Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΓΑΛΑΤΑΣ 3:8

Άρα λοιπόν απομένει άλλος σαββατισμός και άλλη κατάπαυση, η οποία είναι η πίστη στον Χριστό, καθώς λέγει ο Κύριος διά του προφήτη Ιερεμία: «Ιδού, έρχονται ημέρες, και θα συνάψω με τον οίκο Ισραήλ και με τον οίκο Ιούδα νέα διαθήκη». Με το να λέγει «νέα», έχει παλαιώσει την πρώτη. «Όχι κατά τη διαθήκη που έκανα με τους πατέρες τους την ημέρα που τους έπιασα από το χέρι για να τους βγάλω από τη γη της Αιγύπτου· επειδή αυτοί δεν έμειναν στη διαθήκη μου, κι εγώ τους εγκατέλειψα, λέγει ο Κύριος. Διότι αυτή είναι η διαθήκη που θα συνάψω με τον οίκο Ισραήλ: θα βάλω τους νόμους μου στη διάνοιά τους και θα τους γράψω επάνω στις καρδιές τους· και θα είμαι γι’ αυτούς Θεός, και αυτοί θα είναι για μένα λαός». — «Άρα λοιπόν η πίστη προέρχεται από την ακοή, και η ακοή διά του λόγου του Θεού». Διότι πρέπει πρώτα να ακούσει κανείς, έπειτα να δεχθεί στη διάνοια και στην καρδιά τα ρήματα του Θεού και να πιστεύσει· όπως και: «Ο Αβραάμ πίστεψε στον Θεό, και αυτό λογαριάσθηκε σ’ αυτόν ως δικαιοσύνη». — «Διότι από έργα νόμου δεν θα δικαιωθεί καμιά σάρκα». — «Διότι όσοι στηρίζονται σε έργα νόμου, βρίσκονται κάτω από κατάρα· επειδή είναι γραμμένο: Καταραμένος είναι όποιος δεν εμμένει σε όλα όσα είναι γραμμένα στο βιβλίο του νόμου, ώστε να τα πράξει». Ότι δε με τον νόμο κανείς δεν δικαιώνεται ενώπιον του Θεού, είναι φανερό· διότι «ο δίκαιος θα ζήσει από την πίστη». Και ο Αβραάμ πίστεψε στον Θεό και αυτό λογαριάσθηκε σ’ αυτόν ως δικαιοσύνη. Η δε Γραφή, προϊδούσα ότι ο Θεός δικαιώνει τα έθνη από την πίστη, προευαγγελίσθηκε τούτο στον Αβραάμ.

Και μάρτυρας αυτού θα παραστεί ο Παύλος, αναφωνώντας: «Επειδή δε η Γραφή προείδε ότι ο Θεός δικαιώνει τα έθνη εκ πίστεως, προανήγγειλε το Ευαγγέλιο στον Αβραάμ, λέγοντας ότι μέσω εσού θα ευλογηθούν όλα τα έθνη. Επομένως, εκείνοι που προέρχονται από την πίστη ευλογούνται μαζί με τον πιστό Αβραάμ.» Ότι λοιπόν ο Ισαάκ, που γεννήθηκε από τον Αβραάμ, προτυπώνει τον ίδιο τον Κύριό μας Ιησού Χριστό, μπορεί κανείς να το αποδείξει από παντού, και μάλιστα πολύ εύκολα. Και νομίζω ότι μπορεί να πείσει ακόμη και τον πιο δυσμαθή, με βάση αυτά που αναφωνεί ο μακάριος Παύλος γράφοντας προς τους Γαλάτες: «Αδελφοί, μιλώ με ανθρώπινα παραδείγματα· ωστόσο, ακόμη και μια επικυρωμένη διαθήκη ανθρώπου κανείς δεν την ακυρώνει ούτε προσθέτει σε αυτήν.»

«Ο Ιακώβ έδωσε στον Ησαύ ψωμί και βραστή φακή· και έφαγε και ήπιε, και σηκώθηκε και έφυγε. Και ο Ησαύ περιφρόνησε τα πρωτοτόκιά του». Ότι ο θεσπέσιος Αβραάμ θα γινόταν πατέρας πολλών εθνών το υποσχέθηκε ο Θεός, ο οποίος δεν γνωρίζει το ψεύδος, και διαβεβαίωνε επανειλημμένα ότι το πλήθος που θα προερχόταν από αυτόν θα ξεπερνούσε κάθε αριθμό. «Διότι θα είναι σαν την αναρίθμητη άμμο, λέει, και στο πλήθος σαν τα άστρα του ουρανού». Όμως η εκπλήρωση αυτής της τόσο περίβλεπτης δόξας έχει πραγματοποιηθεί, όχι μόνο βέβαια στον Ισραήλ, αλλά και στα πλήθη των εθνών. Διότι έχουν προσκληθεί μέσω της πίστης, και αυτοί θα ήταν μάλλον τα τέκνα στον Ισαάκ, δηλαδή από την επαγγελία· και ο σοφότατος Παύλος θα το μαρτυρήσει γράφοντας: «Προβλέποντας δε η Γραφή ότι ο Θεός δικαιώνει τα έθνη εκ πίστεως, προανήγγειλε το ευαγγέλιο στον Αβραάμ, λέγοντας: Στο πρόσωπό σου θα ευλογηθούν όλα τα έθνη. Ώστε εκείνοι που προέρχονται από την πίστη ευλογούνται μαζί με τον πιστό Αβραάμ. Διότι όσοι εξαρτώνται από τα έργα του νόμου, βρίσκονται υπό κατάρα. Επειδή είναι γραμμένο: Επικατάρατος καθένας που δεν εμμένει σε όλα όσα είναι γραμμένα στο βιβλίο του νόμου, ώστε να τα πράξει. Και ότι μέσω του νόμου κανείς δεν δικαιώνεται ενώπιον του Θεού είναι φανερό, διότι ο δίκαιος θα ζήσει εκ πίστεως. Ο δε νόμος δεν βασίζεται στην πίστη, αλλά όποιος τα πράξει, θα ζήσει μέσω αυτών». Είναι βέβαιο λοιπόν ότι οι υποσχέσεις εκπληρώνονταν· και οπωσδήποτε όχι μέσω εκείνων που διαπαιδαγωγούνταν στον νόμο, αλλά μέσω εκείνων που είχαν δικαιωθεί στην πίστη.

Άλλο. «Επειδή δε η Γραφή προείδε ότι ο Θεός δικαιώνει τα έθνη εκ πίστεως, προανήγγειλε το ευαγγέλιο στον Αβραάμ, λέγοντας ότι: Μέσα από εσένα θα ευλογηθούν όλα τα έθνη.» Αν λοιπόν λέγεται ότι ο Θεός δικαιώνει τα έθνη, και ο Χριστός είναι εκείνος που το πράττει αυτό και σηκώνει την αμαρτία του κόσμου, σύμφωνα με τη φωνή του Ιωάννη, άρα ο Υιός είναι Θεός, και Θεός αληθινός. Διότι, αν και είναι πονηροί οι Ιουδαίοι, μόνο εκείνο λένε αληθινό, ότι δηλαδή κανείς δεν μπορεί να συγχωρήσει αμαρτίες, παρά μόνον ο Θεός, ως Κύριος του νόμου.

Έπρεπε λοιπόν σαν ένας έλεγχος και ακριβής κατήγορος της αδυναμίας όλων, να φανερωθεί προηγουμένως ο νόμος που υποδεικνύει την αμαρτία, ώστε να μην αγνοηθεί το μέγεθος της θείας αγαθότητας προς εμάς μέσω του Χριστού. Διότι πού και πώς θα υπήρχε η χάρη της αφέσεως, εάν δεν προϋπήρχαν τα εγκλήματα; Και αν πρέπει μιλώντας με συντομία να ανατρέξουμε σε κάποιες αρχαίες διηγήσεις, θα πω πάλι ότι στον Αβραάμ υποσχέθηκε ο Θεός τη χάρη διαμέσου της πίστεως. Και σαν σε απαρχή εκείνων που ελεήθηκαν, στο πρόσωπό του κατέστησε την από αγαθότητα άφεση αρχαιότερη του νόμου. Διότι είναι γεγραμμένο ότι: «Επίστευσε ο Αβραάμ στον Θεό και του λογαριάστηκε ως δικαιοσύνη». Προσθέτει δε και διαβεβαιώνει ο Παύλος λέγοντας: «Πώς λοιπόν του λογαριάστηκε; Όταν ήταν σε περιτομή ή σε ακροβυστία; Όχι σε περιτομή, λέει, αλλά σε ακροβυστία. Και έλαβε το σημείο της περιτομής, ως σφραγίδα της δικαιοσύνης που προήλθε από την πίστη του όσο βρισκόταν στην ακροβυστία». Και άκουσε τον Θεό να λέει ξεκάθαρα ότι: «Θα ευλογηθούν στο πρόσωπό σου όλα τα έθνη». Το δε «στο πρόσωπό σου», θα μπορούσε να σημαίνει σύμφωνα με τη δική σου ομοιότητα. Έτσι κατανοώντας το ο Παύλος, λέει: «Προβλέποντας δε η Γραφή ότι ο Θεός δικαιώνει τα έθνη εκ πίστεως, προανήγγειλε το ευαγγέλιο στον Αβραάμ, λέγοντας ότι θα ευλογηθούν στο πρόσωπό σου όλα τα έθνη. Ώστε εκείνοι που ζουν εκ πίστεως, ευλογούνται μαζί με τον πιστό Αβραάμ».

Διότι ούτε τώρα ισχύει ο νόμος, όπως δεν ίσχυε ούτε τότε. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο, καταργώντας την αναγκαιότητα του νόμου, εισήγαγε ως παράδειγμα εκείνον που δικαιώθηκε πριν από τον νόμο, ώστε να μην αφήσει περιθώριο για αυτήν την αντίρρηση. Διότι, όπως τότε δεν είχε δοθεί ακόμη, έτσι και τώρα που έχει δοθεί, έχει πλέον παύσει να ισχύει. Έπειτα, επειδή υπερηφανεύονταν πολύ για την καταγωγή τους από τον Αβραάμ και φοβούνταν μήπως, εγκαταλείποντας τον νόμο, αποξενωθούν από τη συγγένεια μαζί του· πάλι ο Παύλος το ανατρέπει αυτό αποδεικνύοντας το αντίθετο και διαλύει τον φόβο τους, δείχνοντας ότι τη στενή συγγένεια προς εκείνον την κατεργάζεται πρωτίστως η πίστη. Και αυτό το τεκμηρίωσε βεβαίως σαφέστερα στην προς Ρωμαίους επιστολή, αλλά δεν το αναπτύσσει λιγότερο και εδώ, λέγοντας τα εξής: Να γνωρίζετε, λοιπόν, ότι όσοι προέρχονται από την πίστη, αυτοί είναι υιοί του Αβραάμ. Έπειτα, το ίδιο αυτό γεγονός το αποδεικνύει επικαλούμενος μια παλαιά μαρτυρία. Διότι, λέει, επειδή η Γραφή προείδε ότι ο Θεός δικαιώνει τα έθνη εκ πίστεως, προευαγγελίστηκε στον Αβραάμ ότι: Μέσω εσού θα ευλογηθούν όλα τα έθνη.

Αποδεικνύει δε ότι και αυτά που συμβαίνουν τώρα, έγιναν σύμφωνα με προφητεία. «Διότι», λέγει, «επειδή η Γραφή προείδε ότι ο Θεός δικαιώνει τα έθνη εκ πίστεως και όχι εξαιτίας του νόμου, προανήγγειλε το χαρμόσυνο μήνυμα στον Αβραάμ». Τι σημαίνει όμως αυτό; Ο Ίδιος που έδωσε τον νόμο, λέγει, πριν καν δώσει αυτόν τον νόμο, είχε ορίσει τούτο: να δικαιωθούν τα έθνη εκ πίστεως. Και δεν είπε «αποκάλυψε», αλλά «προανήγγειλε το ευαγγέλιο», για να μάθεις ότι και ο πατριάρχης χαιρόταν με αυτόν τον τρόπο της δικαιοσύνης και επιθυμούσε σφοδρά την πραγματοποίησή του. Επειδή όμως τους κατείχε και ένας άλλος φόβος (διότι είχε γραφεί: «Επικατάρατος είναι καθένας που δεν εμμένει σε όλα τα γεγραμμένα στο βιβλίο αυτού του νόμου, ώστε να τα εφαρμόσει»), διαλύει και αυτόν τον φόβο, αντιστρέφοντάς τον πάλι σοφά και συνετά στο αντίθετό του, και αποδεικνύοντας ότι όχι μόνο δεν είναι επικατάρατοι όσοι εγκατέλειψαν τον νόμο, αλλά είναι και ευλογημένοι· αντίθετα, όσοι τον τηρούν προσκολλημένοι σε αυτόν, όχι μόνο δεν είναι ευλογημένοι, αλλά είναι και επικατάρατοι. Διότι εκείνοι μεν έλεγαν ότι όποιος δεν τηρεί τον νόμο είναι επικατάρατος· αυτός όμως αποδεικνύει ότι εκείνος που τον τηρεί είναι επικατάρατος, ενώ αυτός που δεν τον τηρεί είναι ευλογημένος.

Εκείνοι πάλι έλεγαν ότι όποιος βασίζεται μόνο στην πίστη είναι επικατάρατος· αυτός όμως αποδεικνύει ότι όποιος βασίζεται μόνο στην πίστη, είναι ευλογημένος. Πώς λοιπόν τα αποδεικνύει όλα αυτά; Διότι δεν υποσχεθήκαμε κάτι το τυχαίο. Γι' αυτό πρέπει να προσέξουμε με ακρίβεια τα ακόλουθα. Διότι το απέδειξε βέβαια και προηγουμένως λέγοντας το εξής, ότι η Γραφή είπε στον πατριάρχη ότι: «Στο πρόσωπό σου θα ευλογηθούν όλα τα έθνη». Τότε όμως δεν υπήρχε νόμος, αλλά πίστη· γι' αυτό και εξάγοντας το συμπέρασμα, πρόσθεσε: «Ώστε αυτοί που ζουν εκ πίστεως ευλογούνται μαζί με τον πιστό Αβραάμ». Για να μην το προβάλουν όμως αυτό ως αντίρρηση και πουν: «Εύλογα δικαιώθηκε από την πίστη, διότι δεν υπήρχε ακόμη ο νόμος· εσύ όμως δείξε μου ότι μετά τη θέσπιση του νόμου η πίστη είναι αυτή που δικαιώνει»· έρχεται σε αυτό ακριβώς το σημείο και αποδεικνύει περισσότερα από όσα ζητούν, ότι δηλαδή όχι μόνο η πίστη δικαιώνει, αλλά και ότι ο νόμος καθιστά επικατάρατους αυτούς που προσκολλώνται σε αυτόν. Και για να το μάθεις αυτό, άκουσε τα ίδια τα αποστολικά λόγια: «Διότι όσοι στηρίζονται στα έργα του νόμου, βρίσκονται υπό κατάρα». Αλλά αυτό αποτελεί απόφανση, η οποία δεν έχει ακόμη την απόδειξή της. Ποια είναι λοιπόν η απόδειξη; Προέρχεται από τον ίδιο τον νόμο: «Επικατάρατος είναι καθένας που δεν μένει σταθερός σε όλα όσα είναι γραμμένα στο βιβλίο του νόμου τούτου, ώστε να τα πράξει». Το ότι δε κανείς δεν δικαιώνεται μέσω του νόμου, είναι σε όλους προφανές. Διότι όλοι αμάρτησαν και βρίσκονται υπό κατάρα.

Και επειδή υπερηφανεύονταν πολύ για τον προπάτορα Αβραάμ, με βάση αυτό πάλι επιχειρεί να τους πείσει. Διότι, εάν ο Αβραάμ, για τον οποίο υπερηφανεύονται πολύ, φαίνεται ότι είναι ο πρώτος που δέχθηκε την πίστη, και μέσω αυτής ονομάστηκε φίλος του Θεού, πόσο μάλλον αυτοί θα πρέπει να προστρέξουν σε αυτήν, εφόσον βέβαια καυχώνται για τη συγγένειά τους με αυτόν; «Μάθετε, λοιπόν, ότι όσοι προέρχονται από την πίστη, αυτοί είναι υιοί του Αβραάμ». Αποδεικνύει ότι τα έθνη, μέσω της πίστεως, καυχώνται περισσότερο ότι έχουν πατέρα τον Αβραάμ, παρά εκείνοι που προέρχονται από την περιτομή. Διότι η πίστη έκανε τον Αβραάμ φίλο του Θεού, όχι η περιτομή, εφόσον βέβαια η περιτομή αποτέλεσε σφραγίδα και σημείο της πίστεως· και το σημείο είναι κατώτερο από εκείνο του οποίου αποτελεί σημείο, έτσι ώστε εκείνοι που προέρχονται από την πίστη θα ονομάζονταν πιο εύλογα υιοί του Αβραάμ, παρά εκείνοι που προέρχονται από την περιτομή, και μάλιστα κατά τόσο, όσο ανώτερος είναι ο χρυσός από τη σφραγίδα του. «Προβλέποντας δε η Γραφή ότι ο Θεός δικαιώνει τα έθνη εκ πίστεως». Για να μη φανεί ότι κατασκευάζει το επιχείρημα αυτό με δικούς του συλλογισμούς, φέρνει και τη Γραφή να μαρτυρεί περί τούτου. «Προανήγγειλε το Ευαγγέλιο στον Αβραάμ». Δες πώς η Γραφή ονόμασε Ευαγγέλιο τη συγγένεια των εθνών που δημιουργήθηκε με τον Αβραάμ. «Ότι δηλαδή, στο πρόσωπό σου θα ευλογηθούν όλα τα έθνη».

Λαμβάνοντας λοιπόν ο Θεός το λήμμα, εφόσον είχε μέσα του το σπέρμα της πίστεως, όπως ελέχθη, έγινε άνθρωπος. Ολόκληρο τον Αδάμ, δηλαδή όλο το γένος του που αποκόπηκε από το λήμμα και αποβλήθηκε σαν από τον νέο παράδεισο, τη μερίδα και τον αμπελώνα, έκρινε να τον δικαιώσει και πάλι διά του σπέρματος της πίστεως με την προς Αυτόν πίστη, όπως ακριβώς το είχε υποσχεθεί και στον Αβραάμ. Ο Θεός δεν το σκέφτηκε αυτό τότε, όπως θα μπορούσε να υποθέσει κανείς από τους υπερβολικά γνωστικούς, δηλαδή όταν ο Αβραάμ απέδειξε την πίστη του θυσιάζοντας τον Ισαάκ, αλλά επειδή το γνώριζε προ καταβολής κόσμου και είχε προορίσει μέσω της πίστεως το λήμμα, και μέσω της πίστεως που υπήρχε ως πρόθεση στο λήμμα, να σωθούν όλοι όσοι είχαν προηγουμένως χωριστεί από αυτό. Αργότερα, φανέρωσε στον Αβραάμ, ο οποίος βρέθηκε πιστός, την από παλιά προορισμένη βουλή Του. Και εμείς, ακούγοντας αυτήν, νομίζουμε ότι, επειδή ο Αβραάμ πίστεψε στον Θεό, γι' αυτό λάβαμε αυτήν την ευλογία και την υιοθεσία διά της πίστεως, καθώς Εκείνος του είπε ότι «σε σένα θα ευλογηθούν όλα τα έθνη», υποθέτοντας εσφαλμένα ότι αυτή η επαγγελία μας δόθηκε ως αντάλλαγμα για την πίστη του Αβραάμ, και όχι μάλλον διά της άρρητης οικονομίας που είχε προοριστεί προ των αιώνων, η οποία υποσχέθηκε στον Αβραάμ διά της πίστεως και φανερώθηκε σε εμάς. Αλλά δεν συμβαίνει αυτό, δεν συμβαίνει.