Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΓΑΛΑΤΑΣ 4:15

Αλλά εγώ ο ίδιος δεν θα μπορούσα να το πω αυτό· διότι γνωρίζω καλά ότι και εσείς μας αγαπάτε και μας δέχεστε στην καρδιά σας. Αλλά ποιο είναι το κέρδος είτε της δικής μου αγάπης είτε της δικής σας, όταν η κατά Θεόν πορεία μας δεν προοδεύει; Είναι αιτία μεγαλύτερης αποθάρρυνσης, αφορμή μεγαλύτερης φθοράς. Δεν έχω τίποτε να σας προσάψω· διότι σας βεβαιώνω ότι, εάν ήταν δυνατόν, θα βγάζατε τα μάτια σας και θα μου τα δίνατε. Επιθυμούμε διακαώς να σας προσφέρουμε όχι μόνο το Ευαγγέλιο, αλλά και τις ίδιες μας τις ψυχές. Δεχόμαστε την αγάπη και αγαπούμε· αλλά δεν είναι αυτό το ζητούμενο. Ας αγαπήσουμε, λοιπόν, πρώτα τον Χριστό· διότι η πρώτη εντολή είναι: «Θα αγαπήσεις Κύριον τον Θεόν σου»· και η δεύτερη, που είναι όμοια με αυτήν: «Και τον πλησίον σου σαν τον εαυτό σου». Τη δεύτερη την κατέχουμε, όμως την πρώτη έχουμε ανάγκη· την πρώτη έχουμε ανάγκη σε υπερβολικό βαθμό και εγώ και εσείς. Την έχουμε, αλλά όχι όπως πρέπει. Ας Τον αγαπήσουμε· γνωρίζετε πόσο μεγάλος μισθός επιφυλάσσεται σε όσους αγαπούν τον Χριστό. Ας Τον αγαπήσουμε με θέρμη ψυχής, ώστε, απολαμβάνοντας τη δική Του εύνοια, να διαφύγουμε την τρικυμία του παρόντος βίου και να αξιωθούμε να επιτύχουμε τα αγαθά που έχουν υποσχεθεί σε όσους Τον αγαπούν, με τη χάρη και τη φιλανθρωπία του μονογενούς Του Υιού, μαζί με τον οποίο ανήκει στον Πατέρα, όπως και στο Άγιο Πνεύμα, η δόξα, το κράτος, η τιμή, νυν και αεί, και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Πώς, λοιπόν, δεν είναι άτοπο, όταν μεν καταδιωκόμουν και εκδιωκόμουν, να με δέχεστε ως άγγελο του Θεού, ενώ, όταν σας συμβουλεύω τα δέοντα, να μην με δέχεστε; Ποιος ήταν λοιπόν ο μακαρισμός σας; Διότι μαρτυρώ για εσάς ότι, αν ήταν δυνατόν, θα εξορύσσατε τους οφθαλμούς σας και θα μου τους δίνατε. Ώστε, έγινα εχθρός σας επειδή σας λέω την αλήθεια;

Αυτό πράττει και στην πρώτη επιστολή προς Κορινθίους. Διότι, αφού τους επαίνεσε για αμέτρητα πράγματα ως ανθρώπους που τον αγαπούσαν, ακόμη και εξαιτίας εκείνου που είχε πορνεύσει, τότε προχωρεί σε κατηγορία. Στην προς Γαλάτας όμως δεν συμβαίνει πλέον αυτό, αλλά το αντίθετο· ή μάλλον, αν το εξετάσει κανείς προσεκτικά, και εκείνη η κατηγορία προέρχεται από έπαινο. Επειδή, δηλαδή, δεν είχε να αναφέρει κανένα δικό τους κατόρθωμα τότε, και το παράπτωμά τους ήταν βαρύ, και όλοι είχαν διαφθαρεί, αλλά μπορούσαν να το υποφέρουν επειδή ήταν ισχυροί, αρχίζει με κατηγορία λέγοντας: «Θαυμάζω» (απορώ)· ώστε και αυτό αποτελεί εγκώμιο. Αργότερα όμως τους επαινεί, όχι για την παρούσα συμπεριφορά τους, αλλά για την παρελθούσα, λέγοντας ότι: «Αν ήταν δυνατόν, θα βγάζατε τα μάτια σας και θα μου τα δίνατε».

Τι λοιπόν θα μπορούσε να συγκριθεί με αυτή τη ζωή, στην οποία, ενώ επιτίθενται τόσα πολλά δεινά, η χαρά γίνεται μεγαλύτερη; «Ως φτωχοί, που όμως πλουτίζουν πολλούς». Μερικοί βέβαια ισχυρίζονται ότι εδώ ως πλούτος εννοείται ο πνευματικός· εγώ όμως θα έλεγα ότι εννοείται και ο υλικός. Διότι και ως προς αυτόν πλούτιζαν, έχοντας με κάποιον πρωτόγνωρο τρόπο ανοιχτά για αυτούς τα σπίτια όλων. Και αυτό το φανέρωσε με τα επόμενα, λέγοντας: «Σαν να μην έχουμε τίποτα, και όμως τα πάντα κατέχουμε». Και πώς είναι δυνατόν αυτό; Ή μάλλον, πώς είναι δυνατόν το αντίθετο; Διότι εκείνος που κατέχει πολλά, δεν έχει τίποτα· ενώ εκείνος που δεν έχει τίποτα, έχει αποκτήσει τα πάντα. Και όχι μόνο εδώ, αλλά και στα άλλα, από τα αντίθετα προέκυπταν τα αντίθετα. Αν όμως απορείς πώς γίνεται αυτός που δεν έχει τίποτα να τα έχει όλα, ας φέρουμε στο μέσον αυτόν τον ίδιο, ο οποίος έδινε παραγγέλματα στην οικουμένη, και δεν ήταν κύριος μόνο των χρημάτων τους, αλλά και αυτών των ίδιων των ματιών τους. Διότι λέει: «Αν ήταν δυνατόν, θα βγάζατε τα μάτια σας και θα μου τα δίνατε». Αυτά τα λέει, για να μας παιδαγωγήσει να μην ταραζόμαστε από τις απόψεις των πολλών, ακόμη κι αν μας αποκαλούν πλάνους, ακόμη κι αν μας αγνοούν, ακόμη κι αν μας θεωρούν καταδικασμένους, ακόμη κι αν μας νομίζουν μελλοθανάτους, ακόμη κι αν νομίζουν ότι θλιβόμαστε, ότι βρισκόμαστε σε φτώχεια, ότι δεν έχουμε τίποτα, και ότι εμείς που έχουμε ευθυμία, βρισκόμαστε σε αθυμία· διότι ούτε στους τυφλούς είναι φανερός ο ήλιος, ούτε στους παράφρονες είναι κατανοητή η ευφροσύνη των σωφρόνων. Επειδή μόνο οι πιστοί είναι ορθοί κριτές των πραγμάτων, και δεν χαίρονται ούτε λυπούνται για τα ίδια πράγματα με τους άλλους.

Διότι αυτόν που οι πόλεις υποδέχονταν ως άγγελο, για χάρη του οποίου θα έβγαζαν και θα του έδιναν τα ίδια τους τα μάτια, για χάρη του οποίου έθεταν σε κίνδυνο και τον ίδιο τους τον τράχηλο, πώς αυτός δεν κατείχε όλα τα δικά τους; Εάν όμως θέλεις να εξετάσεις και τα πνευματικά, θα δεις ότι και σε αυτά ήταν κατεξοχήν πλούσιος. Διότι αυτός που ήταν τόσο στενός φίλος με τον Βασιλέα των πάντων, ώστε να γίνεται κοινωνός και των απορρήτων μυστηρίων με τον Δεσπότη των αγγέλων, πώς να μην ήταν πιο εύπορος από όλους και να τα είχε όλα; Διαφορετικά δεν θα του υποτάσσονταν έτσι οι δαίμονες, ούτε θα τρέπονταν με αυτόν τον τρόπο σε φυγή τα πάθη και τα νοσήματα. Και εμείς λοιπόν, όταν πάσχουμε κάτι για τον Χριστό, όχι μόνο να το υπομένουμε γενναία, αλλά και να χαιρόμαστε· και αν νηστεύουμε, να σκιρτούμε από χαρά σαν να απολαμβάνουμε την τρυφή· και αν υβριζόμαστε, να χορεύουμε σαν να εγκωμιαζόμαστε· και αν δαπανούμε τα αγαθά μας, να διακείμεθα σαν να βγαίνουμε κερδισμένοι· και αν προσφέρουμε στους φτωχούς, να νομίζουμε ότι λαμβάνουμε εμείς· διότι όποιος δεν δίνει με τέτοια διάθεση, ούτε πρόκειται να δώσει με ευκολία.

βʹ. Και στους Εβραίους επίσης γράφει πολλά άλλα παρόμοια, και δεν παύει να τους προτρέπει, λέγοντας: «Ακόμη λίγος χρόνος, και αυτός που έρχεται θα έλθει και δεν θα καθυστερήσει»· όπως ακριβώς κάνει μια μητέρα στα παιδιά που δυσανασχετούν. Έτσι και σε αυτούς λέει: «Δεν στενοχωρείσθε από εμάς». Δεν λέει όμως μόνο ότι τους αγαπά, αλλά ότι και αγαπιέται από αυτούς, ώστε και με αυτόν τον τρόπο να τους ελκύσει περισσότερο. Καίτοι βέβαια, δίνοντας αυτήν τη μαρτυρία, σε κάποιους μεν λέει ότι «Ήλθε ο Τίτος αναγγέλλοντάς μας τον μεγάλο σας πόθο, τον οδυρμό σας, τον ζήλο σας»· και στους Γαλάτες: «Αν ήταν δυνατόν, θα βγάζατε τα μάτια σας και θα μου τα δίνατε»· και στους Θεσσαλονικείς: «Τι είδους είσοδο είχαμε σε εσάς»· και στον Τιμόθεο επίσης: «Ενθυμούμενος τα δάκρυά σου, για να γεμίσω από χαρά». Και παντού στις Επιστολές θα μπορούσε κανείς να τον βρει να δίνει αυτήν τη μαρτυρία στους μαθητές, και ότι τους αγάπησε και ότι αγαπιέται· όχι όμως στον ίδιο βαθμό. Και εδώ λέει: «Αν και, μολονότι σας αγαπώ περισσότερο, αγαπιέμαι λιγότερο».

Δ'. Διότι, όπως ακριβώς ένας φιλόστοργος πατέρας αγαπά το μονογενές και γνήσιο παιδί του, έτσι αγαπούσε και αυτός όλους τους πιστούς· γι' αυτό και έλεγε: «Ποιος ασθενεί, και δεν ασθενώ κι εγώ; Ποιος σκανδαλίζεται, και δεν φλέγομαι κι εγώ;» Διότι, πριν από όλα τα άλλα, αυτό το γνώρισμα οφείλει να έχει ο δάσκαλος. Γι' αυτό και στον Πέτρο έλεγε ο Χριστός: «Εάν με αγαπάς, ποίμαινε τα πρόβατά μου». Διότι εκείνος που αγαπά τον Χριστό, αγαπά και το ποίμνιό Του. Και τον Μωυσή τότε τον κατέστησε αρχηγό του λαού των Ιουδαίων, όταν επέδειξε την εύνοιά του προς αυτούς· και ο Δαβίδ επίσης έτσι ανήλθε στη βασιλεία, αφού πρώτα φάνηκε φιλόστοργος απέναντί τους. Έτσι λοιπόν, ενώ ήταν ακόμη νέος, πόνεσε τόσο πολύ για τον λαό, ώστε προσέφερε και την ίδια του τη ζωή, όταν κατέβαλε εκείνον τον βάρβαρο. Και αν λέει: «Τι θα δοθεί σε εκείνον που θα φονεύσει αυτόν τον αλλόφυλο;», δεν το έλεγε απαιτώντας αμοιβή, αλλά επειδή ήθελε να τον εμπιστευτούν και να του αναθέσουν τη μάχη εναντίον του. Όταν, λοιπόν, παρουσιάστηκε στον βασιλιά μετά τη νίκη, δεν μίλησε καθόλου για αυτά. Και ο Σαμουήλ, επίσης, ήταν υπερβολικά φιλόστοργος· γι' αυτό και έλεγε: «Μη γένοιτο σε εμένα να αμαρτήσω, παύοντας να προσεύχομαι για εσάς στον Κύριο». Έτσι και ο Παύλος, ή μάλλον όχι έτσι, αλλά σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό, φλεγόταν από αγάπη για όλους όσους καθοδηγούσε. Γι' αυτό και ενέπνευσε στους μαθητές του τέτοια διάθεση απέναντί του, ώστε να λέει: «Αν ήταν δυνατόν, θα βγάζατε τα μάτια σας και θα μου τα δίνατε».

Και όσο πολυτιμότερο από κάθε χρυσάφι είναι το αίμα, τόσο ανώτερη από εκείνη είναι τούτη η προσφορά. ε΄. Τέτοιοι ακριβώς ήταν και αυτοί που φιλοξένησαν τον Παύλο, η Πρίσκιλλα και ο Ακύλας, οι οποίοι, ενώ δεν είχαν χρηματική περιουσία, διέθεταν φρόνημα πλουσιότερο από κάθε πλούτο, αφού περίμεναν κάθε μέρα τον θάνατό τους, ζούσαν μέσα σε σφαγές και αίματα, και υφίσταντο μαρτύριο διαρκώς. Γι' αυτόν τον λόγο ανθούσαν τα εκκλησιαστικά πράγματα εκείνους τους καιρούς, επειδή με αυτόν τον τρόπο ήταν συνδεδεμένοι οι μαθητές με τους διδασκάλους, και έτσι αντίστοιχα οι διδάσκαλοι με τους μαθητές. Διότι ο Παύλος δεν μιλάει βέβαια μόνο για αυτούς, αλλά και για πολλούς άλλους. Καθώς, γράφοντας προς τους Εβραίους, τους Θεσσαλονικείς και τους Γαλάτες, μαρτυρεί για όλους ότι υπέστησαν μεγάλη επέλευση πειρασμών, και δείχνει μέσα από τις επιστολές του ότι και καταδιώκονταν και εξορίζονταν από την πατρίδα τους, και έχαναν τις περιουσίες τους, και κινδύνευαν μέχρι και να χύσουν το αίμα τους. Ολόκληρη η ζωή τους ήταν ένας διαρκής αγώνας, και δεν θα απέφευγαν ακόμη και να υποστούν ακρωτηριασμό των ίδιων των μελών τους για χάρη των διδασκάλων τους. Στους Γαλάτες, άλλωστε, γράφοντας έλεγε: «Διότι δίνω τη μαρτυρία μου για εσάς ότι, αν ήταν δυνατόν, θα βγάζατε τα ίδια σας τα μάτια και θα μου τα δίνατε». Και τον Επαφρά επίσης, που βρισκόταν στις Κολοσσές, για τα ίδια πράγματα πάλι τον επαινεί, λέγοντας ότι: «Ασθένησε φτάνοντας κοντά στον θάνατο, αλλά ο Θεός τον ελέησε, και όχι μόνο αυτόν, αλλά και εμένα, για να μην έχω λύπη πάνω στη λύπη».

Διότι, τι είχε να πει αυτός; λέει. Πολλά και περισσότερα από αυτά, και για τις τιμές με τις οποίες τιμήθηκε, και για την τιμητική συνοδεία που απόλαυσε, και για την πολλή περιποίηση. Ή δεν τον ακούς να λέει: «Ως άγγελο Θεού με δεχθήκατε, ως Χριστό Ιησού»· και ότι, «Αν ήταν δυνατόν, θα εξορύσσατε τους οφθαλμούς σας και θα μου τους δίνατε»· και ότι, «Για τη ζωή του προσέφεραν τον τράχηλό τους»;

Διότι εάν υπομένουμε, λέει, θα συμβασιλεύσουμε κιόλας. Διότι οι θρόνοι δεν υποδηλώνουν καθέδρα· επειδή μόνος αυτός είναι που κάθεται και κρίνει· αλλά μέσω των θρόνων υποδήλωσε άφατη τιμή και δόξα. Σε αυτούς μεν λοιπόν είπε αυτά· σε όλους δε τους υπολοίπους αιώνια ζωή, και εκατονταπλάσια αγαθά από την παρούσα ζωή. Εάν όμως υποσχέθηκε αυτά στους υπολοίπους, πολύ περισσότερο και σε αυτούς, και τα της μελλοντικής και τα εντός του αιώνος τούτου. Και αυτό άλλωστε εκπληρώθηκε. Διότι, αφού εγκατέλειψαν το καλάμι και το δίχτυ, κατείχαν με εξουσία τις περιουσίες όλων, τα αντίτιμα των σπιτιών και των κτημάτων, καθώς και τα ίδια τα σώματα των πιστών. Επειδή, μάλιστα, συχνά οι πιστοί προτιμούσαν να σφαγιαστούν για χάρη τους, όπως και ο Παύλος μαρτυρεί για πολλούς, όταν λέει: «Εάν ήταν δυνατόν, θα βγάζατε τα μάτια σας και θα τα δίνατε σε εμένα». Όταν δε λέει ότι καθένας που εγκατέλειψε γυναίκα, δεν το λέει με σκοπό να διαλύονται απλώς οι γάμοι· αλλά με το ίδιο νόημα που έλεγε και για την ψυχή, ότι «εκείνος που έχασε την ψυχή του για χάρη μου, θα την βρει»· όχι για να θανατώνουμε τους εαυτούς μας, ούτε για να την χωρίζουμε από τώρα από το σώμα, αλλά για να προτιμούμε την ευσέβεια από τα πάντα· αυτό λέει και για την περίπτωση της γυναίκας και των αδελφών. Μου φαίνεται δε ότι εδώ υπαινίσσεται και τους διωγμούς. Διότι επειδή υπήρχαν πολλοί πατέρες που παρέσυραν τα παιδιά τους στην ασέβεια, και γυναίκες τους άνδρες τους· όταν απαιτούν τέτοια πράγματα, λέει, ας μην θεωρούνται ούτε γυναίκες ούτε πατέρες· πράγμα άλλωστε που έλεγε και ο Παύλος: «Εάν ο άπιστος χωρίζεται, ας χωριστεί».

Και γράφοντας περί άλλων έλεγε: Ότι, εάν ήταν δυνατόν, θα εξορύσσατε τους οφθαλμούς σας και θα μου τους δίνατε. Και απευθύνοντας επιστολή προς τους Κορινθίους, έλεγε ο Παύλος: Διότι ιδού, αυτό ακριβώς, το ότι λυπηθήκατε κατά Θεόν, πόση σπουδή κατεργάστηκε μέσα σας· αλλά και απολογία, αλλά και αγανάκτηση, αλλά και φόβο, αλλά και επιπόθηση, αλλά και ζήλο, αλλά και εκδίκηση· τόσο πολύ τους έτρεμαν και τους φοβούνταν.

Πώς λοιπόν δεν είναι παράλογο, όταν διώκομαι να με δέχεστε ως άγγελο, ενώ όταν σας συμβουλεύω τα πρέποντα, να μην με δέχεστε; «Πού είναι λοιπόν ο μακαρισμός σας; Διότι σας βεβαιώνω ότι, αν ήταν δυνατόν, θα βγάζατε τα μάτια σας και θα μου τα δίνατε. Ώστε έγινα εχθρός σας, επειδή σας λέω την αλήθεια;» Εδώ απορεί και εκπλήσσεται, και ζητά να μάθει από τους ίδιους την αιτία της μεταβολής. Δεν ήσασταν εσείς, λέει, που με ακολουθούσατε και με περιποιούσασταν, και με θεωρούσατε πολυτιμότερο και από τα μάτια σας; Από πού προήλθε λοιπόν η έχθρα; Από πού η καχυποψία; Επειδή σας είπα την αλήθεια; Διότι εγώ, λέει, δεν γνωρίζω άλλη αιτία, παρά το ότι σας λέω την αλήθεια. «Δείχνουν ζήλο για εσάς, όχι με καλό σκοπό.» Σας παρακινούν, λέει, να έχετε έναν ζήλο που δεν είναι καλός.

Γαλ. 4,4 «Γενόμενον ὑπὸ νόμον». Διότι έτσι γεννήθηκε υπό τον νόμο, επειδή και περιτμήθηκε, «για να», λέει, «εξαγοράσει αυτούς που ήταν υπό τον νόμο» και την κατάρα του, μέσω του σταυρού και με το να βρεθεί εξ ολοκλήρου υπό τον νόμο. Γαλ. 4,15 «Τίς οὖν ἦν ὁ μακαρισμός;» Ποιος ήταν; Δεν το λέει επειδή ρωτά, αλλά σαν να θαυμάζει και να εξαίρει την τότε πίστη τους και τον μακαρισμό που οφειλόταν σε αυτήν. Ποιος ήταν; Πόσο, λέει, θαυμαστός ήταν; Από πόσο μεγάλο μακαρισμό ξεπέσατε; Ή σε μορφή ερωτήσεως: Ποιος ήταν; Θυμηθείτε, λέει, ποιος ήταν ο μακαρισμός σας· διότι σας μακάριζα πάρα πολύ, τώρα όμως γιατί σας ελέγχω; Γι' αυτόν τον λόγο μισούμαι. Και γιατί σας ελέγχω; Για τη σωτηρία σας. Επειδή αν δεν ίσχυε αυτό, πώς, χωρίς εσείς να έχετε δώσει καμία άλλη αφορμή, εγώ που σας επαινούσα και σας μακάριζα έφτασα στο σημείο να σας ψέγω;

Δίνε μας λοιπόν τις προσευχές σου για να ζήσουμε εδώ ευάρεστα στον Θεό, προστατευόμενοι κάτω από το κραταιό του χέρι, και σε κάθε μας έργο και λόγο να κινούμαστε σύμφωνα με το θέλημά του. Οι αδελφοί που είναι μαζί με τον Άρχιππο παρέμειναν πίσω· δεν γνωρίζω αν θα προλάβουν να έρθουν, όμως δεν θα στείλουμε επιστολή μέσω αυτών σε κάθε περίπτωση, επειδή φοβόμαστε. Είναι μακρύς ο δρόμος και δεν γνωρίζουμε αν έχεις την ελευθερία να αποστείλεις πάλι άλλους αδελφούς, εφόσον βέβαια υπάρχουν και κάποιοι πρόθυμοι· εξάλλου, ακόμη και αν βρεθούν, είναι δύσκολο να φέρουν μαζί τους κάποια εφόδια, εκτός ίσως από βιβλία ή κάτι άλλο απολύτως αναγκαίο, το οποίο δεν υπάρχει καθόλου σε αυτόν τον τόπο. Μπορεί κανείς να έρθει και με πλοίο· διότι από την παραθαλάσσια Λυκία μέχρι εδώ είναι εκατό μίλια. Χρειάζομαι επίσης το εργόχειρο της γραφής· αλλά αρκούμαι σε όλα όσα είναι κατά τις δυνάμεις σας. Ώστε, ακόμη και αν δεν λάβω απάντηση από εσάς, ίσως λόγω κάποιου αποκλεισμού ή κάποιας άλλης δυσκολίας, το υπομένω ευχαριστώντας τον Κύριο· διότι γνωρίζω την καλή σας πρόθεση, ότι ακόμη και τα μάτια σας, αν το απαιτούσε η ανάγκη, θα βγάζατε για να μου τα δώσετε, πολυαγαπημένα μου σπλάχνα.

Έτσι, ποθητό μου τέκνο, σε καλό βγήκε από κάθε άποψη εκείνο το γράμμα· γνωρίζω ότι με αγαπάς, όπως κι εγώ εσένα· γνωρίζω ότι ζεις για μένα, όπως κι εγώ για σένα· γνωρίζω ότι και τα μάτια σου, αν ήταν δυνατόν να εξορυχθούν, θα μου τα έδινες, όπως κι εγώ σε σένα. Ευχαριστία στον Θεό που τα οικονόμησε έτσι. Συνέχισε, ποθητό μου τέκνο, τη διακονία σου τελειότερα· είθε να σου συγχωρεθεί κάθε αμάρτημα, όπως και σε όλους. Για να σου δείξω και έμπρακτα την περίσσεια της αγάπης μου προς εσένα εν Κυρίω, δέξου το εγκώμιο του δεσπότη μας του Θεολόγου, το οποίο έχοντας παρακινηθεί περισσότερο για σένα και μέσω εσού, τόλμησα ο ανάξιος να συνθέσω. Αντέγραψέ το λοιπόν καθαρά και προσευχηθείτε να μου παραχωρηθεί άφεση αμαρτιών, για όσα και στο εγκώμιο έσφαλα και παρέλειψα ο ταλαίπωρος, και σε ολόκληρο πάντοτε τον αμαρτωλό μου βίο. Αλλά περισσότερο σας παρακαλώ να προετοιμάζεστε καθημερινά στον προκείμενο διωγμό υπέρ του Χριστού, ώστε κανείς σας με την ευδοκία του Θεού να μην καταισχυνθεί. Πρόσεχε, αδελφέ, πώς προτρέπετε και νουθετείτε ο ένας τον άλλον στους αγώνες υπέρ της ευσέβειας. Ασπάσου τον καλό μου Δομετιανό· ασπάσου τον Ευπρεπιανό, τον συγκρατούμενο και ομόψυχο και συνταλαιπωρούμενό μου· ασπάσου τον Θεόδουλο το πιστό μου τέκνο· ασπάσου τον Μητροφάνη τον ποθητό μου υιό· ασπάσου μυστικά τον Κασιανό και τον Νείλο, που παλαιότερα μεν με λύπησαν, τώρα όμως, λόγω της δικής σου υπεράσπισης, είναι αγαπητά μου παιδιά.

Στο τέκνο Ιγνάτιο. Από τα γράμματά σου βλέπω την καρδιά σου, καλέ μου Ιγνάτιε, και χαίρομαι μεν για την εμπιστοσύνη και την ειλικρινή αγάπη σου, λυπάμαι δε, διότι, χωρίς να είμαι άξιος, έχω τέτοιους υιούς εν Κυρίω που με αγαπούν, οι οποίοι είναι πρόθυμοι να κάνουν τα πάντα για εμένα τον ταλαίπωρο, ώστε, αν ήταν δυνατόν, ακόμη και τα μάτια σας θα βγάζατε για να μου τα δώσετε. Ποιος έχει δοξαστεί από τους μαθητές του όσο εγώ, και ποιος είναι κατώτερος από εμένα εξαιτίας των αμαρτιών του; Κανείς.