Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΓΑΛΑΤΑΣ 3:3

Και επειδή, εξαιτίας της αγάπης του, δεν αποσιωπά τα σφάλματά σου, φανερώνεται ότι η αγάπη του προς εσένα είναι πνευματική. Ο καθένας αγαπά τον πλησίον του κατά το δικό του μέτρο. Το μέτρο λοιπόν της τέλειας αγάπης είναι, μετά την αγάπη που έχει κάποιος προς τον Θεό, να αγαπά και τον πλησίον του σαν τον εαυτό του. Η δε νεότητα οφείλει να προφυλάσσεται στα πάντα. Διότι ο διάβολος πολύ γρήγορα υποσκελίζει τους νεότερους. Αρχικά μεν, κατά τις συναντήσεις τους, αρχίζουν να μιλούν δήθεν για ωφέλεια της ψυχής, ίσως όμως ούτε καν γι' αυτό. Και μετά από αυτό εκτρέπονται σε άλλα, σε ερεθισμό, σε ανάρμοστη οικειότητα, σε γέλια, σε καταλαλιά και σε πολλά άλλα κακά, ώστε να εκπληρωθεί σε αυτούς ο λόγος: «Αφού αρχίσατε με το πνεύμα, τώρα τελειώνετε με τη σάρκα; Τόσα πάθατε μάταια;». Διότι έτσι οδηγούνται οι νεότεροι στην πτώση, από το να αγαπούν ο ένας τον άλλον επιπόλαια και να περνούν πολύ χρόνο μαζί. Το μέτρο δε της μεταξύ τους αγάπης οφείλει να είναι το εξής: να μην καταλαλεί ο ένας τον άλλον, να μην μισούν, να μην εξουθενώνουν, να μην αναζητούν το δικό τους συμφέρον, να μην αγαπούν εξαιτίας της ομορφιάς του σώματος ή εξαιτίας σωματικής ευεργεσίας, να μην κάθονται μαζί χωρίς να υπάρχει μεγάλη ανάγκη, προκειμένου να μην πέσουν στην ανάρμοστη οικειότητα, η οποία καταστρέφει τους καρπούς του μοναχού και τον αφήνει σαν ξερό ξύλο.

Προσέξτε μήπως εκπληρωθεί σε εσάς το ότι: «Ενώ αρχίσατε κατά πνεύμα, τώρα καταλήγετε κατά σάρκα.» Δεν γνωρίζετε ότι είναι έργο Θεού; Και δεν αγωνίζεστε μόνο εσείς υπέρ αυτού του ζητήματος, αλλά και πολλοί άλλοι συναγωνίζονται μαζί σας με τις προσευχές τους.

Αλλά προσθέτει: «Τόσο ανόητοι είστε; Ενώ αρχίσατε με το Πνεύμα, τώρα καταλήγετε με τη σάρκα;» Επομένως, έχουν λάβει το Πνεύμα. Και πάλι: «Αυτό μόνο θέλω να μάθω από εσάς: από τα έργα του νόμου λάβατε το Πνεύμα ή από την ακοή της πίστεως; Τρέχατε καλά.» Βλέπετε πόσα πλεονεκτήματα.

Άκουσε τα αμαρτήματα. «Τώρα καταλήγετε στη σάρκα, εκπέσατε από τον Χριστό». Είδες ότι αυτοί είχαν το Πνεύμα· άκουσες ότι «Αποκοπήκατε από τον Χριστό»· ομοίως και, «Εκπέσατε από τη χάρη». Τι προσθέτει μετά από αυτά, δίνοντας περιθώριο ανακαινισμού; «Τεκνία μου, για τα οποία πάλι δοκιμάζω ωδίνες τοκετού». Μία φορά τους είχε γεννήσει· αλλά αυτός που γέννησε μία φορά δεν παραιτείται από το να γεννήσει και δεύτερη φορά για τη σωτηρία. Αν κάποιος διαπράξει όλα τα άλλα κακά, αυτό το ίδιο είναι άθεο. Άνθρωποι όμως, οι οποίοι έλαβαν το Πνεύμα, έτρεξαν καλά, υπέμειναν τόσα πολλά, κινδύνευσαν, υπέμειναν μάταια, εξέπεσαν και αποκόπηκαν, αναγεννώνται πάλι, για να αναλάβουν ξανά τη μορφή του Θεού. Μήπως σου απομένει πάλι κάποια αντίρρηση περί μετανοίας; Ποιος μας έπλασε; Ο Θεός. Μας δημιούργησε σώμα, μας δημιούργησε ψυχή. Μας εγκαταλείπει; Ποιος μας έχει δώσει το φάρμακο της ζωής;

«ας μην περιτέμνεται». Κάποιοι από τους προερχόμενους από την περιτομή, όπως ήταν φυσικό, συλλογίζονταν μέσα τους: Πώς θα γίνουμε δεκτοί και θα τιμήσουμε την εν Χριστώ ζωή, εφόσον έχουμε ήδη την περιτομή; Μήπως θα χρειαστεί τάχα να επισπάσουμε την ακροβυστία, δηλαδή να επιστρέψουμε στην προ της περιτομής κατάσταση, και να παραβιάσουμε τη φύση της σάρκας; Όσοι πάλι προέρχονταν από την ειδωλολατρική πλάνη, μαθαίνοντας ίσως από εκείνους που τιμούσαν ακόμη τη σκιά του νόμου ότι η περιτομή είναι κάτι το πολύτιμο που τηρήθηκε από όλους τους αγίους, αν και είχαν αποδεχθεί την πίστη, κατέληγαν στη σάρκα, όπως ακριβώς συνέβη βέβαια και με κάποιους στη Γαλατία, τους οποίους επιπλήττει ο θεσπέσιος Παύλος λέγοντας: «Αφού αρχίσατε με το Πνεύμα, τώρα τελειώνετε με τη σάρκα;» Έπρεπε, λοιπόν, με ένα σαφές και ολοκάθαρο κήρυγμα της αλήθειας να τους ανοίξει διάπλατα τον δρόμο, και να δείξει ότι η περιτομή δεν είναι τίποτα όταν στερείται τις άλλες εντολές του Θεού· παρομοίως, και η ακροβυστία δεν είναι τίποτα, αν δεν κοσμείται από τον ευαγγελικό βίο.

Άραγε λοιπόν θα απέχουμε από τα αναγνώσματα του Νόμου; Καίτοι πώς δεν είναι αμάθεια να σκεφτόμαστε έτσι, εφόσον ο Χριστός λέει ξεκάθαρα: «Γι' αυτό σας λέω, ότι κάθε γραμματέας που μαθήτευσε στη βασιλεία των ουρανών, μοιάζει με άνθρωπο πλούσιο, ο οποίος βγάζει από τον θησαυρό του καινούργια και παλαιά.» Επομένως, δεν αρνούμαστε μεν να γνωρίζουμε τον Νόμο· ωστόσο, το να τον γνωρίζουμε με τέτοιον τρόπο ώστε να επιλέγουμε να ζούμε νομικά, δηλαδή ιουδαϊκά, είναι αποτρεπτέο. Διότι βέβαια δεν θα θυσιάσουμε βόδια, ούτε θα τιμήσουμε τον Θεό των όλων με αιματηρές θυσίες. Μάλλον πνευματική λατρεία θα του προσφέρουμε ως οσμή ευωδίας. Όπως εξάλλου λέει ο Σωτήρας: «Ο Θεός είναι πνεύμα, και εκείνοι που τον προσκυνούν πρέπει να τον προσκυνούν με πνεύμα και αλήθεια.» Το ότι, μάλιστα, αποτελεί μεγάλη ζημία για εκείνους που έχουν σφραγιστεί με το Άγιο Πνεύμα σε καινότητα ζωής το να θέλουν ακόμη να πολιτεύονται και να ζουν ιουδαϊκά, δηλαδή σύμφωνα με τη σκιά του Νόμου, το επιβεβαιώνει ο μακάριος Παύλος, λέγοντας σε εκείνους που μετά την πίστη γυρίζουν, τρόπον τινά, πίσω στη λατρεία των σκιών: «Αφού αρχίσατε με το πνεύμα, τώρα καταλήγετε με τη σάρκα;» Και πάλι: «Σας λέω ότι, εάν περιτέμνεστε, ο Χριστός δεν θα σας ωφελήσει σε τίποτα. Αποξενωθήκατε από τον Χριστό όσοι ζείτε σύμφωνα με τον Νόμο, εκπέσατε από τη χάρη.»

«Τόσο ανόητοι είστε; Ενώ αρχίσατε με το Πνεύμα, τώρα τελειώνετε με τη σάρκα;» Διότι περιτέμνονταν ασύνετα, αν και είχαν λάβει την πνευματική περιτομή, δηλαδή μέσω του Χριστού. Επομένως, κατ' ανάγκην για αυτά ο Θεός των όλων λέει το: «Απομακρυνθείτε», και το: «Εξέλθετε από εκεί», και το: «Αποχωριστείτε εσείς που φέρετε τα σκεύη του Κυρίου». Διότι εκείνοι που τίμησαν πλήρως με την πίστη τον Εμμανουήλ και έγιναν κοινωνοί της θείας φύσεώς Του, μέσω του ότι μετείχαν στο Άγιο Πνεύμα και γέμισαν από τα ιερά Του χαρίσματα, φέρουν τα σκεύη του Θεού. Και με ποιον τρόπο, θα το διδάξει ο πάνσοφος Παύλος λέγοντας: «Ενδυθείτε την πανοπλία του Θεού· αυτή δε είναι ο θώρακας της δικαιοσύνης, η περικεφαλαία του σωτηρίου, η ασπίδα της πίστεως, η μάχαιρα του Πνεύματος, που είναι ο Λόγος του Θεού.» Διότι, έχοντας αυτή τη νοητή πανοπλία, εκστρατεύουν εναντίον του Σατανά και αντιστέκονται στις δυνάμεις που είναι μαζί του, ορμώντας μπροστά κατά κάποιον τρόπο και προασπίζοντας τις δικές τους ψυχές και τους λαούς που βρίσκονται υπό την ευθύνη τους· διότι αυτό είναι το καθήκον των ηγετών. Πλην όμως, αφού πρόσταξε να εξέλθουν από ανάμεσά της, λέει: «Δεν θα εξέλθετε με ταραχή, ούτε θα πορευθείτε ως φυγάδες». Διότι δεν προστάζει να απομακρυνθούν από τις ιουδαϊκές τάξεις ως φυγάδες, δηλαδή φοβισμένοι, αλλά μάλλον ήρεμα και σαν να έχουν εξουσία, σαν να αρνούνται να θέλουν να συζούν με τόσο μολυσμένους ανθρώπους και να συγκαταλέγονται στους βέβηλους και πονηρούς.

Αυτό ακριβώς κάνουμε και εμείς, απομακρύνοντας μεν από τις Εκκλησίες τους ετεροδόξους και τους διεστραμμένους, ενώ ταυτόχρονα προσφέρουμε πλουσιοπάροχα στους οικείους της πίστεως τις ουράνιες τροφές. Έχει λεχθεί όμως να μην αφήνουμε τίποτα για το πρωί· καθώς ο νόμος υποδηλώνει πάλι ότι η χρήση των τύπων, αφού έχει παρέλθει ο χρόνος κατά τον οποίο ήταν ακόμη χρήσιμοι και αναγκαίοι, οπωσδήποτε και εξάπαντος οδηγεί σε κρίση και κόλαση: «Διότι έβγαλε σκουλήκια αυτό που κρατήθηκε». Και αυτό θα ήταν μια σαφής ένδειξη κολάσεως και φθοράς. Διότι θα βρεθούν όλοι υπό φθορά και κόλαση όσοι τηρούν τη σκιά μετά την ανάδειξη της αλήθειας. Κάτι τέτοιο λέμε ότι έπαθαν και εκείνοι, στους οποίους γράφει ο μακάριος Παύλος: «Αποκοπήκατε από τον Χριστό όσοι ζητάτε να δικαιωθείτε με τον νόμο, εκπέσατε από τη χάρη». Και πάλι: «Ενώ αρχίσατε πνευματικά, τώρα τελειώνετε σαρκικά; Τόσα πάθατε μάταια, αν βέβαια ήταν μάταια;» Επομένως, απαγορεύει να φυλάσσουν για το πρωί, ώστε μέσω του πρωινού να εννοήσεις τον καιρό μετά τον νόμο, κατά τον οποίο φανερώθηκε η παρουσία του Χριστού και ανέτειλε σε εμάς το θείο φως. Αλλά οι Ισραηλίτες τα φύλασσαν για το πρωί, επειδή επρόκειτο να τηρήσουν την αργία του Σαββάτου, και μάλιστα με προσταγή του Θεού.

Αυτό μόνο θέλω να μάθω από εσάς: Από τα έργα του νόμου λάβατε το Πνεύμα, ή από την ακοή της πίστεως; Τόσο ανόητοι είστε; Ενώ αρχίσατε με το Πνεύμα, τώρα τελειώνετε με τη σάρκα;» Στη συνέχεια προσθέτει πάλι σε αυτά: «Αποξενωθήκατε από τον Χριστό, εσείς που δικαιώνεστε μέσω του νόμου. Εκπέσατε από τη χάρη. Διότι εμείς, μέσω της πίστεως, προσδοκούμε την ελπίδα της δικαιοσύνης.» Διότι αληθινά πιστός, και μάλιστα από τους πλέον διαπρεπείς, υπήρξε ο μέγας Μωυσής. Αλλά ήταν υπηρέτης, και αυτό ήταν το μέτρο του, μεσίτης και διάκονος του νόμου που κατακρίνει. Ήλθε όμως ο Δεσπότης του, και μας εισήγαγε τη χάρη που δικαιώνει. Ας ησυχάσει, λοιπόν, ο νόμος, ο κατήγορος της αμαρτίας, η διακονία της κατακρίσεως, μέσω του οποίου ο Θεός τα έκλεισε όλα κάτω από την αμαρτία, ώστε να ελεήσει τους πάντες, σύμφωνα με το γεγραμμένο.

βʹ. Πώς λοιπόν δεν αποτελεί έσχατη παραφροσύνη, αφού ευεργετηθήκατε τόσο πολύ από την πίστη, να την εγκαταλείψετε και να αυτομολήσετε πάλι προς τον νόμο που δεν σας προσέφερε τίποτε τέτοιο; «Τόσο ανόητοι είστε; Ενώ αρχίσατε πνευματικά, τώρα καταλήγετε σαρκικά;». Πάλι την κατάλληλη στιγμή επέφερε την επίπληξη. Διότι, ενώ έπρεπε, λέει, να σημειώσετε πρόοδο με την πάροδο του χρόνου, εσείς όχι μόνο δεν προοδεύσατε, αλλά κατρακυλήσατε πάλι προς τα πίσω. Επειδή όσοι αρχίζουν από τα μικρά, προχωρώντας ανεβαίνουν στα μεγαλύτερα· εσείς όμως, ενώ αρχίσατε από τα μεγάλα, κατρακυλήσατε προς τα αντίθετα. Διότι, ακόμη και αν είχατε αρχίσει από τα σαρκικά, θα έπρεπε να προκόψετε προς τα πνευματικά· τώρα όμως, ενώ αρχίσατε από τα πνευματικά, καταλήξατε στα σαρκικά· διότι το να επιτελεί κανείς θαύματα είναι πνευματικό, ενώ το να περιτέμνεται είναι σαρκικό. Εσείς όμως, μετά τα θαύματα φτάσατε στην περιτομή, μετά την κατάκτηση της αλήθειας ξεπέσατε στους τύπους, αφού ατενίσατε τον ήλιο αναζητάτε το λυχνάρι, μετά τη στερεή τροφή τρέχετε στο γάλα. Και δεν είπε, «σαρκικά τελειώνετε», αλλά «σαρκικά επιτελείσθε» (θυσιάζεστε/κατακρεουργείστε), δείχνοντας ότι, σαν να επρόκειτο για άλογα ζώα, τους έπιασαν εκείνοι και τους κατέκοβαν, καθώς αυτοί παρέδιδαν τους εαυτούς τους στο να παθαίνουν ό,τι επιθυμούσαν εκείνοι· όπως ακριβώς αν κάποιος στρατηγός και αριστέας, ύστερα από αμέτρητα τρόπαια και νίκες, παρέδιδε τον εαυτό του στην ατιμία των λιποτακτών και άφηνε να του στιγματίσουν το σώμα όσοι το ήθελαν.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Γʹ. «Ω ανόητοι Γαλάτες.» Αφού έδειξε το άτοπο και το βλάσφημο, με θάρρος επέφερε την επίπληξη. «Ποιος σας βάσκανε ώστε να μην πείθεστε στην αλήθεια;» Έδειξε ότι έπρατταν ορθά όταν υπάκουαν στην πίστη. Διότι, εάν δεν πρόκειται για εκείνους που πράττουν ορθά, δεν γίνεται λόγος για βασκανία. Λέγοντας δε αυτό, τους καλεί και πάλι στη χάρη που παρέχεται μέσω της πίστης. «Μπροστά στα μάτια των οποίων ο Ιησούς Χριστός απεικονίστηκε ανάμεσά σας ως εσταυρωμένος. Μόνο αυτό θέλω να μάθω από εσάς.» Συνεχώς τους υπενθυμίζει τον θάνατο και τον σταυρό, δια του οποίου, αφού απαλλαχθήκαμε από την αμαρτία, ζήσαμε. Το δε «Απεικονίστηκε μπροστά στα μάτια σας» το είπε, για να δείξει τον ακόρεστο πόθο που είχαν προηγουμένως για τον Χριστό, ώστε να βλέπουν διαρκώς με τα μάτια τους το μυστήριο. «Από τα έργα του νόμου λάβατε το Πνεύμα, ή από την ακοή της πίστης; Τόσο ανόητοι είστε;» Πολλοί από αυτούς που βαπτίστηκαν στον Χριστό και έλαβαν το Άγιο Πνεύμα, επιτελούσαν μέσω αυτού πολλές θαυματουργικές ενέργειες και μεγάλα σημεία. Αυτά ακριβώς τους υπενθυμίζει λοιπόν. Εάν τις θεοσημείες, λέει, δεν σας παρείχε ο νόμος τη δύναμη να τις κάνετε, αλλά η χάρη του Πνεύματος, πώς, αφού εγκαταλείψατε αυτόν που σας παρείχε τόσο σπουδαία δωρεά, καταφεύγετε στον αδύναμο νόμο; «Αφού αρχίσατε με το πνεύμα, τώρα καταλήγετε με τη σάρκα;» Έδειξε ότι αυτοί αντέστρεψαν την τάξη. Διότι κανονικά προχωρά κανείς από τα σωματικά προς τα πνευματικότερα· αυτοί όμως, αντίθετα, αφού πρώτα έλαβαν τα πνευματικά, μετέπεσαν στα σαρκικά, εννοώ δηλαδή την περιτομή.

Διότι το «να έχουμε την ελευθερία ως επικάλυμμα της κακίας», και το «να λυπούμε το Άγιο Πνεύμα», και το «να πράττουμε τα θελήματα της σάρκας και των διανοιών», και το «αφού αρχίσαμε σύμφωνα με το πνεύμα, τώρα να καταλήγουμε στη σάρκα», και το ότι «δεν είμαστε οφειλέτες στη σάρκα, ώστε να ζούμε σύμφωνα με τη σάρκα», επειδή η θεία Γραφή γνωρίζει ότι το αν θα πράξουμε αυτά και τα παρόμοια ή όχι εξαρτάται από εμάς, για τον λόγο αυτό δεν μέμφεται τον Σατανά ούτε την αμαρτία του Αδάμ, αλλά εμάς τους ίδιους.

Και ακόμη περισσότερο στην Προς Γαλάτας επιστολή, εγκαλώντας τους για την αποδοχή της περιτομής και των άλλων νομικών διατάξεων, θεωρεί τούτο ως μετάπτωση σε διαφορετικό ευαγγέλιο από εκείνον που τους κάλεσε με τη χάρη του Χριστού, και σε αυτόν που εισάγει αυτή την καινοτομία, ακόμη κι αν είναι ο ίδιος ο Παύλος ή άγγελος που ήλθε από τον ουρανό, επιβάλλει ως επιτίμιο το ανάθεμα· αποκαλεί δε τους Γαλάτες ανόητους επειδή ανέχθηκαν την καινοτομία, αποφαινόμενος ότι αυτοί καταλήγουν στη σάρκα και βρίσκονται υπό κατάρα. Επιπλέον, τους θεωρεί υιούς της δούλης και εκπτώτους της κληρονομίας, της οποίας έχουν αξιωθεί όσοι προέρχονται από την ελεύθερη, δηλαδή όσοι δεν ακολουθούν τον νόμο. Διότι λέγει: «Εμείς δεν είμαστε τέκνα της δούλης, αλλά της ελεύθερης. Σταθείτε, λοιπόν, σταθεροί στην ελευθερία με την οποία μας ελευθέρωσε ο Χριστός, και μην υποτάσσεστε πάλι σε ζυγό δουλείας». Και πόσο σπουδαία είναι η επόμενη προτροπή; «Ιδού», λέγει, «εγώ ο Παύλος σας λέγω ότι εάν περιτέμνεστε, ο Χριστός δεν θα σας ωφελήσει σε τίποτα».

ΟΜΙΛΙΑ ΝΖ. Το Πνεύμα όπου θέλει πνέει· πνέει δε στις φαιδρές και λαμπρές και θείες ψυχές, και σε αυτές που ποθούν να το υπηρετήσουν με κάθε προθυμία. Και εάν υπακούσουν στο προσκυνητό Πνεύμα, τους δίνει φόβο Θεού και θέρμη στην αρχή. Και όταν αυτά είναι παρόντα μέσα τους, τις κάνει να μισήσουν όλο τον κόσμο και κάθε βλαβερή επιθυμία σε αυτόν, είτε χρυσό, είτε άργυρο, είτε κάποιον απατηλό στολισμό του σώματος, ή πατέρα, ή μητέρα, ή γυναίκα και τέκνα, και κάνει μέσα στον άνθρωπο το έργο του Θεού πιο γλυκό από το μέλι και την κηρήθρα, είτε πρόκειται για τον κόπο της νηστείας, είτε της αγρυπνίας, είτε για την ησυχία και τη διακονία, είτε για την ελεημοσύνη, και του γλυκαίνει όλα τα έργα του Θεού. Όταν δε τον διδάξει όλα αυτά, τον παραδίδει στο να δοκιμαστεί· και τότε όλα όσα του ήταν γλυκά, του γίνονται βαριά και δύσκολα. Πολλοί, λοιπόν, όντες άπειροι, όταν δοκιμάζονται, παραμένουν στο βάρος και γίνονται σαρκικοί. Αυτοί είναι για τους οποίους ο Παύλος λέει: «Αφού αρχίσατε με το Πνεύμα, τώρα τελειώνετε με τη σάρκα; Τόσα πολλά πάθατε μάταια;»

Διότι λέγει ο Απόστολος: Ενώ αρχίσατε με το πνεύμα, τώρα καταλήγετε με τη σάρκα; Διότι για τη φύση δεν υφίσταται νόμος, αλλά για την αυτεξούσια προαίρεση, η οποία δύναται να στραφεί προς το αγαθό και το κακό. Γι' αυτό λέγει ο Κύριος: Πυρ ήλθα να βάλω επί της γης, και πόσο θα ήθελα να είχε ήδη ανάψει. Θέλει ο Κύριος να ανάψει το ουράνιο πυρ στις καρδιές των ανθρώπων, και άλλοι μεν θέλουν, άλλοι δε δεν θέλουν. Ομοίως πάλι λέγει: Πόσες φορές ηθέλησα να σας επισυνάξω, όπως η όρνιθα τα δικά της νοσσία, και δεν θελήσατε; Βλέπεις ότι ο Κύριος θέλει, αλλά από την άλλη πλευρά οι άνθρωποι δεν θέλουν να προσεγγίσουν τον Κύριο και να βρουν έλεος.

Παρακαλώ, λοιπόν, ας μην παραμείνουμε στις εξωτερικές συνήθειες και τα προσχήματα, ας γίνουμε καθαρός «ναός του Θεού», ας ακούσουμε αυτόν που μας προτρέπει: «για να γίνετε άμεμπτοι και ακέραιοι, τέκνα Θεού αμώμητα». Διότι άμωμος είναι εκείνος που δεν εργάζεται την ανομία μέσα στην καρδιά του, εκείνος που δεν έχει «σπίλο ή ρυτίδα ή κάτι παρόμοιο», εκείνος που γνωρίζει τι σημαίνει: «όλη η δόξα της θυγατέρας του βασιλιά βρίσκεται εσωτερικά» και όχι εξωτερικά, εκείνος που λέει χωρίς ψεύδος: «έδωσες ευφροσύνη στην καρδιά μου», εκείνος που έχει σφραγιστεί από το πρόσωπο του Χριστού, ή μάλλον εκείνος μέσα στον οποίο έχει ενεργήσει η χάρη, εκείνος που αγωνίζεται να φτάσει «στο επίπεδο του τέλειου άνδρα, στο μέτρο της ηλικίας του πληρώματος του Χριστού», εκείνος που αποφεύγει την καλή φήμη από τους ανθρώπους, αλλά επιδιώκει τη δόξα που προέρχεται από τον Θεό, η οποία ενεργεί στην καθαρή καρδιά. Διότι, όπως ακριβώς η ακτινοβολία της δόξας αυτού του ήλιου ενεργεί στα σαρκικά μάτια, έτσι ενεργεί και η δόξα του Αγίου Πνεύματος στα καθαρά μάτια του εσωτερικού ανθρώπου — ώστε, εκείνος που επιδιώκει να δικαιωθεί μέσω των κατορθωμάτων του εξωτερικού ανθρώπου και της μάταιης δύναμής του, είναι σαν αυτόν που έχει «ζήλο Θεού» «αλλά χωρίς επίγνωση», σαν εκείνον που, ενώ θα έπρεπε να είναι δάσκαλος λόγω «του χρόνου», έχει «πάλι» ανάγκη διδασκαλίας, σαν εκείνον που θα έπρεπε να αξιώνεται «στερεή τροφή», αλλά τρέφεται με «γάλα», σαν εκείνον που άρχισε με το «πνεύμα» αλλά «τώρα» καταλήγει με τη «σάρκα».

Επειδή, λοιπόν, η αντίπαλη δύναμη είναι προτρεπτική και όχι αναγκαστική, έτσι και η θεία χάρη είναι προτρεπτική εξαιτίας του αυτεξουσίου και της ευμετάβλητης φύσεως. Επομένως, εάν ο άνθρωπος πράξει το κακό προτρεπόμενος από τον σατανά, δεν κρίνεται αντί για αυτόν ο σατανάς, αλλά ο ίδιος ο άνθρωπος τιμωρείται και κολάζεται, επειδή με το δικό του θέλημα έγινε υπήκοος της κακίας. Ομοίως, εάν ο άνθρωπος κλίνει προς το αγαθό και τον συνοδεύει η χάρη του Θεού, η χάρη δεν αποδίδει το αγαθό στον εαυτό της, αλλά το αποδίδει στον άνθρωπο και τον δοξάζει, επειδή ο ίδιος ο άνθρωπος έγινε αίτιος του αγαθού για τον εαυτό του. Διότι αυτός είναι ευμετάβλητης φύσεως, και η χάρη, όταν έρχεται προς αυτόν, δεν δεσμεύει το θέλημά του με αναγκαστική δύναμη. Ούτε τον καθιστά, με τη θέλησή του ή παρά τη θέλησή του, αμετάτρεπτα αγαθό, αλλά παραχωρεί στο αυτεξούσιο, αν και η θεία δύναμη συμπαρίσταται, για να αποδειχθεί το θέλημα του ανθρώπου, εάν τιμά τη χάρη ή δεν την τιμά, εάν συμφωνεί ή δεν συμφωνεί. Διότι πολλοί την τίμησαν και συμφώνησαν μαζί της, ενώ άλλοι παρεκτράπηκαν. Τι λέγει ο απόστολος; «Αφού αρχίσατε με το Πνεύμα, τώρα καταλήγετε με τη σάρκα;» Διότι για τη φύση των ανθρώπων «νόμος δεν υπάρχει», εφόσον η αυτεξούσια προαίρεση δύναται να στραφεί και προς το αγαθό και προς το κακό. Τι λέγει ο Κύριος; «Ήρθα να βάλω φωτιά στη γη, και τι άλλο θέλω, αν κιόλας άναψε;»