αν ακόμη η βαρβαρική ανατροφή φαίνεται να καθιστά κενό το θείο βάπτισμα, το σφάλμα δεν είναι του βαπτίσματος, αλλά εκείνου που αθέτησε το βάπτισμα ή εκείνου που τον παρακίνησε να το αθετήσει. Διότι, όπως ακριβώς το να διδάσκει κανείς την πίστη στον Χριστό είναι ακατάκριτο, ακόμη κι αν εκείνοι που διδάσκονται αδιαφορούν, έτσι είναι και το να βαπτίζει, ακόμη κι αν ο μετέπειτα βίος των βαπτισθέντων είναι αδόκιμος και άπιστος. Μάλλον, λοιπόν, είναι καλό να βαπτίζονται τα βρέφη και να δέχονται προς το παρόν τον αρραβώνα της πίστεως, ώστε, ίσως, αν κάποτε θυμηθούν ότι ενδύθηκαν τον Χριστό, να θελήσουν να επιλέξουν τη χάρη διά της χάριτος. Διότι σε όσα τα της ελπίδος είναι αμφίβολα, πρέπει κανείς να προτιμά περισσότερο το αγαθό και σε αυτό να προσκολλάται.

Για τον λόγο αυτό, και η ανά την οικουμένη Εκκλησία, ακολουθώντας τη διαδοχή των αποστολικών πράξεων και κηρυγμάτων, βαπτίζοντας στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, μετά τον καθαρισμό όσων βαπτίστηκαν μέσω της αναγέννησης, συνηθίζει να ψάλλει με μελωδική και δυνατή φωνή: «όσοι εις Χριστόν εβαπτίσθητε, Χριστόν ενεδύσασθε», διακηρύσσοντας σαφώς ότι, όπως ακριβώς σήμερα για όσους βαπτίστηκαν στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος λέμε ότι βαπτίστηκαν στον Χριστό και ενδύθηκαν τον Χριστό, έτσι και ο χορός των αποστόλων, ιερουργώντας το λουτρό της αναγέννησης με την επίκληση του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, λεγόταν ότι βάπτιζαν στον Χριστό και στο όνομα του Ιησού Χριστού και τα παρόμοια.

Πώς αυτοί που βαπτίζονται στον Χριστό ντύνονται τον Χριστό; Αν το Πνεύμα δεν είναι Θεός, αν δεν είναι πηγή θεϊκής χάρης, πώς αυτοί που έχουν ντυθεί τον Χριστό ως θεϊκό ένδυμα επενδύονται το πνεύμα ως κάτι το κοινό; Διότι αν όσοι βαπτίστηκαν στον Χριστό ντύθηκαν τον Χριστό, και ο Σωτήρας λέει, «μείνετε στην Ιερουσαλήμ έως ότου ντυθείτε δύναμη από ψηλά, όταν έλθει το Άγιο Πνεύμα εφ' υμάς», πώς στον καιρό του δεσποτικού ενδύματος ντυνόμαστε ένα δουλικό; Αλλά είναι προφανές, λοιπόν, ότι κάθε ένδυμα είναι ομότιμο και παρουσιάζει τη μία και την αυτή αυθεντία της ευεργεσίας και της χάρης. Και το Άγιο Πνεύμα ονομάζεται ένδυμα των πιστών όχι σαν ρούχο, αλλά όπως ο σίδηρος ντύνεται τη φωτιά, χωρίς να την περιβάλλεται από έξω, αλλά ολοκληρωτικά. Διότι έτσι και τον Χριστό {το πανάγιο πνεύμα} δεν τον περιβαλλόμαστε σαν ρούχο που φοριέται εξωτερικά, αλλά γεμίζοντας την καρδιά και τους λογισμούς με φως και το πρόσωπο με χάρη. Γι' αυτό και οι διώκτες, ατενίζοντας το πρόσωπο του Στεφάνου, είδαν το πρόσωπό του σαν πρόσωπο αγγέλου.

Διότι αυτό ακριβώς υπονόησε και ο Κύριος, όταν διέταξε τους αποστόλους να πάνε στο απέναντι χωριό και να λύσουν τη δεμένη όνο και το πουλάρι της, «πάνω στο οποίο», λέει, «κανένας άνθρωπος δεν κάθισε». Επειδή ούτε πατριάρχης ούτε νομοθέτης ούτε προφήτης φρόντισε για τη σωτηρία των εθνών, οι δε θείοι απόστολοι, αφού πήραν την εντολή να κάνουν μαθητές τους τα έθνη, έλυσαν από τη μία την όνο, δηλαδή την ανθρώπινη φύση που ήταν δεμένη με τα δεσμά της αμαρτίας, και από την άλλη έλυσαν και το πουλάρι, τον λαό που βλάστησε από αυτήν, και τοποθετώντας πάνω του τα ενδύματά τους, δηλαδή τη χάρη που έλαβαν (διότι «όσοι βαπτίστηκαν στον Χριστό, ντύθηκαν τον Χριστό»), κατέστησαν ευπειθές το αδάμαστο πουλάρι και έβαλαν να καθίσει πάνω του τον Δεσπότη, και το έδεσαν στην άμπελο, δηλαδή στους εαυτούς τους, αφού οι απόστολοι προέρχονταν από τους Ιουδαίους. Και οι πιστοί δεν ενώθηκαν μόνο με τους αποστόλους, αλλά και με τους μαθητές των αποστόλων. Και προβλέποντας αυτό ο πατριάρχης είπε: «δένοντας στην άμπελο την όνο του και στο κλήμα της αμπέλου το πουλάρι της όνου του».

Τι λοιπόν εμείς, που προκαθαριστήκαμε μέσω του Πνεύματος, που τελειωθήκαμε μέσω της χάριτος, που αξιωθήκαμε το χάρισμα, το βασίλειο ιεράτευμα, ο περιούσιος λαός, το άγιο έθνος, τους οποίους όχι με αίμα μόσχων και τράγων ή κριών, όπως τελούνταν στους παλαιούς τύπους, αλλά με το δικό του αίμα απέκτησε ο ίδιος ο Κύριος, εμείς που αποταχθήκαμε τις πονηρές πράξεις και υποσχεθήκαμε χρηστότητα και δικαιοσύνη, εμείς που απεκδυθήκαμε τον παλαιό άνθρωπο μαζί με τις επιθυμίες της σάρκας και ενδυθήκαμε τον Χριστό (διότι όσοι βαπτιστήκαμε στον Χριστό, ενδυθήκαμε τον Χριστό και γίναμε μέλη του Χριστού· εφόσον από τη διδασκαλία του θείου Παύλου μάθαμε ότι τα σώματά μας είναι μέλη του Χριστού), τι λοιπόν εμείς; Άραγε διασώσαμε άχραντο το νυμφικό ένδυμα, μην επιτρέποντας να μολυνθεί από τίποτα κατώτερο; Άραγε διατηρήσαμε ανόθευτο τον αρραβώνα της μελλοντικής μακαριότητας, χωρίς να παρασυρθούμε από τα δελεάσματα της διεφθαρμένης ηδονής, αλλά με σώφρονα λογισμό και επιμέλεια του βίου αποκρούσαμε με αποστροφή την προκλητική ραθυμία; Άραγε, φέρνοντας στη μνήμη μας τις συμφωνίες που συνάψαμε με τον Θεό ενώπιον αγγέλων και ανθρώπων, τις διαφυλάξαμε απαράβατες, αποδεικνύοντας τους εαυτούς μας πιστούς στις παρακαταθήκες για τις οποίες αξιωθήκαμε, μέσω της εκπλήρωσης των υποσχέσεων;

Αφού, λοιπόν, έλυσε (όπως φάνηκε) την πρώτη απορία, επιλύει και τη δεύτερη που έχει ως εξής: πώς πρέπει να κατανοήσουμε το ότι ο Απόστολος από τη μία λέει ότι ο Χριστός κατοικεί στις καρδιές μας, και από την άλλη: «Όσοι βαπτιστήκατε στον Χριστό, ντυθήκατε τον Χριστό», δεδομένου ότι είναι μεγάλη η διαφορά μεταξύ κατοίκησης και ένδυσης, διότι η μεν ένδυση παριστάνει το επιφανειακό, ενώ η δε κατοίκηση το βαθύ. Διασαφηνίζοντας το νόημα, λέει ότι, όπως ακριβώς Αυτός είναι και βασιλιάς και ποιμένας, και μάλιστα βασιλιάς των λογικών όντων και ποιμένας των άλογων, λαμβάνοντας τις ονομασίες ανάλογα με τη διαφορετική ανάγκη εκείνων που δέχονται την ευεργεσία (διότι εύλογα δεν θα μπορούσε να ειπωθεί ότι κάποιος βασιλεύει σε άλογα όντα, ούτε ότι ποιμαίνει τα λογικά), έτσι πρέπει να κατανοήσουμε και το προκείμενο.

ΙΑ΄. Όπως ακριβώς η ενέργεια των παθών, που είναι το εγκόσμιο πνεύμα της πλάνης, του σκότους της αμαρτίας, κατοικεί σε τέτοιον άνθρωπο, ο οποίος είναι γεμάτος από σαρκικό φρόνημα· έτσι πάλι και η ενέργεια και η δύναμη του φωτεινού Πνεύματος κατοικεί μέσα στον αγιασμένο άνθρωπο, σύμφωνα με αυτόν που είπε: «Εάν ζητάτε απόδειξη ότι μιλάει μέσα μου ο Χριστός»· και πάλι: «Ζω δε, όχι πλέον εγώ, αλλά ζει μέσα μου ο Χριστός»· και: «Όσοι βαπτιστήκατε στον Χριστό, ντυθήκατε τον Χριστό»· και ο Κύριος: «Θα έρθουμε εγώ και ο Πατέρας μου, και θα κατοικήσουμε μαζί του». Αυτά δεν γίνονται αόρατα, ούτε χωρίς ενέργεια, αλλά με δύναμη και αλήθεια σε όσους κρίνονται άξιοι. Διότι ο μεν νόμος παλαιότερα καθοδηγούσε τους ανθρώπους με λόγο ανυπόστατο, επιθέτοντας σε αυτούς βαρύ και δυσβάσταχτο ζυγό, και χωρίς να μπορεί να προσφέρει καμία βοήθεια, και αυτό επειδή δεν είχε τη δυνατότητα να παρέχει τη δύναμη του Πνεύματος· «Διότι το αδύνατο του νόμου», λέει, «κατά το οποίο ασθενούσε εξαιτίας της σάρκας», και τα εξής. Από την παρουσία του Χριστού, όμως, η θύρα της χάριτος άνοιξε για όσους πίστεψαν αληθινά, και δύναμη Θεού και ενέργεια Πνεύματος χορηγείται σε αυτούς.

Διότι, όπως ακριβώς μέσω της ενέργειας των παθών το εγκόσμιο πνεύμα της πλάνης του σκότους της αμαρτίας ενεργεί μέσα στον άνθρωπο που είναι γεμάτος από σαρκικό φρόνημα, από το οποίο τρέφεται και στο οποίο ζει, έτσι με ενέργεια και δύναμη το πνεύμα του φωτός της θεότητας κατοικεί στον άνθρωπο που καταξιώθηκε να αγιαστεί, από το οποίο τρέφεται και στο οποίο ζει η ψυχή, σύμφωνα με αυτόν που είπε: «ζητάτε απόδειξη ότι μιλάει μέσα μου ο Χριστός», και πάλι: «δεν ζω πλέον εγώ, αλλά ζει μέσα μου ο Χριστός», και πάλι: «όσοι βαπτιστήκατε στον Χριστό, ντυθήκατε τον Χριστό», και: «ντυθείτε τον Κύριο Ιησού Χριστό», και όπως είπε ο Κύριος: «θα έρθουμε (εγώ και ο πατέρας μου) και θα κατοικήσουμε μαζί του». Αυτά γίνονται με δύναμη και εσωτερική βεβαιότητα σε όσους καταξιώνονται, και όχι αόρατα και ανενέργητα. Διότι ο νόμος παλαιότερα καθοδηγούσε τους ανθρώπους με λόγο χωρίς ουσιαστική υπόσταση, επιβάλλοντας βαρύ ζυγό, και δεν μπορούσε να τους βοηθήσει, επειδή δεν έδινε τη δύναμη του Πνεύματος. Από την παρουσία όμως του Κυρίου, η θύρα της χάριτος άνοιξε αληθινά για όσους πιστεύουν. Διότι αυτός ο λόγος δίνει τη δύναμη του Θεού και την ενέργεια του Πνεύματος, και την ψυχή που νοσεί και βρίσκεται κατάκοιτη στα πάθη, την ανασταίνει με τη δύναμή του και την αποκαθιστά υγιή.

Αλλά παρακαλώ την οσιότητά σου να εύχεται υπέρ της δικής μου αθλιότητας, αν όχι για κάτι άλλο, τουλάχιστον για Εκείνον που είπε: «Θα αγαπήσεις τον Κύριο τον Θεό σου και τον πλησίον σου σαν τον εαυτό σου». Πρέσβευε υπέρ εμού του αμαρτωλού, που μισούμαι εξαιτίας του Χριστού, που διώκομαι επειδή θέλω να ζω με ευσέβεια εν Χριστώ, που κατακρίνομαι από όλους διότι μόνο εγώ από όλους τιμώ τον πνευματικό μου πατέρα και δάσκαλο, που διαβάλλομαι από αυτούς ως αιρετικός επειδή διδάσκω όλους να επιζητούν άνωθεν τη χάρη και τη συνειδητή επιφοίτηση του Αγίου Πνεύματος· και ότι χωρίς αυτήν δεν έρχεται σε κανέναν απολύτως θνητό με κανέναν τρόπο η συγχώρηση των αμαρτημάτων, ούτε η απαλλαγή από τα πάθη και τις επιθυμίες, ούτε η τιμή της υιοθεσίας, ούτε κανένας απολύτως αγιασμός. Και ότι εκείνοι που μετέχουν σε αυτό όχι μόνο είναι ελεύθεροι από όλες τις επιθυμίες, τα πάθη και τους απρεπείς λογισμούς, αλλά είναι και θεοί, εφόσον παραμένουν μέσα στον Θεό και έχουν βρεθεί έξω από τη σάρκα και τον κόσμο. Και όχι μόνο οι ίδιοι είναι άγιοι και ζουν στο σώμα σαν ασώματοι, αλλά βλέπουν και όλους τους άλλους πιστούς ως αγίους, και όχι μόνο ως αγίους αλλά ως «ενδεδυμένους τον Χριστό» και ονομαζόμενους χριστούς. Και ότι εκείνος που δεν έχει αποκτήσει τέτοια μάτια της καρδιάς είναι ολοφάνερο ότι δεν έχει βρεθεί ακόμη μέσα στο φως του Χριστού ούτε έχει μετάσχει σε αυτό. Διότι κατ' αυτόν τον τρόπο το φως του Χριστού χαρίζεται, ώστε να το βλέπουν όλοι όσοι μέσω της μετάνοιας αξιώνονται να εισέλθουν σε αυτό.

Όσοι, λοιπόν, αξιώθηκαν να ενωθούν μαζί Του και να Τον αποκτήσουν ως κεφαλή (πρόσεχε τον λόγο, σε παρακαλώ), γίνονται και αυτοί θεοί κατά χάριν, όμοιοι με τον Υιό του Θεού. Ω του θαύματος! Διότι ο Πατέρας τούς ενδύει με την πρώτη στολή, το ένδυμα του Κυρίου το οποίο φορούσε προ καταβολής κόσμου. «Επειδή όσοι», λέει, «βαπτιστήκατε στον Χριστό, ντυθήκατε τον Χριστό», δηλαδή το Άγιο Πνεύμα, το οποίο και τους αλλοιώνει όλους θεοπρεπώς με μια παράδοξη, άρρητη και θεία αλλοίωση, για την οποία λέει ο Δαβίδ: «Αυτή είναι η αλλοίωση της δεξιάς του Υψίστου», και ο επιστήθιος μαθητής του Χριστού: «Αδελφοί, τώρα είμαστε τέκνα Θεού· αλλά δεν φανερώθηκε ακόμη», σε όσους βρίσκονται στον κόσμο δηλαδή, «τι θα γίνουμε· γνωρίζουμε όμως», από το Πνεύμα που μας έδωσε, «ότι, εάν φανερωθεί, θα είμαστε όμοιοι με Αυτόν». Και όχι μόνο αυτό, αλλά τους χαρίζει και τον νου του Χριστού, ο οποίος λάμπει πάνω από την κεφαλή τους, αποκαλύπτοντάς τους μυστήρια τα οποία δεν είναι δυνατόν να προφέρει ανθρώπινη γλώσσα. Επιπλέον, τους δίνει καινούργιους οφθαλμούς και καινούργια ακοή. Και γιατί να λέω πολλά; Διότι είναι αδύνατο να ειπωθούν όλα.

Για να παραθέσω λοιπόν πρώτα τα όσα λέγονται από εκείνους, δες τι λένε αυτοί που είναι σοφοί και συνετοί κατά τη δική τους κρίση: «Όσοι βαπτιστήκατε στο όνομα του Χριστού, λέει ο Παύλος, ενδυθήκατε τον Χριστό. Τι λοιπόν; Δεν είμαστε και εμείς βαπτισμένοι; Αν λοιπόν έχουμε βαπτιστεί, είναι φανερό ότι, καθώς λέει ο Απόστολος, έχουμε ενδυθεί και τον Χριστό.» Αυτή λοιπόν είναι από την πλευρά τους η πρώτη πρόταση και απόδειξη.

Διότι με ποια άλλα έργα ευαρέστησαν τον Θεό εκείνοι που έζησαν στα σπήλαια και στα όρη, αν όχι οπωσδήποτε με την αγάπη, τη μετάνοια και την πίστη; —διότι, αφού εγκατέλειψαν όλο τον κόσμο και ακολούθησαν μόνον Αυτόν, μέσω της μετάνοιας και των δακρύων Τον δέχθηκαν και Τον φιλοξένησαν, Τον έθρεψαν και Τον πότισαν όταν διψούσε— εξάλλου όλοι ανεξαιρέτως που αναγεννήθηκαν από το άγιο βάπτισμα ονομάζονται υιοί του Θεού, αν και κατά κόσμον είναι ασήμαντοι και φτωχοί. Αυτοί, λοιπόν, που γνώρισαν με αίσθηση ψυχής ότι έγιναν υιοί του Θεού, δεν ανέχονται πλέον να στολίζονται με τον φθαρτό κόσμο, διότι έχουν ενδυθεί τον Χριστό.

Κεφάλαιο ΙΑ΄ Λένε οι θεόσοφοι πατέρες, και αληθινά το λένε, ότι ο Χριστός ήρθε φέρνοντας στους ανθρώπους την απαλλαγή και την αναίρεση των αμαρτιών. Εάν λοιπόν ο Χριστός είναι αυτός που απαλλάσσει τους ανθρώπους από τις αμαρτίες και αναιρεί τις αμαρτίες των ανθρώπων, πώς λένε πάλι ότι μέσω της εγκράτειας νεκρώνονται στους πιστούς οι ορμές και οι κινήσεις των παθών; Λέμε λοιπόν ότι αληθεύουν και τα δύο. Διότι όσοι βαπτίστηκαν στον Χριστό, ενδύθηκαν τον Χριστό· και ενδύονται τον Χριστό μέσω του Αγίου Πνεύματος του Χριστού, το οποίο εκπορεύεται από τον Πατέρα. Μεταξύ δε των διαφόρων καρπών του Αγίου Πνεύματος, ένας καρπός είναι και η εγκράτεια. Ο δε καρπός του Πνεύματος, λέει, είναι αγάπη, χαρά, ειρήνη, μακροθυμία, χρηστότητα, αγαθοσύνη, πίστη, πραότητα, εγκράτεια· και καθένας που εγκρατεύεται από κάθε αμαρτία, δεν είναι ο ίδιος που εγκρατεύεται, αλλά ο καρπός του Πνεύματος που είναι η εγκράτεια. Κανένας εγκρατής, επομένως, ας μη νομίζει ότι η εγκράτεια είναι αποτέλεσμα της δικής του δύναμης, αλλά της χάριτος του Χριστού.

Γιατί πρέπει να κοπιάζει κανείς μάταια σε όλα τα άλλα αγωνίσματα, είτε με πολλές μελέτες είτε με αγώνες είτε με πολλές δοκιμασίες και κακουχίες, με πείνα, δίψα και αγρυπνία; Εάν δε τέτοια και τόσα κακοπαθήματα επιτελούνται λόγω άγνοιας αυτού του μεγάλου μυστηρίου, εφόσον είναι μάταια και κενά, οφείλει να διδαχθεί και να μάθει κάθε ένας που ονομάζεται χριστιανός, ώστε οι λεγόμενοι ασκητές να μη ζημιώσουν τις ψυχές τους χωρίς καν να έχουν κερδίσει τον κόσμο, πράγμα που είναι πιο ελεεινό από κάθε συμφορά. Διότι αυτές οι τέτοιες και τόσες κακοπάθειες δεν γίνονται για να φτάσει κανείς στο αγαθό, αλλά για τη διαφύλαξη της αγαθής κατάστασης, εφόσον πρώτα έχει γίνει τέτοιος· διότι ο θησαυρός είναι δυσφύλακτος και γι' αυτό επαγρυπνούν, όπως είπαν οι πατέρες. Διότι στον μέλλοντα αιώνα δεν εξετάζεται ο χριστιανός εάν απαρνήθηκε όλο τον κόσμο για τον Χριστό, ούτε εάν μοίρασε τον πλούτο του στους φτωχούς, ούτε εάν νήστεψε, αγρύπνησε και έκλαψε πολύ, ούτε εάν έκανε οποιοδήποτε άλλο καλό στον παρόντα βίο, αλλά εξετάζεται με ακρίβεια εάν έχει κάποια ομοιότητα προς τον Χριστό, όπως ο γιος προς τον πατέρα, καθώς λέει και ο απόστολος: «Παιδιά μου, για τα οποία πάλι δοκιμάζω ωδίνες τοκετού, μέχρις ότου μορφωθεί ο Χριστός μέσα σας»· διότι όσοι βαπτίστηκαν στον Χριστό, ενδύθηκαν τον Χριστό.

Εάν, λοιπόν, εσύ λες ότι Τον γνωρίζεις μέσω της πίστης και θεωρείς ότι είσαι υιός Θεού μέσω της πίστης, ας είναι και η σάρκωση του Θεού κατά πίστη, και ας μην ισχυρίζεσαι ότι έγινε άνθρωπος στην πράξη ούτε ότι γεννήθηκε αισθητά. Εάν, όμως, έγινε όντως Υιός ανθρώπου, σε κάνει οπωσδήποτε υιό του Θεού στην πράξη. Εάν δεν έγινε σώμα κατά φαντασία, ούτε και εμείς γινόμαστε πνεύμα κατ' επίνοιαν, αλλά, όπως ο Λόγος έγινε αληθινά σάρκα, έτσι μεταμορφώνει και εμάς με άρρητο τρόπο και μας κάνει αληθινά τέκνα του Θεού. Ο Λόγος, παραμένοντας άτρεπτος κατά τη θεότητα, έγινε άνθρωπος προσλαμβάνοντας σάρκα. Διατηρώντας τον άνθρωπο άτρεπτο ως προς τη σάρκα και την ψυχή, με έκανε ολόκληρο θεό, προσέλαβε την καταδικασμένη μου σάρκα και με ενέδυσε ολόκληρο με θεότητα. Διότι, βαπτιζόμενος ενδύθηκα τον Χριστό, όχι αισθητά, αλλά οπωσδήποτε νοητά. Και πώς να μην είναι θεός κατά χάριν και κατά θέσιν, καθώς και κατά την αίσθηση, τη γνώση και τη θεωρία, εκείνος που έχει ενδυθεί τον Υιό του Θεού;

Διότι αυτή μου φοριέται πρώτη, και μέσω αυτής λαμβάνω την κάλυψη της ασχήμιας. Ή, λοιπόν, θα μπορούσες να θεωρήσεις ως δούλους τους αγγέλους, οι οποίοι διακονούν σε όλα όσα τελούνται από εμάς, και μέσω των οποίων αγιαζόμαστε ως μεσαζόντων· ή και τους ιερείς, οι οποίοι και μέσω του βαπτίσματος και του διδακτικού λόγου ενδύουν αυτόν που επιστρέφει, και του φορούν την πρώτη στολή, τον ίδιο τον Χριστό (διότι όσοι βαπτιστήκαμε στον Χριστό, τον Χριστό ενδυθήκαμε). Και δίνουν δαχτυλίδι στο χέρι, τη σφραγίδα του Χριστιανισμού, την οποία έχουμε μέσω των έργων· διότι το μεν χέρι είναι σύμβολο της πράξης, το δε δαχτυλίδι της σφραγίδας. Επομένως, εκείνος που βαπτίστηκε, και γενικά αυτός που επιστρέφει από την κακία, οφείλει να έχει στο χέρι του, δηλαδή σε κάθε πρακτική του δύναμη, τη σφραγίδα και το γνώρισμα του Χριστιανού, ώστε να μπορεί να δείχνει ότι ανακαινίστηκε σύμφωνα με την εικόνα Εκείνου που τον έκτισε. Ή και με άλλον τρόπο μπορείς να νοήσεις το δαχτυλίδι, ως αρραβώνα του Πνεύματος. Τι εννοώ με αυτό: Ο Θεός τα μεν τελειότατα αγαθά τα δίνει τότε, όταν είναι ο καιρός τους, αλλά και τώρα για να μας δώσει διαβεβαίωση, μας δίνει εκείνα τα χαρίσματα ως κάποιους αρραβώνες των μελλόντων, σε άλλους μεν τη θαυματουργία, σε άλλους δε τη διδασκαλία, και σε άλλους κάτι άλλο, και αφού τα δεχόμαστε, ξεκινώντας από αυτά ελπίζουμε με βεβαιότητα και τα τελειότερα.