Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΓΑΛΑΤΑΣ 3:5

Διότι είναι γραμμένο: «Δύο πονηρά πράγματα έκανε ο λαός μου: εγκατέλειψαν εμένα, την πηγή του ζωντανού νερού, και έσκαψαν για τον εαυτό τους λάκκους ραγισμένους, οι οποίοι δεν θα μπορέσουν να συγκρατήσουν νερό», και ο απόστολος λέει: «Εκείνος που σας χορηγεί το Πνεύμα και ενεργεί μέσα σας δυνάμεις». Το ότι, δε, το ζωντανό νερό είναι το Πνεύμα, το δίδαξε ο Χριστός λέγοντας: «Εκείνος που πίνει από το νερό που εγώ θα του δώσω, όπως είπε η Γραφή, ποταμοί ζωντανού νερού θα ρεύσουν από τα σπλάχνα του», και προσθέτει ο ευαγγελιστής λέγοντας: «Αυτό δε το έλεγε για το Πνεύμα, το οποίο επρόκειτο να λάβουν όσοι πιστεύουν σε αυτόν». Από πού προέρχεται, λοιπόν, αυτό το νερό; Είναι προφανές, από την πηγή που λέει: «Εγκατέλειψαν εμένα, την πηγή του ζωντανού νερού».

Αυτός έγινε πατέρας πολλών εθνών, προσελκύοντας τους πάντες προς τον εαυτό του διά της πίστεως, και αγαλλιώμενος σφόδρα για το πλήθος των εθνών, και λέγοντας: «Ιδού εγώ και τα παιδιά που μου έδωσε ο Θεός.» Και αυτά μεν λέμε εμείς περί αυτών. Ας εισέλθει όμως και ο ίδιος ο μάρτυρας της αλήθειας, ας συνηγορήσει υπέρ των λεγομένων ο σοφότατος Παύλος, ας αναφωνήσει μαζί με εμένα: «Εκείνος, λοιπόν, που σας επιχορηγεί το Πνεύμα και ενεργεί θαύματα ανάμεσά σας, το κάνει από τα έργα του νόμου ή από την ακοή της πίστεως; Όπως ακριβώς ο Αβραάμ πίστεψε στον Θεό, και του λογίστηκε ως δικαιοσύνη.» Να γνωρίζετε άρα ότι αυτοί που προέρχονται από την πίστη, αυτοί είναι υιοί του Αβραάμ. Επομένως, η δύναμη της επαγγελίας δεν θα μεταβεί σε κάθε περίπτωση στους κατά σάρκα υιούς, αλλά δηλαδή σε εκείνους, οι οποίοι μέσω της πίστεως στον Χριστό θα αναγνωρίσουν ως πατέρα τους τον Αβραάμ. Διότι αυτό ακριβώς μου φαίνεται ότι λέει ρητά και ο μακάριος Βαπτιστής σε αυτούς που κατάγονταν από τον Ισραήλ, όταν βέβαια καυχώνταν μόνο για τη σαρκική τους συγγένεια, και προέβαλαν ως γενάρχη τους τον Αβραάμ: «Κάντε, λοιπόν, λέει, καρπούς άξιους της μετανοίας, και μην νομίσετε ότι μπορείτε να λέτε μέσα σας πως έχουμε πατέρα τον Αβραάμ. Διότι ο Θεός μπορεί από αυτές τις πέτρες να αναδείξει τέκνα στον Αβραάμ.» Και με τη λέξη πέτρες εννοεί εδώ αυτούς που έχουν ακόμη σκληρό τον νου και είναι βεβαρημένοι με μια καρδιά σαν αναίσθητη.

Εάν όμως δεν απέρριψε μια ολόκληρη εκκλησία πόλεως αποτελούμενη από πιστούς άνδρες που είχαν αποστατήσει, αλλά αναίρεσε τη δυνατότητα να βαπτιστούν δεύτερη ή πολλές φορές —μήπως σε αβάπτιστους έλεγε: «Τρέχατε καλά· ποιος σας βάσκανε ώστε να μην πείθεσθε στην αλήθεια;» Μήπως σε αβάπτιστους έλεγε: «Τόσα πάθατε μάταια; Αν βέβαια και είναι μάταια;» Μήπως σε αβάπτιστους έλεγε: «Αυτός λοιπόν που σας επιχορηγεί το Άγιο Πνεύμα και ενεργεί δυνάμεις ανάμεσά σας, το κάνει εξαιτίας έργων του νόμου ή εξαιτίας της ακοής της πίστεως;» —αν λοιπόν ο Απόστολος δεν απέκοψε από τους κληρικούς τη μετάνοια, εσύ λες ότι μετά το βάπτισμα δεν υπάρχει μετάνοια;

Τόσα πάθατε μάταια; Αν βέβαια είναι και μάταια. Αυτό είναι πολύ πιο σφοδρό από το προηγούμενο. Διότι η υπενθύμιση των θαυμάτων δεν είχε τόση δύναμη, όση η προβολή των αγώνων και η υπομονή των παθημάτων για τον Χριστό. Διότι όλα εκείνα, λέει, τα οποία υπομείνατε, αυτοί θέλουν να σας κάνουν να τα χάσετε και να αρπάξουν το στεφάνι σας. Έπειτα, για να μην συγκλονίσει την ψυχή τους και παραλύσει τις δυνάμεις τους, δεν σταμάτησε σε αυτή την απόφαση, αλλά πρόσθεσε: «Αν βέβαια είναι και μάταια». Διότι, εάν θελήσετε, λέει, να ανανήψετε και να ανακτήσετε τον εαυτό σας, δεν πήγαν μάταια. Πού είναι τώρα εκείνοι που αποκλείουν τη μετάνοια; Διότι, ιδού, και αυτοί έλαβαν το Πνεύμα, και θαύματα ενήργησαν, και έγιναν ομολογητές, υπομένοντας αμέτρητους κινδύνους και διωγμούς για τον Χριστό, και μετά από τόσα κατορθώματα εξέπεσαν από τη χάρη. Αλλά όμως, λέει, εάν θέλετε, μπορείτε να ανακτήσετε τον εαυτό σας. Εκείνος, λοιπόν, που σας χορηγεί το Πνεύμα και ενεργεί θαύματα ανάμεσά σας, το κάνει εξαιτίας των έργων του νόμου ή εξαιτίας της ακοής της πίστεως; Αξιωθήκατε, λέει, τέτοιας δωρεάς, και επιτελέσατε τόσα θαύματα, επειδή τηρήσατε τον νόμο ή επειδή φυλάξατε την πίστη;

Μεταξύ των Κορινθίων, κάποιος επιφανής άνδρας διέπραξε τέτοιου είδους αμαρτία, η οποία ούτε καν ανάμεσα στους ειδωλολάτρες δεν συνηθιζόταν. Αυτός, μάλιστα, ήταν πιστός και από τους οικείους του Χριστού· μερικοί, δε, ισχυρίζονται ότι ανήκε και στους ιερωμένους. Τι συνέβη λοιπόν; Μήπως ο Παύλος τον απέκοψε από τη μερίδα εκείνων που ελπίζουν στη σωτηρία; Σε καμία περίπτωση· διότι αυτός είναι που άπειρες φορές επιπλήττει εντόνως τους Κορινθίους επειδή δεν τον οδήγησαν σε μετάνοια. Και θέλοντας να μας αποδείξει ότι δεν υπάρχει αμάρτημα το οποίο να μην μπορεί να θεραπευτεί, έλεγε πάλι για αυτόν που αμάρτησε βαρύτερα από τους ειδωλολάτρες: «Να παραδώσετε τον άνθρωπο αυτόν στον σατανά για τον όλεθρο της σάρκας, ώστε να σωθεί το πνεύμα του κατά την ημέρα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού». Αλλά αυτά τα είπε πριν από τη μετάνοιά του· όταν, όμως, εκείνος μετανόησε, είπε: «Είναι αρκετή για τον άνθρωπο αυτόν η τιμωρία τούτη που του επιβλήθηκε από τους περισσότερους». Και τους έστειλε επιστολή προτρέποντάς τους να τον παρηγορήσουν πάλι και να αποδεχθούν τη μετάνοιά του, ώστε να μην εξαπατηθούν και νικηθούν από τον σατανά. Αλλά και ολόκληρο το έθνος των Γαλατών, οι οποίοι, μολονότι είχαν πιστέψει, είχαν επιτελέσει θαύματα και είχαν υπομείνει πολλούς πειρασμούς για την πίστη στον Χριστό, στη συνέχεια εξέπεσαν, τους ανορθώνει και πάλι. Διότι το ότι θαυματουργούσαν, το φανέρωσε λέγοντας: «Εκείνος, λοιπόν, που σας χορηγεί το Πνεύμα και ενεργεί θαύματα ανάμεσά σας»· και το ότι αγωνίστηκαν σκληρά για την πίστη, το απέδειξε επίσης λέγοντας: «Τόσα πολλά πάθατε μάταια; Αν βέβαια πήγαν μάταια».

Πολύ εύστοχα χρησιμοποίησε για αυτούς και το «καταλήγετε» (ἐπιτελεῖσθε), όπως ακριβώς λέγεται για τα άλογα ζώα, σαν να έλεγε πιο ξεκάθαρα: Σαν άλογα θρέμματα προσφέρετε τον εαυτό σας για να κατακοπεί. «Τόσα πολλά πάθατε μάταια; Αν βέβαια είναι μάταια.» Τους υπενθυμίζει εκείνους τους αγώνες και τους άθλους που υπέστησαν για το κήρυγμα. Λέει, λοιπόν: Μην κάνετε άχρηστο όλον εκείνο τον προηγούμενο κόπο σας. Διότι αυτό δηλώνει η φράση «Αν βέβαια είναι μάταια», αντί του: Εάν δεν τον διαφυλάξετε μετανοώντας. «Εκείνος, λοιπόν, που σας χορηγεί το Πνεύμα και ενεργεί θαύματα ανάμεσά σας, το κάνει εξαιτίας των έργων του νόμου ή εξαιτίας της ακοής της πίστεως;» Αυτό που είπε προηγουμένως, το επαναλαμβάνει και τώρα, ελέγχοντάς τους με τη δωρεά των χαρισμάτων που έλαβαν. «Όπως ακριβώς ο Αβραάμ πίστεψε στον Θεό, και αυτό του λογίστηκε ως δικαιοσύνη.» Επειδή αυτοί που τους εξανάγκαζαν να ιουδαΐζουν έλεγαν ότι ο νόμος είναι παλαιότερος από την πίστη, ο Παύλος, αντίθετα, αποδεικνύει ότι η πίστη είναι παλαιότερη από την περιτομή.