Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΓΑΛΑΤΑΣ 4:10

Νομίζω λοιπόν ότι αυτά αρκούν για τη σαφήνεια των όσων προαναφέρθηκαν. Επειδή όμως είναι πιθανό κάποιοι από όσους μυσταγωγούνται, ακούγοντας το «Δεν είχε έρθει ακόμη η ώρα του», από υπερβολική επιπολαιότητα να παρασυρθούν σε ειδωλολατρικές και παράλογες πλάνες, ώστε να νομίσουν λανθασμένα ότι τα ανθρώπινα υποτάσσονται σε ώρες, ημέρες και καιρούς, θεωρώ πάλι αναγκαίο να πω λίγα λόγια για αυτά, εφόσον ο σκοπός μας είναι να προσφέρουμε με κάθε σκέψη το ωφέλιμο στους αναγνώστες. Για τα τέκνα της Εκκλησίας λοιπόν, τα οποία έχουν ανατραφεί με τα ιερά γράμματα, υποθέτω ότι θα αρκέσει για τον έλεγχο της ειδωλολατρικής απάτης, και για να μπορέσουν να αποβάλουν πλήρως την κακοδοξία που προέρχεται από αυτήν, εκείνο που ελέχθη από τον Παύλο με τη μορφή κατηγορίας ή μάλλον σοφής επίπληξης προς κάποιους που είχαν τέτοιες διαθέσεις: «Παρατηρείτε ημέρες και μήνες και καιρούς και έτη· φοβάμαι για εσάς, μήπως έχω κοπιάσει μάταια για εσάς». Διότι, πράγματι, αν παραμεριστεί κάθε σοφιστεία, όποιος κυριεύεται από τέτοια ανοησία θα καταστρέψει τη δική του ψυχή, και θα πιαστεί να ατιμάζει τον ίδιο τον Δημιουργό όλων μας, στον οποίο και μόνο ο σοφός και ορθά εκπαιδευμένος λόγος αναθέτει τα πηδάλια της ζωής μας.

Διότι είπε βέβαια προς τους κατά σάρκα Ισραηλίτες: «Η περιτομή δεν είναι τίποτε, και η ακροβυστία δεν είναι τίποτε, παρά μόνο η τήρηση των εντολών του Θεού». Και πάλι: «Σας λέω λοιπόν ότι εάν περιτέμνεσθε, ο Χριστός σε τίποτε δεν πρόκειται να σας ωφελήσει. Αποξενωθήκατε από τον Χριστό όσοι αναζητείτε τη δικαίωση στον νόμο, εκπέσατε από τη χάρη». Επειδή εμείς διαμέσου της πίστεως προσδοκούμε την ελπίδα της δικαιοσύνης. Προς το πλήθος όμως εκείνων που προέρχονται από τους Εθνικούς λέγει: «Παρατηρείτε ημέρες και μήνες και καιρούς και έτη, φοβάμαι για εσάς, μήπως και κοπίασα μάταια για εσάς». Βλέπεις παντού να απομακρύνουν τους λίθους και να βγάζουν από τη μέση τα σκάνδαλα και των δύο πλευρών.

Όσοι, βέβαια, επιθυμούν να ευαρεστήσουν τον Θεό με ολοκληρωτική μετάβαση στο αγαθό, πλήρως απαλλαγμένοι από την κοσμική σύγχυση, οδηγούνται έξω από τη χώρα των Αιγυπτίων και διαφεύγουν από το χέρι του τυράννου, και σαν σε έρημο, με την αφοσιωμένη στον Θεό και απαλλαγμένη από μέριμνες ζωή, καθαροί όντες, προσφέρουν καθαρά θυσία στον Θεό. Εγώ, μάλιστα, θα έλεγα και με έναν άλλον τρόπο, ότι πρέπει να απομακρυνθούν πολύ από τη γη των Αιγυπτίων εκείνοι που, εγκαταλείποντας τη λατρεία της κτίσης αντί του Κτίστη, τρέχουν προς την αλήθεια και έχουν κληθεί στην επίγνωση του κατά φύσιν Θεού. Διότι δεν έχουν εξέλθει πλήρως εκείνοι που δεν έχουν ακόμη αποβάλει από τη διάνοιά τους τα υπολείμματα της αρχαίας πλάνης. Επειδή ορισμένοι τηρούν ημέρες, και μήνες, και καιρούς, και έτη. Αυτοί, μολονότι έχουν κληθεί στο αξίωμα της ελευθερίας μέσω του Χριστού, κατοικώντας στη χώρα των Αιγυπτίων, προσφέρουν ακόμη θυσίες στον Θεό, διατηρώντας έναν βίο που δεν είναι καθόλου ανεπιθύμητος στον Σατανά. Αν όμως κάποιος αναχωρήσει εντελώς, αποχαιρετώντας τα αρχαιότερα έθιμα, αυτός προσφέρει θυσία στην έρημο, και ακολουθεί μια ζωή άξια κάθε επαίνου. ΠΑΛΛ. Συμφωνώ, διότι σκέπτεσαι ορθά. Ας συνεχιστεί λοιπόν πάλι ομαλά η ροή του λόγου μας. ΚΥΡ. Επομένως, ο Φαραώ λέει ψέματα και αθετεί την υπόσχεσή του, και δεν αφήνει καθόλου ελεύθερους τους Ισραηλίτες.

Επειδή δε το επί της γης γένος ασθένησε από την εκτροπή, έδωσε αμέσως νόμο για βοήθεια, σύμφωνα με τα γεγραμμένα. Είναι λοιπόν σφαλερό για οποιονδήποτε έχει πλέον δεχθεί την πίστη στον Χριστό, και έχει αποδιώξει εκείνη την αρχαία πλάνη, το να παρασύρεται από γραώδεις μύθους προς όσα δεν πρέπει, και να απομακρύνεται από την υγιή πίστη, με το να νομίζει ότι αυτό εδώ το σύμπαν, ήτοι τον άνθρωπο, τον κατευθύνουν η Τύχη και η Ειμαρμένη, οι οποίες δεν υφίστανται καθόλου. ΠΑΛΛ. Σφαλερότατο. Διότι ένας τέτοιος άνθρωπος θα εξοργίσει οπωσδήποτε εναντίον του τον Κριτή. ΚΥΡ. Τι δε; Δεν θεωρείς ότι είναι παναισχρό και πραγματικά συγγενές με τέτοια κακά το να παρατηρεί κανείς ημέρες, και ώρες, και καιρούς, και έτη, καθώς και την αύξηση και τη φθίση του σεληνιακού κύκλου; ΠΑΛΛ. Και βέβαια. Διότι σαφέστατα καταλογίζει ως κατηγορία αυτό το πράγμα σε όσους έχουν σωθεί από τα έθνη, λέγοντας ο θεσπέσιος Παύλος: «Αλλά τότε μεν, επειδή δεν γνωρίζατε τον Θεό, δουλεύσατε σε εκείνους που εκ φύσεως δεν είναι θεοί· τώρα όμως που γνωρίσατε τον Θεό, ή μάλλον που γνωριστήκατε από τον Θεό, πώς επιστρέφετε πάλι στα ασθενή και πτωχά στοιχεία, στα οποία πάλι από την αρχή θέλετε να δουλεύετε; Παρατηρείτε ημέρες, και μήνες, και έτη, και καιρούς· σας φοβάμαι, μήπως μάταια έχω κοπιάσει για σας.» ΚΥΡ.

Επομένως, η παρατήρηση των ωρών και των ημερών, και θα προσέθετα και των καιρών, είναι εντελώς ασυμβίβαστη με εκείνους που δεν αγνοούν τον έναν και κατά φύσιν Θεό, ή μάλλον με εκείνους που έχουν γνωριστεί από Αυτόν μέσω της πίστεως και έχουν κληθεί σε οικειότητα μέσω της χάριτος. Διότι όποιος επιλέγει να το πράττει αυτό, οπισθοδρομεί, εγκαταλείποντας την καύχηση εν Χριστώ. Και δεν διατηρεί πλέον ελεύθερο τον νου του, αλλά μάλλον υποτάσσεται απερίσκεπτα στον ζυγό της αρχαίας πλάνης, αποδίδοντας στα στοιχεία του κόσμου την τιμή που ανήκει στον Θεό, και στεφανώνοντας με τις ύψιστες δόξες τα κτίσματα που ήλθαν στην ύπαρξη με τα προστάγματα του Δημιουργού. Ως «στοιχεία του κόσμου» ονομάζει τα οιονεί μέρη του σύμπαντος, τους καιρούς και τους μήνες, και τις μετρήσεις αυτών που πραγματοποιούνται μέσω των ωρών και των ημερών.

βʹ. Αλλά, όπως ανέφερα, αυτή η επιθυμία για επίδειξη δεν επισύρει τόσες κατηγορίες· οι ανταγωνισμοί όμως που λαμβάνουν χώρα σήμερα στα καπηλειά, αυτοί κυρίως προξενούν θλίψη, καθώς είναι γεμάτοι από πολλή ασωτία και ασέβεια. Ασέβεια μεν, διότι όσοι τα πράττουν αυτά τηρούν προλήψεις για τις ημέρες, πιστεύουν σε οιωνούς και νομίζουν ότι, εάν περάσουν τη νουμηνία αυτού του μήνα με ηδονή και ευφροσύνη, θα έχουν και ολόκληρο το έτος παρόμοιο· ασωτία δε, διότι τα ξημερώματα γυναίκες και άνδρες, αφού γεμίσουν φιάλες και ποτήρια, πίνουν με πολλή ασωτία ανέρωτο κρασί. Αυτά είναι ανάξια της δικής μας φιλοσοφίας, είτε τα πράττετε εσείς οι ίδιοι, είτε ανέχεστε άλλους να τα πράττουν, είτε οικέτες, είτε φίλους, είτε γείτονες. Δεν άκουσες τον Παύλο να λέει: «Παρατηρείτε ημέρες και μήνες και καιρούς και έτη· φοβάμαι μήπως έχω κοπιάσει μάταια για εσάς»;

Και ότι γι' αυτόν τον λόγο τηρούν καιρούς, όχι υποβάλλοντας τον εαυτό τους στην ανάγκη της τηρήσεως, αλλά επιδιώκοντας να συγκαταβούν στους ασθενέστερους, άκουσε τι λέει ο Παύλος: «Ημέρες τηρείτε και μήνες και καιρούς και έτη; Φοβάμαι μήπως τυχόν μάταια κοπίασα για εσάς». Εσύ όμως δεν τηρείς ημέρες και καιρούς και έτη; Τι λοιπόν; Εάν δούμε αυτόν που εμποδίζει τους άλλους να τηρούν ημέρες και μήνες και καιρούς και έτη, να τα τηρεί ο ίδιος, τι θα πούμε, πες μου; Ότι μάχεται με τον ίδιο τον εαυτό του και φιλονικεί;

Τα αποκαλεί δε ασθενή και πτωχά στοιχεία, λόγω του ότι δεν έχουν καμία δύναμη ως προς τα προκείμενα αγαθά. «Ημέρες παρατηρείτε και μήνες και καιρούς και έτη». Από αυτά είναι φανερό ότι εκείνοι δεν τους κήρυτταν μόνο την περιτομή, αλλά και τις εορτές και τις νουμηνίες.

Γι' αυτό και πρόσθεσε. «Και θα κρίνει ανάμεσα στα έθνη». Διότι αυτό προπάντων είναι το έργο του νόμου, το να δικάζει εκείνους που αντιδικούν. Το ότι δε ο λόγος δεν γίνεται για την Παλαιά Διαθήκη, είναι φανερό από τα ίδια τα πράγματα. Διότι ούτε τηρούμε την αργία του Σαββάτου, ούτε δεχθήκαμε την περιτομή, ούτε τις δικές τους εορτές, ούτε κανένα άλλο από τα παλαιά. Επειδή ακούσαμε τον Παύλο να λέει ότι, «εάν περιτέμνεσθε, ο Χριστός δεν θα σας ωφελήσει σε τίποτα»· και: «Παρατηρείτε ημέρες, και μήνες, και καιρούς, και έτη; Φοβούμαι μήπως μάταια έχω κοπιάσει για εσάς». Από αυτό είναι φανερό ότι ο λόγος αφορά την Καινή Διαθήκη, επειδή θα κρίνει ανάμεσα στα έθνη, καθώς λέει και ο Παύλος: «Την ημέρα κατά την οποία ο Θεός θα κρίνει τα κρυπτά των ανθρώπων». Πώς θα τα κρίνει; πες μου· σύμφωνα με την Παλαιά Διαθήκη; Σε καμία περίπτωση, αλλά: «Σύμφωνα με το ευαγγέλιό μου». Είδες ότι τα λόγια είναι μεν διαφορετικά, τα νοήματα όμως συμφωνούν; Ο Ησαΐας λέει: «Θα κρίνει ανάμεσα στα έθνη»· και ο Παύλος: «Θα κρίνει σύμφωνα με το ευαγγέλιό μου». Και θα ελέγξει λαό πολύ· δηλαδή όσους φιλονικούν και παρανομούν. Και φανερώνοντας αυτό, ο Χριστός έλεγε: «Δεν θα σας κρίνω εγώ, αλλά ο λόγος τον οποίο ελάλησα, εκείνος θα σας κρίνει».

Δ΄. Για ποιο λόγο, λοιπόν, το έπραξε αυτό ο Χριστός τότε; Επειδή το παλαιό Πάσχα ήταν τύπος αυτού που επρόκειτο να συμβεί, έπρεπε δε η αλήθεια να επιστεγάσει τον τύπο, αφού πρώτα έδειξε τη σκιά, τότε εισήγαγε την αλήθεια στην τράπεζα. Αφού δε επήλθε η αλήθεια, η σκιά πλέον αποκρύπτεται και δεν έχει πια καμία θέση. Μην προβάλλεις, λοιπόν, αυτό το επιχείρημα, αλλά απόδειξέ μου εκείνο, ότι δηλαδή έτσι πρόσταξε να πράττουμε ο Χριστός. Διότι εγώ, αντιθέτως, αποδεικνύω ότι όχι μόνο δεν πρόσταξε να τηρούμε ημέρες, αλλά και μας απάλλαξε από αυτήν την ανάγκη. Άκουσε, λοιπόν, τι λέει ο Παύλος· όταν δε αναφέρω τον Παύλο, εννοώ τον Χριστό, διότι Εκείνος είναι που κινεί την ψυχή του Παύλου. Τι λέει λοιπόν αυτός; «Παρατηρείτε ημέρες και μήνες και εποχές και έτη. Φοβάμαι για εσάς, μήπως μάταια κοπίασα για εσάς». Και πάλι: «Όσες φορές τρώγετε τον άρτο τούτο και πίνετε το ποτήριο τούτο, καταγγέλλετε τον θάνατο του Κυρίου».

Γιατί, λοιπόν, παραμένεις προσηλωμένος στο λυχνάρι, εφόσον ανέτειλε ο ήλιος; Και γιατί επιθυμείς να τρέφεσαι με γάλα, ενώ σου δίνεται στερεά τροφή; Γι' αυτό τράφηκες με γάλα, για να μην παραμείνεις στο γάλα· γι' αυτό σου φάνηκε το λυχνάρι, για να καθοδηγηθείς προς τον ήλιο. Ας μην επιστρέφουμε, λοιπόν, στα προηγούμενα, εφόσον έχουν έλθει τα τελειότερα, ούτε να τηρούμε ημέρες και καιρούς και έτη, αλλά παντού ας ακολουθούμε την Εκκλησία με ακρίβεια, προτιμώντας την αγάπη και την ειρήνη πάνω από όλα.

Διότι εξ αρχής το είχε υποσχεθεί στον Αβραάμ: «Επειδή δε είστε υιοί, απέστειλε το Πνεύμα του Υιού του στις καρδιές σας, το οποίο κράζει, Αββά, ο Πατήρ. Ώστε δεν είσαι πλέον δούλος, αλλά υιός. Εάν δε είσαι υιός, είσαι και κληρονόμος του Θεού δια του Χριστού». Συνεχώς τους προβάλλει τον λόγο περί της υιοθεσίας. Και ήδη το απέδειξε στα προηγούμενα με το να πει: «ενδυθήκατε τον Χριστό»· τώρα όμως το αποδεικνύει και με ένα άλλο επιχείρημα, με το να πει ότι δεν θα μπορούσαμε να αποκαλούμε Πατέρα τον Θεό, ούτε να λάβουμε το Πνεύμα του, εάν δεν είχαμε γίνει υιοί του. «Αλλά τότε μεν, επειδή δεν γνωρίζατε τον Θεό, γίνατε δούλοι σε εκείνους που από τη φύση τους δεν είναι θεοί. Τώρα όμως, αφού γνωρίσατε τον Θεό, ή μάλλον αφού γνωριστήκατε από τον Θεό, πώς επιστρέφετε πάλι στα ασθενή και πτωχά στοιχεία, στα οποία θέλετε και πάλι εξ αρχής να γίνετε δούλοι;» Εδώ απευθύνεται προς αυτούς που πίστεψαν προερχόμενοι από τα έθνη· τονίζοντας ότι και η σχολαστική τήρηση των ημερών αποτελεί ένα είδος ειδωλολατρίας. «Παρατηρείτε ημέρες, και μήνες, και εποχές, και έτη». Από αυτά είναι φανερό, ότι εκείνοι δεν κήρυτταν μόνο την περιτομή, αλλά και την τήρηση των εορτών και των Νουμηνιών. «Σας φοβάμαι, μήπως μάταια έχω κοπιάσει για εσάς.» Φοβάμαι, λέει, αλλά όμως δεν έχω απελπιστεί. Διότι εσείς έχετε την εξουσία να τα διορθώσετε όλα. «Γίνετε όπως εγώ, διότι και εγώ έγινα όπως εσείς, αδελφοί, σας παρακαλώ. Σε τίποτα δεν με αδικήσατε.» Αυτά τα λέει προς εκείνους που προέρχονται από τους Ιουδαίους.

ΤΙΤΛΟΣ ΚΖʹ. —Περί προλήψεων και οιωνοσκοπίας· και ότι δεν πρέπει να παρατηρούμε καιρούς ή ανθρώπους. «Εκείνος που παρατηρεί τον άνεμο, δεν θα σπείρει, και εκείνος που κοιτάζει τα σύννεφα, δεν θα θερίσει». «Παρατηρείτε ημέρες και μήνες και καιρούς και έτη. Φοβάμαι μήπως τυχόν κοπίασα μάταια για εσάς». «Κανείς, λοιπόν, ας μην σας κατακρίνει για φαγητό ή για ποτό ή για συμμετοχή σε γιορτή ή σε νεομηνία ή σε Σάββατο, τα οποία είναι σκιά των μελλοντικών». Γνωρίζω κάποιους οι οποίοι, αν και είναι Χριστιανοί, ιουδαΐζουν, λέγοντας: Σήμερα είναι Σάββατο και δεν μου επιτρέπεται να κάνω κάποια ευεργεσία. Έρχεται η νεομηνία· και ομοίως προσέχουν τις φωνές των πουλιών και παρατηρούν τους οιωνούς, προκειμένου να δώσουν ψωμί σε κάποιον. Και πάλι: Σήμερα είναι Πάσχα, αύριο γενέθλια, μεθαύριο αρχή της σποράς, και δεν μπορώ να βγάλω τίποτα έξω από το σπίτι μου. Όλα αυτά τυγχάνουν ιουδαϊκά. Αν κάποιος τα κάνει αυτά, οφείλει να τρώει και άζυμα, και να περιτέμνεται, και να ζει μαζί με τους Ιουδαίους. Και τι να πω περί Σαββάτων, και νεομηνιών, και ιουδαϊκών συνηθειών; Γνωρίζω πολλούς που έχουν λάβει το βάπτισμα και παρ' όλα αυτά τελούν έργα αιρετικών. Διότι, μετά τη δύση του ηλίου, προσέχουν προληπτικά να μη δώσουν φωτιά στον γείτονα.

Χριστολύτες, αυτοί που ισχυρίζονται ότι ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός μετά την εκ νεκρών ανάσταση εγκατέλειψε κάτω το έμψυχο σώμα του και αναλήφθηκε στους ουρανούς μόνο με τη γυμνή θεότητα. Εθνόφρονες, αυτοί που ακολουθούν τις συνήθειες των εθνικών, ενώ κατά τα άλλα είναι χριστιανοί, οι οποίοι παρεισάγουν τη γένεση, την τύχη και την ειμαρμένη, αποδεχόμενοι κάθε είδους αστρονομία και αστρολογία, καθώς και κάθε μαντεία και ορνιθοσκοπία, και οι οποίοι προσκολλώνται σε οιωνισμούς, αποτροπιασμούς, κληδονισμούς, τερατοσκοπίες, επωδές και στα παρόμοιά τους, όπως και σε άλλους μύθους των ασεβών. Αυτοί παραμένουν προσηλωμένοι και στις υπόλοιπες συνήθειες των εθνικών, τιμώντας κάποιες ελληνικές εορτές και παρατηρώντας, εξάλλου, ημέρες, μήνες, εποχές και έτη.