Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΓΑΛΑΤΑΣ 4:11

Νομίζω λοιπόν ότι αυτά αρκούν για τη σαφήνεια των όσων προαναφέρθηκαν. Επειδή όμως είναι πιθανό κάποιοι από όσους μυσταγωγούνται, ακούγοντας το «Δεν είχε έρθει ακόμη η ώρα του», από υπερβολική επιπολαιότητα να παρασυρθούν σε ειδωλολατρικές και παράλογες πλάνες, ώστε να νομίσουν λανθασμένα ότι τα ανθρώπινα υποτάσσονται σε ώρες, ημέρες και καιρούς, θεωρώ πάλι αναγκαίο να πω λίγα λόγια για αυτά, εφόσον ο σκοπός μας είναι να προσφέρουμε με κάθε σκέψη το ωφέλιμο στους αναγνώστες. Για τα τέκνα της Εκκλησίας λοιπόν, τα οποία έχουν ανατραφεί με τα ιερά γράμματα, υποθέτω ότι θα αρκέσει για τον έλεγχο της ειδωλολατρικής απάτης, και για να μπορέσουν να αποβάλουν πλήρως την κακοδοξία που προέρχεται από αυτήν, εκείνο που ελέχθη από τον Παύλο με τη μορφή κατηγορίας ή μάλλον σοφής επίπληξης προς κάποιους που είχαν τέτοιες διαθέσεις: «Παρατηρείτε ημέρες και μήνες και καιρούς και έτη· φοβάμαι για εσάς, μήπως έχω κοπιάσει μάταια για εσάς». Διότι, πράγματι, αν παραμεριστεί κάθε σοφιστεία, όποιος κυριεύεται από τέτοια ανοησία θα καταστρέψει τη δική του ψυχή, και θα πιαστεί να ατιμάζει τον ίδιο τον Δημιουργό όλων μας, στον οποίο και μόνο ο σοφός και ορθά εκπαιδευμένος λόγος αναθέτει τα πηδάλια της ζωής μας.

Διότι είπε βέβαια προς τους κατά σάρκα Ισραηλίτες: «Η περιτομή δεν είναι τίποτε, και η ακροβυστία δεν είναι τίποτε, παρά μόνο η τήρηση των εντολών του Θεού». Και πάλι: «Σας λέω λοιπόν ότι εάν περιτέμνεσθε, ο Χριστός σε τίποτε δεν πρόκειται να σας ωφελήσει. Αποξενωθήκατε από τον Χριστό όσοι αναζητείτε τη δικαίωση στον νόμο, εκπέσατε από τη χάρη». Επειδή εμείς διαμέσου της πίστεως προσδοκούμε την ελπίδα της δικαιοσύνης. Προς το πλήθος όμως εκείνων που προέρχονται από τους Εθνικούς λέγει: «Παρατηρείτε ημέρες και μήνες και καιρούς και έτη, φοβάμαι για εσάς, μήπως και κοπίασα μάταια για εσάς». Βλέπεις παντού να απομακρύνουν τους λίθους και να βγάζουν από τη μέση τα σκάνδαλα και των δύο πλευρών.

Επειδή δε το επί της γης γένος ασθένησε από την εκτροπή, έδωσε αμέσως νόμο για βοήθεια, σύμφωνα με τα γεγραμμένα. Είναι λοιπόν σφαλερό για οποιονδήποτε έχει πλέον δεχθεί την πίστη στον Χριστό, και έχει αποδιώξει εκείνη την αρχαία πλάνη, το να παρασύρεται από γραώδεις μύθους προς όσα δεν πρέπει, και να απομακρύνεται από την υγιή πίστη, με το να νομίζει ότι αυτό εδώ το σύμπαν, ήτοι τον άνθρωπο, τον κατευθύνουν η Τύχη και η Ειμαρμένη, οι οποίες δεν υφίστανται καθόλου. ΠΑΛΛ. Σφαλερότατο. Διότι ένας τέτοιος άνθρωπος θα εξοργίσει οπωσδήποτε εναντίον του τον Κριτή. ΚΥΡ. Τι δε; Δεν θεωρείς ότι είναι παναισχρό και πραγματικά συγγενές με τέτοια κακά το να παρατηρεί κανείς ημέρες, και ώρες, και καιρούς, και έτη, καθώς και την αύξηση και τη φθίση του σεληνιακού κύκλου; ΠΑΛΛ. Και βέβαια. Διότι σαφέστατα καταλογίζει ως κατηγορία αυτό το πράγμα σε όσους έχουν σωθεί από τα έθνη, λέγοντας ο θεσπέσιος Παύλος: «Αλλά τότε μεν, επειδή δεν γνωρίζατε τον Θεό, δουλεύσατε σε εκείνους που εκ φύσεως δεν είναι θεοί· τώρα όμως που γνωρίσατε τον Θεό, ή μάλλον που γνωριστήκατε από τον Θεό, πώς επιστρέφετε πάλι στα ασθενή και πτωχά στοιχεία, στα οποία πάλι από την αρχή θέλετε να δουλεύετε; Παρατηρείτε ημέρες, και μήνες, και έτη, και καιρούς· σας φοβάμαι, μήπως μάταια έχω κοπιάσει για σας.» ΚΥΡ.

βʹ. Αλλά, όπως ανέφερα, αυτή η επιθυμία για επίδειξη δεν επισύρει τόσες κατηγορίες· οι ανταγωνισμοί όμως που λαμβάνουν χώρα σήμερα στα καπηλειά, αυτοί κυρίως προξενούν θλίψη, καθώς είναι γεμάτοι από πολλή ασωτία και ασέβεια. Ασέβεια μεν, διότι όσοι τα πράττουν αυτά τηρούν προλήψεις για τις ημέρες, πιστεύουν σε οιωνούς και νομίζουν ότι, εάν περάσουν τη νουμηνία αυτού του μήνα με ηδονή και ευφροσύνη, θα έχουν και ολόκληρο το έτος παρόμοιο· ασωτία δε, διότι τα ξημερώματα γυναίκες και άνδρες, αφού γεμίσουν φιάλες και ποτήρια, πίνουν με πολλή ασωτία ανέρωτο κρασί. Αυτά είναι ανάξια της δικής μας φιλοσοφίας, είτε τα πράττετε εσείς οι ίδιοι, είτε ανέχεστε άλλους να τα πράττουν, είτε οικέτες, είτε φίλους, είτε γείτονες. Δεν άκουσες τον Παύλο να λέει: «Παρατηρείτε ημέρες και μήνες και καιρούς και έτη· φοβάμαι μήπως έχω κοπιάσει μάταια για εσάς»;

Και ότι γι' αυτόν τον λόγο τηρούν καιρούς, όχι υποβάλλοντας τον εαυτό τους στην ανάγκη της τηρήσεως, αλλά επιδιώκοντας να συγκαταβούν στους ασθενέστερους, άκουσε τι λέει ο Παύλος: «Ημέρες τηρείτε και μήνες και καιρούς και έτη; Φοβάμαι μήπως τυχόν μάταια κοπίασα για εσάς». Εσύ όμως δεν τηρείς ημέρες και καιρούς και έτη; Τι λοιπόν; Εάν δούμε αυτόν που εμποδίζει τους άλλους να τηρούν ημέρες και μήνες και καιρούς και έτη, να τα τηρεί ο ίδιος, τι θα πούμε, πες μου; Ότι μάχεται με τον ίδιο τον εαυτό του και φιλονικεί;

«Σας φοβάμαι, μήπως τυχόν κοπίασα μάταια για σας». Είδες την αποστολική ευσπλαχνία; Εκείνοι κλονίζονταν, και αυτός τρέμει και φοβάται. Γι' αυτό και το έθεσε με τρόπο που προκαλεί έντονη συστολή, λέγοντας: «Έχω κοπιάσει για σας»· σαν να έλεγε: «Μην κάνετε μάταιους αυτούς τους ιδρώτες μου». Λέγοντας δε «Φοβάμαι», και προσθέτοντας το «μήπως τυχόν», και σε αγωνία τους έβαλε, και σε χρηστές ελπίδες τους οδήγησε. Διότι δεν είπε «Μάταια κοπίασα», αλλά «Μήπως τυχόν». Ακόμη, λέει, δεν συνέβη αυτό το ναυάγιο, αλλά βλέπω ακόμη την τρικυμία να το κυοφορεί. Γι' αυτό φοβάμαι, όμως δεν έχω απελπιστεί· διότι στο χέρι σας είναι να τα διορθώσετε όλα, και να επανέλθετε στην προηγούμενη γαλήνη. Έπειτα, σαν να απλώνει το χέρι σε εκείνους που κλυδωνίζονται από την τρικυμία, προβάλλει ως παράδειγμα τον εαυτό του, λέγοντας: «Γίνετε όπως εγώ, διότι κι εγώ είμαι όπως εσείς». Αυτά απευθύνονται προς εκείνους που προέρχονταν από τους Ιουδαίους. Γι' αυτό και προβάλλει τον εαυτό του, πείθοντάς τους και με αυτόν τον τρόπο να απομακρυνθούν από τα παλαιά. Διότι, ακόμη κι αν δεν είχατε κανέναν άλλον για παράδειγμα, αρκούσε να κοιτάξετε μόνο εμένα για χάρη αυτής της μεταβολής, και να πάρετε εύκολα θάρρος. Εξετάστε προσεκτικά, λοιπόν· διότι κι εγώ τα ίδια πάθαινα παλαιότερα, και μάλιστα φλεγόμουν από τον ζήλο για τον νόμο, αλλ' όμως αργότερα δεν φοβήθηκα να εγκαταλείψω τον νόμο, ούτε να μεταστραφώ από εκείνον τον τρόπο ζωής.

Άρα, η καρδιά του Παύλου ήταν η καρδιά Εκείνου, και πλάκα του Αγίου Πνεύματος, και βιβλίο της χάριτος· αυτή που έτρεμε μεν για τα αμαρτήματα των άλλων («Διότι φοβάμαι», λέει, «μήπως τυχόν κοπίασα μάταια για εσάς», «Μήπως, όπως το φίδι απάτησε την Εύα», «Μήπως τυχόν, όταν έλθω, δεν σας βρω όπως σας θέλω»)· ενώ για τον εαυτό της και φοβόταν και θαρρούσε («Διότι φοβάμαι», λέει, «μήπως, αφού κήρυξα σε άλλους, γίνω ο ίδιος αδόκιμος»· και, «Επειδή είμαι πεπεισμένος ότι ούτε άγγελοι ούτε αρχές θα μπορέσουν να μας χωρίσουν»), αυτή που αξιώθηκε να αγαπήσει τον Χριστό όπως κανείς άλλος δεν τον αγάπησε, αυτή που περιφρόνησε τον θάνατο και την γέεννα, και που συντριβόταν από τα αδελφικά δάκρυα («Τι κάνετε», λέει, «που κλαίτε και μου συντρίβετε την καρδιά;»), την πλέον καρτερική, που όμως δεν άντεξε ούτε για λίγη ώρα να αποχωριστεί τους Θεσσαλονικείς.

Γι' αυτό και πρόσθεσε. «Και θα κρίνει ανάμεσα στα έθνη». Διότι αυτό προπάντων είναι το έργο του νόμου, το να δικάζει εκείνους που αντιδικούν. Το ότι δε ο λόγος δεν γίνεται για την Παλαιά Διαθήκη, είναι φανερό από τα ίδια τα πράγματα. Διότι ούτε τηρούμε την αργία του Σαββάτου, ούτε δεχθήκαμε την περιτομή, ούτε τις δικές τους εορτές, ούτε κανένα άλλο από τα παλαιά. Επειδή ακούσαμε τον Παύλο να λέει ότι, «εάν περιτέμνεσθε, ο Χριστός δεν θα σας ωφελήσει σε τίποτα»· και: «Παρατηρείτε ημέρες, και μήνες, και καιρούς, και έτη; Φοβούμαι μήπως μάταια έχω κοπιάσει για εσάς». Από αυτό είναι φανερό ότι ο λόγος αφορά την Καινή Διαθήκη, επειδή θα κρίνει ανάμεσα στα έθνη, καθώς λέει και ο Παύλος: «Την ημέρα κατά την οποία ο Θεός θα κρίνει τα κρυπτά των ανθρώπων». Πώς θα τα κρίνει; πες μου· σύμφωνα με την Παλαιά Διαθήκη; Σε καμία περίπτωση, αλλά: «Σύμφωνα με το ευαγγέλιό μου». Είδες ότι τα λόγια είναι μεν διαφορετικά, τα νοήματα όμως συμφωνούν; Ο Ησαΐας λέει: «Θα κρίνει ανάμεσα στα έθνη»· και ο Παύλος: «Θα κρίνει σύμφωνα με το ευαγγέλιό μου». Και θα ελέγξει λαό πολύ· δηλαδή όσους φιλονικούν και παρανομούν. Και φανερώνοντας αυτό, ο Χριστός έλεγε: «Δεν θα σας κρίνω εγώ, αλλά ο λόγος τον οποίο ελάλησα, εκείνος θα σας κρίνει».

Δ΄. Για ποιο λόγο, λοιπόν, το έπραξε αυτό ο Χριστός τότε; Επειδή το παλαιό Πάσχα ήταν τύπος αυτού που επρόκειτο να συμβεί, έπρεπε δε η αλήθεια να επιστεγάσει τον τύπο, αφού πρώτα έδειξε τη σκιά, τότε εισήγαγε την αλήθεια στην τράπεζα. Αφού δε επήλθε η αλήθεια, η σκιά πλέον αποκρύπτεται και δεν έχει πια καμία θέση. Μην προβάλλεις, λοιπόν, αυτό το επιχείρημα, αλλά απόδειξέ μου εκείνο, ότι δηλαδή έτσι πρόσταξε να πράττουμε ο Χριστός. Διότι εγώ, αντιθέτως, αποδεικνύω ότι όχι μόνο δεν πρόσταξε να τηρούμε ημέρες, αλλά και μας απάλλαξε από αυτήν την ανάγκη. Άκουσε, λοιπόν, τι λέει ο Παύλος· όταν δε αναφέρω τον Παύλο, εννοώ τον Χριστό, διότι Εκείνος είναι που κινεί την ψυχή του Παύλου. Τι λέει λοιπόν αυτός; «Παρατηρείτε ημέρες και μήνες και εποχές και έτη. Φοβάμαι για εσάς, μήπως μάταια κοπίασα για εσάς». Και πάλι: «Όσες φορές τρώγετε τον άρτο τούτο και πίνετε το ποτήριο τούτο, καταγγέλλετε τον θάνατο του Κυρίου».

Διότι εξ αρχής το είχε υποσχεθεί στον Αβραάμ: «Επειδή δε είστε υιοί, απέστειλε το Πνεύμα του Υιού του στις καρδιές σας, το οποίο κράζει, Αββά, ο Πατήρ. Ώστε δεν είσαι πλέον δούλος, αλλά υιός. Εάν δε είσαι υιός, είσαι και κληρονόμος του Θεού δια του Χριστού». Συνεχώς τους προβάλλει τον λόγο περί της υιοθεσίας. Και ήδη το απέδειξε στα προηγούμενα με το να πει: «ενδυθήκατε τον Χριστό»· τώρα όμως το αποδεικνύει και με ένα άλλο επιχείρημα, με το να πει ότι δεν θα μπορούσαμε να αποκαλούμε Πατέρα τον Θεό, ούτε να λάβουμε το Πνεύμα του, εάν δεν είχαμε γίνει υιοί του. «Αλλά τότε μεν, επειδή δεν γνωρίζατε τον Θεό, γίνατε δούλοι σε εκείνους που από τη φύση τους δεν είναι θεοί. Τώρα όμως, αφού γνωρίσατε τον Θεό, ή μάλλον αφού γνωριστήκατε από τον Θεό, πώς επιστρέφετε πάλι στα ασθενή και πτωχά στοιχεία, στα οποία θέλετε και πάλι εξ αρχής να γίνετε δούλοι;» Εδώ απευθύνεται προς αυτούς που πίστεψαν προερχόμενοι από τα έθνη· τονίζοντας ότι και η σχολαστική τήρηση των ημερών αποτελεί ένα είδος ειδωλολατρίας. «Παρατηρείτε ημέρες, και μήνες, και εποχές, και έτη». Από αυτά είναι φανερό, ότι εκείνοι δεν κήρυτταν μόνο την περιτομή, αλλά και την τήρηση των εορτών και των Νουμηνιών. «Σας φοβάμαι, μήπως μάταια έχω κοπιάσει για εσάς.» Φοβάμαι, λέει, αλλά όμως δεν έχω απελπιστεί. Διότι εσείς έχετε την εξουσία να τα διορθώσετε όλα. «Γίνετε όπως εγώ, διότι και εγώ έγινα όπως εσείς, αδελφοί, σας παρακαλώ. Σε τίποτα δεν με αδικήσατε.» Αυτά τα λέει προς εκείνους που προέρχονται από τους Ιουδαίους.

ΤΙΤΛΟΣ ΚΖʹ. —Περί προλήψεων και οιωνοσκοπίας· και ότι δεν πρέπει να παρατηρούμε καιρούς ή ανθρώπους. «Εκείνος που παρατηρεί τον άνεμο, δεν θα σπείρει, και εκείνος που κοιτάζει τα σύννεφα, δεν θα θερίσει». «Παρατηρείτε ημέρες και μήνες και καιρούς και έτη. Φοβάμαι μήπως τυχόν κοπίασα μάταια για εσάς». «Κανείς, λοιπόν, ας μην σας κατακρίνει για φαγητό ή για ποτό ή για συμμετοχή σε γιορτή ή σε νεομηνία ή σε Σάββατο, τα οποία είναι σκιά των μελλοντικών». Γνωρίζω κάποιους οι οποίοι, αν και είναι Χριστιανοί, ιουδαΐζουν, λέγοντας: Σήμερα είναι Σάββατο και δεν μου επιτρέπεται να κάνω κάποια ευεργεσία. Έρχεται η νεομηνία· και ομοίως προσέχουν τις φωνές των πουλιών και παρατηρούν τους οιωνούς, προκειμένου να δώσουν ψωμί σε κάποιον. Και πάλι: Σήμερα είναι Πάσχα, αύριο γενέθλια, μεθαύριο αρχή της σποράς, και δεν μπορώ να βγάλω τίποτα έξω από το σπίτι μου. Όλα αυτά τυγχάνουν ιουδαϊκά. Αν κάποιος τα κάνει αυτά, οφείλει να τρώει και άζυμα, και να περιτέμνεται, και να ζει μαζί με τους Ιουδαίους. Και τι να πω περί Σαββάτων, και νεομηνιών, και ιουδαϊκών συνηθειών; Γνωρίζω πολλούς που έχουν λάβει το βάπτισμα και παρ' όλα αυτά τελούν έργα αιρετικών. Διότι, μετά τη δύση του ηλίου, προσέχουν προληπτικά να μη δώσουν φωτιά στον γείτονα.

Διότι ο Παύλος, λέγει, επειδή φοβήθηκε την έκπτωση των Γαλατών, αναφέρει: «Φοβούμαι μήπως μάταια κοπίασα για εσάς»· έπειτα προσθέτει: «Γίνετε σαν εμένα, διότι και εγώ έγινα σαν εσάς». Ω, τι συμπάθεια του αποστόλου, η οποία συγκαταβαίνει τόσο όσο έχουν ξεπέσει αυτοί που αμάρτησαν, ώστε με τη συγκατάβαση αυτή να επαναφέρει αυτούς που έπεσαν στο πρέπον μέτρο. Διότι, λέγει, ο απόστολος ονομάζει «τεκνία» αυτούς που έχουν παραπέσει, για τους οποίους λέγει ότι πάλι δοκιμάζει ωδίνες τοκετού, μέχρις ότου μορφωθεί ο Χριστός μέσα τους. Τέτοιου είδους ανθρώπους και ο Ιωάννης τους ονομάζει τεκνία, λέγοντας: «Σας γράφω, τεκνία, διότι σας έχουν συγχωρεθεί οι αμαρτίες χάρη στο όνομά Του». Όταν, λοιπόν, μέσω της επιστροφής τους τελειωθούν, δεν τους ονομάζει πλέον τεκνία, αλλά πατέρες και αδελφούς· διότι προσθέτει: «Έγραψα σε εσάς, πατέρες, επειδή γνωρίσατε Εκείνον που υπάρχει από την αρχή· έγραψα σε εσάς, νεανίσκοι, διότι έχετε νικήσει τον πονηρό».