Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΓΑΛΑΤΑΣ 3:4

Και επειδή, εξαιτίας της αγάπης του, δεν αποσιωπά τα σφάλματά σου, φανερώνεται ότι η αγάπη του προς εσένα είναι πνευματική. Ο καθένας αγαπά τον πλησίον του κατά το δικό του μέτρο. Το μέτρο λοιπόν της τέλειας αγάπης είναι, μετά την αγάπη που έχει κάποιος προς τον Θεό, να αγαπά και τον πλησίον του σαν τον εαυτό του. Η δε νεότητα οφείλει να προφυλάσσεται στα πάντα. Διότι ο διάβολος πολύ γρήγορα υποσκελίζει τους νεότερους. Αρχικά μεν, κατά τις συναντήσεις τους, αρχίζουν να μιλούν δήθεν για ωφέλεια της ψυχής, ίσως όμως ούτε καν γι' αυτό. Και μετά από αυτό εκτρέπονται σε άλλα, σε ερεθισμό, σε ανάρμοστη οικειότητα, σε γέλια, σε καταλαλιά και σε πολλά άλλα κακά, ώστε να εκπληρωθεί σε αυτούς ο λόγος: «Αφού αρχίσατε με το πνεύμα, τώρα τελειώνετε με τη σάρκα; Τόσα πάθατε μάταια;». Διότι έτσι οδηγούνται οι νεότεροι στην πτώση, από το να αγαπούν ο ένας τον άλλον επιπόλαια και να περνούν πολύ χρόνο μαζί. Το μέτρο δε της μεταξύ τους αγάπης οφείλει να είναι το εξής: να μην καταλαλεί ο ένας τον άλλον, να μην μισούν, να μην εξουθενώνουν, να μην αναζητούν το δικό τους συμφέρον, να μην αγαπούν εξαιτίας της ομορφιάς του σώματος ή εξαιτίας σωματικής ευεργεσίας, να μην κάθονται μαζί χωρίς να υπάρχει μεγάλη ανάγκη, προκειμένου να μην πέσουν στην ανάρμοστη οικειότητα, η οποία καταστρέφει τους καρπούς του μοναχού και τον αφήνει σαν ξερό ξύλο.

Και ας ζήσουμε με τέτοιο τρόπο, ώστε ποτέ τα παρελθόντα να μην είναι καλύτερα από τα μελλοντικά. Ούτε να πούμε ότι οι προηγούμενες ημέρες ήταν καλύτερες από τούτες. Διότι, εάν οι προηγούμενες ημέρες είναι καλύτερες από τις μεταγενέστερες, θα μας λεχθεί: Τόσα υποφέρατε μάταια, αφού τα καλά έργα αμαυρώνονται από την αμέλεια των ύστερων χρόνων. Διότι, όπως ακριβώς εκείνος που πορεύεται προς την τελειότητα επεκτείνεται προς τα εμπρός, έτσι και εκείνος που αμαρτάνει οπισθοχωρεί. Και ποια είναι μεγαλύτερη απόδειξη της κακίας από την εγκατάλειψη του αγαθού; Και αποτελεί υπερβολή της πονηρίας το να παροργίζει κανείς τον αγαθό και πράο. Διότι το έσχατο στάδιο της πονηρίας είναι ασύμφωνο ακόμη και με τον ίδιο του τον εαυτό· και φαίνεται πως το κακό δεν εναντιώνεται μόνο στο αγαθό, αλλά και στον ίδιο του τον εαυτό. Όπως, λοιπόν, το σκοτάδι ηττάται από την παρουσία του φωτός και η ασθένεια νικάται από την έλευση της υγείας, και η προκοπή στην αρετή αυξάνεται από τα μικρότερα προς τα μεγαλύτερα, έτσι και η διάχυση της κακίας, ξεκινώντας από τα αρχικά υποδεέστερα σφάλματα, οδηγείται στο αθεράπευτο.

Αυτό ακριβώς κάνουμε και εμείς, απομακρύνοντας μεν από τις Εκκλησίες τους ετεροδόξους και τους διεστραμμένους, ενώ ταυτόχρονα προσφέρουμε πλουσιοπάροχα στους οικείους της πίστεως τις ουράνιες τροφές. Έχει λεχθεί όμως να μην αφήνουμε τίποτα για το πρωί· καθώς ο νόμος υποδηλώνει πάλι ότι η χρήση των τύπων, αφού έχει παρέλθει ο χρόνος κατά τον οποίο ήταν ακόμη χρήσιμοι και αναγκαίοι, οπωσδήποτε και εξάπαντος οδηγεί σε κρίση και κόλαση: «Διότι έβγαλε σκουλήκια αυτό που κρατήθηκε». Και αυτό θα ήταν μια σαφής ένδειξη κολάσεως και φθοράς. Διότι θα βρεθούν όλοι υπό φθορά και κόλαση όσοι τηρούν τη σκιά μετά την ανάδειξη της αλήθειας. Κάτι τέτοιο λέμε ότι έπαθαν και εκείνοι, στους οποίους γράφει ο μακάριος Παύλος: «Αποκοπήκατε από τον Χριστό όσοι ζητάτε να δικαιωθείτε με τον νόμο, εκπέσατε από τη χάρη». Και πάλι: «Ενώ αρχίσατε πνευματικά, τώρα τελειώνετε σαρκικά; Τόσα πάθατε μάταια, αν βέβαια ήταν μάταια;» Επομένως, απαγορεύει να φυλάσσουν για το πρωί, ώστε μέσω του πρωινού να εννοήσεις τον καιρό μετά τον νόμο, κατά τον οποίο φανερώθηκε η παρουσία του Χριστού και ανέτειλε σε εμάς το θείο φως. Αλλά οι Ισραηλίτες τα φύλασσαν για το πρωί, επειδή επρόκειτο να τηρήσουν την αργία του Σαββάτου, και μάλιστα με προσταγή του Θεού.

Εάν όμως δεν απέρριψε μια ολόκληρη εκκλησία πόλεως αποτελούμενη από πιστούς άνδρες που είχαν αποστατήσει, αλλά αναίρεσε τη δυνατότητα να βαπτιστούν δεύτερη ή πολλές φορές —μήπως σε αβάπτιστους έλεγε: «Τρέχατε καλά· ποιος σας βάσκανε ώστε να μην πείθεσθε στην αλήθεια;» Μήπως σε αβάπτιστους έλεγε: «Τόσα πάθατε μάταια; Αν βέβαια και είναι μάταια;» Μήπως σε αβάπτιστους έλεγε: «Αυτός λοιπόν που σας επιχορηγεί το Άγιο Πνεύμα και ενεργεί δυνάμεις ανάμεσά σας, το κάνει εξαιτίας έργων του νόμου ή εξαιτίας της ακοής της πίστεως;» —αν λοιπόν ο Απόστολος δεν απέκοψε από τους κληρικούς τη μετάνοια, εσύ λες ότι μετά το βάπτισμα δεν υπάρχει μετάνοια;

Και γράφοντας πάλι στους Γαλάτες, έλεγε: «Τόσα πολλά πάθατε μάταια; Αν βέβαια ήταν μάταια». Και διηγούμενος τα δικά του πάθη, έλεγε: «Με πολλή υπομονή, σε στενοχώρια, σε φυλακίσεις, σε κόπους, σε αγρυπνίες, σε πείνα, σε δίψα και γυμνότητα»· και πάλι: «Έλαβα σαράντα παρά μία μαστιγώσεις, τρεις φορές ραβδίστηκα, μία φορά λιθοβολήθηκα, ένα μερόνυχτο πέρασα στον βυθό, σε κινδύνους από ποταμούς, κινδύνους από ληστές, κινδύνους από το γένος μου, κινδύνους στις ερημιές»· και πάλι: «Η καθημερινή μου επιβάρυνση, η μέριμνα για όλες τις Εκκλησίες»· και πάλι: «Ο εθνάρχης του βασιλιά Αρέτα φρουρούσε την πόλη των Δαμασκηνών, θέλοντας να με συλλάβει, και μέσα από ένα παράθυρο του τείχους με κατέβασαν με κοφίνι και ξέφυγα από τα χέρια του»· και πάλι αλλού: «Λογιστήκαμε ως πρόβατα προορισμένα για σφαγή»· και σε άλλο σημείο πάλι: «Είθε να δώσει έλεος ο Κύριος στον οίκο του Ονησιφόρου, διότι δεν ντράπηκε για τα δεσμά μου, αλλά όταν βρέθηκε στη Ρώμη, με αναζήτησε με μεγάλη σπουδή και με βρήκε».

Και στους Κολοσσαείς δίνει μαρτυρία λέγοντας: «Διότι πεθάνατε, και η ζωή σας έχει κρυφτεί μαζί με τον Χριστό μέσα στον Θεό»· και γι' αυτούς τους ίδιους μαρτυρεί ότι αντιμετώπισαν πολλούς κινδύνους. Και γράφοντας στους Γαλάτες λέει: «Τόσα πολλά πάθατε μάταια; Αν βέβαια είναι μάταια». Και τους βλέπεις όλους να έχουν αφοσιωθεί στην αγαθοεργία. Γι' αυτό και η χάρις ενεργούσε τότε, γι' αυτό και ζούσαν επιτελώντας κατορθώματα αρετής. Άκουσε όμως και τι γράφει στους Κορινθίους, τους οποίους κατηγορεί για αμέτρητα πράγματα· δεν δίνει και σε αυτούς καλή μαρτυρία λέγοντας: «αλλά τον ζήλο σας, αλλά τη σφοδρή επιθυμία σας»; Και πάλι, γι' αυτό το ζήτημα, όσα μαρτυρεί για εκείνους, αυτά ούτε στους διδασκάλους δεν θα έβλεπε κανείς να συμβαίνουν σήμερα· με αποτέλεσμα τα πάντα να έχουν χαθεί και καταστραφεί. Η δε αιτία είναι το ότι η αγάπη έχει ψυχρανθεί, το ότι δεν τιμωρούνται εκείνοι που αμαρτάνουν (άκουσε μάλιστα τι γράφει στον Τιμόθεο λέγοντας: «Εκείνους που αμαρτάνουν να τους ελέγχεις μπροστά σε όλους»)· το ότι οι άρχοντες νοσούν· διότι, όταν η κεφαλή δεν είναι υγιής, πώς θα μπορούσε το υπόλοιπο σώμα να παραμένει εύρωστο; Δες, λοιπόν, πόση ανωμαλία υπάρχει σήμερα. Διότι εκείνοι που ζουν με ορθό τρόπο, και έχουν οπωσδήποτε παρρησία, έχουν καταφύγει στις κορυφές των βουνών και έχουν απομακρυνθεί από το μέσον, σαν να αποσπώνται από ένα εχθρικό και ξένο σώμα, και όχι από το δικό τους· ενώ άνθρωποι διεφθαρμένοι και γεμάτοι από αμέτρητα κακά εισέβαλαν στις Εκκλησίες· τα αξιώματα έγιναν εξαγοράσιμα. Από εκεί γεννιούνται αμέτρητα κακά, και δεν υπάρχει κανένας να τα διορθώσει, κανένας να επιπλήξει· αντίθετα, η αταξία πήρε τον δρόμο της και έγινε πλέον καθεστώς.

Διότι, όταν κάποιος έχει να κάνει με ανθρώπους που ούτε παρακολουθούν ούτε κατανοούν τα λεγόμενα, δεν μπορεί να τους τα ερμηνεύσει σωστά. Αλλά ίσως κάποιος από εσάς που στέκεστε εδώ να καταλαμβάνεται από ίλιγγο, και να θεωρεί το γεγονός προσβολή, αν εξαιτίας των Εβραίων εμποδίστηκε αυτός να εκφέρει τον πιο τέλειο λόγο. Ίσως βέβαια και εδώ, με εξαίρεση λίγους, νομίζω ότι πολλοί είναι τέτοιοι, ώστε να μπορεί να ειπωθεί αυτό και για εσάς· όμως, για χάρη των λίγων θα μιλήσω. Άραγε λοιπόν το αποσιώπησε εντελώς, ή πάλι ανέλαβε το θέμα στα όσα ακολουθούν και έκανε το ίδιο, όπως ακριβώς στην προς Ρωμαίους επιστολή; Διότι και εκεί, αφού πρώτα αποστόμωσε εκείνους που αντιμιλούσαν, λέγοντας: «Αλήθεια, ω άνθρωπε, εσύ ποιος είσαι που αντιλέγεις στον Θεό;», τότε επιφέρει τη λύση. Εγώ όμως νομίζω ότι αυτός ούτε σιώπησε εντελώς, ούτε τα έχει πει όλα, με σκοπό να οδηγήσει τους ακροατές σε πόθο να μάθουν. Διότι, αφού το ανέφερε και είπε ότι μεγάλα νοήματα κρύβονται μέσα στον λόγο, δες πώς μαζί με τον έπαινο κάνει και την επίπληξη. Επειδή αυτό αποτελεί πάντοτε γνώρισμα της σοφίας του Παύλου, το να αναμειγνύει τα δυσάρεστα με τα ήπια· αυτό ακριβώς κάνει και στην προς Γαλάτας, λέγοντας: «Τρέχατε καλά· ποιος σας εμπόδισε;» και, «Τόσα πολλά πάθατε μάταια; αν βέβαια είναι και μάταια»· και, «Έχω πεποίθηση για εσάς εν Κυρίω». Το ίδιο λέει και σε αυτούς: «Έχουμε όμως πεισθεί για εσάς για τα καλύτερα, και για εκείνα που συνδέονται με τη σωτηρία».

Διότι, εάν αυτό αποτελεί έγκλημα όταν γίνεται μεταξύ φίλων, και εκείνος που εγκαταλείπει τους παλαιούς και χρήσιμους φίλους του είναι άξιος καταδίκης, τότε αναλογίσου σε πόσο μεγάλη τιμωρία είναι υπόλογος εκείνος που απομακρύνεται, ενώ τον καλεί ο Θεός. Όταν δε λέει, «Απορώ», δεν το λέει μόνο για να τους φέρει σε συναίσθηση –ότι δηλαδή μετά από τόσο μεγάλη δωρεά, μετά από τόση συγχώρηση αμαρτιών και υπερβολή φιλανθρωπίας, αυτομόλησαν σε ζυγό δουλείας– αλλά ταυτόχρονα και για να δείξει τι είδους γνώμη έχει για αυτούς, ότι δηλαδή τρέφει μεγάλη και σπουδαία εκτίμηση. Διότι, δεν θα απορούσε για αυτό που συνέβη, εάν θεωρούσε ότι ήταν άνθρωποι τυχαίοι και εύκολα εξαπατήσιμοι, αλλά, λέει, επειδή εσείς είστε από τους γνήσιους και από εκείνους που έχουν κοπιάσει πολύ, γι' αυτόν τον λόγο απορώ. Αυτό δε ήταν ικανό να τους ανακτήσει και να τους επαναφέρει στην προηγούμενη κατάσταση. Το ίδιο ακριβώς δήλωνε και στη μέση της Επιστολής, λέγοντας: «Τόσα πάθατε μάταια, αν βέβαια ήταν μάταια». «Μετατίθεσθε». Δεν είπε, «μετατεθήκατε», αλλά «μετατίθεσθε», δηλαδή: δεν το πιστεύω ακόμη, ούτε θεωρώ ότι η απάτη έχει ολοκληρωθεί. Και αυτό πάλι είναι χαρακτηριστικό εκείνου που προσπαθεί να τους επαναφέρει. Αφού λοιπόν το είπε αυτό προηγουμένως με μεγαλύτερη σαφήνεια, λέει: «Εγώ έχω πεποίθηση σε εσάς, ότι δεν θα φρονήσετε τίποτε άλλο». «Από εκείνον που σας κάλεσε με τη χάρη του Χριστού». Η μεν κλήση ανήκει στον Πατέρα, η δε αιτία της κλήσεως στον Υιό. Διότι Αυτός είναι που συμφιλίωσε και προσέφερε τη δωρεά, αφού δεν σωθήκαμε εξαιτίας των έργων της δικαιοσύνης μας.

Τόσα πάθατε μάταια; Αν βέβαια είναι και μάταια. Αυτό είναι πολύ πιο σφοδρό από το προηγούμενο. Διότι η υπενθύμιση των θαυμάτων δεν είχε τόση δύναμη, όση η προβολή των αγώνων και η υπομονή των παθημάτων για τον Χριστό. Διότι όλα εκείνα, λέει, τα οποία υπομείνατε, αυτοί θέλουν να σας κάνουν να τα χάσετε και να αρπάξουν το στεφάνι σας. Έπειτα, για να μην συγκλονίσει την ψυχή τους και παραλύσει τις δυνάμεις τους, δεν σταμάτησε σε αυτή την απόφαση, αλλά πρόσθεσε: «Αν βέβαια είναι και μάταια». Διότι, εάν θελήσετε, λέει, να ανανήψετε και να ανακτήσετε τον εαυτό σας, δεν πήγαν μάταια. Πού είναι τώρα εκείνοι που αποκλείουν τη μετάνοια; Διότι, ιδού, και αυτοί έλαβαν το Πνεύμα, και θαύματα ενήργησαν, και έγιναν ομολογητές, υπομένοντας αμέτρητους κινδύνους και διωγμούς για τον Χριστό, και μετά από τόσα κατορθώματα εξέπεσαν από τη χάρη. Αλλά όμως, λέει, εάν θέλετε, μπορείτε να ανακτήσετε τον εαυτό σας. Εκείνος, λοιπόν, που σας χορηγεί το Πνεύμα και ενεργεί θαύματα ανάμεσά σας, το κάνει εξαιτίας των έργων του νόμου ή εξαιτίας της ακοής της πίστεως; Αξιωθήκατε, λέει, τέτοιας δωρεάς, και επιτελέσατε τόσα θαύματα, επειδή τηρήσατε τον νόμο ή επειδή φυλάξατε την πίστη;

Και δηλώνοντας αυτό έλεγε: «Διότι η παρούσα ελαφρά θλίψη μας»· τόσο καλά είχε εκπαιδεύσει και τη σάρκα να συμπορεύεται με το πνεύμα. «Εάν πράγματι το Πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα σας». Αυτό το «εάν πράγματι», σε πολλά σημεία δεν το θέτει επειδή αμφιβάλλει, αλλά επειδή το πιστεύει ακράδαντα, και αντί του «επειδή ακριβώς», όπως όταν λέει: «Εάν πράγματι είναι δίκαιο ενώπιον του Θεού να ανταποδώσει θλίψη σε εκείνους που σας θλίβουν»· και πάλι: «Τόσα πολλά πάθατε μάταια; Εάν βέβαια είναι και μάταια».

Αλλά ποτέ δεν έβρισκε ανάπαυλα από τους κινδύνους. Διότι, λέει, «με ασθένεια και με φόβο και με πολύ τρόμο βρέθηκα κοντά σας»· και όχι μόνο αυτός, αλλά και οι μαθητές υπέφεραν τα ίδια. «Διότι θυμηθείτε», λέει, «τις προηγούμενες ημέρες, κατά τις οποίες, αφού φωτιστήκατε, υπομείνατε μεγάλο αγώνα παθημάτων· αφενός διότι γίνατε θέαμα με ονειδισμούς και θλίψεις, και αφετέρου διότι γίνατε κοινωνοί εκείνων που έπασχαν κατ' αυτόν τον τρόπο. Διότι δεχθήκατε με χαρά την αρπαγή των υπαρχόντων σας». Και πάλι, γράφοντας προς τους Θεσσαλονικείς λέει: «Διότι εσείς πάθατε τα ίδια από τους δικούς σας ομοεθνείς, όπως ακριβώς και αυτοί από τους Ιουδαίους, οι οποίοι σκότωσαν και τον Κύριο και τους προφήτες τους, και εμάς καταδίωξαν, και δεν είναι αρεστοί στον Θεό, και είναι αντίθετοι προς όλους τους ανθρώπους». Και στέλνοντας πάλι επιστολή προς τους Κορινθίους, έλεγε ότι: «Περισσεύουν τα παθήματα του Χριστού σε εσάς, και όπως ακριβώς είστε κοινωνοί των παθημάτων, έτσι είστε και της παρηγοριάς», και προς τους Γαλάτες: «Τόσα πολλά πάθατε μάταια;», λέει, «αν βέβαια είναι μάταια».

Διότι και άρχοντες και βασιλείς και οικείοι και συγγενείς και όλοι πολεμούσαν τους πιστούς, και ο πόλεμος διεγειρόταν μέσα από την ίδια τη φύση. Διότι πολλές φορές ο πατέρας παρέδωσε το παιδί του, η μητέρα τη θυγατέρα της, και ο κύριος τον υπηρέτη του. Διότι δεν σπαράσσονταν μεταξύ τους μόνο οι πόλεις, ούτε οι χώρες, αλλά πολλές φορές και τα ίδια τα σπίτια· και η ταραχή που επικρατούσε τότε ήταν φοβερότερη από κάθε εμφύλιο πόλεμο. Διότι και περιουσίες διαρπάζονταν, και η ελευθερία καταλυόταν, και ο κίνδυνος επικρεμόταν πάνω από αυτήν την ίδια τη ζωή, χωρίς να επιδράμουν βάρβαροι και να προξενούν καταστροφές, αλλά από τους ίδιους που θεωρούνταν ότι προΐσταντο και κυβερνούσαν, οι οποίοι συμπεριφέρονταν στους υπηκόους τους χειρότερα από όλους τους εχθρούς. Και δηλώνοντας αυτό ο Παύλος έλεγε: «Υπομείνατε μεγάλο αγώνα παθημάτων· αφενός επειδή γίνατε δημόσιο θέαμα με χλευασμούς και θλίψεις, και αφετέρου επειδή γίνατε συμμέτοχοι εκείνων που βίωναν τέτοιες καταστάσεις. Διότι και στα δεσμά μου συμπονέσατε, και την αρπαγή των υπαρχόντων σας τη δεχθήκατε με χαρά». Και στους Γαλάτες επίσης λέει: «Τόσα πολλά πάθατε μάταια; Αν βέβαια πήγαν μάταια». Αλλά και στους Θεσσαλονικείς, και στους Φιλιππησίους, και γενικά προς όλους σε όσους αποστέλλει επιστολές, πολλά τέτοια μαρτυρεί.

Μεταξύ των Κορινθίων, κάποιος επιφανής άνδρας διέπραξε τέτοιου είδους αμαρτία, η οποία ούτε καν ανάμεσα στους ειδωλολάτρες δεν συνηθιζόταν. Αυτός, μάλιστα, ήταν πιστός και από τους οικείους του Χριστού· μερικοί, δε, ισχυρίζονται ότι ανήκε και στους ιερωμένους. Τι συνέβη λοιπόν; Μήπως ο Παύλος τον απέκοψε από τη μερίδα εκείνων που ελπίζουν στη σωτηρία; Σε καμία περίπτωση· διότι αυτός είναι που άπειρες φορές επιπλήττει εντόνως τους Κορινθίους επειδή δεν τον οδήγησαν σε μετάνοια. Και θέλοντας να μας αποδείξει ότι δεν υπάρχει αμάρτημα το οποίο να μην μπορεί να θεραπευτεί, έλεγε πάλι για αυτόν που αμάρτησε βαρύτερα από τους ειδωλολάτρες: «Να παραδώσετε τον άνθρωπο αυτόν στον σατανά για τον όλεθρο της σάρκας, ώστε να σωθεί το πνεύμα του κατά την ημέρα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού». Αλλά αυτά τα είπε πριν από τη μετάνοιά του· όταν, όμως, εκείνος μετανόησε, είπε: «Είναι αρκετή για τον άνθρωπο αυτόν η τιμωρία τούτη που του επιβλήθηκε από τους περισσότερους». Και τους έστειλε επιστολή προτρέποντάς τους να τον παρηγορήσουν πάλι και να αποδεχθούν τη μετάνοιά του, ώστε να μην εξαπατηθούν και νικηθούν από τον σατανά. Αλλά και ολόκληρο το έθνος των Γαλατών, οι οποίοι, μολονότι είχαν πιστέψει, είχαν επιτελέσει θαύματα και είχαν υπομείνει πολλούς πειρασμούς για την πίστη στον Χριστό, στη συνέχεια εξέπεσαν, τους ανορθώνει και πάλι. Διότι το ότι θαυματουργούσαν, το φανέρωσε λέγοντας: «Εκείνος, λοιπόν, που σας χορηγεί το Πνεύμα και ενεργεί θαύματα ανάμεσά σας»· και το ότι αγωνίστηκαν σκληρά για την πίστη, το απέδειξε επίσης λέγοντας: «Τόσα πολλά πάθατε μάταια; Αν βέβαια πήγαν μάταια».

Πολύ εύστοχα χρησιμοποίησε για αυτούς και το «καταλήγετε» (ἐπιτελεῖσθε), όπως ακριβώς λέγεται για τα άλογα ζώα, σαν να έλεγε πιο ξεκάθαρα: Σαν άλογα θρέμματα προσφέρετε τον εαυτό σας για να κατακοπεί. «Τόσα πολλά πάθατε μάταια; Αν βέβαια είναι μάταια.» Τους υπενθυμίζει εκείνους τους αγώνες και τους άθλους που υπέστησαν για το κήρυγμα. Λέει, λοιπόν: Μην κάνετε άχρηστο όλον εκείνο τον προηγούμενο κόπο σας. Διότι αυτό δηλώνει η φράση «Αν βέβαια είναι μάταια», αντί του: Εάν δεν τον διαφυλάξετε μετανοώντας. «Εκείνος, λοιπόν, που σας χορηγεί το Πνεύμα και ενεργεί θαύματα ανάμεσά σας, το κάνει εξαιτίας των έργων του νόμου ή εξαιτίας της ακοής της πίστεως;» Αυτό που είπε προηγουμένως, το επαναλαμβάνει και τώρα, ελέγχοντάς τους με τη δωρεά των χαρισμάτων που έλαβαν. «Όπως ακριβώς ο Αβραάμ πίστεψε στον Θεό, και αυτό του λογίστηκε ως δικαιοσύνη.» Επειδή αυτοί που τους εξανάγκαζαν να ιουδαΐζουν έλεγαν ότι ο νόμος είναι παλαιότερος από την πίστη, ο Παύλος, αντίθετα, αποδεικνύει ότι η πίστη είναι παλαιότερη από την περιτομή.

Και για να το μάθεις αυτό με ακρίβεια, παρατήρησε: Ο Παύλος μέσω των επιστολών του ελέγχει τον Πέτρο, και ο Πέτρος μέσω της επιστολής του εγκωμιάζει τον Παύλο, και μαρτυρεί ότι αυτές οι επιστολές είναι πλήρεις από τη σοφία και τη χάρη του Θεού, και διακηρύσσει έντονα ότι οι αστήρικτοι δεν κατανοούν το κρυμμένο νόημα σε αυτές, αλλά και το διαστρέφουν. Από την άλλη πλευρά, και ο Παύλος, λέγοντας αυτά για τον Πέτρο χάριν του κηρύγματος, τον περιποιείται και τον τιμά πολύ περισσότερο από τον εαυτό του. Διότι τι βάρος έχει ως προσβολή το «νομίζουν πως είναι κάτι» και «δεν βαδίζουν ορθά» μπροστά στο «να είναι ανάθεμα από τον Χριστό»; Στην προς Γαλάτας 3,4 λέει: «Τόσα πάθατε μάταια; Αν βέβαια είναι και μάταια». Αλλά μήπως είναι και επιζήμια; Διότι «μάταια» σημαίνει το να μην κερδίσει κανείς ούτε να χάσει τίποτα, ενώ εκείνος που «έκανε αρχή με το Πνεύμα» και εξαιτίας αυτού έπεσε σε πολλούς πειρασμούς, και έπειτα αλλάζει φρόνημα, όχι μόνο έπαθε μάταια όσα έπαθε, αλλά και επιζήμια, χάνοντας τα βραβεία που τον περίμεναν για τις θλίψεις και τους πειρασμούς που υπέμεινε για τον Χριστό.

ΟΜΙΛΙΑ ΝΖ. Το Πνεύμα όπου θέλει πνέει· πνέει δε στις φαιδρές και λαμπρές και θείες ψυχές, και σε αυτές που ποθούν να το υπηρετήσουν με κάθε προθυμία. Και εάν υπακούσουν στο προσκυνητό Πνεύμα, τους δίνει φόβο Θεού και θέρμη στην αρχή. Και όταν αυτά είναι παρόντα μέσα τους, τις κάνει να μισήσουν όλο τον κόσμο και κάθε βλαβερή επιθυμία σε αυτόν, είτε χρυσό, είτε άργυρο, είτε κάποιον απατηλό στολισμό του σώματος, ή πατέρα, ή μητέρα, ή γυναίκα και τέκνα, και κάνει μέσα στον άνθρωπο το έργο του Θεού πιο γλυκό από το μέλι και την κηρήθρα, είτε πρόκειται για τον κόπο της νηστείας, είτε της αγρυπνίας, είτε για την ησυχία και τη διακονία, είτε για την ελεημοσύνη, και του γλυκαίνει όλα τα έργα του Θεού. Όταν δε τον διδάξει όλα αυτά, τον παραδίδει στο να δοκιμαστεί· και τότε όλα όσα του ήταν γλυκά, του γίνονται βαριά και δύσκολα. Πολλοί, λοιπόν, όντες άπειροι, όταν δοκιμάζονται, παραμένουν στο βάρος και γίνονται σαρκικοί. Αυτοί είναι για τους οποίους ο Παύλος λέει: «Αφού αρχίσατε με το Πνεύμα, τώρα τελειώνετε με τη σάρκα; Τόσα πολλά πάθατε μάταια;»